Zorgpad OSC. Inleiding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zorgpad OSC. Inleiding"

Transcriptie

1 Zorgpad OSC Inleiding De obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) of dwangstoornis is een psychische aandoening die een negatieve impact heeft op het dagelijkse leven van een persoon. Kenmerkend voor OCS zijn terugkerende angstopwekkende dwanggedachten (obsessies) en/of dwanghandelingen (compulsies). Meestal worden de dwanggedachten opgevolgd door dwanghandelingen die de angst en spanning op korte termijn reduceren. Mensen die lijden aan OCS komen door hun dwanggedrag vaak in conflict met hun omgeving. OCS heeft in het algemeen een continu en chronisch beloop. OCS ontstaat meestal vo o r het 25e levensjaar (jong-volwassenheid). De lifetime prevalentie wordt geschat op ongeveer 1% tot 2,5%. Verder blijkt dat mannen OCS vooral in hun kindertijd ontwikkelen en vrouwen OCS op wat latere leeftijd ontwikkelen. De kenmerken van OCS zijn in verschillende groepen onder te verdelen: 1. De gedachte dat alles onhygiënisch is en dat je overal ziek van kunt worden. Deze gedachte gaat samen met de angst dat je over ziek van kunt worden en dit resulteert in handelingen als veelvuldig wassen en bepaalde zaken niet aanraken. 2. Angst voor agressieve gedachten ( ik doe mijn familie of vrienden iets aan, ik doe een onbekende persoon iets aan, ik doe mijzelf iets ergs aan ), waardoor iemand allerlei controlehandelingen uitvoert of dwangmatige voorzorgsmaatregelen neemt. 3. Allerlei dingen recht hangen (zoals een schilderij) of kleding op een bepaalde manier vouwen en dit blijven doen omdat je denkt dat het niet goed is. 4. De angstige gedachten dat alles gevaarlijk is gaat gepaard met handelingen als onnodig vaak controleren of het gas is uitgedraaid, de deur op slot is of apparaten zijn uitgeschakeld. 5. De controle proberen te zoeken door bijvoorbeeld spullen te verzamelen (verzamelstoornis), haren uit te trekken (trichotillomanie), huid te pulken (excoriatiestoornis) of overmatig bezig te zijn met het uiterlijk. 1. Herkennen van klachten en risicofactoren Iemand met OCS heeft last van obsessies (dwanggedachten zoals ik heb het gas niet uitgedraaid en ik raak besmet ) en compulsies (dwanghandelingen zoals controleren en wassen ). De obsessies en compulsies zijn tijdrovend en nemen minimaal één uur per dag in beslag en veroorzaken duidelijke lijdensdruk. Iemand met OCS kan ook alleen obsessies hebben zonder compulsies, maar compulsies komen nooit voor zonder obsessies. Verschillende factoren kunnen bijdragen aan het ontstaan en ontwikkelen van OCS. Ten eerste zijn er genetische factoren die bijdragen aan het ontstaan en ontwikkelen van OCS. Uit onderzoek blijkt dat OCS vaker voorkomt bij eerste graad familieleden van OCS-patiënten (30-50%). Hiernaast zijn er neurobiologische factoren die bij kunnen dragen aan het ontwikkelen van OCS. Er wordt een verhoogde activiteit in de orbitofrontale cortex, de anterieure cingulate cortex en de nucleus caudatus, mogelijk in combinatie met een verstoorde amygdala functie. Ook worden er afwijkingen gezien in het dopaminerge en het serotonerge systeem.

2 Naast de genetische factoren en neurobiologische factoren zijn er ook psychologische factoren die kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van OCS. De cognitieve-gedragsbenadering laat zien dat mensen die lijden aan OCS hun eigen competenties onderschatten en risico s overschatten. Ze hechten grote waarde aan hun gedachten en doen er alles aan om ze onder controle te krijgen. Obsessies (dwanggedachten) ontstaan door het interpreteren van ongewenste, intrusieve gedachten ( ik ben waarschijnlijk vergeten het gas uit te draaien ), waardoor ze zich angstig gaan voelen en deze gevoelens proberen te neutraliseren door het uitvoeren van compulsies (dwanghandelingen), vermijdingsgedrag of veiligheidsgedrag. Het repetitieve gedrag vermindert op korte termijn de angst en spanning, maar op lange termijn bekrachtigt het de obsessies en compulsies. Als laatste kunnen psychosociale factoren, zoals een negatief opvoedingsklimaat (verwerping en gebrek aan warmte) een rol spelen bij OCS. Ernstige stressvolle situaties in de kindertijd, zoals lichamelijk mishandeling en seksueel misbruik komen met name voor bij OCS. Actuele stressvolle gebeurtenissen, zoals het overlijden van een familielid kunnen dwangklachten versterken. Het gedrag van mensen die lijden aan OCS kunnen een impact hebben op de directe omgeving. Vaak voelen zij zich gedwongen om met het dwanggedrag mee te doen om de cliënt gerust te stellen of ze ergeren zich aan het gedrag en maken negatieve opmerkingen of worden boos op de cliënt. Deze reacties leiden tot meer spanning en beperkingen in het functioneren van cliënten. Sommige raken in een sociaal isolement omdat zij zich schamen voor hun gedrag of contacten vermijden uit angst voor besmetting bijvoorbeeld. 2. Screenen en diagnose stellen 2.1. Screening en diagnostiek Voor het screenen en diagnostiek van de OCS zijn verschillenden instrumenten beschikbaar. - Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (Y-BOCS): De Y-BOCS is een semi-gestructureerd interview waarmee de ernst van OCS bepaald kan worden. - Maudsley Obsessive-Compulsive Inventory (MOCI): MOCI is een zelfrapportagevragenlijst die symptomen van OCS meet. - Padua Inventory-revised (PI-r): PI-R is een zelfrapportagevragenlijst die symptomen van OCS meet en waarmee de ernst van de stoornis bepaald kan worden. - Inventarisatie Dagelijkse Bezigheden (IDB): De IDB is een korte zelfrapportagevragenlijsten wordt gebruikt voor het meten van OCS bij volwassenen. De vragenlijst maakt een onderscheid tussen verschillende categorieën: herhalen en controleren, rigide handelingen, vuil en besmetting, netheid en nauwgezetheid, irreële gedachten, besluiteloosheid. Naast het gebruik van meetinstrumenten zijn er ook een aantal relevante vragen die uitgevraagd kunnen worden om een goede diagnose te stellen. Omdat OCS een angststoornis is kan er gebruik gemaakt worden van dezelfde vragen die gesteld worden aan cliënten met andere angststoornissen. 1. De manifestatie van de angst: hoe ziet de angst eruit (gevoel, gedrag, gedachten)? 2. De omstandigheden of situaties waarin de angsten zich voordoen: waar en wanneer heeft u hiervan last? 3. Waarop de angst gericht is: waar bent u bang voor? 4. Welke maatregelen de cliënt neemt om te kunnen omgaan met de angsten: wat doet u als u last heeft; wat doet u om ervoor te zorgen dat u het niet krijgt? 5. De ernst: in hoeverre heeft u er last van en in hoeverre beïnvloedt het uw leven? 6. Het ontstaan en beloop: hoe en wanneer is het begonnen en hoe heeft het zich ontwikkeld?

