Verduurzaming Diesellijnen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verduurzaming Diesellijnen"

Transcriptie

1 CONSTRUCCIONES Y AUXILIAR DE FERROCARRILES, S.A. Verduurzaming Diesellijnen Arjan de Hek Nov. 2015

2 1. Wie is CAF? 1. Spaanse producent van alle soorten spoorwegmaterieel 2. Sinds Hoofdvestiging ca. 30 km ten zuiden van San Sebástian (Spaans Baskenland) 4. Vestigingen wereldwijd 5. Eigen ontwikkeling, R&D, productie 6. Nieuwbouw, onderhoud en revisie 7. Jaaromzet ca. 1,5 Mld

3 CAF in Nederland GVB Amsterdam; S3/M4 Sneltram/Metro sinds x Sprinter type Civity voor NS 27 x Tram type Urbos voor Uithoflijn Utrecht

4 Verduurzaming regionale diesellijnen Waarneming: Veel technische ontwikkelingen in OV; Verschillende duurzame energiebronnen; Initiatieven van aanbesteders & vervoerders, met name bij stadsbussen; Spoor blijft achter; Veel technieken uit automotive (nog) niet bruikbaar voor spoor: Andere voertuigtechniek: afmetingen, gewicht, gewichtsdistributie, normeringen; Andere energiepatroon : rijcyclus, snelheden, afstanden; Andere levenscyclus : 30 jaar vs jaar; Kleinere productieaantallen; Distributie duurzame energiebron; Ruimte voor experimenten beperkt : regelgeving, kosten, bewezen techniek ;

5 Positie CAF in verduurzamingsvraagstuk Een voertuigbouwer is vooral systeemintegrator Voldoen aan vraag klanten Op basis van aanbod toeleveranciers Onder toepassing van regelgeving Eigen inbreng voertuigbouwer : Zo licht mogelijk construeren Voertuig voorbereiden op mogelijke ontwikkelingen Mogelijke oplossingen op haalbaarheid toetsen en zo mogelijk toepassen

6 Uitgangspunten verduurzaming diesellijnen Visie CAF: Waar moet een bruikbare oplossing aan voldoen? Efficiente exploitatie; Goede supply chain energie; Passend binnen regelgeving; Passagierscapaciteit vergelijkbaar; Bio Diesel 2e gen. b.v. B100 Geen/Beperkte aanpassingen infra; Voertuigmassa/volume vergelijkbaar; Autonomie/Actieradius voertuig voldoende; Beperkte meerkosten (investering & instandhouding)

7 Voorbeelden CAF Voorbeelden toegepaste oplossingen door CAF 1.Toepassing van Batterijen / Supercaps bij trams 2.Bi-Modale technieken (Locomotieven - goederen). Bruikbaar voor regionaal personenvervoer?

8 1: Energieopslag aan boord Vanaf 2011 in onze trams type Urbos Tram voorzien van energiedragers bestaande uit NiMH batterijen en supercaps. Energie wordt gebruikt om het voertuig een bepaalde mate van autonomie te geven waardoor het zich kan verplaatsen zonder contact met de bovenleiding. Gangbare opslagmedia Batterijen : veel energie maar weinig vermogen (lange laadtijd) Supercaps : weing energie, maar hoog vermogen (korte laadtijd).

9 1: Batterijen & Supercaps Voordelen Ca. 30% energiebesparing Verbetering esthetica (geen bovenleiding) Besparing op kosten aanleg / onderhoud infrastructuur Keerzijden Hoger gewicht (ca. 10% van het lege voertuig) Actieradius (ca. 2 km afhankelijk van omstandigheden) Levensduur energiedragers Toepasbaar op personentreinen?

10 1 : Toepasbaar op trein? Simulatie energieflow o.b.v. een doorsnee regionale trein Treinstel met 3 rijtuigen, ca. 60 m; ca 200 zitplaatsen, toilet, ruim 100 ton leeg; Simulatie energieverbruik: Afstand 5 km; max. 130 km/h; 30 seconden haltetijd; zitplaatsen bezet Vlakke, rechte baan, en geen stop tonende seinen

11 1 : Simulatie rijcyclus

12 1 : Simulatie rijcyclus Ca. 40 kwh

13 1: Opgave Hoe verpak je 40 kwh Electrische Energie?

