Zorgpad Stervensfase

Transcriptie

1 Zorgpad Stervensfase de laatste stand van zaken Lia van Zuylen, internist-oncoloog Kenniscentrum Palliatieve Zorg Erasmus MC, Rotterdam

2 Inhoud Belang markering stervensfase Zorgpad Stervensfase Nieuwe ontwikkelingen rond Zorgpad Stervensfase

3 Stervensfase Moment: dagen direct voorafgaand aan het overlijden dood dient zich onafwendbaar aan Final common pathway : Beloop stervensfase is niet afhankelijk van onderliggende ziekte Goede observatie en klinische ervaring Herkenning verpleegkundigen/verzorgenden voorafgaand aan arts Diagnose zorgt voor verandering van de focus van zorg

4 Problemen rond de stervensfase Inschatten levensverwachting (H)erkennen aanbreken stervensfase Afstemming tussen artsen en verpleegkundigen Kennis over symptomen in de stervensfase en adequate behandeling hiervan Onderkenning van behoefte van naasten aan uitleg over en begeleiding tijdens stervensproces

5 Onderzoek naar kwaliteit van sterven in ziekenhuis (Erica Witkamp) Vragenlijst onder 249 nabestaanden (betreft 51% van de overledenen in het zkh) Meest opvallende bevindingen: 1/2 van nabestaanden kon geen afscheid nemen 1/4 van nabestaanden was niet aanwezig op moment van overlijden 1/5 van nabestaanden vindt dat de inzet om symptomen te verlichten onvoldoende was 1/3 van nabestaanden vindt dat begeleiding en ondersteuning (bij naderend overlijden/levensvragen/praktische problemen) onvoldoende was

6 Richtlijn Zorg in de stervensfase Onderdeel van Richtlijnen Palliatieve Zorg van IKNL Inhoud richtlijn: Achtergrondinformatie Begeleiding van patiënt en naasten Symptoomverlichting Organisatie van zorg - Zorgpad Stervensfase Doel richtlijn: Meer bewustzijn van en vertrouwdheid met stervensfase Adequate zorg en begeleiding van patiënt en naasten

7 Organisatie van zorg Zorgpad Stervensfase Structureert zorg voor stervenden en hun naasten Brengt visie (palliatieve zorgbenadering) en kennis over Maakt evaluatie mogelijk Nevendoelen Zorgpad Stervensfase Verbeteren multidisciplinaire samenwerking rond vaststellen stervensfase Verbeteren bewustzijn van en vertrouwdheid met het stervensproces

8 Achtergrond Zorgpad Stervensfase Gebaseerd op Liverpool Care Pathway for the Dying patiënt Breed toepasbaar in zorgsettings ziekenhuis, verpleeghuis, hospice, thuiszorg Wordt al gebruikt door ruim 120 instellingen verspreid over NL Implementatie speerpunt van IKNL

9 Inhoud Zorgpad Stervensfase Drie delen 1. Beoordeling bij aanvang van de stervensfase Ziekte-inzicht Religieuze behoeften Zorgplan doornemen Hoe naasten te informeren Lichamelijke conditie Geneesmiddelen Interventies/ verrichtingen Behandelaars op de hoogte brengen 2. Observatie patiëntgebonden problemen (iedere 4 uur) Pijn Rusteloosheid Slijmvorming 3. Zorg na het overlijden Kortademigheid Familie, zorgverleners, instanties Misselijkheid / braken Mondverzorging Mictieproblemen Medicatie Zorg voor pt/ fam./zorgverlen.

10 Het Zorgpad Stervensfase

11 Het Zorgpad Stervensfase

12 Effect Zorgpad Stervensfase Gebruik van het Zorgpad Stervensfase: Lagere symptoomlast 1 Betere documentatie 1 Mindere mate van rouw bij nabestaanden 2 Onderkennen van de stervensfase: Afname in diagnostische interventies 3 Hogere frequentie vrede met het overlijden 4 Hogere frequentie leven de moeite waard 4 1 Veerbeek et al, Pall Med, 2008, 2 Veerbeek et al, Am J Hospice Pall Med, 2008, 3 Veerbeek et al, J Pall Care, 2008 ; 4 Lokker et al, Supp Care Cancer 2011

13 Kanttekeningen bij Zorgpad Stervensfase Vóórkomen van symptomen in de stervensfase wordt als falen gezien Instrument wordt alléén door verpleegkundigen gebruikt Instrument wordt alléén als handige checklist gezien Weerstand tegen hoeveelheid papier Geschreven rapportage wordt (soms) gemist Steun vanuit het management essentieel

14 Ontwikkeling digitale versie Toenemende digitalisering van de zorg Vraag uit de praktijk Inzicht in kwaliteit van zorg Mogelijkheid tot interne en externe vergelijking Onderzoek in de stervensfase

15 Zorgpad Stervensfase Digitaal

16 Zorgpad Stervensfase Digitaal - Database Kwaliteitsbewaking Database ZSD 2.0 Geanonimiseerde verzameling van data Extra data Benchmarking Onderzoek

17 Digitale versie Database Pilot in 15 instellingen ziekenhuizen, hospices, verpleeghuizen > 500 patiënten in database anoniem

18 Voorbeeld onderzoek Vocht en reutelen/ terminale onrust 400 patiënten over een periode van 9 maanden 13 zorginstellingen Vragen toegevoegd aan versie 2.0 Vochtintake (orale intake, IV, voedingssonde) en output Medicatie (opioïden, dexamethason) Reutelen schaal (Back et al. 2001) Vancouver Interaction and Calmness Scale (De Lemos et al, 2000) Palliatieve sedatie Kwaliteit van sterven

19 Onderzoeksvragen toegevoegd

20 Zorg in de stervensfase... Alle dimensies van palliatieve zorg komen intensief samen verlichten van symptomen aandacht voor psychosociale problematiek aandacht voor existentiële problematiek Voortdurende communicatie met de naasten gedurende het stervensproces na het overlijden Goede organisatie van zorg

21 Het Zorgpad Stervensfase Multidisciplinair kwaliteitsinstrument Ondersteuning van zorg in de stervensfase Patiëntendossier, checklist en evaluatie-instrument in één Digitale versie: Gebruiksvriendelijk Inzicht in kwaliteit van zorg Mogelijkheid voor onderzoek in stervensfase

22 Verdere informatie Richtlijn Zorg in de stervensfase Zorgpad Stervensfase