Exocriene pancreasinsufficiëntie

Transcriptie

1 Geen belangenverstrengeling Exocriene pancreasinsufficiëntie Annemarie Roele Verpleegkundig specialist HPB MDL scholing

2 Inhoud Casuïstiek Exocriene pancreasinsufficiëntie Oorzaak Symptomen Gevolgen Incidentie Behandeling Afstudeeronderzoek MANP Pancreasenzymen Casuïstiek Take home messages

3 Casus Patient dhr. X. 67 jaar 1,5 jaar na PPPD i.v.m. pancreaskopcarcinoom Gebruikt sinds operatie pancreasenzymen Sinds paar weken meer pijn in de buik en afvallen -> Anamnese? -> Beleid?

4 Exocriene pancreasinsufficiëntie: EPI Het (resterende deel van het) pancreas functioneert niet optimaal / heeft onvoldoende capaciteit -> te weinig verteringssappen -> voedsel niet goed verteerd Ten gevolge van: een tumor in het pancreas een operatie aan pancreas, duodenum, maag -chronische- pancreatitis cystic fibrosis Sikkens et al. Journal Gastrointestinal Surgery 2012; Friess & Michalski, HPB 2009; 7-10 Smith et al. Pancreatology 2016; 16: (Sikkens, Cahen, Van Eijck, Kuipers & Bruno, 2012; Friess &

5 EPI: symptomen Stelling Bij EPI is steatorroe (vetdiarree) één van de eerste symptomen Waar of niet waar?

6 EPI: symptomen Niet waar Diarree Malabsorptie Steatorroe Flatulentie Opboeren Opgeblazen/vol gevoel Buikkrampen/buikpijn Soms geen evidente symptomen!!

7 EPI: gevolgen Gewichtsverlies Verslechtering van de voedingstoestand Tekort aan (de in vet-oplosbare) vitamine A, D, E en K Verminderde kwaliteit van leven (!!) Cave: Ernstige malabsorptie zonder abdominale klachten CHIODAZ 2013 Gooden & White Support Care Cancer 2013; 21: Phillips, Pancreatology 2015; 15:

8 EPI: incidentie Waar of niet waar? EPI komt preoperatief zeer frequent voor: 1 op 2 patiënten. Postoperatief is dit aantal nog hoger.

9 EPI: incidentie Waar Systematic review naar EPI bij patiënten met pancreas- of periampullair carcinoom: 1 op de 2 patiënten pre-operatief EPI Na operatie (ongeacht soort resectie) aantal nog hoger Cave: EPI vaak niet onderkend en dus niet behandeld Tseng et al. Pancreas 2016; 3: Phillips, Pancreatology 2015; 15:

10 Behandeling EPI Welke bewering is waar? Bij symptomen van EPI: Start je met pancreasenzymen zonder een bewijstest (Rood) Moet een fecale elastasetest EPI bevestigen alvorens te starten met enzymen (Groen)

11 Behandeling EPI Rood is goed Starten enzymen o.b.v. symptomen (evt. fecale elastasetest) Standaard starten enzymen na pancreatoduodenectomie (?) Diëtiste in consult -> multidisciplinaire aanpak MANP-onderzoek: opvallende feiten Toouli et al. 2010; MJA: Tseng et al. Pancreas 2016; 3: Phillips, Pancreatology 2015; 15:

12 Afstudeeronderzoek MANP Onderzoek naar EPI-klachten ondanks enzymsuppletie Opvallende zaken uit masterthesis: Literatuur: weinig bekend Benchmarking: grote diversiteit in aanpak: 46 specialisten-> 41 stappenplannen Grote negatieve invloed op kwaliteit van leven Begeleiding bij enzymsuppletie essentieel Belang van bevorderen zelfmanagement Verder onderzoek nodig! Roele 2015; niet gepubliceerd

13 Pancreasenzymen

14 Pancreasenzymen Enzympreparaat: Gelatine capsule: lost op in maag Microspheres omgeven door ph-afhankelijke laag: lost op in darm Enzymen: komen vrij in de darm Werking na minuten CHIODAZ 2013 Farmacotherapeutisch Kompas 2016

15 Pancreasenzymen Waar of niet waar? De hoeveelheid van de enzymen wordt uitgedrukt in eenheden amylase

16 Pancreasenzymen Niet waar De hoeveelheid van de enzymen wordt uitgedrukt in eenheden lipase Bevorderen de afbraak en resorptie van vetten, koolhydraten en eiwitten Lipase -> voor de vertering van vetten Protease -> voor de vertering van eiwitten Amylase -> voor de vertering van koolhydraten CHIODAZ 2013 Farmacotherapeutisch Kompas 2016

17 Pancreasenzymen Soort preparaat, per capsule Eenheden lipase per capsule Te gebruiken bij hoeveelheid vet in de voeding Laag gedoseerde preparaten(ld) : Creon tot 10 gram vet Panzytrat LD tot 10 gram vet Hoog gedoseerd enzympreparaten(hd) : Creon Forte tot 25 gram vet Pancrease HL tot 25 gram vet Pancreatine tot 25 gram vet Panzytrat tot 25 gram vet Creon Xtra Forte tot 40 gram vet

18 Pancreasenzymen: klachten en aanpak Klachten na starten enzymen: Misselijkheid / braken Diarree Buikpijn / krampen Aanpak klachten: Check wijze van inname!!! Aanpassen dosering Start anti-emetica Start maagzuurremmer Sikkens et al. Journal Gastrointestinal Surgery 2012: Phillips, Pancreatology 2015; 15:

19 Pancreasenzymen: aanhoudende klachten Aanhoudende klachten: Switchen naar ander merk enzym Openen capsules Uitsluiten andere pathologie (coeliakie, bacteriële overgroei..) Start loperamide als geen andere pathologie Uitsluiten recidief Intensieve begeleiding: bereikbaar zijn voor patiënt! Sikkens et al. Journal Gastrointestinal Surgery 2012: Tseng et al. Pancreas 2016; 3: Phillips, Pancreatology 2015; 15:

20 Casus: andere inzichten? Patiënt dhr. X. 67 jaar 1,5 jaar na PPPD i.v.m. pancreaskopcarcinoom Gebruikt sinds operatie pancreasenzymen Sinds paar weken meer pijn in de buik en afvallen -> Anamnese? -> Beleid?

21 Casus: aanpak Uitgebreide(re) anamnese: Zin in eten? Conditie? Andere klachten zoals flatus, vol gevoel, vettige ontlasting?

22 Casus: aanpak Beleid afhankelijk van anamnese: Aanpassen dosering / wijze van inname Evaluatiemoment: evt. bijstellen enzymen Maar ook: kans recidief bespreken

23 Take home messages EPI: goede anamnese na pancreaschirurgie! Onthoud: ook bij geen klachten kan sprake zijn van EPI Pancreasenzymsuppletie Vraag door, neem de tijd Wees bereikbaar Stimuleer zelfmanagement

24 ???? Vragen??

25 Contactgegevens Annemarie Roele-de Vreugd Verpleegkundig specialist HPB Cancer Center, UMC Utrecht