Consumentenonderzoek 2015

Consumentenonderzoek 2015 Deloitte Branchegroep Retail Juni 2015

Inhoud Inleiding 4 1. Samenvatting 7 2. Resultaten en verschillen 11 2.1 Boodschappen doen 11 2.2 Prijsvergelijking 14 2.3 Nieuwe ontwikkelingen 17 2.4 Lokale betrokkenheid 29 2.5 Boodschappen doen in het buitenland 30 2.6 De primaire, secundaire en tertiaire supermarkt 35 2.7 Kwaliteitsaspecten van de supermarkt 45 2.8 Voedselveiligheid 47 2.9 Parkeren 48 2.10 Het assortiment 52 2.11 Branchevervaging 57 2.12 Betaalwijze 59 2.13 Vleesconsumptie 61 2.14 Koopzondagen 63 2.15 Uit eten en de economische crisis 65 3. Beoordeling per supermarktketen 71 4. Verantwoording 85 5. Contactgegevens 87

Inleiding De Branchegroep Retail van Deloitte presenteert met veel genoegen haar jaarlijks onderzoek naar consumententrends in de supermarkt. Met dit onderzoek brengen we ontwikkelingen in consumentengedrag in kaart zodat relaties hier met hun bedrijfsvoering op in kunnen spelen en Deloitte hen daarbij kan ondersteunen. Resultaten consumentenonderzoek In mei namen 2.368 consumenten deel aan dit onderzoek. De vragen waren grotendeels hetzelfde om de trends over meerdere jaren te kunnen onderkennen, echter over nieuwe ontwikkelingen zijn aanvullende of verdiepende vragen gesteld. Deze betroffen de online bestedingen, bestedingen in het buitenland en alertheid ten aanzien van prijzen van impulsaankopen en branchevervaging. De supermarkt levert een consistent goede prestatie in de ogen van de consument. De primaire supermarkt krijgt gemiddeld een rapportcijfer van van zijn consument, een hoger cijfer dan voorgaande jaren: de verschillen in de top zijn overigens erg klein. De folder met aanbiedingen blijft belangrijk voor oriëntatie en gebruik. Volgens 48% van de respondenten zijn de prijzen in de supermarkten gestegen. De prijsstijging wordt op 1,6% geschat. De prijs blijft het belangrijkste aspect van een goede supermarkt voor de consument, direct gevolgd door winkel dichtbij, verse producten, groente- en fruitafdeling en korte rijen bij de kassa s. De wervende kracht van het assortiment blijft stabiel en met 61% hoog. Ten aanzien van nieuwe ontwikkelingen valt het volgende op. Het aanbod van zelfscanmogelijkheden stabileseert (49% t.o.v. 48% in 2014) evenals het gebruik (58% t.o.v. 61% in 2014). De online bestelservice wordt door ruim 8% van de consumenten gebruikt (2014: 6%). De frequentie van 21 keer per jaar stabiliseert 2014 even eens 21 keer per jaar. Het gemiddeld bedrag van 66,27 per bestelling in 2015 daalt ten opzichte van 2014. Het gehele assortiment wordt online besteld, waarbij langer houdbare levensmiddelen het hoogst scoren. 14% van de consumenten is van plan online levensmiddelen te bestellen bij de eigen supermarkt als dit wordt aangeboden (2014: 15%). Indien de huidige supermarkt dit niet aanbiedt is 10% van plan in de toekomst online levensmiddelen te bestellen bij een andere supermarkt evenals vorig jaar. De consumenten krijgen de boodschappen liefst thuis bezorgd (70%) waarvan 54% in de avond. De bereidheid om (een kostendekkende vergoeding) te betalen voor het verzamelen en bezorgen van de boodschappen is laag en verslechtert, met name bij het afhalen bij een afhaalpunt. De populariteit van zelf afhalen stijgt sterk van 10% in 2014 naar 18% in mei 2015; met name omdat de boodschappen opgehaald kunnen worden als het uitkomt. De bestedingen in supermarkten in het buitenland dalen van 3,7% in 2014 tot 3,4% in 2015. 22% van de consumenten gebruikt de supermarkt app t.o.v. 18% in 2014. Zij zijn de app ook vaker gaan gebruiken. Uit het consumentenonderzoek blijkt dat het effect van de economische crisis op het consumentengedrag duidelijk verder afneemt in 2015. 4

Contact Wij zijn als Branchegroep benieuwd naar uw reactie en bespreken graag de gerapporteerde bevindingen met u. Hiervoor kunt u altijd contact opnemen met ons of de andere branchegroepleden, via 088 288 1663. De Branchegroep Retail van Deloitte wenst u een nuttig en plezierig gebruik van het consumentenonderzoek. Branchegroep Retail Hub Verhoef en Bas Smeets Juni 2015 Consumentenonderzoek 2015 5

6

1. Samenvatting In opdracht van Deloitte voert Flycatcher jaarlijks een onderzoek uit, met als doel inzicht te verkrijgen in de consumententrends in de supermarkt. Er wordt specifiek aandacht besteed aan trends ten aanzien van het assortiment, bestedingen, prijswijzigingen en ontwikkelingen zoals zelfscannen en online bestellen. In totaal hebben ruim 2.368 respondenten van 18 jaar en ouder die regelmatig een supermarkt bezoeken aan het onderzoek deelgenomen. Boodschappen doen Gemiddeld bezoekt men 2 á 3 keer per week een supermarkt. De helft van de respondenten vindt boodschappen doen niet leuk maar ook niet vervelend, 40% vindt boodschappen doen leuk. Ruim de helft gebruikt zeer regelmatig de weekfolder voor de wekelijkse aankopen. Voor een kwart is een aantrekkelijke aanbieding uit een weekfolder of advertentie vaak aanleiding om een andere supermarkt te bezoeken. Bijna een vijfde van de respondenten oriënteert zich niet voordat zij boodschappen gaan doen, 68% bekijkt de supermarktfolders. Opvallend is dat het aantal respondenten dat zich middels reclame op tv oriënteert significant is afgenomen. Het aantal respondenten die aangeven zich te oriënteren via aanbiedingen op de mobiele telefoon neemt opnieuw toe. Prijsvergelijking Een ruime meerderheid (74%) vergelijkt de prijzen van verschillende supermarkten met elkaar, meestal op basis van de weekfolders of op eigen gevoel. Bijna de helft van de respondenten (48%) denkt dat het prijsniveau in de supermarkten ten opzichte van vorig jaar is gestegen. De gemiddelde geschatte prijsstijging bedraagt 1,6%. Een ruime meerderheid (74%) geeft aan zowel bij vaste boodschappen als bij impulsaankopen te letten op de prijzen van producten. Ontwikkelingen Bijna de helft van de respondenten (49%) geeft aan dat hun supermarkt zelfscanmethodes aanbiedt. Van respondenten waarbij hun supermarkt zelfscanmethodes aanbiedt, maakt 59% hier gebruik van. Ruim een derde (36%) zou het erg vinden als hun supermarkt de zelfscanmethode zou afschaffen, maar dit zou voor slechts 6% reden zijn om over te stappen naar een andere supermarkt. Bijna twee derde (63%) zou het geen probleem vinden als de zelfscanmethode wordt afgeschaft door hun supermarkt. Momenteel maakt al 8% van de consumenten wel eens gebruik van een online bestelservice, de meesten van Albert Heijn. Een jaar geleden was dit 6%. Gemiddeld wordt er zo n 1 á 2 keer per maand gebruik van gemaakt met een gemiddeld bedrag van ongeveer 69 per online bestelling. De producten eerst willen bekijken of vasthouden en liever geen extra kosten betalen voor de verzending zijn de belangrijkste redenen om geen gebruik te maken van een online bestelservice. 10% Van de respondenten is van plan om in de toekomst online levensmiddelen te bestellen bij een andere supermarkt als de huidige supermarkt dit niet aanbiedt. Levensmiddelen die respondenten online (zouden willen) bestellen, zijn voornamelijk langer houdbare producten, zuivel en diepvriesartikelen. Er is echter ook een stijging te zien m.b.t. het online bestellen van verse producten (zoals groente en fruit). Een ruime meerderheid (70%) zou de bestelde producten het liefst thuis laten bezorgen. Dit is echter een significante daling in vergelijking met vorig jaar. Daarentegen stijgt de voorkeur voor het zelf afhalen van de boodschappen (bijv. bij een pick-up point) tot 9%. De belangrijkste reden om voor een pick-up point te kiezen, is dat men de boodschappen kan ophalen wanneer het uitkomt. Ruim de helft (54%) heeft een voorkeur voor afhalen en bezorgen in de avonduren. De dag maakt voor 41% niet uit, 29% heeft een voorkeur voor de vrijdag. Gemiddeld is men bereid maximaal 10 minuten te reizen om de boodschappen af te halen. Voor het zelf afhalen is slechts 27% bereid extra te betalen (gemiddeld 2,11, lager dan de vorige jaren), voor het laten bezorgen is 58% bereid extra te betalen (gemiddeld 4,01). Consumentenonderzoek 2015 7

Een supermarkt app wordt door 22% van de respondenten wel eens gebruikt, voornamelijk om aanbiedingen op te zoeken. Het gebruik van supermarkt apps is toegenomen ten opzichte van vorig jaar. De meest gebruikte apps zijn die van AH, Jumbo en Lidl. Ruim de helft (54%) gebruikt de app tenminste wekelijks. Lokale betrokkenheid In lijn met voorgaande jaren geeft 30% van de respondenten aan dat hun supermarkt betrokken is bij de buurt, 12% geeft aan bewust te kiezen voor een winkel die lokaal betrokken is. Boodschappen doen in het buitenland Een kwart van de respondenten doet wel eens boodschappen in het buitenland, de meesten (20%) in Duitsland. Gemiddeld wordt er per maand een bedrag van 52,75 besteed in buitenlandse supermarkten, dit bedrag is lager dan het gemiddelde bedrag in 2014. Bijna twee derde (64%) geeft aan dat zij hun bezoek aan een buitenlandse supermarkt combineren met andere aankopen en ruim de helft (55%) geeft aan dat zij alleen voor specifieke producten naar een buitenlandse supermarkt gaan. Gemiddeld wordt de buitenlandse supermarkt beoordeeld met een (de primaire Nederlandse supermarkt scoort een ). Op vrijwel alle aspecten wordt de buitenlandse supermarkt iets lager beoordeeld dan vorig jaar. Respondenten is specifiek gevraagd naar een eventuele invloed van de toekomstige tolheffing op Duitse autowegen. Hierbij geeft 80% aan dat deze maatregel waarschijnlijk geen invloed zal hebben op het koopgedrag in Duitsland, als het gaat om boodschappen doen. Overigens geeft 10% aan in dat geval helemaal geen boodschappen meer te gaan doen in Duitsland en eveneens 10% zal minder boodschappen gaan doen in Duitsland. De primaire, secundaire en tertiaire supermarkt De respondenten geven gemiddeld ongeveer 90 per week uit in de supermarkt, dit is bijna 43 per gezinslid. Gemiddeld wordt 61 uitgegeven in de primaire supermarkt, 22 in de secundaire supermarkt en 13 in de tertiaire supermarkt. Over de jaren zien we dat de besteding in de primaire supermarkt iets afneemt, dit jaar zien we echter ook een afname bij de secundaire en tertiaire supermarkt. De primaire supermarkt wordt gemiddeld 2 keer per week bezocht. Voor de secundaire en tertiaire supermarkt is dat 1 keer per week of minder. De meest bezochte supermarkt is met afstand Albert Heijn (62%; incl. AH XL 72%), hierna volgen Lidl (44%), Jumbo (39%) en Aldi (25%). Lidl en Aldi worden vaker als secundaire dan als primaire supermarkt genoemd. De primaire supermarkt wordt gemiddeld door de respondenten beoordeeld met een. De beoordeling van de aspecten is vrijwel gelijk aan vorig jaar. De binding met de primaire supermarkt wordt vooral bepaald door de afstand, een goede prijskwaliteitverhouding en omdat men inmiddels weet waar alle producten liggen. Ruim een tiende (11%) is het afgelopen jaar gewisseld van primaire supermarkt, met name vanwege de prijs of de afstand. Kwaliteitsaspecten van de supermarkt Het belangrijkste aspect van een goede supermarkt is volgens de respondenten de prijs. Daarna is de afstand van huis tot de winkel het meest belangrijk. Er zijn vrijwel geen verschillen in vergelijking met vorig jaar. De belangrijkste aspecten (na prijs en afstand) zijn verse producten op de groente- en fruitafdeling, korte rijen bij de kassa s en gratis parkeergelegenheid. Voedselveiligheid Een ruime meerderheid van 85% is van mening dat het veilig tot zeer veilig gesteld is met de voedselveiligheid van levensmiddelen in Nederlandse supermarkten. Een vijfde van de respondenten is bewust bezig met voedselveiligheid tijdens het boodschappen doen. Wanneer men aan de voedselveiligheid van een product twijfelt, koopt een meerderheid (71%) het product niet en koopt 33% een ander, vergelijkbaar product. Parkeren Bijna de helft van de respondenten (49%) gaat met de auto naar de supermarkt, 28% gaat met de (brom)fiets en 22% gaat lopend. De gemiddelde afstand tot de supermarkt bedraagt iets minder dan 2 kilometer. Respondenten doen er gemiddeld zes minuten over om deze afstand af te leggen. Van de respondenten die met de auto naar de supermarkt gaan, geeft een zeer ruime meerderheid (92%) aan dat er voldoende parkeerplaatsen beschikbaar zijn bij de primaire supermarkt. Vijf procent van de respondenten die met de auto naar de supermarkt gaan, moet zelf betalen om te parkeren. 8