14 1 : Extrapolatie Trein vanuit Tram Een vergelijking tussen tram en trein Tram ca. 41 ton (leeg) 2 x Energiedrager elk bestaande uit: Tram (30m) Trein (3 bakken 60m) Massa leeg 41 ton (incl. SC) 103 ton 1 (excl. SC) Max. snelheid 50 km/h 130 km/h Halte afstand 500 m 5 km Max. Energiebuffer snelheid 50/70 km/h 4 kwh 2 40 kwh 1,2,3 Extra massa 4 ton (10% tarra) 40 ton (ca. 40 % tarra) Supercapacitor 2 x 2 kwh = 4 kwh (hoog vermogen; lage energie) Extra volume 6 m3 60 m3 NiMH batterij 2 x 15 kwh = 30 kwh (laag vermogen; hoge energie 1.extra energie voor verplaatsen 40 ton aan batterijen nog niet meegenomen. 2.Bestaande uit 20% NiMH & 80% SuperCaps 3.Geen reserve voor calamiteiten, b.v. extra stop : 40 60/80 kwh

15 1 : Praktische bezwaren 40% gewichtstoename (kost extra energie) Volume : 60 m3 = 60 x 2 x 0,5 m (L x B x H) Laden: 40 kwh laden in 30 sec Ca. 5 MW nodig

16 1 : Willen we dit? Bruikbare oplossing afhankelijk van ontwikkeling opslagmedia Nog niet realistisch

17 2 : Bi-Modaal : DE + E

18 2 : Bi-Modale Locomotief Bi-Modaal: Diesel-Electrische loc die ook is uitgerust met een pantograaf Bij aanwezigheid van bovenleiding wordt electrisch gereden. Mogelijk in combinatie met Bio-Diesel.

19 2: Toepasbaar bij treinstel? Ja, toepasbaar op een diesel-electrisch treinstel : Relatief eenvoudige aanpassing; Omschakeling diesel vs pantograaf kan rijdend, desnoods automatisch; Toepassingsmogelijkheden : Te gebruiken bij gemengde trajecten met deels bovenleiding; Te gebruiken op eindstations (10-15 min stilstand) waar al bovenleiding is; Bij installatie kort stukje bovenleiding op eindstations zonder bovenleiding; Voorbeelden : Gemengde trajecten: Arnhem Winterswijk; Arnhem - Tiel Eindstations met bovenleiding : Groningen, Leeuwarden, Zutphen, Hengelo Eindstations zonder bovenleiding : Noordelijke diesellijnen

20 Dank voor uw aandacht For further information, please visit our website:

Thema 10 Materieel. De treinen van NS Reizigers

Thema 10 Materieel. De treinen van NS Reizigers Thema 10 Materieel De treinen van NS Reizigers Rollend materieel Bij het spoor wordt alles wat op rails kan rijden het rollend materieel genoemd zelfstandig rijdende voertuigen die personenrijtuigen en

Nadere informatie

Nederlandsche Spoorwegen

Nederlandsche Spoorwegen Nederlandsche Spoorwegen DOOR: NATHAN FRAANJE Alles over de Nederlandsche Spoorwegen INHOUD 1. De geschiedenis van de Nederlandse Spoorwegen... 2 2. De spoorwegen nu... 2 2.1. De OV-chipkaart... 2 2.2.

Nadere informatie

Introductie. ir. Frank Rieck

Introductie. ir. Frank Rieck Schone mobiliteit vanuit marktperspectief Sprekers: Frank Rieck, Hogeschool Rotterdam John Akkerhuis, Gemeentewerken Rotterdam Otto Friebel, Van Gansewinkel Ad van Merrienboer, VDL Bus&Coaches Time keeper:

Nadere informatie

het duurzaam opslaan van energie in railtoepassingen

het duurzaam opslaan van energie in railtoepassingen het duurzaam opslaan van energie in railtoepassingen draadloos groen Klaas Toet Strukton Rolling Stock bv 9 maart 2010 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Duurzaam opslaan van energie. Terug dringen van CO 2 4 3 Toepassing

Nadere informatie

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility

Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst. Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rijden op H2 is meer dan een andere bus Op weg naar een schone toekomst Kivi Niria congres Sustainable Mobility Rob van der Sluis 1 Van fossiel naar duurzaam Andere brandstof / energiedrager Andere infrastructuur

Nadere informatie

Acties voor energiebesparing bij metro en tram. Stefaan WILLEQUET MIVB Coördinatie en Technische Studies

Acties voor energiebesparing bij metro en tram. Stefaan WILLEQUET MIVB Coördinatie en Technische Studies Acties voor energiebesparing bij metro en tram Stefaan WILLEQUET MIVB Coördinatie en Technische Studies Acties voor energiebesparing bij metro en tram Elektrische tractie : een belangrijke energieverbruiker

Nadere informatie

AMC Seminar 2009 Dr.Ir. Leo A.M. van Dongen Directeur NedTrain Fleet Services

AMC Seminar 2009 Dr.Ir. Leo A.M. van Dongen Directeur NedTrain Fleet Services Rolling Stock Life-Cycle Logistics AMC Seminar 2009 Dr.Ir. Leo A.M. van Dongen Directeur NedTrain Fleet Services NedTrain: Wie zijn we? Onderdeel van NS Concern Onderhoudsbedrijf van rollend materieel

Nadere informatie

Elektrische distributie in NL 'N Update & pilot resultaten

Elektrische distributie in NL 'N Update & pilot resultaten Elektrische distributie in NL 'N Update & pilot resultaten Laundry Experience Event 17 March 2017 Content 1. Elektrificatie in NL 2. Visie overheid en de G4 3. Uitkomsten pilots 1. Geschikte marktsegmenten