3 7. Zijn er nog andere klachten die de huidige (angst)klachten mogelijk versterken of de behandeling ervan in de weg kunnen staan: heeft u nog andere klachten? Op basis van de bovenstaande vragen kan de hulpverlener een voorlopige classificatie geven. 8. Wat heeft men geprobeerd aan behandelingen/maatregelen om te herstellen? (eerdere hulpverlening). 9. Wat is de hulpvraag precies: wat wilt u dat er gebeurt? Waar wilt u aan werken en wat wilt u verbeteren? De diagnostiek wordt uitgevoerd volgens de DSM-5 criteria. De hoofdbehandelaar is uiteindelijk verantwoordelijk voor het stellen van de diagnose. Meer informatie over de DSM-5 criteria is te vinden in tabel 1 (bijlage) Differentiele diagnostiek Als OCS het gevolg is van een somatische aandoening of van bepaalde medicatie en middelen spreekt men van obsessieve-compulsieve stoornis door een somatische aandoening, medicatie of een middel. Cliënten die lijden aan OCS met weinig realiteitsbesef of zelfs waanovertuigingen onderscheiden zich van cliënten met een psychotische stoornis zoals schizofrenie, door aanwezigheid van compulsies en het ontbreken van andere kenmerken van een psychose. Een belangrijk punt is dat OCS bij schizofrenie of schizoaffectieve stoornissen comorbide kunnen optreden. OCS onderscheid zich van ander dwangmatig lijkend gedrag (zoals parafiele stoornissen, middelengerelateerde stoornissen en gokstoornis) doordat deze cliënten meestal voldoening ontlenen aan de activiteit en er vaak alleen mee willen stoppen vanwege de schadelijke gevolgen van het gedrag. OCS treedt vaak comorbide op met eetstoornissen, middelengerelateerde stoornissen en vermijdende-, of afhankelijke-persoonlijkheidsstoornissen. Hiernaast gaat OCS ook vaak gepaard met angststoornissen of een stemmingsstoornis. Bij ongeveer een kwart van vooral mannelijke cliënten die lijden aan OCS komt een ticstoornis voor. Veel cliënten schamen zich voor hun klachten of hebben geen vertrouwen in de hulpverlening waardoor ze pas na jaren hulp krijgen. Verschillen tussen OCS en een aantal andere psychische stoornissen zijn vermeld in tabel 2 (bijlage) en meer informatie over comorbiditeit is te vinden in tabellen 3 en 4 (bijlage) Bepalen van de ernst Om een geschikte behandeling te vinden is het van belang om de ernst van de stoornis te bepalen. Hiervoor kunnen onder andere de eerder genoemde vragenlijsten gebruikt worden. Hiernaast is de mate van lijdensdruk dus ook de mate van beperking in het dagelijks functioneren belangrijk. Door middel van DSM-5 kan nagegaan worden in hoeverre iemand realiteitsbesef (wel/niet de stoornis erkennen) heeft. Ernstbepaling kan zowel voor, tijdens als na de behandeling plaatsvinden door middel van routine outcome measurement (ROM). Hiervoor wordt de vragenlijst OQ-45 gebruikt Suicidaliteit OCS is een psychische stoornis die geassocieerd wordt met een significante beperking in het dagelijks functioneren. Mensen die lijden aan OCS melden vaak ernstige problemen in relaties en problemen op het werk. Factoren die kunnen voorspellen of iemand met OCS suicide zal plegen, zijn de ernst van hun OCS-symptomen, het gelijktijdig voorkomen van een depressie, gevoelens van hopeloosheid, de aanwezigheid van een persoonlijkheidsstoornis en een voorgeschiedenis van zelfmoordneigingen. Het risico op suïcide neemt ook toe als een persoon met OCS drugs of alcohol gebruikt, werkloos is of sociaal geïsoleerd is. Het is voor de therapeut belangrijk om regelmatig navraag te doen naar suïcidegedachten bij cliënten die in het verleden suïcidaal gedrag hebben vertoond.

4 3. Behandelinterventies Er zijn verschillende interventies mogelijk voor het aanpakken van OCS klachten, zoals cognitieve gedragstherapie, oplossingsgerichte therapie en acceptance commitment therapie. De volgende interventies kunnen toegepast worden bij cliënten met OCS Basisinterventies De volgende basisinterventies worden aanbevolen: Psycho-educatie Psycho-educatie is het geven van voorlichting en advies met betrekking tot de klachten van de cliënt. De informatie is afgestemd op de kennis en belevingswereld van de cliënt. De cliënt krijgt onder andere informatie over de verschijnselen die horen bij OCS, de complexiteit van de klachten, de behandelmogelijkheden, therapietrouw en risico s op terugval. Het is belangrijk om de cliënt een goede uitleg te geven van de behandelingsmogelijkheden. Hierdoor wordt de cliënt in staat gesteld om een weloverwogen keuze te maken. Hiernaast bevordert een goede voorlichting aan de cliënt de therapietrouw. Psycho-educatie kan ook gegeven worden aan andere familieleden van de cliënt Advisering Psychische klachten kunenn verminderd worden door het aannemen van een gezonde leefstijl. Het kan hierom belangrijk zijn om cliënten te motiveren om een gezonde leefstijl aan te nemen. Adviezen voor een gezonde leefstijl zijn te vinden op onder andere de volgende websites: en Naast psycho-educatie kan aan de cliënt praktische adviezen voor dagbesteding en activiteiten, slaap, ontspanning en beweging, voeding en middelengebruik, gegeven worden Begeleide zelfhulp Het is ook mogelijk om clienten begeleide zelfhulp te geven. Hierbij werkt de client zelfstandig met een zelfhulpboek aan huiswerkopdrachten. Client kan beperkte begheleiding krijgen van de therapeut. Bij dit soort hulp is het belangrijk om het effect van de interventie te evalueren Ontspanningsinterventie Cliënten met OCS kunnen angst, spanning en stress ervaren vanwege hun terugkerende obsessies. Verschillende ontspanningsoefeningen en/of ademhalingsoefeningen kunnen helpen bij het leren ontspannen. Met deze technieken wordt er aandacht besteed aan eigen controle, lichaamsbewustwording, ademhaling en het onder controle krijgen van spanning en angstgevoelens Psychosociale interventies Cliënten kunnen naast hun psychische klachten ook psychosociale problemen ervaren. Praktische (laagdrempelige) hulp kan dan gegeven worden aan cliënten. Het gaat hierbij om het ondersteunen bij het dagelijks leven, adviseren over instanties en het aanleren van praktische vaardigheden aan clienten. Cliënten kunnen voor deze zaken doorverwezen worden naar algemeen maatschappelijk werk (AMW). OCS kan ook impact hebben op de sociale omgeving van een persoon. Gezinstherapie of (partner)relatietherapie kan gezinsleden van de cliënt leren hoe zij met de klachten kunnen omgaan. Hiermee kan voorkomen worden dat gezinsleden meegaan met de dwanghandelingen om de cliënt gerust te stellen. communicatie training leert gezinsleden op een adequate manier te communiceren met een cliënt over zijn of haar dwanggedrag Kortdurende psychologische behandeling