Ruim twee derde (69%) geeft aan dat de parkeerkosten een reden zijn om een supermarkt niet of niet meer te bezoeken. Ook de soort parkeergelegenheid is voor een meerderheid een reden om een supermarkt niet (meer) te bezoeken, vooral als er onvoldoende parkeerplaatsen zijn of als de parkeerplaats te ver weg is. Het assortiment Het belangrijkste aspect van het assortiment van een supermarkt is volgens de respondenten een goede kwaliteit van groente en fruit. Ook worden voldoende aanbod, een ruime keuze in groente en fruit, een goede kwaliteit van vlees, vleeswaren en brood en kwalitatief goede huismerken belangrijk gevonden. Het minst belangrijk zijn de keuze aan branchevreemde producten en verse vis na 18:00 uur. De zondagsopening en de keuze in biologische en duurzame producten zijn wederom belangrijker dan in voorgaande jaren. Voor bijna de helft (47%) van de respondenten is het assortiment reden om een bepaalde supermarkt niet (meer) te bezoeken. Aldi, C1000 en Lidl zijn de drie meest genoemde supermarkten waar men niet meer heen gaat vanwege het assortiment. Voor 61% is het assortiment reden om een bepaalde supermarkt juist vaker te bezoeken. Supermarkten die vanwege het assortiment vaker bezocht worden, zijn vooral Albert Heijn, Lidl en Jumbo. Deze resultaten zijn in lijn met de resultaten van vorig jaar. Branchevervaging Ongeveer 70% koopt wel eens levensmiddelen bij een andere winkel dan een supermarkt, vooral op de markt, bij HEMA en bij de Action. Het gaat dan om een gemiddeld bedrag van ongeveer 20 per maand. Door 30% van de respondenten wordt gemiddeld 22 per maand uitgegeven bij biologische supermarkten en speciaalzaken. De belangrijkste reden om levensmiddelen op een andere plek te kopen dan in de supermarkt is vanwege de kwaliteit (44%, significante stijging ten opzichte van vorig jaar), 40% doet dit vanwege de prijs en 36% heeft hier geen specifieke reden voor. Betaalwijze Bijna twee derde (65%) geeft aan (vrijwel) altijd met pin/ contactloos te betalen in de supermarkt, 72% is bereid om uitsluitend met pin/contactloos te betalen als dat gevraagd zou worden. Desgevraagd geeft 79% aan niet van primaire supermarkt te wisselen als deze zou besluiten in de toekomst geen contant geld meer te accepteren. Toch wil 21% de mogelijkheid houden om contant te betalen en zou dan ook van supermarkt wisselen als deze maatregel zou worden ingevoerd. Vleesconsumptie De respondenten eten gemiddeld één dag per week vis en ongeveer vijf dagen vlees. Ruim een kwart (28%) let bij de aankoop van vlees op het land van herkomst, dit is significant meer dan in 2014 en 2013. Bij de aankoop van merkartikelen geeft 42% de voorkeur aan Nederlandse producten, dit is eveneens significant meer dan in 2014 en 2013. Een meerderheid (56%) heeft geen voorkeur of let niet op het land van herkomst, een significant lager percentage dan voorgaande jaren. Koopzondagen De koopzondag kent voor- en tegenstanders: 33% van de respondenten vindt dat er vaker koopzondag zou mogen zijn, 15% vindt één keer per maand voldoende en 16% vindt dat er helemaal geen koopzondagen mogen zijn. Bij 69% van de respondenten is hun primaire supermarkt elke zondag open, een meerderheid (55%) doet die dag wel eens boodschappen. De groep respondenten die aangeeft dat hun primaire supermarkt open is op zondag, neemt significant toe. Voor de supermarkten die nooit op zondag open zijn (23%) geldt dat 69% het niet erg vindt dat hun supermarkt nooit open is op zondag, zij bezoeken die dag ook geen andere supermarkt. Een kleine meerderheid van 55% vindt dat koopavonden moeten blijven bestaan, dit aantal neemt over de jaren af. Uit eten en de economische crisis Respondenten ontbijten en dineren ongeveer zes keer per week thuis en lunchen vijf keer per week thuis. Door de economische crisis is bijna de helft van de respondenten minder vaak (47%) en minder luxe (46%) gaan uit eten, beide percentages zijn wel significant lager dan vorig jaar. Ook is 57% beter gaan letten op aanbiedingen in een supermarkt, ook dit percentage is significant lager dan in 2014. Op de vraag of men in het algemeen minder is gaan uitgeven in het afgelopen jaar antwoordt 35% bevestigend, een sterke afname in vergelijking met de voorgaande jaren en een duidelijk signaal dat de economische crisis op z n retour is. Consumentenonderzoek 2015 9

10

2. Resultaten en verschillen 2. Resultaten en verschillen Om meer inzicht te verkrijgen in de verschillen van 2015 ten opzichte van 2013 en 2014 zijn aanvullende analyses uitgevoerd. De aantallen respondenten zijn als volgt: 2013: N = 2367; 2014: N = 2525; 2015: N = 2.368. Onderstaande analyses zijn uitgevoerd door middel van een chi-kwadraat toets. Door middel van de Bonferroni-methode is gecorrigeerd voor multiple testing. Metrische variabelen (zoals besteding in euro) zijn getoetst door middel van variantieanalyse. Indien gesproken wordt van significantie, wordt hiermee bedoeld statistische significantie met een betrouwbaarheid van 95%. Dit wil zeggen dat met 95% zekerheid geconcludeerd mag worden dat een verschil daadwerkelijk bestaat en niet op toeval berust. De met groen gemarkeerde cijfers geven een significant positieve afwijking ten opzichte van de cijfers die blauw gemarkeerd zijn. Alleen resultaten waarbij een significant verschil te zien is, zijn gekleurd. Indien cijfers niet gekleurd zijn, betekent dit dat er geen significant verschil bestaat tussen de betreffende groepen of dat het aantal respondenten per subgroep te klein is (n<30) om verantwoorde uitspraken te doen. Opgemerkt moet worden dat enkele variabelen zijn ingedeeld in een beperkt aantal categorieën. Dit is noodzakelijk omdat de te vergelijken groepen voldoende respondenten moeten bevatten om betrouwbare statistische analyses mogelijk te maken. Vragen die dit jaar nieuw gesteld zijn, worden niet weergegeven in dit hoofdstuk omdat vergelijking met vorig jaar niet mogelijk is. 2.1 Boodschappen doen 1. Hoe vaak gaat u zelf naar de supermarkt om boodschappen te doen? 5 keer per week of vaker 9% 10% 11% 2 4 keer per week 62% 60% 62% 1 keer per week 21% 22% 21% 1 3 keer per maand 4% 4% 5% minder dan 1 keer per maand of nooit 3% 3% 2% gemiddeld aantal bezoeken per week 2,5 2,5 2,5 4% 3% 9% 5 keer per week of vaker 21% 13% 4 keer per week 3 keer per week 2 keer per week 28% 21% 1 keer per week 1 3 keer per maand Consumentenonderzoek 2015 11

2. Vindt u het leuk om boodschappen te doen? ja, (heel) leuk 40% 38% 41% nee, niet leuk, maar ook niet vervelend 50% 50% 45% nee, (helemaal) niet leuk 10% 12% 13% 8% 2% 6% ja, heel leuk 34% ja, leuk nee, niet leuk, maar ook niet vervelend 50% nee, niet leuk nee, helemaal niet leuk 3. Gebruikt u de folder met aanbiedingen voor uw wekelijkse aankopen? altijd of vaak 52% 54% 57% soms 29% 28% 26% zelden of nooit 19% 18% 17% 11% 8% 1% 22% altijd vaak soms zelden 29% 30% nooit n.v.t. 12

4. Is een aantrekkelijke aanbieding uit een weekfolder aanleiding om een andere supermarkt te bezoeken? altijd of vaak 25% 23% 28% soms 45% 45% 44% zelden of nooit 30% 31% 28% 10% 6% 20% 19% altijd vaak soms zelden nooit 45% 5. Hoe oriënteert u zich (bijvoorbeeld op aanbiedingen) voordat u boodschappen gaat doen? (meerdere antwoorden mogelijk) ik oriënteer me niet 19% 20% 18% reclame op tv 6% 9% 9% reclame op radio 1% 1% 1% advertenties 11% 12% 15% supermarktfolders 68% 67% 71% internetsites van supermarktformules 16% 15% 18% nieuwsbrieven van supermarktformules 12% 13% 12% aanbiedingen op mobiele telefoon 5% 4% 2% displays in supermarkt 17% 16% 20% anders 2% 3% 2% ik oriënteer me niet 19% reclame op tv 6% reclame op radio 1% advertenties 11% supermarktfolders 68% internetsites van supermarktformules nieuwsbrieven van supermarktformules 12% 16% aanbiedingen op mobiele telefoon 5% displays in supermarkt 17% anders 2% Consumentenonderzoek 2015 13

2.2 Prijsvergelijking 6. Hoe vergelijkt u de prijzen van verschillende supermarkten met elkaar? (meerdere antwoorden mogelijk) ik vergelijk de prijzen op basis van advertenties in landelijke dagbladen 2% 2% 3% ik vergelijk de prijzen op basis van advertenties in regionale dagbladen 3% 4% 5% ik vergelijk de prijzen op basis van advertenties in huis-aan-huisbladen 15% 16% 17% ik vergelijk de prijzen op basis van weekfolders 43% 44% 48% ik vergelijk de prijzen op basis van consumententests op tv, in dagbladen en 3% 2% 3% tijdschriften ik vergelijk de prijzen via internet 10% 9% 12% ik vergelijk de prijzen door posters in supermarkten 5% 5% 5% ik vergelijk de prijzen op basis van mijn eigen gevoel 29% 30% 27% ik vergelijk de prijzen op een andere manier 5% 5% 5% ik vergelijk de prijzen nooit 26% 26% 27% ik vergelijk de prijzen op basis van advertenties in landelijke dagbladen ik vergelijk de prijzen op basis van advertenties in regionale dagbladen ik vergelijk de prijzen op basis van advertenties in huis-aanhuis-bladen ik vergelijk de prijzen op basis van weekfolders ik vergelijk de prijzen op basis van consumententests op tv, in dagbladen en tijdschriften ik vergelijk de prijzen via internet ik vergelijk de prijzen door posters in supermarkten 2% 3% 15% 3% 10% 5% 43% ik vergelijk de prijzen op basis van mijn eigen gevoel 29% ik vergelijk de prijzen op een andere manier 5% ik vergelijk de prijzen nooit 26% 14

7. Wat vindt u van het huidige prijsniveau in de supermarkt? het gemiddelde prijsniveau is hoger dan een jaar geleden 48% 58% 71% het gemiddelde prijsniveau is gelijk gebleven met een jaar geleden 47% 39% 28% het gemiddelde prijsniveau is lager dan een jaar geleden 5% 3% 1% 5% het gemiddelde prijsniveau is hoger dan in mei 2014 47% 48% het gemiddelde prijsniveau is gelijk gebleven met mei 2014 het gemiddelde prijsniveau is lager dan in mei 2014 8a. Hoeveel procent is het prijsniveau volgens u gestegen ten opzichte van een jaar geleden? 0-2% 23% 18% 14% 2-4% 43% 43% 41% 4-6% 22% 23% 27% 6-8% 7% 7% 9% 8-10% 3% 6% 6% 10% of meer 1% 3% 4% 7% 3%1% 23% 0 2% 2 4% 22% 43% 4 6% 6 8% 8 10% 10% of meer Consumentenonderzoek 2015 15

8b. Hoeveel procent is het prijsniveau volgens u gedaald ten opzichte van een jaar geleden? 0-2% 44% 40% 44% 2-4% 41% 29% 30% 4-6% 12% 26% 19% 6-8% 2% 2% 4% 8-10% 2% 3% 4% 10% of meer 0% 0% 0% Per saldo gemiddeld geschatte prijsstijging 1,6% 2,2% 4,2% 12% 2% 2% 0 2% 41% 44% 2 4% 4 6% 6 8% 8 10% 9. Welke stelling is het meeste op u van toepassing? ik let alleen bij mijn vaste boodschappen op de prijzen van producten, bij impulsaankopen (producten die niet op uw boodschappenlijstje staan) let ik niet 8% 8% - op de prijs ik let zowel bij mijn vaste boodschappen als bij impulsaankopen op de prijzen van producten 74% 72% - ik let alleen bij impulsaankopen op de prijzen van producten, bij mijn vaste boodschappen let ik niet op de prijs 13% 14% - ik let nooit op de prijzen van producten 6% 6% - totaal 100% 100% - ik let alleen bij mijn vaste boodschappen op de prijzen van producten, bij impulsaankopen let ik niet op de prijs 8% ik let zowel bij mijn vaste boodschappen als bij impulsaankopen op de prijzen van producten 74% ik let alleen bij bij impulsaankopen op de prijzen van producten, bij vaste boodschappen let ik niet op de prijs 13% ik let nooit op de prijzen van producten 6% 16

