Kwaliteitszorg van softwareontwikkeling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kwaliteitszorg van softwareontwikkeling"

Transcriptie

1 overdruk informatie november 00 Kwaliteitszorg van softwareontwikkeling Hendriks informatie overdruk 1 1

2 softwarekwaliteit Paul Hendriks Kwaliteitszorg van softwareontwikkeling Een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen Kwaliteitszorg bij softwareontwikkeling is op zeer veel manieren te bedrijven en met heel veel verschillende uitgangspunten. Paul Hendriks zet in dit artikel de meest gebruikte methoden en invalshoeken op een rij. De eerste vraag bij kwaliteitszorg van softwareontwikkeling is: waarom zou ik aan kwaliteitsverbetering moeten werken? Waarom moet ik daarin geld investeren? Wat zijn de voordelen van kwaliteitszorg? Wat zijn de doelen die met kwaliteitsverbetering te behalen zijn? Alhoewel in de literatuur steeds meer data over de te behalen successen en return on investment met kwaliteitsverbetering van softwareontwikkeling worden genoemd, blijkt het niet eenvoudig om dergelijke data te vertalen naar specifieke situaties. Zijn de resultaten wel toe te schrijven aan het verbeterproces en welke activiteiten hebben daaraan bijgedragen? De algemene tendens laat echter duidelijk zien dat kwaliteitszorg van softwareontwikkeling ertoe bijdraagt dat men beter kan voorspellen wat de kwaliteit van het geleverde product zal zijn en dat men ook beter in staat is om het product binnen de geschatte tijd en kosten op te leveren. Kwaliteitszorg heeft tot doel om middels voortdurende stapsgewijze verbetering de kwaliteit van het geleverde softwareproduct te verbeteren (zie figuur 1). Men wil leren van hetgeen men in het verleden goed deed, maar ook van de gemaakte fouten. Door verbeteracties worden veranderingen aangebracht die door borgende activiteiten verankerd worden in een organisatie. Dit alles gebeurt zodanig dat gewerkt wordt aan de bedrijfsdoelstellingen van de organisatie. Die bedrijfsdoelstellingen moeten de leidraad vormen die bepaalt hoe het verbetertraject moet worden ingericht. In de praktijk blijkt echter vaak dat bedrijfsdoelstellingen allerminst helder zijn. De methodes voor kwaliteitszorg die in dit artikel worden geschetst, zijn middelen. Zij vormen geen doel in zichzelf, en moeten worden aangepast aan de specifieke bedrijfsdoelstellingen en bedrijfscultuur van een organisatie. Verschillende invalshoeken Er zijn verschillende invalshoeken waarlangs kwaliteitszorg van softwareontwikkeling kan worden ingericht. Zowel in de praktijk als in onderzoek ligt veel nadruk op de verbetering van de kwaliteit van het ontwikkelproces (software process improvement, SPI). Het uitgangspunt daarbij is dat men door een verbeterde grip op het proces van softwareontwikkeling in staat moet zijn om betere producten te leveren. Naast procesverbetering komt steeds meer aandacht voor de andere P s: product, people en performance. Vanuit deze vier invalshoeken worden hierna de belangrijkste methoden kort besproken. 20

3 Dr. P.R.H. Hendriks is sinds kort werkzaam als senior adviseur bij M&I/Partners. Dit artikel is totstandgekomen als onderdeel van zijn eerdere werkzaamheden bij het Software Engineering Research Centre SERC (www.serc.nl). Als projectmanager bij SERC is hij verantwoordelijk geweest voor projecten met betrekking tot softwarekwaliteit. Daarbij ligt de nadruk zowel op kwaliteitsverbetering van het softwareproduct als het softwareontwikkelproces. Hij heeft ervaring met audits en assessments bij diverse softwareontwikkelende organisaties. Process ISO-normen De bekendste algemene standaard voor borging en certificatie van de kwaliteit van de processen in een organisatie wordt gevormd door de reeks van ISO 9000-standaarden. Deze zijn algemeen toepasbaar en niet specifiek toegesneden voor de softwareontwikkelende branche. Certificatie van processen kan volgens twee normen plaatsvinden: ISO 9001 ( model voor de kwaliteitsborging bij het ontwerpen, het ontwikkelen en vervaardigen, het installeren en de nazorg ) dan wel ISO 