5 Er zijn verschillende soorten van kortdurende psychologische behandeling (KPB). De kortdurende behandeling is gebaseerd op principes uit de cognitieve gedragstherapie en de oplossingsgerichte therapie. Hiernaast worden ook technieken uit de Acceptance Commitment therapie (ACT) aanbevolen Cognitieve gedragstherapeutische (CGT) interventies Hieronder staan CGT interventies beschreven die toegepast kunnen worden bij cliënten met OCS. De cognitieve-gedragstherapeutische aanpak is empirisch goed onderbouwd en is hiernaast effectiever op de lange termijn vergeleken met farmacotherapie met minder drop-out en terugval. - Exposure in vivo: Een techniek die hierop gebaseerd is heet exposure met responspreventie (ERP). Hierbij wordt een cliënt geleidelijk blootgesteld aan de obsessies en angstopwekkende stimuli, terwijl de cliënt geen dwanghandelingen mag uitvoeren. - Cognitieve herinterpretatie: Bij de techniek gaat het om identificeren, onderzoeken en corrigeren van allerlei irreële angstwekkende opvattingen. De irrationele gedachten worden uitgedaagd en vervangen door meer reële gedachten, die leiden tot minder angst en spanning Oplossingsgerichte therapie In de eerste plaats brengt oplossingsgerichte therapie in kaart wat er veranderd zal zijn wanneer het probleem opgelost is en werkt vanuit deze situatie weer terug om dat doel te bereiken. Het is een op de toekomst- en doelgerichte therapie. De therapeut verdiept zich samen met de cliënt in de oplossingen in plaats van de problematiek. Hierbij wordt er uitgegaan dat de cliënt het begin van de oplossingen heeft, in de vorm van uitzonderingen op het probleem. Het doorvragen van uitzonderingen kan aanknopingspunten geven over er precies vaker moet gebeuren of wat meer moet gebeuren Acceptance and Commitment Therapie Door middel van Acceptance commitment therapie (ACT) kan de cliënt geleerd worden om zich te richten op zaken die op directe wijze beïnvloedt kunnen worden, zoals het eigen gedrag. Door ACT leren cliënten om het gevecht met vervelende gedachten, emoties en lichamelijke reacties te stoppen. Hierdoor kunnen zijn ze beter in staat om hun aandacht te richten op de dingen die ze werkelijk belangrijk vinden in het leven. ACT kan bijdragen aan het verminderen angstklachten en spanningsklachten Psychotherapeutische technieken Psychotherapie is een groep behandelmethodes waarin door middel van een aantal gesprekken tussen therapeut en cliënt en/of cognitieve en gedragsoefeningen geprobeerd wordt om de cliënt tot nieuwe functionele inzichten en/of gedragingen te stimuleren. Psychotherapie blijkt effectief te zijn voor verschillende psychische stoornissen en problemen. De cliënt kan een individu, een echtpaar, een gezin of een groep zijn; kind, volwassen of een oudere. Het doel van deze therapie is het verminderen of het hanteerbaar maken van de klachten van de cliënt. Naast de deskundigheid van de therapeut is de inzet van de cliënt belangrijk. De behandelingen kunnen kort zijn of langdurige als indien dit nodig is. Voor intensieve psychotherapie (>750 minuten) heeft de cliënt een verwijzing naar de specialistische GGZ (SGGZ) nodig Cognitieve gedragstherapie (CGT) Cognitieve gedragstherapie is een psychotherapie die bestaat uit cognitieve therapie en gedragstherapie. Bij cognitieve therapie heeft als doel om de manier van denken van cliënten te veranderen. Bij gedragstherapie heeft als doel om gedragspatronen te veranderen die emotionele problemen in stand houden. Door middel van CGT krijgt een cliënt meer zicht op zijn of haar denkpatronen. De cliënt leert

6 hoe (negatieve) gedachten samenhangen met gevoelens en gedrag. CGT is probleemgericht en kan kortdurend van opzet zijn. De therapeut maakt veel gebruik van verschillende oefeningen en huiswerk. CGT is effectief gebleken voor angststoornissen, zoals OCS Gedragstherapie (GT) Gedragstherapie is een vorm van psychotherapie die als doel heeft om ongewenste gedragingen en emoties te veranderen of te doen verdwijnen. Nieuwe meer constructieve gedrag wordt bekrachtigd. Gedragstherapie probeert op een opbouwende wijze gedrag te veranderen. Deze vorm van therapie wordt vaak toegepast bij fobieën, zoals niet meer naar buiten durven of bij dwangstoornissen, zoals smetvrees en impulsstoornissen, zoals het dwangmatig uittrekken van de haren Medicatie Naast psychologische behandeling kan bij de behandeling van OCS ook medicatie voorgeschreven worden (door de psychiater of huisarts). Bij ongeveer de helft van de cliënten blijkt Serotonineheropnameremmers (SSRI s) of het tricyclisch antidepressivum clomipramine effectief te zijn. Mocht blijken dat deze medicatie onvoldoende resultaat behaald dan kan het gecombineerd worden met antipsychoticum (risperidon of haloperidol) in lage dosering. Welke medicatie er wordt voorgeschreven hangt af van de bijwerkingen, gevaar voor overdosering, bijkomende psychische en lichamelijk stoornissen en op kosten. 4. Monitoren en terugvalpreventie Voor angststoornissen wordt er geadviseerd de voortgang van de behandeling te monitoren met behulp van een meetinstrument. Dit kan het beste eens in de zes tot acht weken gebeuren. Voor het monitoren kan bijvoorbeeld de Core-34 gebruikt worden. Hiernaast kan ook de OQ-45 periodiek afgenomen worden bij cliënten. Na ongeveer 4 maanden vindt er een behandelevaluatie samen met de cliënt plaats. Als uit de vragenlijsten en behandelevaluatie blijkt dat de klachten van de cliënt niet zijn verbeterd wordt er opnieuw gekeken naar de ernst van de stoornis. Wanneer blijkt dat de klachten voldoende verminderd zijn of verdwenen wordt er samen met de client gewerkt aan terugvalpreventie. 5. Bijlage. Tabel 1: DSM-5 obsessieve-compulsieve stoornis en verwante stoornissen OCS is beschreven onder de categorie obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen in de DSM- 5. Deze categorie bestaat uit vijf aandoeningen. Drie stoornissen die getypeerd worden als cognitieve aandoeningen: de obsessieve-compulsieve stoornis, de morfodysfore stoornis en hoarding. Trichotillomanie en excoriatiestoornis zijn meer motorische aandoeningen. Voor de stoornissen met een cognitieve component is een (uitgebreidere) specificatie van de mate van realiteitsbesef toegevoegd. Er zijn nu in de DSM-5 drie typeringen mogelijk: Met goed tot redelijk realiteitsbesef, Met matig realiteitsbesef en Met ontbrekend realiteitsbesef of waan overtuigingen. De onderverdeling is bedoeld om de stoornissen af te kunnen grenzen van de psychotische stoornissen waarvoor andere behandelingen geïndiceerd zijn. Naast de vijf kernstoornissen kent de categorie Obsessievecompulsieve en verwante stoornissen ook een Stoornis op basis van middel of medicatie, een Stoornis op basis van een somatische aandoening, een Ongespecificeerde stoornis en een Andere gespecificeerde obsessieve-compulsieve of verwante stoornis.