2.3 Nieuwe ontwikkelingen 10a. Biedt uw supermarkt zelfscan-methodes aan? ja 49% 48% 37% nee 51% 52% 63% 51% 49% ja nee 10b. Maakt u gebruik van deze zelfscan-methodes? ja 59% 61% 64% nee 41% 39% 36% 41% 30% ja, altijd ja, soms nee, nooit 29% Consumentenonderzoek 2015 17

10c. Zou u het erg vinden als uw supermarkt de zelfscan-methode zou afschaffen? ja, ik zou dit erg vinden en ik zou overstappen naar een andere supermarkt die wel zelfscannen aanbiedt 6% 8% - ja, ik zou dit erg vinden maar ik zou niet overstappen naar een andere supermarkt 30% 29% - nee, voor mij zou het geen probleem zijn als mijn supermarkt het zelfscannen afschaft 63% 64% - totaal 100% 100% - ja, ik zou dit erg vinden en ik zou overstappen naar een andere supermarkt die wel zelfscannen aanbiedt 6% ja, ik zou dit erg vinden maar ik zou niet overstappen naar een andere supermarkt 30% nee, voor mij zou het geen probleem zijn als mijn supermarkt het zelfscannen afschaft 63% 18

11a. Maakt u gebruik van een online bestelservice van een (web)supermarkt? Hiermee bedoelen we een webwinkel waar u producten kunt bestellen. Zo ja, van 2015 2014 welke (web)supermarkt(en)? (meerdere antwoorden mogelijk)* nee, ik maak nooit gebruik van een online bestelservice 92% 94% Albert Heijn (albert.nl) 6% 4% HelloFresh 1% - anders 2% 1% * niet statistisch getoetst vanwege wijziging in opties en kleine aantallen bij de meeste groepen nee, ik maak nooit gebruik van een online bestelservice Albert Heijn (albert.nl) HelloFresh anders 6% 1% 2% 92% 11b. Hoe vaak maakt u hier gemiddeld per maand gebruik van? (indien u de online bestelservice één keer per twee maanden gebruikt, vult u 0,5 in, etc.)* Plus 2,91 1,19 - Coop 2,17 1,33 - Spar 1,00 5,50 - Dekamarkt 2,00 2,68 - Vomar 1,67 0,73 - Boni 2,00 1,33 - Hoogvliet 0,87 1,02 - Albert Heijn (albert.nl) 1,71 1,92 - HelloFresh 1,63 - - Vershuys - 1,25 - De Gezonde Apotheek 1,50 - - Streekshoppen 2,33 - - anders 1,73 1,07 - * niet statistisch getoetst vanwege wijziging in opties en kleine aantallen bij de meeste groepen Consumentenonderzoek 2015 19

11c. Wat is het gemiddelde bedrag per online bestelling?* Plus 51,47 46,00 - Coop 34,67 46,00 - Spar 20 28,50 - Dekamarkt 30,00 62,50 - Vomar 55,00 26,67 - Boni 55,00 30,67 - Hoogvliet 52,67 68,00 - Albert Heijn (albert.nl) 97,13 91,25 - HelloFresh 39,72 - - Vershuys - 40,00 - De Gezonde Apotheek 10,67 - - Streekshoppen 49,67 - - anders 23,01 37,42 - * niet statistisch getoetst vanwege wijziging in opties en kleine aantallen bij de meeste groepen 12a. U heeft aangegeven nooit online producten te bestellen bij een supermarkt. Kunt u aangeven waarom niet? (meerdere antwoorden mogelijk) ik weet niet hoe dit moet 1% 2% - ik wil niet online betalen 4% 5% - ik wil de producten eerst bekijken / vasthouden voordat ik ze koop 49% 45% - mijn supermarkt biedt dit niet aan 14% 20% - ik geloof niet dat online bestelde producten even vers zijn als in de winkel 9% 7% - ik wil hier niet extra voor betalen (verzendkosten) 45% 43% - een andere reden 19% 20% - ik weet niet hoe dit moet ik wil niet online betalen ik wil de producten eerst bekijken / vasthouden voordat ik ze koop mijn supermarkt biedt dit niet aan ik geloof niet dat online bestelde producten even vers zijn als in de winkel ik wil hier niet extra voor betalen (verzendkosten) een andere reden 1% 4% 14% 9% 19% 45% 49% 20

12b. Bent u van plan om in de toekomst online levensmiddelen te bestellen als uw supermarkt dit aanbiedt? ja, zeker/waarschijnlijk wel 14% 15% 18% nee, zeker/waarschijnlijk niet 86% 85% 82% 26% 1% 13% ja, zeker wel ja, waarschijnlijk wel nee, waarschijnlijk niet nee, zeker niet 60% 12c. Bent u van plan om in de toekomst online levensmiddelen te bestellen bij een andere supermarkt als uw huidige supermarkt dit niet aanbiedt? ja, zeker/waarschijnlijk wel 10% 10% 14% nee, zeker/waarschijnlijk niet 90% 90% 86% 1% 9% 36% ja, zeker wel ja, waarschijnlijk wel nee, waarschijnlijk niet nee, zeker niet 55% Consumentenonderzoek 2015 21

13. Welke levensmiddelen zou u online willen bestellen/bestelt u weleens online? (meerdere antwoorden mogelijk) verse groenten en fruit 45% 42% 37% zuivel (melk, kaas, boter, yoghurt) 53% 52% 50% brood 40% 42% 42% vlees 41% 40% 35% vleeswaren 41% 39% 36% vis 22% 22% 24% langer houdbare levensmiddelen (bijvoorbeeld pasta s, jam, suiker) 67% 75% 77% diepvriesartikelen 51% 53% 55% drogisterijartikelen 45% 51% 60% slijterij 37% 44% 50% non-food 42% 49% 58% geen van bovenstaande 12% 8% 9% verse groenten en fruit 45% zuivel (melk, kaas, boter, yoghurt) 53% brood vlees vleeswaren 40% 41% 41% vis 22% langer houdbare levensmiddelen 67% diepvriesartikelen 51% drogisterijartikelen 45% slijterij non-food 37% 42% geen van bovenstaande 12% 22

14a. Op welke manier zou u uw online bestelde boodschappen het liefst in uw bezit willen krijgen? thuis laten bezorgen 70% 80% 72% zelf afhalen bij supermarkt 9% 6% 10% zelf afhalen bij afhaalpunt/verzamelcentrum 9% 4% 9% ik heb geen voorkeur 11% 9% 9% 9% 9% 11% thuis laten bezorgen zelf afhalen bij supermarkt zelf afhalen bij afhaalpunt/verzamelcentrum 70% ik heb geen voorkeur Consumentenonderzoek 2015 23

14b. Wat zijn voor u de belangrijkste redenen om de online bestelde boodschappen op te halen bij een pickup point i.p.v. op te halen bij de supermarkt of te laten bezorgen? ik kan de boodschappen ophalen wanneer het mij uitkomt 67% 76% 76% hiermee bespaar ik tijd omdat ik niet in de winkel hoef te wachten 14% 35% 35% zo hoef ik niet op de bezorgservice te wachten 31% 41% 41% op deze manier weet ik zeker dat mijn boodschappen geleverd kunnen worden/ voorradig zijn 25% 6% 6% geen parkeerproblemen 8% 6% 6% zo hoef ik zelf niet/minder met zware boodschappen te slepen (bijv. van de supermarkt naar de parkeerplaats) 11% 6% 6% andere reden 8% 6% 6% ik kan de boodschappen ophalen wanneer het mij uitkomt 67% hiermee bespaar ik tijd omdat ik niet in de winkel hoef te wachten 14% zo hoef ik niet op de bezorgservice te wachten op deze manier weet ik zeker dat mijn boodschappen geleverd kunnen worden / voorradig zijn 25% 31% geen parkeerproblemen zo hoef ik zelf niet/minder met zware boodschappen te slepen (bijv. van de supermarkt naar de parkeerplaats) andere reden 8% 11% 8% 14c. Op welke tijdstippen zou u uw online bestelde boodschappen bij voorkeur afhalen of laten bezorgen? (meerdere antwoorden mogelijk) s ochtends (bijvoorbeeld van 8:00 uur tot 12:00 uur) 17% 16% 17% s middags (bijvoorbeeld van 12:00 uur tot 17:00 uur) 15% 16% 11% s avonds (bijvoorbeeld van 17:00 uur tot 20:00 uur) 54% 54% 63% ik heb geen voorkeur 22% 21% 17% 's ochtends (bijvoorbeeld van 8:00 uur tot 12:00 uur) 17% 's middags (bijvoorbeeld van 12:00 uur tot 17:00 uur) 15% 's avonds (bijvoorbeeld van 17:00 uur tot 20:00 uur) 54% ik heb geen voorkeur 22% 24

14d. Op welke dagen zou u uw online bestelde boodschappen bij voorkeur afhalen of laten bezorgen? (meerdere antwoorden mogelijk) maandag 16% 18% 21% dinsdag 12% 13% 17% woensdag 18% 14% 17% donderdag 16% 16% 18% vrijdag 29% 34% 38% zaterdag 19% 15% 20% zondag 8% 5% 7% ik heb geen voorkeur 41% 41% 37% maandag dinsdag woensdag donderdag 16% 12% 18% 16% vrijdag 29% zaterdag 19% zondag 8% ik heb geen voorkeur 41% Consumentenonderzoek 2015 25

15a. Als u de online bestelde boodschappen zelf zou gaan afhalen, hoe lang bent u dan maximaal bereid daarvoor te reizen? gemiddeld aantal minuten: 10 11 10 15b. Als u de online bestelde goederen zelf zou gaan afhalen bij een afhaalpunt, hoeveel bent u dan bereid extra te betalen voor het verzamelen van de goederen? ik ben bereid hier extra voor te betalen 27% 26% 31% gemiddelde bedrag 2,11 2,88 2,34 ik ben niet bereid hier extra voor te betalen 73% 74% 69% 15c. Als u de online bestelde goederen thuis laat bezorgen, hoeveel bent u dan bereid extra te betalen voor het verzamelen en bezorgen van de goederen? ik ben bereid hier extra voor te betalen 58% 59% 61% gemiddelde bedrag 4,01 3,87 3,83 ik ben niet bereid hier extra voor te betalen 42% 41% 39% 26

16. Gebruikt u wel eens een app van een supermarkt? Kunt u ook aangeven waarvoor u de app gebruikt? ja, om te zelfscannen 3% - - ja, om een boodschappenlijstje te maken 8% 7% 8% ja, om het boodschappenlijstje op looproute te sorteren 3% 3% 3% ja, om aanbiedingen te bekijken 13% 10% 10% ja, om vestigingen op te zoeken 5% 4% 5% ja, om openingstijden op te zoeken 10% 7% 8% ja, om prijzen van producten op te zoeken 4% 4% 3% ja, om (ingrediënten voor) recepten op te zoeken 8% 7% 7% ja, om op te zoeken wat ik in het verleden heb gekocht/besteld 1% 1% 2% ja, voor iets anders 1% 0% 1% nee, ik maak geen gebruik van een supermarkt app 78% 82% 81% ja, om te zelfscannen ja, om een boodschappenlijstje te maken ja, om het boodschappenlijstje op looproute te sorteren ja, om aanbiedingen te zoeken ja, om vestigingen op te zoeken ja, om openingstijden op te zoeken ja, om prijzen van producten op te zoeken ja, om (ingrediënten voor) recepten op te zoeken ja, om op te zoeken wat ik in het verleden heb gekocht/besteld ja, voor iets anders 3% 8% 3% 13% 5% 10% 4% 8% 1% 1% nee, ik maak geen gebruik van een supermarkt app 78% 17. Welke supermarkt app gebruikt u? AH 78% 80% - Jumbo 12% 2% - Lidl 4% 2% - Consumentenonderzoek 2015 27

18. Hoe vaak gebruikt u deze supermarkt app? enkele keren per week of vaker 28% 25% 25% één keer per week 26% 23% 23% enkele keren per maand 22% 31% 28% één keer per maand of minder vaak 24% 22% 24% 1% 3% 24% meerdere keren per dag 24% één keer per dag enkele keren per week één keer per week 22% 26% enkele keren per maand één keer per maand of minder vaak 19. Gebruikt u de supermarkt app nu vaker of minder vaak dan een jaar geleden? ik gebruik het nu minder vaak 13% 15% 14% ik gebruik het nu even vaak 55% 54% 46% ik gebruik het nu vaker 32% 31% 40% 13% 32% ik gebruik het nu minder vaak ik gebruik het nu even vaak ik gebruik het nu vaker 55% 28

2.4 Lokale betrokkenheid 20. Hoe waardeert u de betrokkenheid van uw supermarkt bij de buurt? (sterk) betrokken 30% 30% 31% neutraal 47% 48% 46% nauwelijks/helemaal niet betrokken 23% 22% 24% 10% 6% 14% 24% sterk betrokken betrokken neutraal nauwelijks betrokken helemaal niet betrokken 47% 21. In hoeverre bent u het eens met de volgende stelling? Ik zal bewust kiezen voor een winkel die betrokken is bij de buurt en daar dan ook mijn boodschappen doen. Wanneer de winkel niet betrokken is bij de buurt zal ik indien mogelijk de boodschappen daar niet doen en uitwijken naar een winkel die wel betrokken is. (helemaal) eens 12% 10% 12% neutraal 46% 43% 42% (helemaal) oneens 42% 47% 45% 16% 2% 10% helemaal eens 25% 46% eens neutraal oneens helemaal oneens Consumentenonderzoek 2015 29

