Spirometrie uitvoering

Transcriptie

1 Z /4/219 Wat willen we meten? Hoeveel lucht kan iemand in- en uitademen? Spirometrie uitvoering Hoe verloopt het transport van de lucht? Hoe verdeelt de lucht zich in de longen? Hoeveel weerstand heeft die lucht? Daniël Schuermans Longfunctielaborant Biomedical research unit VVLR 219 Hoe verloopt de gasuitwisseling? Wat is de diameter van de luchtwegen? Enz Vrije Universiteit Brussel Het principe van longfunctie Non-invasive longstructuren meten FLOW-VOLUME LOOP IS EEN BASIS ONDERZOEK conductive airways acinar airways Gas Aerodynamische & Fysiologische wetten De spirometer LONGVOLUMES IC VT E FRC 1

2 Z /4/219 FLOW-VOLUME LOOP: Normaal Wat meten we bij spirometrie? IC VT E FRC Sec. Bronchiale boom 25% % conductive airways 75% acinar airways Contra-indicatie van spirometrie Absolute contra-indicatie Acute myocard infarct de laatste maand Recentelijk onstabiele angor Onstabiele epilepsie Relatieve contra-indicatie Hemoptysie van ongekende oorsprong Recente pneumothorax Recente pulmonale embolie Thoracaal, abdominaal of cerebraal aneurysma Recente oogoperatie Recente thoracale of abdominale heelkunde Dementie of onstabiele psychische toestand Aanwezigheid van een andere ziekten die de resultaten kunnen beïnvloeden bv. orthopedisch Hoe krijg je zo een curve? Het manoeuvre bestaat uit 3 delen 1.Een semi-trage volledige inademing tot IC VT E FRC 2

3 4/4/219 Het manoeuvre bestaat uit 3 delen 2. Een krachtige, geforceerde,snelle en volledige uitademing tot Het manoeuvre bestaat uit 3 delen 3. Een volledige, krachtige en snelle inademing tot IC VT IC VT E FRC E FRC FLOW-VOLUME LOOP: Normaal FV De uitvoerder De interpretatie Voorbereiding van het personeel Het juist interpreteren van de resultaten is afhankelijk van het correct begeleiden en uitvoeren van het manoeuvre Fundamentele kennis van respiratoire fysiologie Basis kennis van het doel van de testen en ERS richtlijnen Paramedische opleiding is noodzakelijk (Belgische wet) Praktijk opleiding is noodzakelijk Voorkennis van hygiënische maatregelingen Bevoegd voor reanimatietechnieken bij HBPT en CPX Geneesheer blijft verantwoordelijk voor die opleiding 3

4 4/4/219 Kwaliteitsgarantie Richtlijnen ERS/ATS 25 Voorbereiding van het personeel Voorbereiding van de toestellen Voorbereiding van de patiënt Correcte metingen Interpretatie van de resultaten Etc Dagelijkse ijking is de hoeksteen Kalibreren is het vergelijken van een meetsysteem met een gekende standaard om de eigenschappen vast te stellen Het meetsysteem af- of instellen om het in overeenstemming te brengen met de specificatie wordt justeren genoemd. Waarom dagelijks ijken? Dagelijks ijken na opwarming van het meettoestel Lucht is een gas afhankelijk van Temperatuur Vochtigheid Luchtdruk Correctiefactor van ATPS naar BTPS 3 Liter spuit is aangewezen op verschillende snelheden Waarom dagelijks ijken Controle van het toestel Bevestiging van longitudinale correcte metingen Controle van lekken en mankementen Biologische ijkingen zijn hulpzaam Accuraatheid van het toestel + 2,5% afwijking max Onderhoud en hygiëne Hygiënische maatregelen zijn cruciaal Gebruik bacteriefilters Gebruik zo nodig handschoenen Desinfecteer regelmatig het toestel Zo nodig bij elke patiënt handvat reinigen Dek het toestel stofvrij af Kijk regelmatig de leidingen na Geen ontbrekende stukken of kleppen Richtlijnen ERS/ATS 25 Voorbereiding van het personeel Voorbereiding van de toestellen Voorbereiding van de patiënt Correcte metingen Interpretatie van de resultaten Etc 4