7 Tabel 2: Verschillen OCS en andere psychische stoornissen Psychische stoornis Trichotillomanie (haaruittrekstoornis) en excoriatiestoornis (huidpulkstoornis) Waanstoornis Depressieve stoornis Specifieke fobie Gegeneraliseerde-angststoornis Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen Eetstoornissen Dwangmatige-persoonlijkheidsstoornis Onderscheid met OCS Het dwanggedrag is meer egosyntoon van karakter en heeft een meer beperkte focus Waan overtuigingen worden als egosyntoon ervaren en zijn hiernaast niet gekoppeld aan compulsies (dwanghandelingen) Gedachten zijn afhankelijk van de stemming en zijn niet gekoppeld aan compulsies De gevreesde objecten/situaties zijn specifieker en verder niet gekoppeld aan compulsies Gedachten en angsten hebben een reëler, meer egosyntoon karter en zijn ook minder sterk gekoppeld aan compulsies Preoccupaties zijn vooral gericht op ziekte en gezondheid Preoccupaties zijn gericht op voedsel en (vermeend) overgewicht. Er is geen sprake van obsessies en compulsies, maar een egosyntoon patroon van perfectionisme en rigide beheersing. Tabel 3: OCS en eetstoornissen OCS en eetstoornissen komen vaak samen voor in klinische populaties, echter is er weinig bekend over hoe deze gevallen moeten worden behandeld. Beoordeling van het eetgedrag en gewicht kan helpen bij differentiële diagnose en voor het vinden van een geschikte behandeling. Om een onderscheid te maken tussen de twee stoornissen en de juiste diagnose te stellen, is het dus van belang om het specifieke gedrag en de motivaties achter dat gedrag verder te onderzoeken. Cliënten met een eetstoornis worden in de eerste plaats gedreven door zorgen over het uiterlijk van het lichaam. Hiernaast veranderen ze hun eetpatroon om af te vallen. OCD-cliënten kunnen hun eten beperken om redenen die anders zijn dan voor het lichaamsbeeld. Voor gevallen waarin een persoon in aanmerking komt voor een diagnose voor OCD in combinatie met een eetstoornis, moet er sprake zijn van dwanghandelingen op een ander gebied dan eten (zoals controleren en contaminatie). De regels en dwanghandelingen zijn vaak extremer dan bij iemand die aan alleen een eetstoornis lijdt. Er is veel onderzoek gedaan over de diagnose en behandeling van OCS en eetstoornissen als twee afzonderlijke stoornissen, maar helaas is er weinig onderzoek gedaan naar de samenhang tussen de twee stoornissen, de gemeenschappelijke symptomen, en de mogelijke biochemische overeenkomsten onderliggend aan de stoornissen. Gelijktijdige behandeling van OCS een eetstoornissen met behulp van multimodale benadering die de nadruk legt op exposure- en responspreventie technieken voor zowel OCS als eetstoornissen, kan een effectieve behandeling zijn.

8 Tabel 4: OCS en posttraumatische-stressstoornis (PTSS) De posttraumatische stressstoornis (PTSS) en OCS zijn angststoornissen die kunnen voorkomen bij mensen die lijden aan een trauma. Ongeveer 30 procent van mensen die PTSS hebben ontwikkelen binnen een jaar OCS en tussen de 4 en 22 procent van de mensen met PTSS hebben ook een diagnose van OCS. Bij zowel PTSS als OCS heeft een persoon opdringerige gedachten en houdt hij of zij zich vervolgens bezig met neutraliserend gedrag om zijn of haar angst voor deze gedachten te verminderen. Bij PTSS probeert iemand vaak zijn of haar gedachten te neutraliseren door ze te onderdrukken of ander gedrag aan te gaan zoals vermijding. Bij OCS vertoont iemand compulsies (dwanghandelingen) om gedachten te neutraliseren. Het samen voorkomen van deze stoornissen wordt geassocieerd met ernstiger symptomen, minder kwaliteit van leven en minder responsiviteit ten opzichte van behandeling. Daarnaast kunnen mensen met OCS suïcidale gedachten hebben of meer angst- en depressieklachten ontwikkelen. Het is dus noodzakelijk om PTSS-symptomen te onderzoeken bij de beoordeling en behandeling van OCS. Vaak wordt er cognitieve-gedragstherapie toegepast bij deze groep en wordt er ook aandacht besteed aan traumatische gedachten.

Wat kan ik wél doen bij angst of dwang in mijn gezin?

Wat kan ik wél doen bij angst of dwang in mijn gezin? Wat kan ik wél doen bij angst of dwang in mijn gezin? Angst Angst ontstaat in de hersenen in de amygdala. Amygdala stimuleert: Schrikreflex Bevriezen Bijniermerg: adrenaline (Lichaam wordt in optimale

Nadere informatie

Zorgpad angststoornissen

Zorgpad angststoornissen Zorgpad angststoornissen Inleiding BLG Psychologen is een kleinschalige psychologenpraktijk in Gorinchem voor Basis Generalistische GGZ (BGGZ) en Specialistische GGZ (SGGZ). Zorg in de BGGZ is gericht

Nadere informatie

Zorgpad Somatische symptoomstoornis en verwante stoornissen. Zorgpad Somatische symptoomstoornis

Zorgpad Somatische symptoomstoornis en verwante stoornissen. Zorgpad Somatische symptoomstoornis Zorgpad Somatische symptoomstoornis en verwante stoornissen Een zorgpad beschrijft hoe uw behandeling er uit gaat zien. En welke behandelmethode wordt gebruikt. Stap 1-5 zijn de standaard modules, voor

Nadere informatie

Zorgprogramma Angststoornissen

Zorgprogramma Angststoornissen Zorgprogramma Angststoornissen Doelgroep Het Zorgprogramma Angststoornissen is bedoeld voor volwassenen die een angststoornis hebben. Mensen met een angststoornis hebben last van angsten zonder dat daar

Nadere informatie

Zorgpad stemmingsstoornis

Zorgpad stemmingsstoornis Zorgpad stemmingsstoornis Inleiding Van de Nederlandse bevolking tussen de 18 64 jaar heeft 18,7% ooit in het leven met een stemmingsstoornis te kampen gehad en krijgt jaarlijks 5,2% van de Nederlanders

Nadere informatie

Inference-based approach: Obsessieve-compulsieve stoornis met ontbrekend realiteitsbesef

Inference-based approach: Obsessieve-compulsieve stoornis met ontbrekend realiteitsbesef Inference-based approach: Obsessieve-compulsieve stoornis met ontbrekend realiteitsbesef Henny Visser Harold van Megen Patricia van Oppen Ton van Balkom Ton van Balkom VU-MC en GGZinGeest Amsterdam Inference-based

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Deze folder geeft informatie over de diagnostiek en behandeling van cluster C persoonlijkheidsstoornissen. Wat is een cluster C Persoonlijkheidsstoornis? Er bestaan verschillende

Nadere informatie

Zorgpad Angst. Angst. Behandelmethode

Zorgpad Angst. Angst. Behandelmethode Zorgpad Angst 1 Een zorgpad beschrijft hoe uw behandeling er uit gaat zien. Stap 1-5 zijn de standaard modules, voor iedereen. Evenetueel aangevuld met Plusmodules, zoals bijvoorbeeld relatie- of groepstherapie.