2.5 Boodschappen doen in het buitenland 22. Doet u wel eens boodschappen in supermarkten buiten Nederland? Zo ja, waar? (meerdere antwoorden mogelijk) ja, in België 7% 7% - ja, in Duitsland 20% 19% - ja, in een ander land 3% 3% - nee, ik doe nooit boodschappen buiten Nederland 75% 75% - ja, in België 7% ja, in Duitsland 20% ja, in een ander land 3% nee, ik doe nooit boodschappen buiten Nederland 75% 23a. Kunt u aangeven hoeveel u per maand besteedt in supermarkten buiten Nederland? gemiddelde bedrag: 52,75 60,42-23b. Is uw besteding in supermarkten buiten Nederland meer of minder dan een jaar geleden? meer dan een jaar geleden 12% 13% - gemiddelde bedrag 42,97 46,93 - is gelijk gebleven 78% 74% - minder dan een jaar geleden 3% 4% - gemiddelde bedrag 45,87 44,92 - n.v.t., ik kocht een jaar geleden nog niet in supermarkten buiten Nederland 7% 9% - totaal 100% 100% - 3% 7% 12% is meer per maand dan een jaar geleden is gelijk gebleven is minder per maand dan een jaar geleden n.v.t. 78% 30

24. In hoeverre bent u het eens met onderstaande stellingen? Ik doe de grote boodschappen in een buitenlandse supermarkt. (helemaal) eens 17% 17% - neutraal 22% 25% - (helemaal) oneens 61% 58% - totaal 100% 100% - Ik combineer mijn bezoek aan een buitenlandse supermarkt met andere aankopen (zoals benzine, tabak, alcohol). (helemaal) eens 64% 67% - neutraal 13% 13% - (helemaal) oneens 22% 20% - totaal 100% 100% - Ik ga alleen voor specifieke producten naar een buitenlandse supermarkt. (helemaal) eens 55% 55% - neutraal 22% 20% - (helemaal) oneens 24% 25% - totaal 101% 100% - Ik doe de 'grote boodschappen' in een buitenlandse supermarkt. 4% 13% 22% 34% 27% Ik combineer mijn bezoek aan een buitenlandse supermarkt met andere aankopen (zoals benzine, tabak, alcohol). 13% 11% 11% 26% 38% Ik ga alleen voor specifieke producten naar een buitenlandse supermarkt. 8% 18% 22% 16% 37% helemaal eens eens neutraal oneens helemaal oneens Consumentenonderzoek 2015 31

25. In hoeverre bent u het eens met de volgende stelling: ik koop minder bij Nederlandse supermarkten dan vorig jaar. helemaal eens 5% - - eens 12% - - neutraal 29% - - oneens 41% - - helemaal oneens 13% - - totaal 100% - - 13% 5% 12% helemaal eens 41% 29% eens neutraal oneens helemaal oneens 32

26b. Geef door middel van een rapportcijfer (1 t/m 10) aan hoe u uw belangrijkste buitenlandse supermarkt beoordeelt t.a.v. de volgende aspecten: totaaloordeel - kwaliteit vers vlees - kwaliteit vis 7,3 7,4 - kwaliteit groenteafdeling - kwaliteit vleeswaren (broodbeleg) - kwaliteit brood 7,4 - kwaliteit koelverse maaltijden 7,4 - kwaliteit kassa-afhandeling (zijn er lange wachtrijen, is het personeel vriendelijk, kloppen de prijzen, etc.) - kwaliteit kaas 7,2 7,4 - sfeer in de winkel 7,1 7,3 - prijsniveau 8,0 8,0 - bedieningsgemak - parkeergelegenheid 8,6 8,6 - totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren (broodbeleg) kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak 7,3 7,4 7,4 7,2 7,1 8,0 parkeergelegenheid 8,6 Consumentenonderzoek 2015 33

27. U heeft aangegeven dat u wel eens in Duitsland boodschappen doet. Vanaf 1 januari 2016 zal er tol worden geheven op Duitse autowegen (geldt enkel op de autobaan, niet op lokale wegen). Denkt u dat deze maatregel invloed zal hebben op uw koopgedrag in Duitsland als het gaat om boodschappen? nee, ik zal evenveel boodschappen in Duitsland blijven doen 80% - - ja, ik zal minder boodschappen in Duitsland gaan doen, naar schatting 45% minder 10% - - ja, ik zal geen boodschappen meer in Duitsland gaan doen 10% - - totaal 100% - - 10% 10% nee, ik zal evenveel boodschappen in Duitsland blijven doen ja, ik zal minder boodschappen in Duitsland gaan doen 80% ja, ik zal geen boodschappen meer in Duitsland gaan doen 34

2.6 De primaire, secundaire en tertiaire supermarkt 28a. Kunt u aangeven welke supermarkt u als uw primaire supermarkt beschouwt?* Plus 5,0% 5,4% 4,1% Coop 1,6% 0,9% 1,3% Spar 0,2% 0,4% 0,3% C1000 2,0% 4,9% 10,1% Jumbo 16,7% 14,9% 11,4% Deen 1,9% 2,0% 1,8% Dekamarkt 1,8% 2,0% 1,3% Vomar 1,1% 1,5% 1,3% Jan Linders 0,8% 1,2% 1,1% EMTÉ 1,8% 2,7% 1,6% Poiesz 0,5% 0,6% 0,7% Boni 0,8% 0,8% 0,9% Aldi 5,8% 5,1% 4,1% Bas van der Heijden - - 1,6% Digros - - 0,7% Dirk 4,4% 4,4% 2,8% Hoogvliet 3,5% 3,1% 3,6% Lidl 12,8% 13,4% 10,7% Nettorama 1,5% 1,6% 1,6% Albert Heijn 31,0% 28,3% 31,1% Albert Heijn XL 4,9% 5,1% 6,1% Albert Heijn to go 0,1% 0,1% 0,0% buitenlandse supermarkt 0,1% 0,5% - overige 1,4% 1,0% 1,5% * niet statistisch getoetst vanwege wijziging in opties, dit heeft invloed op de percentages per supermarktformule Consumentenonderzoek 2015 35

29a. Kunt u aangeven welke supermarkt u als uw secundaire supermarkt beschouwt?* Plus 4,8% 4,9% 4,7% Coop 2,7% 2,1% 2,1% Spar 1,0% 0,5% 0,7% C1000 1,9% 5,5% 10,3% Jumbo 14,0% 12,1% 10,3% Deen 1,5% 1,3% 1,0% Dekamarkt 1,5% 1,8% 1,6% Vomar 1,8% 1,1% 1,1% Jan Linders 0,9% 1,4% 0,7% EMTÉ 2,2% 1,6% 1,9% Poiesz 0,9% 0,7% 1,3% Boni 0,5% 0,5% 0,5% Aldi 10,3% 11,2% 11,8% Bas van der Heijden - - 1,3% Digros - - 0,3% Dirk 3,5% 3,8% 2,5% Hoogvliet 2,2% 1,1% 1,6% Lidl 18,2% 18,6% 15,3% Nettorama 1,3% 1,1% 0,9% Albert Heijn 19,4% 19,7% 17,4% Albert Heijn XL 2,9% 2,3% 2,8% Albert Heijn to go 0,1% 0,1% 0,4% buitenlandse supermarkt 0,5% 0,9% - overige 1,7% 1,7% 2,2% geen 6,4% 5,9% 7,3% * niet statistisch getoetst vanwege wijziging in opties, dit heeft invloed op de percentages per supermarktformule 36

30a. Kunt u aangeven welke supermarkt u als uw tertiaire supermarkt beschouwt?* Plus 3,8% 3,9% 3,5% Coop 1,6% 1,4% 1,8% Spar 0,8% 1,0% 0,7% C1000 2,1% 5,4% 7,2% Jumbo 8,4% 7,4% 6,6% Deen 1,0% 0,8% 0,8% Dekamarkt 1,3% 1,1% 1,7% Vomar 0,9% 0,7% 0,7% Jan Linders 0,6% 0,8% 0,9% EMTÉ 1,5% 1,3% 1,4% Poiesz 0,8% 0,6% 0,7% Boni 0,6% 0,5% 0,5% Aldi 8,5% 10,1% 9,8% Bas van der Heijden - - 1,1% Digros - - 0,3% Dirk 2,7% 2,1% 2,0% Hoogvliet 1,3% 0,9% 0,9% Lidl 13,1% 12,1% 10,5% Nettorama 1,0% 0,7% 0,8% Albert Heijn 11,7% 10,9% 9,6% Albert Heijn XL 1,6% 1,3% 1,0% Albert Heijn to go 0,2% 0,1% 0,3% buitenlandse supermarkt 1,0% 1,3% - overige 1,6% 1,6% 1,9% geen 34,0% 34,0% 35,4% * niet statistisch getoetst vanwege wijziging in opties, dit heeft invloed op de percentages per supermarktformule Consumentenonderzoek 2015 37

28/29/30a. Kunt u aangeven welke supermarkt u als uw primaire, secundaire en tertiaire supermarkt beschouwt? primaire supermarkt secundaire supermarkt tertiaire supermarkt absoluut relatief absoluut relatief absoluut relatief totaal Plus 119 5,0% 113 4,8% 89 3,8% 13,6% Coop 39 1,6% 64 2,7% 37 1,6% 5,9% Spar 5 0,2% 24 1,0% 20 0,8% 2,1% C1000 47 2,0% 45 1,9% 50 2,1% 6,0% Jumbo 395 16,7% 331 14,0% 198 8,4% 39,0% Deen 46 1,9% 35 1,5% 24 1,0% 4,4% Dekamarkt 43 1,8% 35 1,5% 30 1,3% 4,6% Vomar 26 1,1% 42 1,8% 22 0,9% 3,8% Jan Linders 20 0,8% 21 0,9% 14 0,6% 2,3% EMTÉ 43 1,8% 52 2,2% 35 1,5% 5,5% Poiesz 12 0,5% 21 0,9% 20 0,8% 2,2% Boni 18 0,8% 11 0,5% 14 0,6% 1,8% Aldi 137 5,8% 243 10,3% 202 8,5% 24,6% Dirk 105 4,4% 84 3,5% 63 2,7% 10,6% Hoogvliet 83 3,5% 53 2,2% 30 1,3% 7,0% Lidl 304 12,8% 432 18,2% 311 13,1% 44,2% Nettorama 36 1,5% 30 1,3% 24 1,0% 3,8% Albert Heijn 734 31,0% 460 19,4% 278 11,7% 62,2% Albert Heijn XL 117 4,9% 68 2,9% 37 1,6% 9,4% Albert Heijn to go 2 0,1% 2 0,1% 4 0,2% 0,3% buitenlandse supermarkt 3 0,1% 11 0,5% 23 1,0% 1,6% overige 34 1,4% 40 1,7% 37 1,6% 4,7% geen - - 151 6,4% 806 34,0% - totaal 2368 100% 2368 100% 2368 100% - 38

Plus Coop Spar C1000 Jumbo Deen Dekamarkt Vomar Jan Linders EMTÉ Poiesz Boni Aldi Dirk Hoogvliet Lidl Nettorama Albert Heijn Albert Heijn XL Albert Heijn to go buitenlandse supermarkt overige geen 5,0% 4,8% 3,8% 1,6% 2,7% 1,6% 0,2% 1,0% 0,8% 2,0% 1,9% 2,1% 16,7% 14,0% 8,4% 1,9% 1,5% 1,0% 1,8% 1,5% 1,3% 1,1% 1,8% 0,9% 0,8% 0,9% 0,6% 1,8% 2,2% 1,5% 0,5% 0,9% 0,8% 0,8% 0,5% 0,6% 5,8% 10,3% 8,5% 4,4% 3,5% 2,7% 3,5% 2,2% 1,3% 12,8% 18,2% 13,1% 1,5% 1,3% 1,0% 19,4% 11,7% 4,9% 2,9% 1,6% 0,1% 0,1% 0,2% 0,1% 0,5% 1,0% 1,4% 1,7% 1,6% 0% 6,4% 31,0% 34,0% primaire supermarkt secundaire supermarkt tertiaire supermarkt Consumentenonderzoek 2015 39

28/29/30b. Kunt u aangeven hoeveel euro u wekelijks besteedt in deze winkel? Gemiddeld bedrag besteed in primaire supermarkt: 60,66 62,39 62,77 Gemiddeld bedrag besteed in secundaire supermarkt: 21,91 23,43 24,35 Gemiddeld bedrag besteed in tertiaire supermarkt: 13,33 14,19 13,60 Gewogen gemiddelde 89,97 93,80 93,93 28c. Is dit meer of minder dan de wekelijkse besteding in deze winkel een jaar geleden? (primaire supermarkt) meer 24% 27% 38% hetzelfde 68% 64% 53% minder 8% 9% 9% 29c. Is dit meer of minder dan de wekelijkse besteding in deze winkel een jaar geleden? (secundaire supermarkt) meer 19% 20% 27% hetzelfde 67% 67% 60% minder 14% 13% 12% 30c. Is dit meer of minder dan de wekelijkse besteding in deze winkel een jaar geleden? (tertiaire supermarkt) meer 14% 15% 20% hetzelfde 69% 67% 64% minder 17% 17% 16% meer 24% 19% 14% hetzelfde 68% 67% 69% minder 8% 14% 17% primaire supermarkt tertiaire supermarkt secundaire supermarkt 40