5 4/4/219 Voorbereiding van de patiënt Handen wassen Gebruik telkens een nieuw mondstuk, bacteriefilter en neusklem Gebruik eventueel een tissue voor het mondstuk Steeds, op zijn minst clinical clean werken Probeer te vermijden dat druppels zich verspreiden Laat de patiënt op voorhand eens hoesten zo nodig Zou je het zelf nu doen?????????? Voorbereiding van de patiënt Indicatie door de aanvragende arts voor een LFO niet vergeten Niet roken gedurende enkele uren vóór de test Geen respiratoire medicatie voor de test (melden op de aanvraag) LABA minimum 12 uur SABA minimum 4 uur Geen spannende kleren die een normale ademhaling hinderen Proberen op hetzelfde toestel en tijdstip de meting uit te voeren Geen inspanning vlak vòòr de test (bv. Kinesitherapie, spirometrie) Geen compromiterende onderzoeken voor LFO bv. Gastroscopie MRSA, HIV, TBC,. laatste van de voormiddag of namiddag Voor men begint te meten Juiste houding Patient rechtop installeren Steeds in dezelfde houding Rustpauze van 5 min. Lippen rond het mondstuk en goed omsluiten Vermijd lekken of dichtbijten Neusklem plaatsen De grootste slaagkans voor een juiste meting Richtlijnen ERS/ATS 25 Voorbereiding van het personeel Voorbereiding van de toestellen Voorbereiding van de patiënt Correcte metingen Interpretatie van de resultaten Etc Op voorhand zeer goed uitleggen wat de bedoeling is Zelf zeer goed weten hoe een test verloopt De patiënt overtuigend en zelfbewust aanspreken Body language is van zeer groot belang Zelf het manoeuver eens voordoen Tussen elke poging minimum 15 seconden wachten Aanzet van het manoeuver goed en krachtig aangeven 5

6 4/4/219 De rest van de parameters Altijd eerst zeggen heel goed gedaan, maar!!!!!!!!! FEF 25 FEF 5 R Bovenste luchtwegen (intrathoracaal) Expiratoire spierkracht FEV.5 R Kleine luchtwegen Longelasticiteit (1/CL) Expiratoire curve FEV 1 Het is niet omdat men luider spreekt dat de patiënt het beter begrijpt FEF 75 FIF 5 FRC FEV 3 FEV 6 Thorax elasticiteit Expiratoire spierkracht R Bovenste luchtwegen (extrathoracaal) Inspiratoire spierkracht Inspiratoire curve Aandachtspunten voor een goede curve Scherpe piekwaarde met snelle oploop Ononderbroken in- en uitademingscurve Drie op elkaar liggende curves Inademvolume = uitademvolume Start zonder twijfel of aarzeling Extrapolatievolume Snelle start met een extrapolatie volume <5% F of 15ml Wanneer is een -volume test OK? Kijken wat er is fout gelopen Mechanische fouten corrigeren Als er drie reproduceerbare curves zijn Als je ziet dat de patiënt zijn uiterste best doet Kijken naar de morfologie van de curves Als alle curves op elkaar liggen Juiste terminologie zoeken Kleine korte correcties aangeven Fouten niet herhalen Rustig de instructies geven Desnoods heel het maoeuver terug uitleggen Patient blijven aanmoedigen van start tot einde 6

7 4/4/219 Wanneer mag je de test stoppen? Als de patiënt volledig heeft uitgeademd. Wanneer hij minimum 6 seconden heeft uitgeademd Langer als 15 seconden is zelden noodzakelijk na éen keer Als de patiënt het vraagt (pijn of duizeligheid) Minimum drie en maximum acht pogingen Als de laatste seconde niet meer als 25 ml is uitgeademd Kwaliteitscontrole Aanvaardbaarheid criteria Aanvaardbaarheid: een test volgens de ERS criteria van uitvoering (start & end of test) Herhaalbaarheid: de mogelijkheid de resultaten te herhalen binnen éénzelfde meetsessie Reproduceerbaarheid: de mogelijkheid de resultaten te reproduceren door een andere methode of toestel te gebruiken Nauwkeurigheid: hoeveel wijkt het resultaat af van de reëel gemeten waarde Accuraat: kan het resultaat klinisch kloppen Aanvaardbaarheid criteria Herhaalbaarheid criteria 7

8 4/4/219 Herhaalbaarheid criteria Reproduceerbaarheid criteria Klinisch correct: accuraat Richtlijnen ERS/ATS 25 Voorbereiding van het personeel Voorbereiding van de toestellen Voorbereiding van de patiënt Correcte metingen Interpretatie van de resultaten Etc Enkele parameters F Forced vital capacity: de totale hoeveelheid lucht die een patiënt kan uitademen na een volledige inademing gedurende een geforceerd manoeuvre en beginnend van en eindigend op Enkele parameters FEV 1 Forced expiratory volume in one second: De éénseconde waarde is de maximale hoeveelheid lucht in liters die een patiënt tijdens een geforceerd manoeuvre kan uit ademen in de éérste sec. van zijn uitademnig gestart vanaf F 1 seconde 8

9 4/4/219 Enkele parameters FEF 25% FEF 5% FEF 75% Forced Expiratory x%: Enkele parameters: Tiffenau index het maximale debiet dat de patiënt bereikt op het moment dat hij respectievelijk % van het volume heeft uitgeademd van zijn volledige F FEV 1 F 25% = 7% 5% 75% Physiological informations Welke waarden gaat men weerhouden MEN WEERHOUDT DE HOOGSTE F EN FEV 1 Als de twee best gemeten waarden niet meer als 15ml verschillen Welke waarden gaat men weerhouden Welke waarden gaat men weerhouden VOOR DE OVERIGE DEBIETEN KIEST MEN DIE POGING WAAR DE Trial 1 Trial 2 Trial 3 Best F (L) FEV 1 (L) SOM VAN F EN FEV 1 HET HOOGST IS Som (L/sec) FEF 25-75% (L/s) FEF 75% (L/s)