Nadere informatie

BusVision. Is Nederland klaar voor elektrisch busvervoer? Nico van Egmond 15 april 2014

BusVision. Is Nederland klaar voor elektrisch busvervoer? Nico van Egmond 15 april 2014 BusVision Is Nederland klaar voor elektrisch busvervoer? Nico van Egmond 15 april 2014 Wie is Alliander, Liandon, Alliander Mobility Services De rol van Alliander Opportunity Laden Laadmethoden Opportunity

Nadere informatie

Verduurzaming Spoornetwerk Noord Nederland

Verduurzaming Spoornetwerk Noord Nederland Verduurzaming Spoornetwerk Noord Nederland In het kader van verduurzaming Spoornetwerk Nederland word er momenteel in andere provincies de komende jaren stevig geïnvesteerd om een aantal regionale spoorlijnen

Nadere informatie

Als het schoner kan, moet het schoner. Felix Guttmann

Als het schoner kan, moet het schoner. Felix Guttmann Als het schoner kan, moet het schoner Felix Guttmann Plaatjes vieze boten, HIR, BBA Plaatjes schone boten Monne, Hopper, City Tender, Canal Bus Historisch perspectief 1990 eerste aanzet milieubeleid (electrisch,

Nadere informatie

Kick-off Marktconsultatie - Project Zero Emissie Bussen (ZEB) 29 oktober 2015

Kick-off Marktconsultatie - Project Zero Emissie Bussen (ZEB) 29 oktober 2015 Kick-off Marktconsultatie - Project Zero Emissie Bussen (ZEB) 29 oktober 2015 Programma Opening door Inge Vermeulen, Directeur Operatie GVB en Voorzitter Projectstuurgroep Projectintroductie en diepgang

Nadere informatie

Reizen zonder spoorboekje. Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

Reizen zonder spoorboekje. Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Reizen zonder spoorboekje Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Reizen zonder spoorboekje Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Reizen zonder spoorboekje Zes intercity s en zes sprinters per uur in de drukste

Nadere informatie

De elektrische wensbus

De elektrische wensbus De elektrische wensbus 1 Inhoud 1. Vijf ontwikkelingen versterken elkaar 2. Resultaten pilot Berg aan de Maas: Kilometers, ritten, laden. 3. Technische ontwikkelingen / Knelpunten en oplossingen 4. Kostencalculatie

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit door bedrijfsvoertuigen met lage uitstoot

Duurzame mobiliteit door bedrijfsvoertuigen met lage uitstoot Duurzame mobiliteit door bedrijfsvoertuigen met lage uitstoot ECODAILY Electric Duurzame bedrijfsvoertuigen 2 ECODAILY ELECTRIQUE 100% IVECO 100% zeker 100% Performant 0,000 uitstoot! Duurzame bedrijfsvoertuigen

Nadere informatie

Hart van Leusden lijn

Hart van Leusden lijn Hart van Leusden lijn EEN VOORSTEL RVDB Dr. ir. Rob A. J. van der Bijl Amsterdam Juni 2004 2 Hart van Leusden lijn EEN VOORSTEL RVDB (Dr. ir. Rob A. J. van der Bijl) Amsterdam, juni 2004 300306 Dit voorstel

Nadere informatie

WB Evolving Design Hybride systemen

WB Evolving Design Hybride systemen WB3110 - Evolving Design Hybride systemen Marco de Beurs Examiner EPO Brandstof Electriciteit Voertuig met verbrandingsmotor: compact / licht, veel vermogen, vervuiling, complexe aandrijflijn. Voertuig

Nadere informatie

24-Uurs rapportage bijna trein trein botsing na STS-passage van sein 1288 op spoor 13 te Utrecht CS d.d. 25-04-2012

24-Uurs rapportage bijna trein trein botsing na STS-passage van sein 1288 op spoor 13 te Utrecht CS d.d. 25-04-2012 24-Uurs rapportage bijna trein trein botsing na STS-passage van sein 1288 op spoor 13 te Utrecht CS d.d. 25-04-2012 Van ProRail/VL Kenmerk Versie 1.0 Datum 26 april 2012 Bestand 24 u rapport bijna trein

Nadere informatie

DAG VAN DE LIGHT RAIL EXCURSIE 2 MET MEDEWERKING VAN:

DAG VAN DE LIGHT RAIL EXCURSIE 2 MET MEDEWERKING VAN: DAG VAN DE LIGHT RAIL EXCURSIE 2 MET MEDEWERKING VAN: PROGRAMMA 11:00h Ontvangst in remise Nieuwegein door Harold van Veen Provincie Utrecht/OV Regiotram Presentatie Uithoflijn door René van Marrewijk

Nadere informatie

Verslag van conferentie Trolley 2.0 op 21 januari 2014 in Arnhem. + 60 deelnemers, waarvan 1/3 uit Duitsland en Zwitserland