28d. Om welke reden is uw wekelijkse besteding in deze winkel minder dan een jaar geleden? (meerdere antwoorden mogelijk) (primaire supermarkt) ik koop minder producten in het algemeen 45% 37% 39% ik koop andere (goedkopere) producten 20% 25% 41% ik koop meer producten in een andere (goedkopere) winkel 33% 32% 37% anders 25% 26% 20% 29d. Om welke reden is uw wekelijkse besteding in deze winkel minder dan een jaar geleden? (meerdere antwoorden mogelijk) (secundaire supermarkt) ik koop minder producten in het algemeen 25% 26% 28% ik koop andere (goedkopere) producten 16% 14% 20% ik koop meer producten in een andere (goedkopere) winkel 50% 49% 47% anders 22% 20% 23% 30d. Om welke reden is uw wekelijkse besteding in deze winkel minder dan een jaar geleden? (meerdere antwoorden mogelijk) (tertiaire supermarkt) ik koop minder producten in het algemeen 21% 20% 25% ik koop andere (goedkopere) producten 15% 16% 17% ik koop meer producten in een andere (goedkopere) winkel 59% 54% 54% anders 16% 20% 18% ik koop minder producten in het algemeen 25% 21% 45% ik koop andere (goedkopere) producten 20% 16% 15% ik koop meer producten in een andere (goedkopere) winkel 33% 50% 59% anders 25% 22% 16% primaire supermarkt secundaire supermarkt tertiaire supermarkt Consumentenonderzoek 2015 41

28/29/30e. Hoe vaak per week bezoekt u deze supermarkt? primaire supermarkt: 1,99 1,91 1,92 secundaire supermarkt: 0,95 0,97 0,99 tertiaire supermarkt: 0,63 0,63 0,59 gewogen gemiddelde 3,29 3,24 3,24 31. Geef door middel van een rapportcijfer (1-10) aan hoe u uw primaire supermarkt beoordeelt t.a.v. de volgende aspecten: totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis 7,2 7,3 7,2 kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren (broodbeleg) kwaliteit brood 7,4 kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling (zijn er lange wachtrijen, is het personeel vriendelijk, kloppen de prijzen, etc.) kwaliteit kaas sfeer in de winkel 7,4 prijsniveau 7,3 bedieningsgemak parkeergelegenheid totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren (broodbeleg) kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,2 42

32. Kunt u aangeven welke zaken uw binding met uw primaire supermarkt bepalen? (meerdere antwoorden mogelijk) het is gewoon de dichtstbijzijnde winkel 53% 51% 53% ik kom er graag want mijn buurtgenoten/kennissen kopen er ook 4% 4% 3% ik kom er graag want ik ben bekend met het personeel van de supermarkt 13% 12% 12% ik koop er graag want ik weet inmiddels waar alle producten liggen en dat is gemakkelijk 45% 44% 43% ik koop er graag want deze winkel heeft absoluut de meeste keuze 20% 21% 23% ik koop er graag want deze winkel heeft een goede prijs-kwaliteit verhouding 45% 45% 47% ik koop er graag vanwege de goede parkeergelegenheid 20% 21% 22% ik koop er graag om een andere reden 7% 8% 8% eigenlijk zou ik liever ergens anders kopen maar ik verkies deze primaire supermarkt omdat hij zo goedkoop is eigenlijk zou ik liever ergens anders kopen maar dat doe ik niet omdat ik dan parkeerkosten moet betalen en bij mijn primaire supermarkt betaal ik geen parkeerkosten 3% 3% 4% 1% 1% 1% het is gewoon de dichtstbijzijnde winkel 53% ik kom er graag want mijn buurtgenoten/kennissen kopen er ook 4% ik kom er graag want ik ben bekend met het personeel van de supermarkt 13% ik koop er graag want ik weet inmiddels waar alle producten liggen en dat is gemakkelijk 45% ik koop er graag want deze winkel heeft absoluut de meeste keuze 20% ik koop er graag want deze winkel heeft een goede prijskwaliteit verhouding 45% ik koop er graag vanwege de goede parkeergelegenheid 20% ik koop er graag om een andere reden eigenlijk zou ik liever ergens anders kopen maar ik verkies deze primaire supermarkt omdat hij zo goedkoop is eigenlijk zou ik liever ergens anders kopen maar dat doe ik niet omdat ik dan parkeerkosten moet betalen en bij mijn 3% 1% 7% Consumentenonderzoek 2015 43

33a. Bent u in het afgelopen jaar gewisseld van primaire supermarkt? ja 11% 11% 11% nee 89% 89% 89% 11% ja nee 89% 33b. Wat was voor u de meest doorslaggevende reden om van primaire supermarkt te wisselen? prijs 29% 33% 30% assortiment 14% 11% 13% parkeren 3% 4% 3% openingstijden 1% 2% 2% dichterbij 29% 24% 32% anders 24% 26% 21% 24% 29% prijs assortiment parkeren openingstijden dichterbij 29% 14% anders 1% 3% 44

2.7 Kwaliteitsaspecten van de supermarkt 34. Wat vindt u de belangrijkste aspecten van een goede supermarkt? (maximaal vijf antwoorden mogelijk) prijs 53% 51% 51% sfeer in de winkel 14% 13% 14% persoonlijke aandacht van de ondernemer 2% 2% 2% persoonlijke servicegerichte aandacht van het personeel 6% 8% 6% deskundig personeel 7% 7% 6% vriendelijk personeel 25% 24% 19% verse producten groente- en fruitafdeling 31% 33% 30% ruime keuze groente- en fruitafdeling 23% 23% 22% ruime keuze kant-en-klaar maaltijden 2% 3% 2% altijd vers brood tot sluitingstijd 11% 13% 13% ruime keuze verse vis 1% 2% 2% ruime keuze Fairtrade producten (bijv. Max Havelaar) 3% 3% 3% goede parkeergelegenheid 19% 20% 21% gratis parkeergelegenheid 27% 26% 26% goede fietsenstalling 2% 3% 3% goed functionerende winkelwagen 5% 5% 4% korte rijen bij de kassa s 27% 28% 28% weinig uitverkochte artikelen 25% 23% 27% tegoedbon indien reclame-artikel uitverkocht is 6% 6% 6% brede gangpaden 14% 13% 12% logische opbouw en plaats van de artikelen in de winkel 12% 13% 14% voldoende biologische producten in de winkel 7% 6% 6% voldoende voedingsmiddelen die speciaal bestemd zijn voor allochtonen 1% 0% 0% voldoende eigen (huis)merken 15% 16% 18% duidelijke folder met aanbiedingen 18% 17% 20% mogelijkheid koffie te drinken 1% 1% 1% goede klachtenafhandeling 5% 6% 5% niet goed, geld terug 8% 10% 9% bekend met personeel in de supermarkt 4% 4% 2% winkel is dichtbij 37% 37% 37% buurtgenoten kopen er ook 0% 0% 0% weet waar de producten liggen 24% 22% 23% meeste keuze in het algemeen 19% 19% 21% Consumentenonderzoek 2015 45

prijs 53% winkel is dichtbij verse producten groente- en fruitafdeling korte rijen bij de kassa's gratis parkeergelegenheid vriendelijk personeel weinig uitverkochte artikelen weet waar de producten liggen ruime keuze groente- en fruitafdeling meeste keuze in het algemeen goede parkeergelegenheid duidelijke folder met aanbiedingen voldoende eigen (huis)merken brede gangpaden sfeer in de winkel logische opbouw en plaats van de artikelen in de winkel altijd vers brood tot sluitingstijd niet goed, geld terug deskundig personeel voldoende biologische producten in de winkel persoonlijke servicegerichte aandacht van het personeel tegoedbon indien reclame-artikel uitverkocht is goede klachtenafhandeling goed functionerende winkelwagen bekend met personeel in de supermarkt ruime keuze Fairtrade producten (bijv. Max Havelaar) goede fietsenstalling ruime keuze kant-en-klaar maaltijden persoonlijke aandacht van de ondernemer ruime keuze verse vis mogelijkheid koffie te drinken voldoende voedingsmiddelen voor allochtonen buurtgenoten kopen er ook 37% 31% 27% 27% 25% 25% 24% 23% 19% 19% 18% 15% 14% 14% 12% 11% 8% 7% 7% 6% 6% 5% 5% 4% 3% 2% 2% 2% 1% 1% 1% 0% 46

2.8 Voedselveiligheid 35. Hoe denkt u dat het gesteld is met de voedselveiligheid van levensmiddelen in Nederlandse supermarkten? Hiermee bedoelen we dat het eten niet schadelijk is voor de gezondheid. zeer veilig 10% 10% - veilig 75% 74% - onveilig 6% 7% - zeer onveilig 1% 1% - weet ik echt niet 7% 8% - totaal 100% 100% - 10% 6% 1% 7% zeer veilig veilig onveilig zeer onveilig weet ik echt niet 75% 36. Denkt u, als u boodschappen doet, bewust na over de voedselveiligheid van de producten die u koopt? zelden of nooit 38% 37% - af en toe 42% 41% - regelmatig 15% 18% - vaak of altijd 5% 5% - totaal 100% 100% - 15% 5% 38% zelden of nooit af en toe regelmatig vaak of altijd 42% Consumentenonderzoek 2015 47

37. Wat doet u wanneer u twijfelt aan de veiligheid van een product? (meerdere antwoorden mogelijk) ik koop het product niet 71% 71% - ik koop een ander, vergelijkbaar product 33% 32% - ik koop het product in een andere winkel (bijvoorbeeld bij een biologische/ natuurwinkel) 5% 7% - anders 2% 2% - ik doe niets en koop het product toch 2% 2% - ik koop het product niet 71% ik koop een ander, vergelijkbaar product 33% ik koop het product in een andere winkel (bijvoorbeeld bij een biologische / natuurwinkel) anders 2% 5% ik doe niets en koop het product toch 2% 2.9 Parkeren 38. Op welke manier gaat u meestal naar de supermarkt? fiets / bromfiets 28% 28% 29% lopend 22% 20% 20% auto 49% 50% 50% anders 1% 2% 1% 1% 49% 28% 22% fiets/bromfiets lopend auto anders 48

39. Wat is ongeveer de afstand van uw woning tot uw primaire supermarkt en hoeveel minuten kost het u om deze afstand af te leggen? gemiddeld aantal kilometer 1,8 2,1 1,9 gemiddeld aantal minuten 6,2 6,3 6,0 40. Vindt u dat er over het algemeen voldoende parkeerplaatsen beschikbaar zijn bij uw primaire supermarkt? ja 92% 93% 88% nee 8% 7% 12% 8% ja nee 92% 41a. Moet u bij uw primaire supermarkt betalen om te parkeren? ja 5% 6% 6% ja, maar de supermarkt betaalt dit weer terug 3% 4% 4% nee, ik kan gratis parkeren 92% 91% 90% 5% 3% ja ja, maar de supermarkt betaalt dit weer terug nee, ik kan gratis parkeren 92% Consumentenonderzoek 2015 49

41b. Is het gebruik van een parkeerschijf verplicht omdat er sprake is van een zogenaamde blauwe zone? ja 20% 17% 16% nee 80% 83% 84% 20% ja nee 80% 42. Zijn parkeerkosten (in het algemeen) voor u reden om een bepaalde supermarkt niet (meer) te bezoeken? ja 69% 65% 68% nee 31% 35% 32% 31% ja nee 69% 50

43. Is de soort parkeergelegenheid voor u een reden om een supermarkt niet (meer) te bezoeken? We bedoelen hiermee niet of u moet betalen voor een parkeerplaats. (indien ja, meerdere antwoorden mogelijk) ja, indien de parkeergelegenheid te ver weg is 44% 45% 48% ja, indien er onvoldoende parkeergelegenheid is 47% 48% 53% ja, indien de parkeergelegenheid gebruiksonvriendelijk is 23% 22% 22% ja, indien ik in een parkeergarage moet parkeren 11% 11% 10% ja, indien de parkeergelegenheid ondergronds is 6% 5% 3% ja, indien ik de parkeergelegenheid als onveilig ervaar 23% 23% 24% ja, anders 2% 2% 1% nee, de soort parkeergelegenheid vormt voor mij geen probleem 27% 29% 25% ja, indien de parkeergelegenheid ver weg is ja, indien er onvoldoende parkeergelegenheid is 44% 47% ja, indien de parkeergelegenheid gebruiksonvriendelijk is 23% ja, indien ik in een parkeergarage moet parkeren 11% ja, indien de parkeergelegenheid ondergronds is 6% ja, indien ik de parkeergelegenheid als onveilig ervaar 23% ja, anders 2% nee, de soort parkeergelegenheid vormt voor mij geen probleem 27% Consumentenonderzoek 2015 51