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Depressie en angst bij de ziekte van Parkinson Rianne van Gool Verpleegkundig specialist

Depressie en angst bij de ziekte van Parkinson Rianne van Gool Verpleegkundig specialist Depressie en angst bij de ziekte van Parkinson Rianne van Gool Verpleegkundig specialist Dopamine Ziekte van Parkinson: minder dopamine Dopamine is een signaalstof die de communicatie tussen hersencellen

Nadere informatie

Individuele coaching en groepsbijeenkomsten. Volwassenen met AD(H)D

Individuele coaching en groepsbijeenkomsten. Volwassenen met AD(H)D Individuele coaching en groepsbijeenkomsten Volwassenen met AD(H)D Behandeling en coaching Psycho-educatie cliënt en partner Staken alcohol en/of drugs Medicatie Coaching individueel Coaching in de groep

Nadere informatie

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast

Door dwang gegijzeld. (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen. Roos C. van der Mast Door dwang gegijzeld (Laat-begin) obsessieve-compulsieve stoornis bij Ouderen Roos C. van der Mast OCS bij ouderen De obsessieve-compulsieve stoornis is een persisterende en stabiele diagnose die zelden

Nadere informatie

Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria

Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria Vierde oplage, juni 2016 In deze lijst zijn de belangrijkste wijzigingen opgenomen t.o.v. de derde oplage (juni 2015). Pagina Stoornis Derde oplage,

Nadere informatie

Behandeling van OCD. tony de clippele klinisch psycholoog

Behandeling van OCD. tony de clippele klinisch psycholoog Behandeling van OCD tony de clippele klinisch psycholoog DSM - IV Dwanggedachten recidiverende en aanhoudende gedachten, impulsen of voorstellingen, die gedurende bepaalde momenten van de stoornis als

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) 125 Angststoornissen zijn veel voorkomende psychiatrische aandoeningen (ongeveer 1 op de 5 Nederlanders heeft, op enig moment in het leven een angststoornis). Onder

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie Cognitieve gedragstherapie Een succesvolle psychotherapie voor diverse emotionele stoornissen en problemen Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Wat is Cognitieve Gedragstherapie? Cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

Dwangstoornissen. Als kiezen niet meer lukt

Dwangstoornissen. Als kiezen niet meer lukt Als kiezen niet meer lukt Moeten als dwang Iedereen herkent het wel: controleren of het gas uit is, uw kleren netjes opruimen, steeds hetzelfde deuntje in uw hoofd hebben, alleen op de witte stoeptegels

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie. Afdeling Psychiatrie

Cognitieve gedragstherapie. Afdeling Psychiatrie Cognitieve gedragstherapie Afdeling Psychiatrie Cognitieve gedragstherapie Wat is cognitieve gedragstherapie? Cognitieve gedragstherapie bestaat uit twee onderdelen; cognitieve therapie en gedragstherapie.

Nadere informatie

Voorlichting Angst en Dwangstoornissen

Voorlichting Angst en Dwangstoornissen Voorlichting Angst en Dwangstoornissen INHOUD Wat is Angst? De meest voorkomende angststoornissen Oorzaken Behandeling en aanmelding Tips voor de omgeving Tijd voor vragen Wat is Angst? Fear: emotionele

Nadere informatie

Van somatoforme stoornissen naar somatisch symptoom stoornis

Van somatoforme stoornissen naar somatisch symptoom stoornis Van somatoforme stoornissen naar somatisch symptoom stoornis Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Het verdwijnen van hypochondrie En andere begrepen en onbegrepen verschillen

Nadere informatie

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Van DSM IV naar DSM 5 DSM IV - somatisatie stoornis, - somatoforme

Nadere informatie

Depressief syndroom Persoonlijke Psychiatrie,

Depressief syndroom Persoonlijke Psychiatrie, Depressief syndroom Persoonlijke Psychiatrie, 21-6-2017 Jan Spijker, psychiater, hoogleraar Chronische Depressie, Radboud Universiteit Nijmegen hoofd programma depressie Pro Persona, Nijmegen Indeling

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol Angststoornissen Verzekeringsgeneeskundig protocol Epidemiologie I De jaarprevalentie voor psychische stoornissen onder de beroepsbevolking in Nederland wordt geschat op: 1. 5-10% 2. 10-15% 15% 3. 15-20%

Nadere informatie

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst

recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst Nederlandse samenvatting Patiënten met een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) hebben last van recidiverende en aanhoudende dwanggedachten (obsessies) die duidelijke angst veroorzaken. Om deze angst

Nadere informatie

Inhoud. Nieuw in de NHG Standaard Angst. Vraag 2. Vraag 1. Vraag 3. Nieuw in de NHG standaard in beleid. Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie

Inhoud. Nieuw in de NHG Standaard Angst. Vraag 2. Vraag 1. Vraag 3. Nieuw in de NHG standaard in beleid. Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie Inhoud Nieuw in de NHG Standaard Angst Christine van Boeijen PAO H 2012 Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie En verder Wat hebt u geleerd? Vraag 1 Waarmee presenteert een patient met een angststoornis

Nadere informatie

Diagnostiek volgens het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders

Diagnostiek volgens het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Diagnostiek volgens het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Inleiding Bij de diagnostiek van psychische klachten in de huisartsenpraktijk worden niet altijd dezelfde diagnostische criteria

Nadere informatie

Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria

Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria Correcties DSM 5 : Beknopt overzicht van de criteria Vierde oplage, juni 2016 In deze lijst zijn de belangrijkste wijzigingen opgenomen t.o.v. de derde oplage (juni 2015). Pagina Stoornis Derde oplage,

Nadere informatie

Behandeling informatie.

Behandeling informatie. Behandeling informatie. Bij een wachttijd langer dan een maand wordt de mogelijkheid geboden om door te verwijzen naar een andere GBGGZ- aanbieder. Psychologenpraktijk NK heeft nauwe contacten met een

Nadere informatie

Handreiking signalering en begeleiding GGZ-problematiek bij diabetes

Handreiking signalering en begeleiding GGZ-problematiek bij diabetes Handreiking signalering en begeleiding GGZ-problematiek bij diabetes September 2017 Handreiking signalering en begeleiding GGZ-problematiek tgv diabetes 1 Vooraf Patiënten met diabetes kampen met veel

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag. Les 2: inleiding in de psychopathologie

Grensoverschrijdend gedrag. Les 2: inleiding in de psychopathologie Grensoverschrijdend gedrag Les 2: inleiding in de psychopathologie Programma Psychopathologie; wat is het? Algemene functionele psychopathologie DSM Psychopathologie = Een onderdeel van de psychiatrie

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

Zorgpad Psychotrauma (PTSS) 1. Zorgpad Psychotrauma

Zorgpad Psychotrauma (PTSS) 1. Zorgpad Psychotrauma Zorgpad Psychotrauma (PTSS) 1 Een zorgpad beschrijft hoe uw behandeling er uit gaat zien. En welke behandelmethode wordt gebruikt. Stap 1-4 zijn de standaard modules, voor iedereen. Evenetueel aangevuld

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Angststoornissen bij ouderen. Arjan Videler GGz Breburg SeneCure

