onderzoek in transitie?

Transcriptie

1 Transitieonderzoek: onderzoek in transitie? Erik Paredis (UGent) Yves De Weerdt (VITO) Frank Nevens (VITO) Opstartworkshop INTRAP 31 mei 2012, Leuven

2 Opbouw 1. De uitdagingen waarvoor we staan 2. Denken over transities 3. En wat met wetenschap?

3 De uitdagingen waarvoor we staan DO

4 DO: goed leven binnen grenzen VS België Cuba Kwaliteitsvol leven binnen de draagkracht van de aarde en sociaal rechtvaardig Peru

5 Transities zijn onvermijdbaar geworden Wereldwijde maatschappelijke evoluties leiden autonoom tot diepgaande verandering draagkracht ontwikkeling instabiliteit Niet of maar op welke manier en welk beeld Transitiewerk op een snijpunt: doorheen die turbulente ontwikkelingen structuren, instituties en handelen naar meer duurzaamheid oriënteren. Enkele belangrijke kenmerken van deze context voor wetenschap: Onzekere kennis Ambivalente doelstellingen Verdeelde macht

6 De uitdagingen zijn van een andere orde Complex Niet-lineair Verweven Multidisciplinair Ingrijpend

7 Transitiedenken als antwoord op deze problemen van hogere en lagere orde?

8 Opbouw van transitietheorie 1. Transitiedenken concentreert zich in eerste instantie op socio-technische systemen en tracht die te verduurzamen 2. Hoe? Door diepgaande veranderingen van de regimes van die systemen. M.a.w. de dominante structuren, praktijken, beleid, technologie, manieren van denken moeten radicaal wijzigen. igen 3. Centraal inzicht = mulitilevel perspectief

9 Landschap Dynamisch multi-level perspectief g van acti iviteiten in lokale pra aktijken Toene emende st tructurerin Industrie Markten, gebruikersvoorkeuren Sociotechnisch regime Niches Beleid Wetenschap Cultuur Technologie Landschapsontwikkelingen oefenen druk uit op het regime Het regime is dynamisch stabiel. Kleine netwerken van actoren steunen innovaties op basis van verwachtingen en visies. Belang van leerprocessen De nieuwe configuratie breekt door, gebruikmakend van windows of opportunity. Tijd

10 3. Welke rol voor wetenschap?

11 Waar zitten wetenschappers in dit beeld? g van acti iviteiten in lokale pra aktijken Toene emende st tructurerin Landschap Industrie Markten, gebruikersvoorkeuren Sociotechnisch regime Niches Beleid Wetenschap Cultuur Technologie Wetenschap 1. Impact door onderzoek: waarover en hoe? 2. Impact door onderwijs: kennis en capaciteiten van afgestudeerden? Tijd

12 Impact op de positie en de rol van wetenschap(per) Rol: Wetenschap in functie van maatschappelijke doelstellingen: Begrijpen van transities én zoeken naar beïnvloeding Positie Statuut wetenschappelijke kennis? Positie wetenschapper als één actor Transities en sustainability science : Mode 1 science academisch monodisciplinair Mode 2 science Academisch en maatschappelijk Inter- en transdisciplinair technocratisch ti h Co-productie van kennis zekerheid voorspellend onzekerheid verkennend

13 Transities en onderzoek: handen en voeten geven! Een kader voor wat houvast

14 Systemen analyseren? Welke technologische, economische, politieke, sociale, industriële factoren maken het systeem tot wat het is? Welke functies en behoeften liggen aan de grond van het systeem? Wie zijn de relevante stakeholders en hoe verhouden ze zich tot elkaar? Welke zijn de verbindingen met andere systemen? Welke historische evoluties hebben het systeem gemaakt tot wat het nu is?

15 Visie vormen? Creatieve concepten voor radicaal andere systemen? Levende, inspirerende beelden van gewenste systemen? Principes, basisvoorwaarden voor toekomstige, duurzame systemen? Arena s van geëngageerde koplopers, frisdenkers, durfdoeners?

16 Paden uitstippelen? Scenario s voor een gewenste toekomst? Geïntegreerde modellen? Kwalitatieve scenario s, verhalen? Een transitie-agenda?

17 Experimenteren? Innovatieve (ondernemende) consortia? Co-creatie van nieuwe business- en financieruingsmodellen? Niche-ruimte creëren? Installeren van real-life demonstratie van nieuwe systeemconfiguraties? Leren en delen van experimenten?

18 Opvolgen? Geïntegreerde evaluatie- en assessement-tools? Relevante parameters/indicatoren bepalen? Bruikbare/gebruikte indicatorensystemen? Succesfactoren voor effectief en efficiënt gebruik van opvolgingssystemen? g Stakeholders betrekken bij opbouw van opvolgingstools?

19 Verankeren? Opschalen van experimenten tot mainstream praktijk Innovatieve vormen van policy en governance? Nieuwe modellen voor business, financing, beleid? Introductie van systeem- en transitiedenken in onderwijs? Wetenschap en kennis in een nieuwe rol?

20 Op zoek naar conclusies Het transitiekader toont hoe transities het gevolg zijn van elkaar versterkende ontwikkelingen op niveau van landschap, regimes en niches. Met meer kennis over inhoud en proces van transities kunnen we beter richting geven aan de noodzakelijke veranderingen. Onderzoek naar transities en duurzaamheid lijkt een andere positie en rol voor wetenschap en wetenschapper te vragen

21 Over onderzoeksthema s in transitie: naar een agenda voor INTRAP? Ter discussie Onderzoeksagenda van het Sustainability Transitions Research Network: Transities stesbegrijpen De rol van governance, macht en politiek Implementatie-strategieën om transities te sturen Middenveld, cultuur en sociale beweging in transitie De rol van bedrijven en industrieën in transities Transitie in de praktijk van consumptie en gedrag van elke dag Transities modelleren Wat kan je leren van/over transities? Kan je met die kennis transities een richting geven? en? (duurzaamheid met name) Hoe dan wel?