2.10 Het assortiment 44. Hoe belangrijk vindt u de volgende aspecten van het assortiment van een supermarkt? ruime keuze A-merken 6,8 6,8 6,8 ruime keuze huismerken 7,3 7,3 7,3 kwalitatief goede huismerken ruime keuze voorverpakte versproducten 6,9 6,9 6,9 ruime keuze drogisterij-artikelen 5,9 5,8 5,9 ruime keuze vlees en vleeswaren 7,3 7,3 7,2 goede kwaliteit vlees en vleeswaren vers vlees en vleeswaren na 18.00 uur 6,4 6,4 6,4 ruime keuze verse vis 5,7 5,7 5,7 goede kwaliteit verse vis 6,2 6,2 6,2 verse vis na 18.00 uur 5,3 5,3 5,2 ruime keuze groente en fruit goede kwaliteit groente en fruit 8,0 8,1 8,0 verse groente en fruit na 18.00 uur 6,8 6,8 6,8 ruime keuze brood 7,2 7,3 7,3 goede kwaliteit brood vers brood na 18.00 uur 6,5 6,5 6,6 ruime keuze biologische producten 5,9 5,8 5,6 ruime keuze duurzame producten waaronder Fairtrade producten 5,8 5,7 5,6 ruime keuze branchevreemde producten 5,0 5,0 4,9 voldoende aanbod / beschikbaarheid van de producten / geen lege schappen ruime keuze laaggeprijsde producten anders dan A- en huismerken (zgn. C-merken) 7,0 7,0 7,0 zondagsopening 5,9 5,7 5,5 52

goede kwaliteit groente en fruit voldoende aanbod / beschikbaarheid van de producten / geen lege schappen ruime keuze groente en fruit kwalitatief goede huismerken goede kwaliteit vlees en vleeswaren goede kwaliteit brood ruime keuze huismerken ruime keuze vlees en vleeswaren ruime keuze brood ruime keuze laaggeprijsde producten anders dan A- en huismerken ruime keuze voorverpakte versproducten ruime keuze A-merken verse groente en fruit na 18:00 uur vers brood na 18:00 uur vers vlees en vleeswaren na 18:00 uur goede kwaliteit verse vis ruime keuze biologische producten ruime keuze drogisterij-artikelen zondagsopening ruime keuze duurzame producten waaronder Fairtrade producten ruime keuze verse vis verse vis na 18:00 uur ruime keuze branchevreemde producten 8,0 7,3 7,3 7,2 7,0 6,9 6,8 6,8 6,5 6,4 6,2 5,9 5,9 5,9 5,8 5,7 5,3 5,0 Consumentenonderzoek 2015 53

45. Is het assortiment van een supermarkt voor u reden om een bepaalde supermarkt niet (meer) te bezoeken? ja 47% 49% 42% nee 53% 51% 58% 53% 47% ja nee 46. Welke supermarkt(en) bezoekt u niet meer vanwege het assortiment? (meerdere antwoorden mogelijk)* Plus 5% 6% 5% Coop 3% 4% 4% Spar 7% 7% 7% C1000 10% 11% 10% Jumbo 7% 7% 5% Deen 2% 1% 2% Dekamarkt 3% 2% 3% Vomar 4% 2% 2% Jan Linders 2% 3% 2% EMTÉ 4% 3% 3% Poiesz 2% 2% 2% Boni 3% 2% 3% Aldi 26% 26% 24% Bas van der Heijden - - 2% Digros - - 1% Dirk 4% 3% 4% Hoogvliet 3% 2% 1% Lidl 11% 11% 13% Nettorama 4% 4% 5% Albert Heijn 6% 5% 5% Albert Heijn XL 2% 2% 1% Albert Heijn to go 5% 4% 5% anders 30% 29% 30% * niet statistisch getoetst vanwege wijziging in opties, dit heeft invloed op de percentages per supermarktformule 54

Plus Coop Spar C1000 Jumbo Deen Dekamarkt Vomar Jan Linders EMTÉ Poiesz Boni Aldi Dirk Hoogvliet Lidl Nettorama Albert Heijn Albert Heijn XL Albert Heijn to go anders 5% 3% 7% 10% 7% 2% 3% 4% 2% 4% 2% 3% 4% 3% 11% 4% 6% 2% 5% 26% 30% 47. Is het assortiment van een supermarkt voor u reden om een bepaalde supermarkt juist vaker te bezoeken? ja 61% 61% 65% nee 39% 39% 35% 39% ja nee 61% Consumentenonderzoek 2015 55

48. Welke supermarkt(en) bezoekt u juist vaker vanwege het assortiment? (meerdere antwoorden mogelijk)* Plus 8% 10% 6% Coop 3% 2% 1% Spar 1% 1% 0% C1000 5% 11% 12% Jumbo 33% 34% 24% Deen 4% 2% 2% Dekamarkt 3% 3% 2% Vomar 2% 2% 2% Jan Linders 2% 2% 1% EMTÉ 4% 4% 2% Poiesz 2% 1% 1% Boni 1% 1% 1% Aldi 18% 16% 13% Bas van der Heijden - - 2% Digros - - 1% Dirk 7% 6% 4% Hoogvliet 4% 4% 4% Lidl 37% 38% 25% Nettorama 3% 3% 2% Albert Heijn 48% 47% 38% Albert Heijn XL 17% 18% 15% Albert Heijn to go 2% 1% 1% anders 8% 7% 6% * niet statistisch getoetst vanwege wijziging in opties, dit heeft invloed op de percentages per supermarktformule 56

Door vraag 46 en 48 te combineren kan onderstaande tabel gemaakt worden. Uit deze tabel is de wervende kracht van het assortiment van de verschillende supermarkten af te leiden. De cijfers zijn berekend door het percentage mensen dat een supermarkt minder vaak bezoekt vanwege het assortiment af te trekken van het percentage mensen dat een supermarkt juist vaker bezoekt vanwege het assortiment, uitgaande van het totale aantal respondenten. Plus Coop Spar C1000 Jumbo Deen Dekamarkt Vomar Jan Linders EMTÉ Poiesz Boni Aldi Dirk Hoogvliet Lidl Nettorama Albert Heijn Albert Heijn XL Albert Heijn to go anders 8% 3% 1% 5% 4% 3% 2% 2% 4% 2% 1% 7% 4% 3% 2% 8% 18% 17% 33% 37% 48% 2.11 Branchevervaging 49a. Koopt u wel eens levensmiddelen bij een andere winkel dan een supermarkt? Zo ja, waar? (meerdere antwoorden mogelijk)* nee, dit doe ik nooit 30% 31% - ja, bij HEMA 32% 30% - ja, bij V&D 5% 5% - ja, bij Xenos 13% 14% - ja, bij Action 23% 24% - ja, op de markt 35% 36% - ja, bij biologische supermarkten (Ekoplaza, De Natuurwinkel, Estafette, etc.) 9% - - ja, bij drogisterijen (Etos, Kruidvat, etc.) 20% 20% - ja, bij speciaalzaken 21% 22% - ja, bij lokale winkels met overwegend buitenlandse producten (toko, hala producten, etc.) 12% - - ja, bij tankstations 3% 4% - ja, ergens anders 3% 4% - * niet statistisch getoetst vanwege wijziging in opties, dit heeft invloed op de percentages per winkel Consumentenonderzoek 2015 57

nee, dit doe ik nooit ja, bij HEMA 30% 32% ja, bij V&D 5% ja, bij Xenos 13% ja, bij Action 23% ja, op de markt 35% ja, bij biologische supermarkten 9% ja, bij drogisterijen (Etos, Kruidvat, etc.) ja, bij speciaalzaken ja, bij lokale winkels met overwegend buitenlandse producten ja, bij tankstations ja, ergens anders 3% 3% 12% 20% 21% 49b. Wat is het gemiddelde bedrag dat u per maand besteedt aan levensmiddelen in deze winkel(s)?* ja, bij HEMA 8,45 7 - ja, bij V&D 8 3 - ja, bij Xenos 4,60 4,75 - ja, bij Action 7,28 8,48 - ja, op de markt 14,87 15,35 - ja, bij biologische supermarkten (Ekoplaza, De Natuurwinkel, Estafette, etc.) 22,38 - - ja, bij drogisterijen (Etos, Kruidvat, etc.) 10,26 10,42 - ja, bij speciaalzaken 22,42 23,96 - ja, bij lokale winkels met overwegend buitenlandse producten (toko, hala producten, etc.) 15,82 - - ja, bij tankstations 6,43 7,06 - ja, ergens anders 33,75 22,27 - ja, ergens anders 3% 4% - * niet statistisch getoetst vanwege wijziging in opties, dit heeft invloed op de bestedingen per winkel 58

49c. Waarom koopt u deze levensmiddelen niet in de supermarkt maar bij een andere winkel? (meerdere antwoorden mogelijk) vanwege de prijs 40% 41% - vanwege de kwaliteit 44% 39% - per toeval / geen specifieke reden 36% 41% - andere reden 16% 14% - vanwege de prijs 40% vanwege de kwaliteit 44% per toeval / geen specifieke reden 36% andere reden 16% 2.12 Betaalwijze 50. Betaalt u in de supermarkt contant of met pin/contactloos? (vrijwel) altijd contant 19% 17% 18% kleine bedragen contant, grote met pin/contactloos 17% 15% 15% (vrijwel) altijd met pin/contactloos 65% 67% 67% 19% (vrijwel) altijd contant 65% 17% kleine bedragen contant, grote met pin of met contactloos betalen (vrijwel) altijd met pin of met contactloos betalen Consumentenonderzoek 2015 59

51. Zou u bereid zijn om steeds met pin/contactloos te betalen als u dat gevraagd werd? Indien nee, waarom niet? (meerdere antwoorden mogelijk) ja 72% 71% 70% nee, ik heb geen pasje 0% 1% 1% nee, want ik vergeet de code dikwijls 0% 0% 0% nee, want ik weet niet altijd of ik geld op de rekening heb 4% 5% 6% nee, want ik vind contant geld overzichtelijker 13% 12% 11% nee, want ik denk dat ik dan meer uitgeef 5% 5% 4% nee, want ik twijfel of er goed wordt afgeschreven / of het juiste bedrag wordt afgeschreven 0% 0% 0% nee, want ik wil zelf kunnen bepalen hoe ik op dat moment betaal 16% 17% 18% nee, om een andere reden 1% 2% 2% ja 72% nee, ik heb geen pasje nee, want ik vergeet de code dikwijls nee, want ik weet niet altijd of ik geld op de rekening heb 0% 0% 4% nee, want ik vind contant geld overzichtelijker 13% nee, want ik denk dat ik dan meer uitgeef nee, want ik twijfel of er goed wordt afgeschreven / of het juiste bedrag wordt afgeschreven nee, want ik wil zelf kunnen bepalen hoe ik op dat moment betaal nee, om een andere reden 0% 1% 5% 16% 52. Stel dat uw primaire supermarkt zou besluiten in de toekomst geen contant geld meer te accepteren, zou u dan van primaire supermarkt wisselen? ja 21% 23% 24% nee 79% 77% 76% 21% ja nee 79% 60

2.13 Vleesconsumptie 53a. Hoeveel dagen per week eet u vlees, vis of vleesvervangers? vlees 4,6 4,6 4,7 vis 1,0 1,0 0,9 vleesvervangers 0,5 0,5 0,5 geen van deze 0,9 0,9 0,9 vlees: 4,6 vis: 1,0 vleesvervangers: 0,5 geen van deze: 0,9 53b. Steeds meer supermarkten verkopen inmiddels ook insecten (zoals sprinkhanen, wormen, krekels of kevers). Indien prijs geen belemmering is én de insecten smaakvol zijn, in hoeverre bent u dan bereid om regelmatig insecten te eten? ik eet al regelmatig insecten 0% - - zeker wel bereid 6% - - waarschijnlijk wel bereid 15% - - waarschijnlijk niet bereid 24% - - zeker niet bereid 54% - - totaal 100% - - 0% 6% 54% 15% 24% ik eet al regelmatig insecten zeker wel bereid waarschijnlijk wel bereid waarschijnlijk niet bereid zeker niet bereid Consumentenonderzoek 2015 61

54. Let u bij aankoop van vlees op het land van herkomst? ja 27% 24% 17% nee 73% 76% 83% 3% 27% ja nee n.v.t., ik koop nooit vlees 70% 55. Geeft u bij de aankoop van merkartikelen de voorkeur aan Nederlandse artikelen boven buitenlandse merken als de producten overigens gelijkwaardig zijn in prijs en kwaliteit? ja, ik geef de voorkeur aan Nederlandse producten 42% 38% 33% nee, ik geef de voorkeur aan buitenlandse producten 2% 2% 2% nee, ik let niet op het land van herkomst / het maakt mij niet uit 56% 60% 66% 56% 42% ja, ik geef de voorkeur aan Nederlandse producten nee, ik geef de voorkeur aan buitenlandse producten nee, ik let niet op het land van herkomst/het maakt mij niet uit 2% 62

