Ondervoeding bij ouderen

Transcriptie

1 Ondervoeding bij ouderen Caroline Boomkamp Klinisch geriater Bernhoven

2 Inhoud Definities Screening en assessment Prevalentie Oorzaken Gevolgen Behandeling van ondervoeding

3 Definitie geriatrische patiënt Kwetsbaar/wankel evenwicht Hoge leeftijd Ziektebeelden en of handicaps Grote individuele variabiliteit Zelfredzaamheid, mobiliteit en kwaliteit van leven versus verlenging van levensduur

4 Definitie ondervoeding Onbedoeld gewichtsverlies? Te laag gewicht?

5 Definitie ondervoeding Ondervoeding heeft het karakter van een geriatrisch syndroom en is daarmee een multifactoriële aandoening; ondervoeding bij de geriatrische patiënt kenmerkt zich door tenminste functieverlies en ongewenst gewichtsverlies en/of een acute of chronische disbalans tussen inname en verbruik Expert opinion

6 Ondervoeding Belangrijke bedreiging in de zelfredzaamheid en kwaliteit van leven Voorkómen danwel zoveel mogelijk herwinnen Preventie, vroeg herkennen én behandelen

7 Vaststellen van (risico op) ondervoeding Comprehensive Geriatric Assessment (CGA) Mini Nutritional Assessment (MNA) Case-finding (screening) met gevalideerd instrument poliklinisch MNA-sf klinisch MUST of SNAQ Altijd volledig assessment van voedingstoestand bij positieve screening. Klinisch ernstig ziek is en verwachting 3 dagen sterk verminderde inname (50% van zijn behoefte), maatregelen nemen ter voorkoming.

8 Definitie CGA Multidisciplinair Opsporen, beschrijven, verklaren Capaciteiten en zorgbehoeften Individueel zorgplan Cognitie, mobiliteit en zelfredzaamheid Vier domeinen; somatiek, psychisch, sociaal en functioneel Doel: bevorderen zelfredzaamheid en kwaliteit van leven

9 Drie syndromen Wasting of Starvation : verlies aan zowel spier- als vetmassa door een tekort aan voeding Cachexie: verlies aan spiermassa met of zonder verlies van vetmassa, wordt veroorzaakt door een onderliggende inflammatoire ziekte zoals kanker of COPD Sarcopenie: verlies van spiermassa en spierfunctie, meestal leeftijd gerelateerd, niet alleen door voeding, beweging

10 Prevalentie 32-61% Buitenland ziekenhuis: 23-39% Thuiszorg: 14% Buitenland samenleving 6%

11 Oorzaken, vaak meerdere tegelijk Acute of chronische disbalans inname-behoefte Inname Opname Behoefte Verlies Anorexia of ageing

12

13 Geneesmiddelen Anorexie bv. door anticonvulsiva, benzodiazepines, digoxine, levodopa, metformine, neuroleptica, opioïden, SSRI s, theofylline, Droge mond: anticholinergica, antihistaminica, lisdiuretica, Dysgeusie en/of dysosmie: allopurinol, ACE-inhibitoren, antibiotica, anticholinergica, calciumantagonisten, ijzer, levodopa, metformine, nitroglycerine, opioïden, spironolacton, statines, terbinafine, Dysfagie: antibiotica, bisfosfonaten, corticosteroïden, levodopa, NSAID s, theofylline, Nausea en/of braken: antibiotica, bisfosfonaten, digoxine, dopamine-agonisten, hormonale substitutietherapie, ijzer, levodopa, metformine, metronidazol, opioïden, SSRI s, statines, tricyclische antidepressiva, cholinesteraseremmers

14 Gevolgen

15

16 Wat doen wij op de poli geriatrie? Verpleegkundige samen met arts: Medische voorgeschiedenis Speciële anamnese en heteroanamnese (verminderde eetlust, verminderde reuk of smaak, gewichtsverlies, misselijkheid, braken, diarree, kauwen slikproblemen) Functionele anamnese (zorgafhankelijkheid) Sociale anamnese (alleen wonen of het ontbreken van een mantelzorger) Lichamelijk onderzoek (mager, ingevallen gelaat, droge oksel, laag gewicht en BMI) Klinimetrische meetinstrumenten Laboratorium onderzoek en ECG

17 MNA-sf

18 Poli geriatrie 1e half jaar 2016 Screeningspercentage 94% (362/385 patiënten) 59% (normale voedingstoestand) 32% 8-11 (risico op ondervoeding) 9% 0-7 (ondervoed)

19 Overige screening? BMI, bovenarmomtrek, kuitomtrek, handknijpkracht, anamnestisch gewichtsverlies

20 Behandeling Behandelplan voedingsinterventie interventies op de oorzakelijke factoren van ondervoeding

21

22 Behandeling Toegang Omgeving (Toe)zicht Frequentie Extra energie- en eiwit (gewone) voeding snacks en/of Drinkvoeding Monitor het gewichtsbeloop

23 Behandeling Vast onderdeel van (1 e ) polikliniek consult. Uitleg belang en vervolg Foldermateriaal Diëtiste inschakelen Er is geen indicatie voor sondevoeding als er geen realistische kans op verbetering van de algehele conditie van de patiënt is.

24 Behandeling Formule van Harris en Benedict (+30% voor ziekte en activiteiten) of de FAO/WHO/UNU-formule voor vaststellen energiebehoefte minimaal een hoeveelheid eiwit van 1,2 g eiwit/kg lichaamsgewicht (nierfalen 0.8 g) minimale inname van 1700 ml/dag drinkvocht vitaminen en mineralen niet standaard suppleren (m.u.v. vitamine D) Refeeding syndrome

25 Take home Ondervoeding: multifactoriële aandoening. belangrijke bedreiging in de zelfredzaamheid en kwaliteit van leven vele gevolgen vergt alertheid/screening tijdige aanpak nodig

26 Literatuur Richtlijn ondervoeding bij de geriatrische patiënt 2013 ( Richtlijn comprehensive geriatric assessment Geneesmiddelenbrief, jaargang 17, nr. 4, november

27