Verslag van conferentie Trolley 2.0 op 21 januari 2014 in Arnhem. + 60 deelnemers, waarvan 1/3 uit Duitsland en Zwitserland Verslag van conferentie Trolley 2.0 op 21 januari 2014 in Arnhem + 60 deelnemers, waarvan 1/3 uit Duitsland en Zwitserland Aanbevelingen voor energietransitie in de gemeenteraadsperiode 2014-18 Presentatie

Nadere informatie

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Meteren - Boxtel

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Meteren - Boxtel Geen goede weergave? Klik hier voor de nieuwsbrief op onze website. december 2016 Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Meteren - Boxtel Planning van het project Het project PHS Meteren-Boxtel duurt meerdere

Nadere informatie

Stand van zaken leveranciersmarkt trams. Hans van Rooden 14 juni 2017

Stand van zaken leveranciersmarkt trams. Hans van Rooden 14 juni 2017 Stand van zaken leveranciersmarkt trams Hans van Rooden 14 juni 2017 1 Situatie Haagse tram GTL tram moet worden vervangen Vergelijkbare tram is niet meer te koop Optie op contract Avenio trams niet meer

Nadere informatie

Welkom. Terence Otemann Area Service Manager DAF Nederland A PACCAR COMPANY DRIVEN BY QUALITY

Welkom. Terence Otemann Area Service Manager DAF Nederland A PACCAR COMPANY DRIVEN BY QUALITY Welkom Terence Otemann Area Service Manager DAF Nederland OP WEG NAAR NOG SCHONER TRANSPORT GLOBAL WARMING LUCHT KWALITEIT Local Nationaal Week + trip ~ 1500km 2-3 day trip ~ 500km 1 day trip ~ 250km DC

Nadere informatie

Zero emissie busvervoer in Limburg Pilot lijn 4 in Maastricht

Zero emissie busvervoer in Limburg Pilot lijn 4 in Maastricht Zero emissie busvervoer in Limburg Pilot lijn 4 in Maastricht P.F.C.W. Van der Broeck, 15-03-2013 1 Waarom Zero Emissie Busvervoer? 1. Verbeteren luchtkwaliteit Maastricht (fijn stof); 2. Klimaatdoelen

Nadere informatie

Versnelling Benelux 2017

Versnelling Benelux 2017 Versnelling Benelux 2017 P r e s e n t a t i e R a i l f o r u m 1 4 s e p t e m b e r 2 0 1 5 ir H. J. M. B o v e n l a n d e r Probleemstelling Infrastructuur voor HSL Zuid in Nederland en België gereed,

Nadere informatie

Inleiding Treinbeveiliging

Inleiding Treinbeveiliging Inleiding Treinbeveiliging KIVI 22 januari 2014 22-2-14 MvdW / bewerkt AZ Inhoud Waarom Treinbeveiliging De in Nederland toegepaste technologie Actuele ontwikkelingen O.a. ERTMS Presentatie Treinbeveiliging

Nadere informatie

De ontwikkeling van Smart grids. Our common future. Prof.dr.ir. Han Slootweg. 30 september 2016

De ontwikkeling van Smart grids. Our common future. Prof.dr.ir. Han Slootweg. 30 september 2016 De ontwikkeling van Smart grids Our common future Prof.dr.ir. Han Slootweg 30 september 2016 Agenda Het energiesysteem Verduurzaming van het energiesysteem De energietransitie Smart Grids 2 Energievoorziening

Nadere informatie

Treinsamenstellingen voor de stalen C12 c en ABd 9 rijtuigen 2013 www.seinarm.nl Treinsamenstellingen Dertiger Jaren Last edited Februar 28, 2013 door Gerard van de Weerd mag alleen gepubliceerd worden

Nadere informatie

Welkom Elektrische voertuigen 6 juli 2011

Welkom Elektrische voertuigen 6 juli 2011 Welkom Elektrische voertuigen 6 juli 2011 Agenda Project elektrische voertuigen Eandis Impact op netwerk elektriciteit Deelname proeftuin EVA 2 6 juli 2011 Technische gegevens voertuigen ( 1 ) 4 FIAT FIORINO

Nadere informatie

Waterstof als transportbrandstof

Waterstof als transportbrandstof Waterstof als transportbrandstof Valkuilen en aanbevelingen Hans van Wermeskerken Rotterdam, 9 oktober 2013 NWBA/Ecomobiel Discipline naam [1] Ballast Nedam Oorsprong Ballast (1877) en Nedam (1899) Fusie

Nadere informatie

Logistiek van spoorwegmateriaal via de binnenvaart

Logistiek van spoorwegmateriaal via de binnenvaart Logistiek van spoorwegmateriaal via de binnenvaart 12 juni 2013 Version 1-1- DE BONTE: BETON PRODUCTEN BEPERKINGEN OP LOGISTIEK Zware producten Lage prijs Relatief grote volumes Moeilijke toegang tot werven

Nadere informatie

1.6 Alternatieve aandrijving

1.6 Alternatieve aandrijving 1.6 Alternatieve aandrijving In deze paragraaf worden alternatieve aandrijvingen behandeld. Er wordt dieper ingegaan op elektrische aandrijving waarbij batterijgestuurde aandrijving en aandrijving door