2.14 Koopzondagen 56. Wat is uw mening over koopzondagen? ik vind 1 keer per maand koopzondag voldoende 15% 18% 19% ik zou willen dat er vaker (bijv. wekelijks) koopzondag was 33% 32% 35% ik ben tegen koopzondag / er zouden helemaal geen koopzondagen mogen zijn 16% 15% 15% geen mening / maakt mij niet uit 36% 35% 31% 36% 15% ik vind 1 keer per maand koopzondag voldoende ik zou willen dat er vaker (bijv. wekelijks) koopzondag was 16% 33% ik ben tegen koopzondag/er zouden helemaal geen koopzondagen mogen zijn geen mening/maakt mij niet uit 57a. Is uw primaire supermarkt op (koop)zondag open? ja, elke zondag 69% 64% 44% ja, maar alleen op een (speciale) koopzondag / gedurende een bepaalde periode 8% 10% 17% (bijv. de zomermaanden) nee, mijn primaire supermarkt is nooit op zondag open 23% 27% 39% ja, elke zondag 69% ja, maar alleen op een (speciale) koopzondag / gedurende een bepaalde periode (bijv. de zomermaanden) 8% nee, mijn primaire supermarkt is nooit op zondag open 23% Consumentenonderzoek 2015 63

57b. U heeft aangegeven dat uw primaire supermarkt open is op zondag. Doet u wel eens boodschappen op die dag? altijd of vaak 24% 24% 23% soms 31% 30% 32% zelden of nooit 45% 46% 45% 19% 4% 20% altijd vaak soms 27% zelden nooit 31% 57c. U heeft aangegeven dat uw primaire supermarkt nooit open is op zondag. Welke stelling geeft uw mening het beste weer? ik vind het een probleem dat mijn primaire supermarkt nooit open is op zondag, ik mis het maar bezoek die dag geen andere supermarkt ik vind het een probleem dat mijn primaire supermarkt nooit open is op zondag, ik bezoek wel een andere supermarkt op die dag ik vind het niet erg dat mijn primaire supermarkt nooit open is op zondag, ik bezoek wel een andere supermarkt op die dag ik vind het niet erg dat mijn primaire supermarkt nooit open is op zondag, ik bezoek die dag geen andere supermarkt 5% 6% 6% 7% 5% 6% 19% 16% 20% 69% 73% 68% ik vind het een probleem dat mijn primaire supermarkt nooit open is op zondag, ik mis het maar bezoek die dag geen andere supermarkt ik vind het een probleem dat mijn primaire supermarkt nooit open is op zondag, ik bezoek wel een andere supermarkt op die dag 5% 7% ik vind het niet erg dat mijn primaire supermarkt nooit open is op zondag, ik bezoek wel een andere supermarkt op die dag 19% ik vind het niet erg dat mijn primaire supermarkt nooit open is op zondag, ik bezoek die dag geen andere supermarkt 69% 64

58. Vindt u dat koopavonden moeten blijven bestaan? ja 55% 57% 71% nee 13% 12% 6% geen mening / maakt mij niet uit 32% 31% 23% 32% 55% ja nee geen mening/maakt mij niet uit 13% 2.15 Uit eten en de economische crisis 59. Hoe vaak per week eet u thuis? ontbijt 6,3 6,4 6,3 lunch 4,8 5,0 4,7 diner 6,3 6,4 6,4 ontbijt 6,3 lunch 4,8 diner 6,3 Consumentenonderzoek 2015 65

Door de economische crisis in het afgelopen jaar... ben ik in het algemeen minder gaan uitgeven. ben ik minder vaak gaan uit eten. 7% 5% 5% 28% 34% 26% 14% 32% 21% 27% ben ik minder luxe of uitgebreid gaan uit eten. 5% 13% 32% 24% 26% ben ik minder vaak eten gaan afhalen of heb ik minder vaak eten laten bezorgen. 5% 12% 32% 22% 29% neem ik vaker mijn eigen lunchpakket mee ipv dat ik ga eten in de kantine of ergens anders. ben ik minder levensmiddelen bij speciaalzaken (bijv. bakker, groentewinkel, slager, etc.) gaan kopen. 12% 9% 7% 9% 28% 23% 28% 24% 26% 34% ben ik meer boodschappen in de supermarkt gaan doen. 6% 6% 23% 32% 33% kies ik vaker voor huismerken dan voor A-merken. 6% 9% 32% 24% 29% let ik beter op aanbiedingen in een supermarkt. bezoek ik meer verschillende supermarkten vanwege aanbiedingen. ben ik genoodzaakt mijn uitgaven aan levensmiddelen te verminderen. vind ik het minder leuk om boodschappen te doen omdat ik minder te besteden heb. koop ik vaker bij buitenlandse supermarkten. gooi ik minder eten weg / let ik beter op de hoeveelheid producten die ik koop. ben ik meer zelfvoorzienend gaan leven (eigen groenten verbouwen, brood bakken, kippen houden, etc.). 4% 8% 15% 42% 21% 17% 11% 27% 22% 32% 7% 20% 27% 37% 9% 4% 12% 27% 45% 12% 2% 8% 18% 47% 25% 8% 35% 27% 22% 7% 2% 8% 17% 43% 29% helemaal eens eens neutraal oneens helemaal oneens 66

60. In welke mate bent u het eens met onderstaande stellingen die het gevolg kunnen zijn van de economische crisis die we nu meemaken? Door de economische crisis in het afgelopen jaar ben ik in het algemeen minder gaan uitgeven. (helemaal) eens 35% 42% 47% neutraal 34% 31% 26% (helemaal) oneens 31% 27% 28% ben ik minder vaak gaan uit eten. (helemaal) eens 47% 53% 55% neutraal 21% 20% 18% (helemaal) oneens 32% 28% 28% ben ik minder luxe of uitgebreid gaan uit eten. (helemaal) eens 45% 50% 50% neutraal 24% 21% 20% (helemaal) oneens 31% 29% 30% totaal 99% 100% 100% ben ik minder vaak eten gaan afhalen of heb ik minder vaak eten laten bezorgen. (helemaal) eens 44% 48% 48% neutraal 22% 22% 22% (helemaal) oneens 34% 31% 31% neem ik vaker mijn eigen lunchpakket mee ipv dat ik ga eten in de kantine of ergens anders. (helemaal) eens 40% 42% 40% neutraal 23% 24% 24% (helemaal) oneens 37% 35% 35% ben ik minder levensmiddelen bij speciaalzaken (bijv. bakker, groentewinkel, slager, etc.) gaan kopen. (helemaal) eens 31% 34% 35% neutraal 26% 24% 24% (helemaal) oneens 43% 42% 40% totaal 101% 100% 100% Consumentenonderzoek 2015 67

60. In welke mate bent u het eens met onderstaande stellingen die het gevolg kunnen zijn van de economische crisis die we nu meemaken? Door de economische crisis in het afgelopen jaar ben ik meer boodschappen in de supermarkt gaan doen. (helemaal) eens 29% 30% 31% neutraal 32% 31% 31% (helemaal) oneens 39% 39% 39% kies ik vaker voor huismerken dan voor A-merken. (helemaal) eens 41% 43% 43% neutraal 24% 25% 25% (helemaal) oneens 35% 33% 33% totaal 101% 100% 100% let ik beter op aanbiedingen in een supermarkt. (helemaal) eens 57% 62% 59% neutraal 21% 17% 19% (helemaal) oneens 22% 21% 21% bezoek ik meer verschillende supermarkten vanwege aanbiedingen. (helemaal) eens 35% 38% 38% neutraal 22% 20% 22% (helemaal) oneens 43% 42% 41% ben ik genoodzaakt mijn uitgaven aan levensmiddelen te verminderen. (helemaal) eens 27% 29% 30% neutraal 27% 27% 29% (helemaal) oneens 46% 44% 41% vind ik het minder leuk om boodschappen te doen omdat ik minder te besteden heb. (helemaal) eens 16% 16% - neutraal 27% 28% - (helemaal) oneens 57% 56% - totaal 100% 100% - 68

60. In welke mate bent u het eens met onderstaande stellingen die het gevolg kunnen zijn van de economische crisis die we nu meemaken? Door de economische crisis in het afgelopen jaar koop ik vaker bij buitenlandse supermarkten. (helemaal) eens 10% 10% - neutraal 18% 16% - (helemaal) oneens 72% 74% - totaal 100% 101% - gooi ik minder eten weg / let ik beter op de hoeveelheid producten die ik koop. (helemaal) eens 43% 44% - neutraal 27% 27% - (helemaal) oneens 30% 29% - totaal 99% 100% - ben ik meer zelfvoorzienend gaan leven (eigen groenten verbouwen, brood bakken, kippen houden, etc.). (helemaal) eens 10% 10% - neutraal 17% 14% - (helemaal) oneens 73% 76% - totaal 100% 100% - Consumentenonderzoek 2015 69

70

3. Beoordeling per supermarktketen Totaal 2015 (n=2368) 2014 (n=2447) 2013 (n=2318) totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis 7,2 7,3 7,2 kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood 7,4 kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel 7,4 prijsniveau 7,3 bedieningsgemak parkeergelegenheid totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,2 7,3 7,2 7,4 7,4 7,3 Consumentenonderzoek 2015 71

Albert Heijn 2015 (n=734) 2014 (n=692) 2013 (n=722) totaaloordeel kwaliteit vers vlees 7,4 kwaliteit vis 7,2 7,2 7,2 kwaliteit groenteafdeling 7,4 kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau 7,0 6,9 6,8 bedieningsgemak parkeergelegenheid totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,4 7,2 7,2 7,2 7,4 7,0 6,9 6,8 72

Albert Heijn XL 2015 (n=117) 2014 (n=126) 2013 (n=142) totaaloordeel 8,0 kwaliteit vers vlees kwaliteit vis 7,3 7,4 kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden 7,4 kwaliteit kassa-afhandeling 8,0 kwaliteit kaas 8,0 sfeer in de winkel prijsniveau 7,1 6,8 6,8 bedieningsgemak 8,2 8,0 parkeergelegenheid 8,3 8,2 totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 8,0 7,3 7,4 7,4 8,0 8,0 7,1 6,8 6,8 8,2 8,0 8,3 8,2 Consumentenonderzoek 2015 73

Aldi 2015 (n=137) 2014 (n=125) 2013 (n=95) totaaloordeel 7,3 kwaliteit vers vlees 7,1 kwaliteit vis 7,2 7,4 7,1 kwaliteit groenteafdeling 7,3 7,2 6,9 kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood 7,4 7,4 7,0 kwaliteit koelverse maaltijden 7,4 7,3 7,2 kwaliteit kassa-afhandeling 7,1 6,9 6,3 kwaliteit kaas sfeer in de winkel 6,8 6,7 6,2 prijsniveau 8,0 8,1 bedieningsgemak 7,3 7,3 parkeergelegenheid 8,0 totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,3 7,1 7,2 7,4 7,1 7,3 7,2 6,9 7,4 7,4 7,0 7,4 7,3 7,2 7,1 6,9 6,3 6,8 6,7 6,2 8,0 8,1 7,3 7,3 8,0 74

C1000 2015 (n=47) 2014 (n=120) 2013 (n=233) totaaloordeel kwaliteit vers vlees 7,4 kwaliteit vis 7,3 7,1 7,1 kwaliteit groenteafdeling 7,4 kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood 7,3 kwaliteit koelverse maaltijden 7,3 kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel 7,4 prijsniveau 7,3 bedieningsgemak parkeergelegenheid totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,4 7,3 7,1 7,1 7,4 7,3 7,3 7,4 7,3 Consumentenonderzoek 2015 75

Deen 2015 (n=46) 2014 (n=48) 2013 (n=41) totaaloordeel 8,0 kwaliteit vers vlees 7,2 kwaliteit vis 7,0 7,3 kwaliteit groenteafdeling 8,1 kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood 7,4 kwaliteit koelverse maaltijden 7,4 kwaliteit kassa-afhandeling 8,0 kwaliteit kaas 8,0 sfeer in de winkel 8,1 prijsniveau bedieningsgemak 8,1 parkeergelegenheid 8,2 8,2 totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 8,0 7,2 7,0 7,3 8,1 7,4 7,4 8,0 8,0 8,1 8,1 8,2 8,2 76

Dekamarkt 2015 (n=43) 2014 (n=48) 2013 (n=30) totaaloordeel kwaliteit vers vlees 7,4 7,2 kwaliteit vis 6,9 7,1 7,1 kwaliteit groenteafdeling 7,3 7,2 kwaliteit vleeswaren 7,3 kwaliteit brood 7,3 kwaliteit koelverse maaltijden 7,3 7,3 6,9 kwaliteit kassa-afhandeling 7,4 7,4 kwaliteit kaas 7,3 sfeer in de winkel 7,4 7,2 prijsniveau 7,3 7,2 7,2 bedieningsgemak 7,4 parkeergelegenheid 8,0 totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,4 7,2 6,9 7,1 7,1 7,3 7,2 7,3 7,3 7,3 7,3 6,9 7,4 7,4 7,3 7,4 7,2 7,3 7,2 7,2 7,4 8,0 Consumentenonderzoek 2015 77

Dirk 2015 (n=105) 2014 (n=108) 2013 (n=65) totaaloordeel kwaliteit vers vlees 7,1 7,4 7,4 kwaliteit vis 7,0 7,2 kwaliteit groenteafdeling 7,4 7,4 kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood 7,1 7,3 7,3 kwaliteit koelverse maaltijden 7,2 kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas 7,3 sfeer in de winkel 7,3 7,4 prijsniveau 8,0 8,1 bedieningsgemak parkeergelegenheid totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,1 7,4 7,4 7,0 7,2 7,4 7,4 7,1 7,3 7,3 7,2 7,3 7,3 7,4 8,0 8,1 78