9002 ( model voor de kwaliteitsborging bij het vervaardigen en het installeren ). Daar softwareontwikkeling ook altijd het ontwerp en de nazorg behelst, zal een softwareontwikkelende organisatie altijd volgens ISO 9001 moeten worden gecertificeerd. Voor diverse toepassingsgebieden van deze ISOnormen zijn richtlijnen beschikbaar. Specifiek toegesneden op softwareontwikkeling is de ISO standaard ( richtlijnen voor de toepassing van ISO 9001 op ontwikkeling, toelevering en onderhoud van software ). TickIT is een in Engeland ontwikkelde methode voor assessment en certificatie middels deze standaard. CMM De bekendste methode voor het in kaart brengen van de kwaliteit van het softwareontwikkelproces is de door het Software Engineering Institute (SEI) ontwikkelde methode CMM (capability maturity model). CMM is beschreven door Watts Humphrey. Het model is ontstaan door bestudering van de manier waarop in de praktijk van softwareontwikkeling succesvolle organisaties hun softwareontwikkelproces hebben ingericht. Nadat een softwareontwikkelende organisatie is doorgelicht, wordt zij ingedeeld in één van de vijf kwaliteitsniveaus (zie figuur 2). In CMM kwaliteit hoog laag borging van het bereikte niveau effectieve verbeteractie wordt tevens aangegeven op welke delen van processen men de aandacht kan of moet richten om verbetering naar een hoger niveau te realiseren. (Zie voor de meest recente ontwikkeling het kader CMMI.) Op het laagste niveau bevindt de organisatie zich in het initiële stadium ( initial ). Er wordt door de organisatie software ontwikkeld. Dit gebeurt echter op een ad hoc manier, waarbij er voor de ontwikkeling van elk afzonderlijk product een andere werkwijze wordt gevolgd. Er is vaak sprake van overschrijdingen van budget- en tijdsplanning, indien deze al aanwezig zijn. De kwaliteit van het geleverde eindresultaat is onvoorspelbaar omdat deze gebaseerd is op de inzet, kennis en kunde van individuele ontwikkelaars. Door in deze situatie ervoor te zorgen dat de basismanagementactiviteiten worden ingevoerd, kan de organisatie werken naar het tweede niveau: repeatable. Er wordt meer uniformiteit in het softwareontwikkelproces gebracht, waardoor het voor de organisatie mogelijk wordt om vergelijkbare producten van een vergelijkbare kwaliteit op een vergelijkbare manier te produceren. Bij de overgang van niveau 1 naar 2 spelen tevens de inrichting van kwaliteitszorg en het gebruik van configuratiemanagement een cruciale rol. Door beschrijving van het proces en controle op de manier waarop dat proces in de praktijk wordt uitgevoerd, kan de organisatie groeien naar het defined -niveau. Doordat het proces gedefinieerd wordt, krijgt men grip op de afzonderlijke onderdelen van het proces en kan men daaraan sturing geven. Om echter te komen tot beheersing van het softwareontwikkelproces (het niveau managed ) is het noodzakelijk kwantitatieve informatie over het proces te verzamelen, deze te analyseren en te gebruiken bij het vaststellen en bijsturen van de planning. kwaliteitsvisie voortdurende stapsgewijze verbetering tijd Figuur 1: Het doel van kwaliteitszorg thema 21

4 softwarekwaliteit Figuur 2: Maturity levels in CMM disciplined process standard, consistent process Op het laatste niveau ( optimizing ) is de organisatie in staat om op flexibele wijze het ontwikkelproces aan te passen aan de karakteristieken van het te ontwikkelen product. De organisatie weet hoe zij met veranderingen moet omgaan. CMM is primair bekend als methode voor proces-assessment. Een assessment heeft tot doel het softwareontwikkelproces van een organisatie door te lichten. Daarbij wordt bepaald in hoeverre de diverse delen van het proces adequaat zijn ten opzichte van de doelstellingen die de organisatie zich heeft gesteld ten aanzien van het softwareontwikkelproces. Aan de hand van een assessment wordt een plan opgesteld en wordt actie ondernomen om verbeteringen in het softwareontwikkelproces te realiseren. Bij elk niveau kent CMM een aantal aandachtsgebieden, de zogenaamde KPA s (key process areas). Dit zijn de gebieden waarvan CMM adviseert dat een organisatie die moet aanpakken om te groeien naar een hoger niveau van volwassenheid in haar softwareontwikkeling. Verder zijn voor elk van deze aandachtsgebieden activiteiten beschreven die bijdragen aan de realisatie van de doelen die voor dat aandachtsgebied worden gesteld. CMM bevat daarmee een praktisch raamwerk dat aangeeft hoe men verbeteringen in de organisatie van het softwareontwikkelproces kan doorvoeren. 