Nadere informatie

De eerste 100% elektrische personal commuter op vier wielen met verwijderbare accu. Compact, ecologisch en stil. Om in alle vrijheid te rijden, zelfs

De eerste 100% elektrische personal commuter op vier wielen met verwijderbare accu. Compact, ecologisch en stil. Om in alle vrijheid te rijden, zelfs De eerste 100% elektrische personal commuter op vier wielen met verwijderbare accu. Compact, ecologisch en stil. Om in alle vrijheid te rijden, zelfs in plekken waar auto s niet kunnen komen, en snel parkeren

Nadere informatie

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING Om bij te dragen aan de bescherming van het klimaat, beperken we de CO2-voetafdruk in onze gehele waardeketen. Daarbij kijken we verder dan alleen onze eigen activiteiten. Ook door nauw samen te werken

Nadere informatie

Energiegebruik 2013. van de Nederlandse spoorsector

Energiegebruik 2013. van de Nederlandse spoorsector Energiegebruik 2013 van de Nederlandse spoorsector COLOFON: Auteurs: Neel van Hoesel (Ricardo Rail), [email protected] Anton van Himbergen (Ricardo Rail), anton.vanhimbergen@ricardo. com Versie:

Nadere informatie

Zonnepanelen voor VvE Guirlande

Zonnepanelen voor VvE Guirlande Zonnepanelen voor VvE Guirlande EEN INITIATIEF VAN Jan Cullens 8 september 2018 Even voorstellen Jan Cullens, VvE Zonnecoach 1,5 minuut introductie Zonnecoaches Wat is de VvE Zonnecoach? Een initiatief

Nadere informatie

Inhoud. Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto. Voorbeelden van elektrische auto s. Globale beschouwing elektrische aandrijving

Inhoud. Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto. Voorbeelden van elektrische auto s. Globale beschouwing elektrische aandrijving Elektrisch rijden: consequenties voor het ontwerp van de auto Igo Besselink Werktuigbouwkunde Kivi bijeenkomst 7 juni 2010 PAGE 1 Inhoud Voorbeelden van elektrische auto s Globale beschouwing elektrische

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2000-II

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2000-II Eindexamen natuurkunde havo 2000-II 4 Antwoordmodel Opgave Slijtage bovenleiding uitkomst: m =,87 0 6 kg Het afgesleten volume is: V = (98,8 78,7) 0-6 5200 0 3 2 = 2,090 0 2 m 3. Hieruit volgt dat m =

Nadere informatie

Opstellen afwegingskader Lange Termijn Spooragenda

Opstellen afwegingskader Lange Termijn Spooragenda Opstellen afwegingskader Lange Termijn Spooragenda Workshop Railforum Inleiding Den Haag, 8 mei 2013 WERKDOCUMENT STATUS 8 MEI In de Lange Termijn Spooragenda zijn elf doelen opgenomen Strategische aspecten

Nadere informatie

Seminar Schone Voertuigtechnieken

Seminar Schone Voertuigtechnieken Seminar Schone Voertuigtechnieken Milieu 2012 Hans Bosma, HAN Automotive Lejo Buning, HAN Automotive Peter Kerris, NVRD o Achtergrond Agenda o Overzicht: emissies en andere omgevingsfactoren o Afwegingskader

Nadere informatie

Besluit Regels in het belang van de verkeersveiligheid Lokaal spoor in de Stadsregio Amsterdam

Besluit Regels in het belang van de verkeersveiligheid Lokaal spoor in de Stadsregio Amsterdam Besluit Regels in het belang van de verkeersveiligheid Lokaal spoor in de Stadsregio Amsterdam Het dagelijks bestuur van de Stadsregio Amsterdam Beslissende over Regels in het belang van de verkeersveiligheid

Nadere informatie

Smart Grids. Situering Eandis in energiemarkt. Hernieuwbare energie voor gebouwen 13 september Producenten elektriciteit

Smart Grids. Situering Eandis in energiemarkt. Hernieuwbare energie voor gebouwen 13 september Producenten elektriciteit Hernieuwbare energie voor gebouwen 13 september 2012 Situering Eandis in energiemarkt Producenten elektriciteit CREG / VREG Invoerders aardgas Elia Fluxys Distributienetbeheerders Leveranciers Klanten

Nadere informatie

Tentamen Natuurkunde I Herkansing uur uur donderdag 7 juli 2005 Docent Drs.J.B. Vrijdaghs

Tentamen Natuurkunde I Herkansing uur uur donderdag 7 juli 2005 Docent Drs.J.B. Vrijdaghs Tentamen Natuurkunde I Herkansing 09.00 uur -.00 uur donderdag 7 juli 005 Docent Drs.J.. Vrijdaghs Aanwijzingen: Dit tentamen omvat 5 opgaven met totaal 0 deelvragen Maak elke opgave op een apart vel voorzien