Angststoornissen bij ouderen. Arjan Videler GGz Breburg SeneCure Angststoornissen bij ouderen Arjan Videler GGz Breburg SeneCure Programma Angststoornissen Verschillen in etiologie & fenomenologie Differentiële diagnostiek Behandelopties Angststoornissen Angst is functioneel

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie Kennislacunes Kennislacunes 1. Het nut van screening naar depressie bij mensen met een chronische somatische aandoening in de (noot 15-16). 2. De 4DKL als instrument om het verloop van de (ernst van de)

Nadere informatie

Chapter 8. Nederlandse samenvatting

Chapter 8. Nederlandse samenvatting Chapter 8 Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Angst is een menselijke emotie die iedereen van tijd tot tijd wel eens ervaart. Veel mensen voelen zich angstig of nerveus wanneer ze bijvoorbeeld

Nadere informatie

Patricia van Oppen De impact van depressie op de behandeling van de Obsessieve compulieve Stoornis op lange termijn

Patricia van Oppen De impact van depressie op de behandeling van de Obsessieve compulieve Stoornis op lange termijn Patricia van Oppen De impact van depressie op de behandeling van de Obsessieve compulieve Stoornis op lange termijn 9 november 2012 VU Medisch Centrum/GGZinGeest/Amsterdam Patricia van Oppen 1 Presentatie

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009.

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. Werkafspraken De afdeling psychiatrie, gevestigd in het Academisch Psychiatrisch Centrum van het AMC, kent 4 zorglijnen: 1. Acute zorg 2.

Nadere informatie

ADHD bij volwassenen met een angststoornis

ADHD bij volwassenen met een angststoornis ADHD bij volwassenen met een angststoornis Impuls Symposium AD(H)D, een hype? (Differentiaal) Diagnostiek en Comorbiditeit woensdag 1 april 2009 Anke Roodbergen, psychiater i.o. De Jutters/PsyQ, Den Haag

Nadere informatie

Behandeling & Diagnostiek

Behandeling & Diagnostiek Behandeling & Diagnostiek Inhoud Voorwoord Wat doet de GGZ Groep? Werkwijze Wanneer kan de GGZ Groep u helpen? Wanneer kan de GGZ Groep u niet helpen? Diagnostiek Werkwijze Kwaliteit Vergoeding Tot slot

Nadere informatie

Inhoud. 1 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen...25

Inhoud. 1 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen...25 V 1 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen.... 1 1.1 Autismespectrumstoornis.... 3 1.1.1 Kenmerken... 3 1.1.2 Diagnose... 5 1.1.3 Prevalentie.... 6 1.1.4 Etiologie.... 8 1.1.5 Behandeling.... 9 1.1.6

Nadere informatie

Aardbevingen en psychische klachten

Aardbevingen en psychische klachten Aardbevingen en psychische klachten (Karin Folkers, Klinisch Psycholoog) Jantien Mast, Verpleegkundig Specialist Peter Pijper en Coosje Klootwijk, verpleegkundigen Bouke Koopmans, psychiater Loppersum,

Nadere informatie

in gesprek over: Dwangstoornis

in gesprek over: Dwangstoornis in gesprek over: Dwangstoornis Colofon Auteurs: A.J.L.M. van Balkom I.M. van Vliet Redactie: E. van Meekeren (voorzitter) M.A.V. van Verschuer E.A.M. Knoppert-van der Klein A.W.M.M. Stevens Met dank aan

Nadere informatie

Kansrijke verbetersignalen uit de GGZ

Kansrijke verbetersignalen uit de GGZ Kansrijke verbetersignalen uit de GGZ De nummering in deze lijst heeft betrekking op de plek waar het onderwerp op de longlist van geïnventariseerde verbetersignalen stond. 1 2 5 10 13 18 28 37 42 Gevolgen

Nadere informatie

Zorgpad Persoonlijkheidsproblematiek

Zorgpad Persoonlijkheidsproblematiek Zorgpad Persoonlijkheidsproblematiek Iedereen heeft zo zijn eigenaardigheden. Echter, soms heeft iemand extreme persoonlijke eigenschappen en vertoont hij hinderlijk gedrag. Dit kan zo ernstig zijn dat

Nadere informatie

Dwang en autisme. Cognitieve gedragstherapie bij jongeren met een obsessief compulsieve stoornis en een stoornis uit het autistische spectrum.

Dwang en autisme. Cognitieve gedragstherapie bij jongeren met een obsessief compulsieve stoornis en een stoornis uit het autistische spectrum. Dwang en autisme Cognitieve gedragstherapie bij jongeren met een obsessief compulsieve stoornis en een stoornis uit het autistische spectrum. Autistische stoornis Informatieverwerkingsstoornis Andere manier

Nadere informatie

INVLOED VAN INZICHT OP HET BELOOP VAN DE OBSESSIEVE-COMPULSIEVE STOORNIS

INVLOED VAN INZICHT OP HET BELOOP VAN DE OBSESSIEVE-COMPULSIEVE STOORNIS INVLOED VAN INZICHT OP HET BELOOP VAN DE OBSESSIEVE-COMPULSIEVE STOORNIS HENNY VISSER; HAROLD VAN MEGEN; PATRICIA VAN OPPEN; TON VAN BALKOM;ADRIAAN HOOGENDOORN;GERRIT GLAS; FUGEN NEZIROGLU; DISCLOSURE

Nadere informatie

Zorgpad Intake. Aanmelding. Eerste gesprek door behandelaar. Bespreking in team. Psychodiagnostische screening (tweede intake)

Zorgpad Intake. Aanmelding. Eerste gesprek door behandelaar. Bespreking in team. Psychodiagnostische screening (tweede intake) Zorgpad Intake Aanmelding Verwijzing via huisarts, school of jeugdinstelling Aanmelding Bespreking Team Er vindt wekelijks multidisciplinair overleg plaats, waarbij nieuwe aanmeldingen en lopende trajecten

Nadere informatie

Generalistische basis GGZ (GBGGZ)

Generalistische basis GGZ (GBGGZ) Overzicht van klachten / stoornissen die door PsyMens kunnen worden behandeld binnen de Generalistische Basis GGZ (GBGGZ), alsmede overzicht van interventies / behandelingen met daarbij vermeld de doelgroep

Nadere informatie

Symposium Angststoornissen en? Den Haag, 10 oktober 2014. Chantal Dommanschet Klinisch psycholoog psychotherapeut PsyQ Angststoornissen Den Haag

Symposium Angststoornissen en? Den Haag, 10 oktober 2014. Chantal Dommanschet Klinisch psycholoog psychotherapeut PsyQ Angststoornissen Den Haag Symposium Angststoornissen en? Den Haag, 10 oktober 2014 Chantal Dommanschet Klinisch psycholoog psychotherapeut PsyQ Angststoornissen Den Haag Inleiding Videofragment ERP Theoretisch kader Rollenspellen

Nadere informatie

Stress, spanningen, en psychosociale problematiek na confrontatie met een hart- of longaandoening

Stress, spanningen, en psychosociale problematiek na confrontatie met een hart- of longaandoening Stress, spanningen, en psychosociale problematiek na confrontatie met een hart- of longaandoening 1. Wat is stress? 2. Een aandoening als oorzaak voor stress en psychosociale problematiek 3. Problematiek

Nadere informatie

Deze vragenlijst is ontwikkeld om de ernst en de aard van de symptomen van

Deze vragenlijst is ontwikkeld om de ernst en de aard van de symptomen van 1 Bedwing je dwang Children s Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale (CY-BOCS) Algemene instructies Deze vragenlijst is ontwikkeld om de ernst en de aard van de symptomen van patiënten met een obsessieve-compulsieve

Nadere informatie

Het effect van de FOCUS op exposure bij OCS CGT nonresponders

Het effect van de FOCUS op exposure bij OCS CGT nonresponders Het effect van de FOCUS op exposure bij OCS CGT nonresponders Een pilotstudie naar de effectiviteit van een kortdurende, intensieve, ambulante behandeling bij patienten die een eerdere CGT hebben gehad.