1 continuously improving process predictable process 2 initial 3 4 repeatable defined CMMI 5 managed optimizing procesmetingen procesdefinitie procescontrole basis-managementactiviteiten Een praktisch probleem bleek in de afgelopen jaren het gebruik van meerdere CMM s. Grote organisaties gebruikten bijvoorbeeld een software-cmm en een productontwikkelings-cmm. Dat was onnodig complex. Het Amerikaanse ministerie van Defensie gaf daarom de aanzet tot het integreren van die afzonderlijke CMM s. Het moest de beste elementen uit de software- en systeemontwikkeling en de productontwikkelingsversies samenbrengen. Dat is inmiddels gedaan en het resultaat heet CMMI, ofwel CMM Integration. Kenners herkennen in CMMI een compromis. Het kent zowel de continuous approach uit EIA/IS 731 (Electronic Industries Association Interim Standard 73) en de staged approach uit software- CMM. Maar toch is ook een mogelijkheid tot bedrijfsbrede procesverbetering aanwezig. Meer informatie is te vinden op: Op de website van Informatie is in het dossier softwarekwaliteit een artikel te vinden van Mike Phillips en Sandy Shrum van het SEI over de totstandkoming van CMMI. (FN) 22

5 Bootstrap Bootstrap is eveneens een methode voor assessment en verbetering van het softwareontwikkelproces. De methode is in de periode van 1990 tot 1993 ontwikkeld in het kader van het door de Europese Gemeenschap gesubsidieerde programma Esprit. Dat project had tot doel om gebaseerd op CMM, ISO en ESAstandaards te komen tot een geschikte methode voor softwarekwaliteitsverbetering. Een van de verschillen tussen CMM en Bootstrap is dat Bootstrap meer nadruk legt op een sterkte/zwakte-profiel van de organisatie dan de niveau-indeling die CMM kenmerkt. Een softwareontwikkelende organisatie hoeft niet een aantal processen volledig onder controle te hebben alvorens men naar een hoger niveau kan, maar er wordt voor een groot aantal processen geanalyseerd in hoeverre de organisatie als geheel ze heeft ingericht. Door Bootstrap worden naast primaire ontwikkelprocessen als specificatie, ontwerp, programmering en testen ook ondersteunende processen bekeken zoals projectmanagement, kwaliteitsbeheersing en configuratiebeheer. In het bijzonder wordt ook gekeken naar de algemene managementpraktijken, die bijvoorbeeld ook de relatie met klanten en gebruikers, omgang met personeel (taakverdeling, scholing) en kwaliteitszorg omvatten. In de meeste Europese landen (en ook daarbuiten) is inmiddels een groot aantal assessments volgens Bootstrap uitgevoerd. De tijdens een assessment verzamelde gegevens worden anoniem in een database opgeslagen. De toegang tot die database beperkt zich tot diegenen die over een licentie voor het uitvoeren van Bootstrap-assessments beschikken. De opgeslagen gegevens maken vergelijkende analyses en benchmarks mogelijk. Aan de hand van de database kan men voor een specifieke onderneming bepalen wat de huidige positie is ten opzichte van vergelijkbare organisaties. SPICE SPICE (Software Process Improvement and Capability determination) is een internationale standaard die ontwikkeld is met als doelstelling standaardisatie van softwareproces-assessment en -verbetering te bereiken. Deze standaard wordt ontwikkeld binnen het ISO-kader en komt beschikbaar als ISO De standaard is net goedgekeurd binnen de formele kaders van ISO. Het project dat zorgdraagt voor de ontwikkeling van SPICE is gestart in Daarin wordt bijgedragen door diverse partijen die betrokken zijn geweest bij de ontwikkeling van de belangrijkste methodes voor softwareproces-assessment en -verbetering of die daarmee