Nadere informatie

PHS corridor Alkmaar Amsterdam Opstellen Sprinter materieel

PHS corridor Alkmaar Amsterdam Opstellen Sprinter materieel PHS corridor Alkmaar Amsterdam Opstellen Sprinter materieel 19:00 19:15 Presentatie IenM 19:15 20:00 Presentatie ProRail 20:00 21:00 Informatie markt 21:00 Gelegenheid tot plenair aandragen zorgen en belangen

Nadere informatie

24-uursRapportage railongeval Amsterdam 21 april Datum 22 april 2012

24-uursRapportage railongeval Amsterdam 21 april Datum 22 april 2012 24-uursRapportage railongeval Amsterdam 21 april 2012 Datum 22 april 2012 Inhoud Samenvatting 3 1 Inleiding 4 1.1 Voorval 4 1.2 Beknopte beschrijving en classificatie 4 2 Het voorval 5 2.1 De melding 5

Nadere informatie

Overstappen op hoogwaardig OV. HOV-NET Zuid-Holland Noord

Overstappen op hoogwaardig OV. HOV-NET Zuid-Holland Noord Overstappen op hoogwaardig OV HOV-NET Zuid-Holland Noord Overstappen op hoogwaardig OV 2 Zuid-Holland biedt veel mogelijkheden om te wonen, werken en recreëren. Het is het economisch hart van Nederland

Nadere informatie

6.11 UTRECHT / DE HAAR VEENENDAAL

6.11 UTRECHT / DE HAAR VEENENDAAL 6.10 EMPLACEMENT AUTOHANDEL PON Emplacement PON is nu alleen in gebruik bij autohandel PON. Deze autohandel heeft al aangegeven in de toekomst te willen beschikken over een extra spoor. In paragraag 6.9

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Aanleiding. 2. Reismogelijkheden. 3. Huidige markt. 4. Mogelijke groei. 5. Infrastructuurgevolgen. 6. Conclusies

Inhoudsopgave. 1. Aanleiding. 2. Reismogelijkheden. 3. Huidige markt. 4. Mogelijke groei. 5. Infrastructuurgevolgen. 6. Conclusies MARKTKANSEN EN INFRASTRUCTURELE GEVOLGEN VAN EEN DIRECTE TREIN TUSSEN GRONINGEN EN MAASTRICHT, NAAR AANLEIDING VAN VOORSTELLEN IN HET SP-PLAN BETER VERVOER PER TREIN Inhoudsopgave 1. Aanleiding 2. Reismogelijkheden

Nadere informatie

Gegarandeerde leveringszekerheid: revisie van de radio-isotopen productieketen

Gegarandeerde leveringszekerheid: revisie van de radio-isotopen productieketen Gegarandeerde leveringszekerheid: revisie van de radio-isotopen productieketen G.J.L.M. de Haas NRG, Petten KIVI-NIRIA Jaarcongres Zorg en Techniek 11 okober 2012 NRG Nuclear Research & Consultancy Group

Nadere informatie

Formulierenboek. Directeur ProRail VL Kees van Dijk / Wilco van der Wolf. Herman Tijsma. Definitief. Van Auteurs. Projectleider

Formulierenboek. Directeur ProRail VL Kees van Dijk / Wilco van der Wolf. Herman Tijsma. Definitief. Van Auteurs. Projectleider Formulierenboek Van Auteurs Directeur ProRail VL Kees van Dijk / Wilco van der Wolf Projectleider Herman Tijsma Versie 1.0 Datum 24 mei 2012 Status Definitief Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Beheer 3 2.1

Nadere informatie

Batterijen en laadsystemen voor een duurzaam magazijn. Michiel Adema

Batterijen en laadsystemen voor een duurzaam magazijn. Michiel Adema Batterijen en laadsystemen voor een duurzaam magazijn Michiel Adema AGENDA Inleiding Celectric // Benning Laadtechniek, ongeregelde 50 50 Hz Hz laders vs vs hoogfrequent geschakelde laders Energieverbruik,

Nadere informatie

Voor electrische treinen gelden, behalve de hiervoor genoemde seinen, bovendien de in dit Hoofdstuk genoemde seinen.

Voor electrische treinen gelden, behalve de hiervoor genoemde seinen, bovendien de in dit Hoofdstuk genoemde seinen. 146 Omschrijving der seinen en seinmiddelen. HOOFDSTUK VIII. Voor electrische treinen gelden, behalve de hiervoor genoemde seinen, bovendien de in dit Hoofdstuk genoemde seinen. Sein 59. Langzaam rijden.

Nadere informatie

Bereikbaarheid van de Delftse spoorzone Een oplossing met Personal Rapid Transit

Bereikbaarheid van de Delftse spoorzone Een oplossing met Personal Rapid Transit Bereikbaarheid van de Delftse spoorzone Een oplossing met Personal Rapid Transit De aanleg van de nieuwe spoortunnel door Delft heeft grote gevolgen voor de bereikbaarheid van de zone langs het huidige

Nadere informatie

DE VOLKSWAGEN E-GOLF. BRENGT U VERDER.