Nadere informatie

Samenwerkingsverband Vrijgevestigde Psychologen Amsterdam

Samenwerkingsverband Vrijgevestigde Psychologen Amsterdam Samenwerkingsverband Vrijgevestigde Psychologen Amsterdam Sanne Bakker en Marjan Kroon, 19 juni 2014 1. De invoering van de Basis GGZ 2. Het verwijsmodel 3. Overzicht van de DSM-IV stoornissen die vergoed

Nadere informatie

Zorgpad Depressie. Depressie. Behandelmethode. 0 Cognitieve Gedragstherapie blended. Zorgpad Depressie 1

Zorgpad Depressie. Depressie. Behandelmethode. 0 Cognitieve Gedragstherapie blended. Zorgpad Depressie 1 Zorgpad Depressie 1 Een zorgpad beschrijft hoe uw behandeling er uit gaat zien. En welke behandelmethode wordt gebruikt. Stap 1-5 zijn de standaard modules, voor iedereen. Evenetueel aangevuld met Plusmodules,

Nadere informatie

SCHEMA S STOORNISSEN KINDERPSYCHIATRIE

SCHEMA S STOORNISSEN KINDERPSYCHIATRIE SCHEMA S STOORNISSEN KINDERPSYCHIATRIE Dyslexie Moeite met de techniek van het lezen en spellen, door problemen om het woordniveau en met als belangrijk kenmerk dat geen echte automatisering van het lezen

Nadere informatie

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten GecombinEErde behandeling bij dubbele diagnose Onderdeel van Arkin Hebt u, naast een verslavingsprobleem, last van psychische klachten, zoals

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11. Inleiding 13 Wat vindt u in dit boek? 14 Voor wie is dit boek bedoeld? 15

Inhoud. Voorwoord 11. Inleiding 13 Wat vindt u in dit boek? 14 Voor wie is dit boek bedoeld? 15 Inhoud Voorwoord 11 Inleiding 13 Wat vindt u in dit boek? 14 Voor wie is dit boek bedoeld? 15 1 Kenmerken van eetstoornissen 17 1 Inleiding 17 2 Criteria voor anorexia nervosa 17 Wat zijn de criteria voor

Nadere informatie

DECISION TOOLS De juiste zorg op de juiste plaats

DECISION TOOLS De juiste zorg op de juiste plaats Stichting Topklinische GGz DECISION TOOLS De juiste zorg op de juiste plaats De juiste zorg op de juiste plaats In de ggz is het al langer een probleem dat patiënten niet altijd de juiste zorg krijgen,

Nadere informatie

Zorgpad Jeugd Intake

Zorgpad Jeugd Intake Zorgpad Jeugd Intake Aanmelding Verwijzing via huisarts, school of jeugdinstelling Bespreking Team Er vindt wekelijks multidisciplinair overleg plaats, waarbij nieuwe aanmeldingen en lopende trajecten

Nadere informatie

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek Psychiatrie De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 0 Stemmen horen 0 Klachten en symptomen 0 Oorzaken De behandeling 0 Doel 0 Voor wie 0 Tijdsduur 0 De inhoud van de behandeling 0 Coping-training 0 Psycho-educatie

Nadere informatie

DSM 5 Nascholing d.d Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen Eetstoornissen. Santoucha Setroikromo AIOS, LUMC

DSM 5 Nascholing d.d Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen Eetstoornissen. Santoucha Setroikromo AIOS, LUMC DSM 5 Nascholing d.d. 20-09-2016 Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen Eetstoornissen Santoucha Setroikromo AIOS, LUMC Casus Waarschuwing! Bevat schokkende beelden! https://www.youtube.com/watch?v=xy7m4kzyr4q

Nadere informatie

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten GECOMBINEERDE BEHANDELING BIJ DUBBELE DIAGNOSE Onderdeel van Arkin Hebt u, naast een verslavingsprobleem, last van psychische klachten, zoals

Nadere informatie

Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Aandachttraining/Mindfulnesstraining

Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Aandachttraining/Mindfulnesstraining Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Aandachttraining/Mindfulnesstraining 2 Deze folder geeft u informatie over Mindfulness-Based Cognitieve Therapie. Deze mindfulnesstraining wordt op de afdeling

Nadere informatie

Rondom Suïcide. Nieuwe inzichten over preventie en ondersteuning van nabestaanden. 26 oktober Jos de Keijser

Rondom Suïcide. Nieuwe inzichten over preventie en ondersteuning van nabestaanden. 26 oktober Jos de Keijser Rondom Suïcide Nieuwe inzichten over preventie en ondersteuning van nabestaanden 26 oktober 2016 Jos de Keijser onderdelen Suïcide in Nederland anno 2016 Preventie Richtlijnen Contact maken Impact van

Nadere informatie

Voorspellers van terugval bij angststoornissen. Najaarsconferentie Vgct 8 november 2012 Willemijn Scholten

Voorspellers van terugval bij angststoornissen. Najaarsconferentie Vgct 8 november 2012 Willemijn Scholten Voorspellers van terugval bij angststoornissen Najaarsconferentie Vgct 8 november 2012 Willemijn Scholten Achtergrond Angststoornissen zijn goed te behandelen Beloop op lange termijn chronisch of episodisch

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Stemmingsstoornissen Van DSM-IV-TR naar DSM-5 Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Inhoud Veranderingen in de DSM-5 Nieuwe classificaties

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

Als je dip een depressie wordt. Dokter op dinsdag 11 december 2012 L.Breuning, psychiater

Als je dip een depressie wordt. Dokter op dinsdag 11 december 2012 L.Breuning, psychiater Als je dip een depressie wordt. Dokter op dinsdag 11 december 2012 L.Breuning, psychiater Wanneer is een dip een depressie Dip hoort bij het leven Depressie is een ziekte Ziekte die (nog) niet aan te tonen

Nadere informatie

Parnassia Groep Remco de Winter & Karin Slotema

Parnassia Groep Remco de Winter & Karin Slotema Parnassia Groep 30-11- 2017 Remco de Winter & Karin Slotema Kennismaken + epidemiologie Principes voor de omgang met suïcidaal gedrag pauze Systematisch onderzoek van suïcidaal gedrag pauze Beschrijvende

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

EFFECTIVITEIT VAN METHODIEKEN VOOR SLACHTOFFERS

EFFECTIVITEIT VAN METHODIEKEN VOOR SLACHTOFFERS EFFECTIVITEIT VAN METHODIEKEN VOOR SLACHTOFFERS WAT WETEN WEOVER DE EFFECTIVITEIT VAN METHODIEKEN IN DE VERSCHILLENDE FASEN VAN HET VERWERKINGSPROCES? Fasen in het verwerkingsproces Verschillende auteurs