in de praktijk uitgebreid ervaring hebben opgedaan. In zijn uiteindelijke vorm zal ISO bestaan uit negen documenten (figuur 3): concepts and introductory guide Geeft een overzicht van de concepten en ideeën die aan SPICE ten grondslag liggen. Er wordt tevens een overzicht gegeven van de documen- 1 concepts and introductory guide 9 vocabulary 7 guide for use 8 guide for use in 6 guide to in process improvement determining supplier process capability competency of assessors 3 performing 4 an assessment guide to performing assessments 2a reference model 5 an assessment for process and model and process capability indicator guidance Figuur 3: De producten van SPICE thema 23

6 softwarekwaliteit ten die SPICE levert en hun onderlinge samenhang. a reference model for processes and process capability Beschrijft een tweedimensionaal referentiemodel waarmee het resultaat van een assessment kan worden beschreven. Het referentiemodel bevat een verzameling processen en een raamwerk voor de evaluatie van de volwassenheid van die processen. performing an assessment Beschrijft de eisen die aan de uitvoering van een assessment worden gesteld opdat de resultaten daarvan herhaalbaar, betrouwbaar en consistent zullen zijn. guide to performing assessments Geeft richtlijnen voor de uitvoering van een assessment waarbij de eisen die aan een assessment worden gesteld worden geïnterpreteerd naar de verschillende omstandigheden voor assessments. an assessment model and indicator guidance Beschrijft een exemplarisch voorbeeld van de uitvoering van een assessment gebaseerd op en compatibel met het referentiemodel uit het vorige document. guide to competency of assessors Bevat een beschrijving van de kennis, vaardigheden, opleiding en ervaringen die een assessor moet hebben om op een verantwoorde wijze assessments te kunnen uitvoeren. guide for use in process improvement Geeft aan op welke manier assessments kunnen worden gebruikt binnen het traject van softwarekwaliteitsverbetering: welke stappen kan men in een dergelijk traject onderkennen en hoe kan men die invullen? guide for use in determining supplier process capability Laat zien hoe het resultaat van een assessment kan worden gebruikt om in de relatie tussen softwareontwikkelaar en afnemer aan te tonen wat de capaciteiten van de softwareontwikkelaar zijn. vocabulary Bevat een omschrijving van de gebruikte terminologie. INK Managementmodel Het INK Managementmodel is een nadere invulling van het model dat door de EFQM (European Foundation for Quality Management) is ontwikkeld voor de evaluatie van de totale kwaliteit van een organisatie. Het model is algemeen toepasbaar en niet specifiek toegesneden voor softwareontwikkelende organisaties. De primaire doelstelling van het model is de ondersteuning van organisaties bij het uitvoeren van een self-assessment. De negen verschillende aandachtsgebieden waarop het INK Managementmodel zich richt, zijn weergegeven in figuur 4. Bij de hiervoor behandelde methodes ligt de nadruk op het management van processen, waarbij in een aantal gevallen ook een paar van de randgebieden (vooral middelenmanagement) worden meegenomen. De reikwijdte van dit model is duidelijk groter. Anderzijds is het een meer beschrijvend model dat houvast biedt voor assessment, maar minder invulling geeft aan het antwoord op de vraag hoe een (volgend) kwaliteitsniveau kan worden bereikt. organisatie resultaat leiderschap HRM beleid & strategie processen tevredenheid klanten tevredenheid medewerkers resultaat middelen waardering maatschappij Figuur 4: Aandachtsgebieden van het INK Managementmodel innovatie & leren 24