DE VOLKSWAGEN E-GOLF. BRENGT U VERDER. vanaf 40.325 * DE VOLKSWAGEN E-GOLF. BRENGT U VERDER. Update prijzen en tarieven per 1 februari 2019. *Inclusief bpm, btw en inclusief afleverkosten. INHOUD. 1. De e-golf propositie 2. Laadabonnement 3.

Nadere informatie

01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY

01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY 01-2014 Brochure ALD ELECTRIC PART OF ALD NEWMOBILITY 1 Brochure ALD electric INLEIDING Ons ALD electric aanbod is bijzonder volledig, met zowel oplaadbare hybrides (plug-in), elektrische auto s met verlengde

Nadere informatie

Duurzame logistiek en efficiëntie gaan meestal hand in hand

Duurzame logistiek en efficiëntie gaan meestal hand in hand Duurzame logistiek en efficiëntie gaan meestal hand in hand Pieter van der Bas Easy Fairs 7 & 8 april 2010 Logistiek bedrijvenpark wil CO2 neutrale status Rotterdam verscherpt controles in milieuzone CO2-discussie

Nadere informatie

De noodzaak van waterstof. InnoTeP 2017 Jochem Huygen.

De noodzaak van waterstof. InnoTeP 2017 Jochem Huygen. De noodzaak van waterstof InnoTeP 2017 Jochem Huygen. Story line Korte introductie HyMove Uitdagingen energietransitie Wat wordt de elektriciteitsvraag? Hoe kan het net het aan? Rol van waterstof HyMove

Nadere informatie

Gas is geen aardgas, en hard nodig. Frans Rooijers - 4 november 2016

Gas is geen aardgas, en hard nodig. Frans Rooijers - 4 november 2016 Gas is geen aardgas, en hard nodig Frans Rooijers - 4 november 2016 CE Delft: wie zijn wij? Onafhankelijk beleidsonderzoek en advies Bijna 40 jaar; ca. 50 medewerkers Grensvlak economie, techniek en (milieu)beleid

Nadere informatie

GOEDE REIS! speciale editie. Check onze nieuwe dienstregeling, dan bent u altijd op tijd

GOEDE REIS! speciale editie. Check onze nieuwe dienstregeling, dan bent u altijd op tijd GOEDE REIS! speciale editie Check onze nieuwe dienstregeling, dan bent u altijd op tijd 04 08 INHOUD Deal? Bus 20,- p/m Klaar met je studie? Arriva Dalvrij Deal! Trein & Bus 45,- p/m Na je studie gewoon

Nadere informatie

De waarde van biomassa

De waarde van biomassa De waarde van biomassa Betaalbaar beheer en onderhoud 1 oktober2015 Mireille Götz Programmamanager Omdat wij niet denken aan onze toekomstige generaties, zullen zij ons nooit vergeten Biobased Economy

Nadere informatie

GEGEVENSSET GEPUBLICEERD BIJLAGE 1 ND-OV. Dyn. Aankomststaat. Dyn. Vertrekstaat DVS AR-NU

GEGEVENSSET GEPUBLICEERD BIJLAGE 1 ND-OV. Dyn. Aankomststaat. Dyn. Vertrekstaat DVS AR-NU SITUATIE per 1 sept. 2017 Modaliteit meest actuele versie ==> Dienstregeling (KV1)/ IFF Actuele voertuig positie en stiptheid (KV6) Stad-Streek Vrije tekst berichten (KV15) Mutaties operationele dienstuitvoering

Nadere informatie

Koersnota tram Vlaanderen Maastricht Bewonersconsultatie 8 oktober 2008 Bas Govers, Goudappel Coffeng

Koersnota tram Vlaanderen Maastricht Bewonersconsultatie 8 oktober 2008 Bas Govers, Goudappel Coffeng Koersnota tram Vlaanderen Maastricht Bewonersconsultatie 8 oktober 2008 Bas Govers, Goudappel Coffeng Wereldwijde ontwikkeling in steden Soms nieuw, vaak herintroductie Combinatie met P+R Aanleiding Ontwikkeling

Nadere informatie

ERTMS en Duurzaamheid Eric Mink. Duurzaamheid, ERTMS en LTSA

ERTMS en Duurzaamheid Eric Mink. Duurzaamheid, ERTMS en LTSA ERTMS en Duurzaamheid Eric Mink Duurzaamheid, ERTMS en LTSA 1 Duurzaamheid, ERTMS en LTSA Korte vs. lange termijn Ambitie vs. feiten 28 mei 2014 Agenda 1. Duurzaamheid en het OV: feiten 2. Korte termijn

Nadere informatie

Marktanalyse 2 e vervanging GTL trams

Marktanalyse 2 e vervanging GTL trams Marktanalyse 2 e vervanging GTL trams René van Marrewijk 25 augustus 2016 Uitgangspunten Doel Aanschaf kwalitatief hoogwaardige tram; Lage kosten, zowel m.b.t. aanschaf als levensduur; Bewezen technologie

Nadere informatie

H2 Waterstofvoertuigen ontwikkelingen

H2 Waterstofvoertuigen ontwikkelingen Innovation Expo Rotterdam 4.10.2018 H2 Waterstofvoertuigen ontwikkelingen Jaco Reijerkerk Ekinetix B.V. Waterstof Daily Driver Dagelijks vervoer >55.000km Tanken: 3 min. Vooraf H2 Platform participanten

Nadere informatie

RBEID 16/5/2011. Een rond voorwerp met een massa van 3,5 kg hangt stil aan twee touwtjes (zie bijlage figuur 2).