EMTÉ 2015 (n=43) 2014 (n=65) 2013 (n=38) totaaloordeel kwaliteit vers vlees 8,1 8,0 8,1 kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren 8,1 8,0 kwaliteit brood 8,0 kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling 8,1 kwaliteit kaas 8,0 sfeer in de winkel 8,2 prijsniveau 7,1 7,3 bedieningsgemak 8,1 8,0 parkeergelegenheid 8,1 totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 8,1 8,0 8,1 8,1 8,0 8,0 8,1 8,0 8,2 7,1 7,3 8,1 8,0 8,1 Consumentenonderzoek 2015 79

Hoogvliet 2015 (n=83) 2014 (n=76) 2013 (n=84) totaaloordeel kwaliteit vers vlees 7,4 kwaliteit vis 7,2 7,2 7,2 kwaliteit groenteafdeling 7,4 kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden 7,4 7,4 kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 8,1 totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,4 7,2 7,2 7,2 7,4 7,4 7,4 8,1 80

Jumbo 2015 (n=395) 2014 (n=365) 2013 (n=264) totaaloordeel kwaliteit vers vlees 7,4 kwaliteit vis 7,2 7,3 7,1 kwaliteit groenteafdeling 7,4 kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood 7,4 kwaliteit koelverse maaltijden 7,4 kwaliteit kassa-afhandeling 8,0 8,1 8,2 kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,4 7,2 7,3 7,1 7,4 7,4 7,4 8,0 8,1 8,2 Consumentenonderzoek 2015 81

Lidl 2015 (n=304) 2014 (n=329) 2013 (n=247) totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis 7,2 kwaliteit groenteafdeling 8,2 8,3 8,2 kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood 7,3 7,4 7,1 kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling 7,4 kwaliteit kaas sfeer in de winkel 7,1 7,3 7,1 prijsniveau 8,2 8,4 8,2 bedieningsgemak parkeergelegenheid 8,1 8,0 totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,2 8,2 8,3 8,2 7,3 7,4 7,1 7,4 7,1 7,3 7,1 8,2 8,4 8,2 8,1 8,0 82

Nettorama 2015 (n=36) 2014 (n=40) 2013 (n=38) totaaloordeel kwaliteit vers vlees 7,4 kwaliteit vis 6,4 7,2 7,0 kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren 8,0 7,4 kwaliteit brood 7,3 7,2 kwaliteit koelverse maaltijden 7,1 7,4 7,2 kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas 7,4 sfeer in de winkel 7,4 7,1 prijsniveau 8,1 8,1 bedieningsgemak parkeergelegenheid 8,2 totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,4 6,4 7,2 7,0 8,0 7,4 7,3 7,2 7,1 7,4 7,2 7,4 7,4 7,1 8,1 8,1 8,2 Consumentenonderzoek 2015 83

Plus 2015 (n=119) 2014 (n=131) 2013 (n=96) totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis 7,1 7,3 7,1 kwaliteit groenteafdeling 7,4 kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau 7,2 7,2 6,8 bedieningsgemak 8,0 parkeergelegenheid 8,1 totaaloordeel kwaliteit vers vlees kwaliteit vis kwaliteit groenteafdeling kwaliteit vleeswaren kwaliteit brood kwaliteit koelverse maaltijden kwaliteit kassa-afhandeling kwaliteit kaas sfeer in de winkel prijsniveau bedieningsgemak parkeergelegenheid 7,1 7,3 7,1 7,4 7,2 7,2 6,8 8,0 8,1 84

4. Verantwoording In opdracht van Deloitte voert Flycatcher jaarlijks een onderzoek uit, met als doel inzicht te verkrijgen in de consumententrends in de supermarkt. Er wordt specifiek aandacht besteed aan trends ten aanzien van het assortiment, bestedingen, prijswijzigingen en nieuwe ontwikkelingen zoals zelfscannen, online bestellen en de toekomstige tolheffing op Duitse snelwegen. Uitnodigingen 4184 respons 2435/ 58,2% 7 dagen Nederlanders van 18 jaar en ouder die weleens boodschappen doen 4.1 Onderzoeksgroep en steekproef De doelgroep van het onderzoek bestaat uit Nederlandse consumenten van 18 jaar en ouder. De deelnemers zijn geselecteerd uit het algemene Flycatcher panel. De steekproef is gestratificeerd naar geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en provincie. Dit wil zeggen dat de personen in de steekproef een representatieve afspiegeling vormen van de Nederlandse bevolking wat betreft de genoemde kenmerken. Door middel van een selectievraag in het onderzoek werden respondenten geselecteerd die zelf minimaal één keer per maand boodschappen doen in de supermarkt. 4.2 Het Flycatcher panel Het Flycatcher panel bestaat uit ongeveer uit 16.000 mensen van 12 jaar en ouder die zich bereid hebben verklaard om regelmatig deel te nemen aan online onderzoeken. Panelleden ontvangen gemiddeld ongeveer acht vragenlijsten per jaar en de gemiddelde respons bedraagt ongeveer 60-70%. Als tegenprestatie krijgen ze voor een volledig ingevulde vragenlijst een aantal punten. Indien men 900 punten gespaard heeft, kunnen deze ingewisseld worden voor een cadeaubon. Flycatcher heeft als een van de eerste onderzoeksbureaus in Nederland het keurmerk ISO26362 verdiend voor access panels. Dit keurmerk bevestigt dat het Flycatcher panel voldoet aan de ISO-kwaliteitseisen voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek, markt-, en opinieonderzoek. 4.3 Onderzoeksmethode Flycatcher is gespecialiseerd in online onderzoek, dat wil zeggen dat een vragenlijst via internet wordt ingevuld en verzonden. De geselecteerde panelleden werden door Flycatcher via e-mail benaderd om mee te doen aan het onderzoek. Door te klikken op een, voor elke respondent unieke, hyperlink in het bericht kwam men bij de inlogpagina van het onderzoek terecht. De vragenlijst was alleen toegankelijk voor panelleden die hiervoor een uitnodiging gekregen hebben. 4.4 De vragenlijst De vragenlijst is opgesteld door Flycatcher in overleg met Deloitte. De vragenlijst is door Flycatcher online geprogrammeerd en bestond uit 62 vragen over boodschappen doen, prijsvergelijking, nieuwe ontwikkelingen, lokale betrokkenheid supermarkt, buitenlandse supermarkten, primaire/secundaire/tertiaire supermarkt, kwaliteitsaspecten, voedselveiligheid, parkeren, assortiment, branchevervaging, betaalwijze, eetgewoontes, koopzondagen, de gevolgen van de economische crisis en de toekomstig tolheffing op Duitse snelwegen. De vragenlijst is door Flycatcher, via een interne pretest, uitgebreid getest voordat deze verstuurd werd, zowel inhoudelijk als technisch. Daarnaast heeft Flycatcher de opdrachtgever de mogelijkheid geboden om de gedigitaliseerde vragenlijst via een proefaccount in te zien en te doorlopen voordat deze verstuurd werd. De vragenlijst is verstuurd na definitief akkoord van de opdrachtgever op basis van het toegestuurde proefaccount. 4.5 Veldwerk en respons De vragenlijst is verstuurd op maandag 4 mei en kon ingevuld worden tot maandag 11 mei 2015. Op 7 mei is een reminder gestuurd naar alle panelleden die op dat moment de vragenlijst nog niet of niet volledig ingevuld hadden. Een overzicht van de respons is te vinden in onderstaande tabel. Consumentenonderzoek 2015 85

de online vragenlijst is geoptimaliseerd voor smartphone of tablet Responsoverzicht 4200 panelleden in steekproef 16 foutmeldingen (onjuist e-mail adres, mailbox vol) 4184 uitnodigingen netto verstuurd 33 verwijderd wegens slechte responskwaliteit* 119 vragenlijsten onvolledig ingevuld / drop-out* respons 2435 respons % 58,2% (=respons/netto verstuurd) * De gegevens van deze respondenten zijn niet meegenomen in de resultaten. 4.6 Resultaten Na afsluiten van de veldwerkperiode zijn de data door Flycatcher opgeschoond, gecontroleerd en verwerkt. Het databestand is door Flycatcher gecontroleerd op responskwaliteit door o.a. te kijken naar de invultijd, consistentie van de antwoorden, open antwoorden en straightlining (van straightlining is sprake indien bijv. bij een reeks stellingen overal de eerste antwoordoptie gekozen wordt). Indien een slechte responskwaliteit wordt waargenomen, worden de resultaten van het betreffende panellid uit het databestand verwijderd (zie het responsoverzicht). 4.7 Generaliseerbaarheid, betrouwbaarheid en nauwkeurigheid Omdat niet de gehele populatie aan het onderzoek heeft deelgenomen, zullen de uitkomsten in bepaalde mate afwijken van de uitkomsten in de gehele populatie. Daarom is het belangrijk de resultaten met bepaalde waarschijnlijkheid ) te interpreteren. Afhankelijk van het gevonden percentage (p) en het aantal respondenten (n) kunnen aan de hand van onderstaande formule de marges bepaald worden die betrekking hebben op de totale populatie: 1,96. p. (1-p) n Indien er generalisaties worden gedaan met behulp van een van deze formule, worden de uitspraken gedaan met een betrouwbaarheid van 95%. Bij een groter aantal respondenten verandert de betrouwbaarheid niet, maar worden de marges kleiner zodat met een hogere nauwkeurigheid uitspraken kunnen worden gedaan. De maximale nauwkeurigheidsmarge van de totale groep respondenten binnen de doelgroep (n=2368), bedraagt 2%. Dit wil zeggen dat een gevonden uitkomst in de totale populatie maximaal 2% naar boven of naar beneden kan afwijken. Voorbeeld: Vindt u het leuk om boodschappen te doen? absoluut relatief ja, heel leuk 146 6 % ja, leuk 807 34 % nee, niet leuk, maar ook niet vervelend 1173 50 % nee, niet leuk 198 8 % nee, helemaal niet leuk 44 2 % totaal 2368 100 % In dit voorbeeld geeft 34% aan dat zij het leuk vinden om boodschappen te doen. De marge voor de gehele populatie is dan: 1,96. 0,34. (1-0,34) 2368 = 2% In dit geval kan geconcludeerd worden dat 32% tot 36% van de consumenten van 18 jaar en ouder het leuk vindt om boodschappen te doen. 86

5. Contactgegevens Vestiging Deloitte Branchegroep Retail Postbus 1864 6201 BW MAASTRICHT Contactpersoon Hub Verhoef AA 06 5585 3639 Bas Smeets AA 06 1201 1579 Peter Lutgens AA 06 2127 2928 drs. Dennie Wijnants AA 06 1201 1732 Annelien Huisman-Schaaf AA 06 1201 1603 Secretariaat Tel: 088 288 0279 Fax: 088 288 9901 Deloitte Branchegroep Retail Postbus 270 1800 AG ALKMAAR Deloitte Brachegroep Retail Postbus 30265 6803 AG ARNHEM Deloitte Branchegroep Retail Postbus 2031 3000 CA ROTTERDAM Deloitte Consumer Business Postbus 300 1180 AH AMSTELVEEN Esther-Jane Pappin Petra Beliën RA 06 5585 3786 Fons Tuerlings AA 06 5585 3472 Sander Hulst AA 06 1100 2267 drs. Erik Nanninga Industry Leader Consumer Business 06 5585 3772 Consumentenonderzoek 2015 87

This document has been prepared by Deloitte Accountantcy & Advies BV (as defined below) for the sole purpose of providing a proposal to the parties to whom it is addressed in order that they may evaluate the capabilities of Deloitte Accountantcy & Advies BV to supply the proposed services. The information contained in this document has been compiled by Deloitte Accountantcy & Advies BV and includes material which may have been obtained from information provided by various sources and discussions with management but has not been verified or audited. This document also contains confidential material proprietary to Deloitte Accountantcy & Advies BV. Except in the general context of evaluating our capabilities, no reliance may be placed for any purposes whatsoever on the contents of this document or on its completeness. No representation or warranty, express or implied, is given and no responsibility or liability is or will be accepted by or on behalf of Deloitte Accountantcy & Advies BV or by any of their partners, members, employees, agents or any other person as to the accuracy, completeness or correctness of the information contained in this document or any other oral information made available and any such liability is expressly disclaimed. This document and its content are confidential and may not be reproduced, redistributed or passed on, directly or indirectly, to any other person in whole or in part without our prior written consent. This document is not an offer and is not intended to be contractually binding. Should this proposal be acceptable to you, and following the conclusion of our internal acceptance procedures, we would be pleased to discuss terms and conditions with you prior to our appointment. In this document references to Deloitte are referenced to Deloitte Accountantcy & Advies BV. Deloitte Accountantcy & Advies BV is the Netherlands member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited ( DTTL ). DTTL is a UK private company limited by guarantee, whose member firms are legally separate and independent entities. Please see www.deloitte.com/nl/about for a detailed description of the legal structure of DTTL and its member firms. 2015 Deloitte Accountantcy & Advies BV. All rights reserved. Member of Deloitte Touche Tohmatsu Limited