7 Figuur 5: Overzicht van extended ISO model kwaliteitseigenschappen van softwareproducten (de door QUINT toegevoegde eigenschappen zijn met een functionality usability maintainability bullet weergegeven) - suitability - accuracy - interoperability - compliance - security traceability - understandability - learnability - operability explicitness customisability attractivity clarity helpfulness user-friendliness - analysability - changeability - stability - testability manageability reusability reliability - maturity - fault tolerance - recoverability availability degradability Product Als over kwaliteit van een softwareproduct gesproken wordt, dan doelt men daarbij vaak op de geboden functionaliteit en het ontbreken van fouten na oplevering van het product. Vaak blijken dit niet de eigenschappen te zijn die voor gebruikers de kwaliteit van de software bepalen. Zij zijn bijvoorbeeld geïnteresseerd in de gebruiksvriendelijkheid, de beschikbaarheid en/of het tijdgedrag. Het is daarom belangrijk om in de communicatie tussen gebruikers en ontwikkelaars van softwareproducten aandacht te besteden aan dergelijke kwaliteitseigenschappen. Eerste voorwaarde daarbij is dat beide partijen weten wat dergelijke eigenschappen betekenen. Er is behoefte aan een begrippenkader voor specificatie en validatie van kwaliteitseigenschappen van softwareproducten. ISO 9126 efficiency - time-behaviour - resource behaviour In de huidige ISO 9126 ( kwaliteitseigenschappen en richtlijnen voor hun gebruik ) worden definities van kwaliteitseigenschappen gegeven. In deze norm worden zes eigenschappen gedefinieerd, en in de appendix van de norm wordt voor elke eigenschap een aantal deeleigenschappen gedefinieerd. Momenteel wordt binnen ISO gewerkt aan nieuwe versies van deze norm. In het kader van QUINT (Quality in Information Technology) is door SERC in samenwerking met een aantal partijen in een tweetal projecten portability - adaptability - installability - conformance - replaceability gewerkt aan een begrippenkader voor kwaliteit van softwareproducten. QUINT heeft geresulteerd in een uitbreiding van het kwaliteitsmodel zoals dat in ISO 9126 is beschreven. Er zijn nog elf eigenschappen toegevoegd, die in de praktijk een zinvolle aanvulling bleken te vormen. Figuur 5 geeft een overzicht van de hiërarchie van kwaliteitseigenschappen. Naast de uitbreiding met een aantal eigenschappen zijn indicatoren, meetschalen en meetvoorschriften toegevoegd. Deze blijken in de praktijk de handvaten te vormen waarmee specificatie en validatie van software-eigenschappen mogelijk worden. Een indicator is een meetbare eigenschap van een softwareproduct die een indicatie geeft in hoeverre een bepaalde eigenschap gerealiseerd is. Zo is bijvoorbeeld de mean time between failures een indicatie voor de beschikbaarheid (availability) van het product. Van elke indicator is aangegeven wat de meetschaal is waarop deze gemeten kan worden. Ook wordt een meetvoorschrift beschreven volgens welke de indicator te meten is. ITIL De kwaliteiten van een product worden niet alle bepaald door het product zelf, maar ook door de services die bij dat product worden geleverd. In dat kader wordt hier ITIL (IT Infrastructure Library) genoemd. ITIL bestaat uit een verzameling handboeken waarin de praktijk van IT-servicemanagement wordt behandeld. thema 25

8 softwarekwaliteit People Performance P-CMM Naast het CMM heeft het SEI ook het People- CMM (ook wel P-CMM) ontwikkeld. Dit is een met CMM vergelijkbaar raamwerk dat zich richt op het ontwikkelen en managen van kennis, ervaringen en motivatie van de werknemers in de organisatie. Net als bij CMM wordt de volwassenheid van de organisatie ten aanzien van human resource management in kaart gebracht en worden prioriteiten voor verbetering aangegeven. PSP Naast verbeteractiviteiten op het gebied van het softwareontwikkelproces en het softwareproduct ontstaat steeds meer aandacht voor verbetering van de capaciteiten van de individuele softwareontwikkelaar. Vooral het PSP (personal software process) richt zich hierop. PSP is eveneens ontwikkeld door de geestelijk vader van het CMM, Watts Humphrey. De doelstelling van PSP is om de individuele softwareontwikkelaar bewust te maken van zijn softwareontwikkelproces om daarmee de kwaliteit van dat proces, de voorspelbaarheid en de kwaliteit van het resultaat te verbeteren. De ontwikkelaar wordt geleerd om zijn werk te analyseren en te meten en om zichzelf persoonlijke doelen te stellen voor