RBEID 16/5/2011. Een rond voorwerp met een massa van 3,5 kg hangt stil aan twee touwtjes (zie bijlage figuur 2). HOOFDSTUK OOFDSTUK 4: K NATUURKUNDE KLAS 4 4: KRACHT EN ARBEID RBEID 16/5/2011 Totaal te behalen: 33 punten. Gebruik eigen grafische rekenmachine en BINAS toegestaan. Opgave 0: Bereken op je rekenmachine

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

INFOBLAD 02. ATB-plicht onderhoudsmachines en historische spoorvoertuigen

INFOBLAD 02. ATB-plicht onderhoudsmachines en historische spoorvoertuigen INFOBLAD 02 ATB-plicht onderhoudsmachines en historische spoorvoertuigen INLEIDING Geachte relaties, in dit infoblad besteedt HHC/DRS aandacht aan de recent verplichte inbouw van een vereenvoudigde versie

Nadere informatie

Spoorboekloos reizen in de Randstad - PHS. Vlot bewegen.veilig leven. Verkeer en Waterstaat.

Spoorboekloos reizen in de Randstad - PHS. Vlot bewegen.veilig leven. Verkeer en Waterstaat. Spoorboekloos reizen in de Randstad - PHS Vlot bewegen.veilig leven. Verkeer en Waterstaat. Spoorboekloos reizen in de Randstad Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Spoorboekloos reizen in de Randstad Er

Nadere informatie

Unity, de enige unit conform EPB

Unity, de enige unit conform EPB Unity Gamma SCVU100 Ventilatoren met een constant debiet De gecentraliseerde extractie 100% conform met de normen Unity, de enige unit conform EPB V E N T I L A T I E De innovatieve technologie levert

Nadere informatie

Spoorwegveiligheid. Beremming en Remproeven

Spoorwegveiligheid. Beremming en Remproeven Spoorwegveiligheid Railned Spoorwegveiligheid Catharijnesingel 30 Postbus 2101 3500 GC Utrecht Tel. 030 235 5572 Email: [email protected] RnV-RICHTLIJN M-007 Beremming en Remproeven Colofon Richtlijnbeheerder

Nadere informatie

nergiebesparing in de ICT

nergiebesparing in de ICT nergiebesparing in de ICT Een koud kunstje? 10 April Green IT Energy Solutions Niels Sijpheer 3671 Meter (Q=m.g.h) 100 kg massa en 1 kwh arbeid: Hoe hoog kom ik? A Minder dan100 meter B Tussen 100 en 1000

Nadere informatie

waterstof waarmee de elektromotor van de auto wordt aangedreven - auto's voorzien van een brandstofcel die elektrische energie produceert uit

waterstof waarmee de elektromotor van de auto wordt aangedreven - auto's voorzien van een brandstofcel die elektrische energie produceert uit Hoe overleeft de auto de energietransitie? 1 Inleiding De energietransitie - dus de overschakeling van het gebruik van fossiele brandstoffen naar dat van duurzame middelen voor energieopwekking - zal consequenties

Nadere informatie

Kadernota OV Metropoolregio Rotterdam Den Haag

Kadernota OV Metropoolregio Rotterdam Den Haag Kadernota OV Metropoolregio Rotterdam Den Haag 11-05-2016 Context en proces Onze vijf kerndoelen: Concurrerende economie Efficiënt en rendabel Kwaliteit van plekken 1 Strategisch Bepalen van doelen Lange

Nadere informatie

Wilt u uw producten en processen slimmer, veiliger en efficiënter maken?

Wilt u uw producten en processen slimmer, veiliger en efficiënter maken? you make it work Wilt u uw producten en processen slimmer, veiliger en efficiënter maken? ERIKS levert werktuigbouwkundige componenten in alle industriële sectoren. Maar we gaan verder dan dat. Als specialist

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 CO-2 Rapportage 2014 Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 Aalten 28-04-2015 Versie 2.2 J.Nannings Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

Netwerk RandstadRail. verkeer en vervoer

Netwerk RandstadRail. verkeer en vervoer Netwerk RandstadRail verkeer en vervoer Kortere reistijden, hogere frequentie en meer comfort Sterke groei gebruik RandstadRail Haaglanden stapt over op Netwerk RandstadRail Elke dag stappen zo n 95.000

Nadere informatie