Nadere informatie

Handleiding bouwstenen zorgpaden basis ggz

Handleiding bouwstenen zorgpaden basis ggz Handleiding bouwstenen zorgpaden basis ggz 3. Zorgpad Signaleren en Screenen Handleiding bouwstenen zorgpaden 2012-12 27 Signaleren en screenen van psychische klachten Inleiding 29 1. Signaleren en screenen

Nadere informatie

Als het niet over gaat

Als het niet over gaat Als het niet over gaat Begeleiding van chronisch psychiatrisch patiënten in de huisartsenpraktijk Marian Oud en Ingrid Houtman kaderartsen ggz Na deze workshop heb je: Leerdoelen kennis van de componenten

Nadere informatie

Behandeling van ouderen in de eerste lijn

Behandeling van ouderen in de eerste lijn Behandeling van ouderen in de eerste lijn Lucinda Meihuizen, GZ psycholoog Bestuurslid sectie ouderenpsychologen NIP Zorgpartners Midden-Holland en Samenwerkende psychologen Alphen a/d Rijn Agenda workshop

Nadere informatie

Colin van der Heiden

Colin van der Heiden Workshop: Metacognitieve therapie voor de Gegeneraliseerde Angst Stoornis Colin van der Heiden PG-Dag van de Inhoud Complexiteit vraagt maatwerk Rotterdam, 5 oktober 2017 PROGRAMMA inleiding metacognitieve

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, psychotherapeut Opleider-supervisor NVGP en NVIPT De genezing van de krekel Geacht somber gevoel,

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Psychotische stoornissen & Schizofrenie. Rob Lutterman Verpleegkundig consulent psychiatrie Psychiatrie en Medische Psychologie, OLVG

Psychotische stoornissen & Schizofrenie. Rob Lutterman Verpleegkundig consulent psychiatrie Psychiatrie en Medische Psychologie, OLVG Psychotische stoornissen & Schizofrenie Rob Lutterman Verpleegkundig consulent psychiatrie Psychiatrie en Medische Psychologie, OLVG filmpje niels is psychotisch Inhoud Inleiding Psychose Schizofrenie

Nadere informatie

Correcties DSM 5 : Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen

Correcties DSM 5 : Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Correcties DSM 5 : Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen Derde oplage, mei 2015 In deze lijst zijn de belangrijkste wijzigingen opgenomen t.o.v. de tweede oplage (november 2014). Pagina

Nadere informatie

Informatie over het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van psychologische behandeling bij dwangklachten.

Informatie over het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van psychologische behandeling bij dwangklachten. 1 Informatie over het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van psychologische behandeling bij dwangklachten. Geachte heer, mevrouw, Bij u is na de intakeprocedure de diagnose obsessief-compulsieve

Nadere informatie

Richtlijn Antipsychotica. Richtlijnenmiddag 2017

Richtlijn Antipsychotica. Richtlijnenmiddag 2017 Richtlijn Antipsychotica Richtlijnenmiddag 2017 Voor wie Daarvoor is de indeling volgens de DSM 5: 297.1 Waanstoornis 298.8 Kortdurende psychotische stoornis 295.40 Schizofreniforme stoornis 295.90 Schizofrenie

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, Opleider-supervisor IPT en groepspsychotherapie Cora Versteeg, supervisor IPT en groepspsychotherapeut i.o.

Nadere informatie

Bijlage van DSM V naar ICPC 1

Bijlage van DSM V naar ICPC 1 Bijlage van DSM V naar ICPC 1 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen 319 Verstandelijke beperking P85 Mentale retardatie/intellectuele achterstand 307.9 Communicatiestoornissen P29 Andere psychische

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie in en voor de Basis GGz

Cognitieve gedragstherapie in en voor de Basis GGz Cognitieve gedragstherapie in en voor de Basis GGz Mark van der Gaag PhD Hoogleraar Klinische Psychologie, Vrije Universiteit Amsterdam Hoofd Psychose Onderzoek, Parnassia, Den Haag 1 Wat is gedragstherapie

Nadere informatie

Regionaal zorgpad Depressie Zorggroep Synchroon

Regionaal zorgpad Depressie Zorggroep Synchroon Regionaal zorgpad Depressie Zorggroep Synchroon April 2014 Zorgpad Depressie 4-6-2014 1 Regionaal zorgpad Depressie Zorggroep Synchroon, april 2014 Zorgpad Depressie 4-6-2014 2 Regionaal Zorgpad Depressie

Nadere informatie

Wie doet wat? 8 maart 2016 Danielle Cath, Psychiater Altrecht Christine Weenink, Kaderhuisarts GGZ

Wie doet wat? 8 maart 2016 Danielle Cath, Psychiater Altrecht Christine Weenink, Kaderhuisarts GGZ Angst Wie doet wat? 8 maart 2016 Danielle Cath, Psychiater Altrecht Christine Weenink, Kaderhuisarts GGZ Angst is Nuttig Normaal Beschermend Besmettelijk Lijfelijke sensatie Lastig te herkennen Angstig

Nadere informatie

Inzicht in de praktijk van online therapie. Stijn Bornewasser Behandelcoördinatie Interapy

Inzicht in de praktijk van online therapie. Stijn Bornewasser Behandelcoördinatie Interapy Inzicht in de praktijk van online therapie Stijn Bornewasser Behandelcoördinatie Interapy Inhoud Kenmerken online therapie? Welke behandelingen biedt Interapy aan? Voor wie is het geschikt (en voor wie

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie en bipolaire stoornissen Thema s uit de praktijk Máasja Verbraak GZ-psycholoog SCBS 19 juni 2018

Cognitieve gedragstherapie en bipolaire stoornissen Thema s uit de praktijk Máasja Verbraak GZ-psycholoog SCBS 19 juni 2018 Cognitieve gedragstherapie en bipolaire stoornissen Thema s uit de praktijk Máasja Verbraak GZ-psycholoog SCBS 19 juni 2018 Verschillende vormen psychotherapie CGT, IP/SRT, FFT en LGP Gemeenschappelijk

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS

PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS PERSOONLIJKHEIDSSTOORNIS PATIËNTENINFORMATIE ALGEMEEN Wat is een persoonlijkheidsstoornis? Ieder mens heeft een persoonlijkheid. Een persoonlijkheid is de optelsom van hoe u als persoon bent, hoe u zich

Nadere informatie

Angststoornissen. P unt P. kan u helpen. volwassenen

Angststoornissen. P unt P. kan u helpen. volwassenen Angststoornissen P unt P kan u helpen volwassenen Iedereen is wel eens bang en dat is maar goed ook. Angst is een ingebouwd verdedigingsmechanisme dat ons waarschuwt voor gevaar. Hormonen, zoals adrenaline,

Nadere informatie

PTSS - diagnostiek en behandeling. drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren

PTSS - diagnostiek en behandeling. drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren PTSS - diagnostiek en behandeling drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren Opbouw Diagnose PTSS Prevalentiecijfers PTSS en arbeid Preventie van PTSS Behandeling

Nadere informatie