10 4/4/219 De bekomen resultaten gaat men vergelijken met normaalwaarden of predicted values (pred.) Ze zijn voornamelijk bepaald door het geslacht de leeftijd de lengte Welke waarden gaat men weerhouden F (L) FEV 1 (L) Pred Best Normaalwaarden of predicted values zijn berekend uit een normale bevolkingsgroep FEV1/ F (L/sec) FEF 25-75% (L/s) FEF 75% (L/s) Men berekent een percentage t.o.v. de norm % pred. Welke waarden gaat men weerhouden Kwaliteitsgarantie Pred Best %Pred F (L) FEV 1 (L) ULN FEV1/ F (L/sec) FEF 25-75% (L/s) FEF 75% (L/s)

11 4/4/219 FLOW-VOLUME LOOP : Restrictief MEN ZIET ZEER SPECIFIEKE AFWIJKINGEN VOOR FEV 1 = Tiffeneaux-index = + 85% F VERSCHILLENDE ZIEKTEBEELDEN FEV 1 F Welke waarden gaat men weerhouden FLOW-VOLUME LOOP : Restrictief F (L) FEV 1 (L) Pred Best %Pred De maximale Vitale longcapaciteit is gedaald Kenmerken FEV1/ F (L/sec) FEF 25-75% (L/s) FEF 75% (L/s) Lange smalle curve Daling van de F Stijging van FEV 1 /F FLOW-VOLUME LOOP : Obstructief Welke waarden gaat men weerhouden FEV 1 = Tiffeneaux-index = + 5% F F (L) FEV 1 (L) Pred Best %Pred FEV 1 FEV1/ F F (L/sec) FEF 25-75% (L/s) FEF 75% (L/s)

12 4/4/219 FLOW-VOLUME LOOP : Obstructief Het maximale debiet is gedaald Kenmerken Lange doorgebogen curve Daling van de FEV 1 Daling van FEV 1 /F FLOW-VOLUME LOOP IS EEN BASIS ONDERZOEK Bronchoconstrictie Schematische voorstellingen van veel voorkomende flow volume curves Normaal patroon Obstructief patroon Bovenste luchtwegen 1. Steile opwaartse lijn 2. Afgeronde scherpe piek waarde 3. Rechte dalende lijn (driehoekvormig) 4. Goede inspiratoire debieten( half cirkelvormig) 1. Steile opwaartse lijn 2. Scherpe piek hoek 3. Geen rechte maar convexe dalende lijn 4. Goed bewaarde inspiratoire debieten FEF25% Middel grote luchtwegen FEF5% FEF25% FEF5% F-V Loop FEF75% Kleine luchtwegen F-V Loop FEF75% 12

13 4/4/219 FEF25% Restrictief patroon 1. Steile opwaartse lijn 2. Afgeronde scherpe piek waarde 3. Rechte dalende lijn (driehoekvormig) 4. Goede inspiratoire debieten( half cirkelvormig) 5. is duidelijk afgenomen bv. longfibrose, pneumectomie Onvoldoende medewerking of zwakke ademhalingsspieren 1. Geen steile opwaartse lijn 2. Geen echte scherpe piek 3. Lage inspiratoire debieten 4. Bij spierzwakte is er reproduceerbaarheid FEF5% FEF25% FEF75% F-V Loop FEF5% FEF75% F-V Loop Extrathoracale BLWO (bovenste luchtwegobstructie ) variabel 1. Normaal tot quasi normale expiratie 2. Duidelijk reproduceerbaar inspiratoir plateau bv. stembandparalyse Intrathoracale BLWO (bovenste luchtwegobstructie ) variabel 1. Steile opwaartse lijn 2. Geen echte piek 3. Duidelijk reproduceerbaar expiratoir plateau 4. Normaal tot quasi normale inspiratie bv. lage tracheale tumor FEF25% FEF5% FEF25% FEF5% FEF75% F-V Loop FEF75% F-V Loop Gefixeerde BLWO (bovenste luchtwegobstructie ) Flutter zaagtand patroon Duidt op bovenste luchtweg dysfunctie FEF25% FEF25% FEF5% FEF5% FEF75% F-V Loop FEF75% F-V Loop 13

14 4/4/219 Spirometrie metingen in sequentie Spierometrie metingen beroeps gebonden ma di wo do vr za zo ma di wo do vr za zo ma di wo do vr za zo ma di wo do vr za zo ma di wo do vr za zo ma di wo do vr za zo LAY OUT voor het protocol Praktijk gericht: spirometrie 14

15 4/4/219 Vroegtijdig stoppen Vroegtijdig stoppen F V (L) V t (s) Aarzelende start Hoesten F F V V Submaximale inspanning Glottis sluiten F F V V 15

16 4/4/219 FE gestart onder Lek F V (L) V t (s) Extra inhalaties Verschillende laboranten F V Within-manoeuvre acceptability criteria (2) Avoid artefacts from: Coughing Hesitations Closure of the glottis (Valsalva) Leak at the mouth Obstruction of mouthpiece (e.g. tongue, teeth, biting on mouthpiece) Extra inhalations 16