verbetering. TSP Vorig jaar is het boek Introduction to the Team Software Process verschenen, waarin Watts Humphrey et al team software process (TSP) beschrijven. Na CMM voor de gehele softwareontwikkelende organisatie en PSP voor de individuele software engineer, is dit het derde (tussenliggende) niveau waarop processen in kaart worden gebracht en verbeterd. De claim is dat deze drie methodieken elkaar in combinatie kunnen versterken. Het is nog de vraag of de praktijk daarvoor bewijsmateriaal zal aandragen. Ook voor softwareontwikkeling moeten onder het motto meten is weten metrieken worden gebruikt om inzicht in het ontwikkelproces te verkrijgen en om het te kunnen besturen op basis van die metingen. Een van de meest voorkomende fouten bij de introductie van metriekenprogramma s in softwareontwikkelende organisaties is dat men allerlei gegevens gaat verzamelen zonder dat men weet waarvoor de meetresultaten bedoeld zijn. Het gevolg is dat de meetresultaten niet daadwerkelijk gebruikt worden en het meetprogramma mislukt. GQM Het GQM (goal question metric)-paradigma komt hieraan tegemoet door een gestructureerde aanpak voor introductie van een metriekenprogramma. Daarbij worden eerst de doelen bepaald ten aanzien van het softwareontwikkelproces en de daaruit voortkomende producten. Die doelen worden verfijnd in een aantal vragen en deze worden uitgewerkt in metrieken die antwoord moeten geven op de gestelde vragen. Ook de introductie van een meetprogramma zelf is een proces waarvoor GQM een aantal stappen onderscheidt. In de eerste stap wordt de huidige situatie geanalyseerd. Dit dient als basis voor de volgende stap, waarin de doelen worden geïdentificeerd en beschreven. Daarna worden deze uitgewerkt in een GQM-plan met vragen en metrieken. In de vierde stap wordt dan het uiteindelijke plan voor de uitvoering van de metingen opgesteld, waarbij ook de omgeving wordt gedefinieerd waarin de metingen zullen worden verzameld en geanalyseerd. In de vijfde stap wordt dat plan dan daadwerkelijk uitgevoerd en worden de meetgegevens verzameld, gevalideerd en geanalyseerd. Op basis van die informatie kan dan een verbeterprogramma worden ingevuld. Productiviteit Op de markt verschijnen steeds meer commerciële tools waarmee men de productiviteit van een softwareontwikkelende organisatie kan bepalen. Van softwareontwikkelprojecten worden diverse data verzameld: de benodigde capaciteit, de doorlooptijd, de grootte van het ont- 26

9 wikkelde product (in termen van coderegels of functiepunten), de kwaliteit van het product (in termen van het aantal ontdekte fouten tijdens ontwikkeling en/of na oplevering) en een aantal karakteristieken van het project (bijvoorbeeld de ontwikkelomgeving en de kennis en ervaring van het ontwikkelteam). Verschillende tools bevatten een uitgebreide database met gegevens van reële projecten. Door toevoeging van data uit de eigen organisatie en op basis van statistische analyse kan men zijn eigen productiviteit vergelijken met de data uit de database. Op basis van statistische analyse kan men beter schattingen maken bij het plannen van projecten. Bij sommige tools kan men de status van een lopend project vergelijken met de planning van dat project. De tool kan dan aangeven of het project nog op planning ligt, enigszins achterligt of dat er drastische maatregelen moeten worden genomen wil het project nog binnen een acceptabele tijdsinspanning tot resultaat leiden. Het hier gepresenteerde overzicht van mogelijkheden voor kwaliteitsverbetering toont aan dat dit onderwerp in de belangstelling staat. Het is niet alleen een onderzoek van theoretisch werk, maar bij uitstek een onderwerp dat geworteld is in de dagelijkse praktijk (en problematiek) van softwareontwikkeling. Geen enkele methode zal een pasklaar antwoord geven op de problemen in de eigen softwareontwikkeling, maar zij vormen wel een leidraad om verbeteringen aan te brengen. Literatuur ISO 9126: Quality character- Zeist, B. van, P. Hendriks, R. In het dossier istics and guidelines for their Paulussen, J. Trienekens: softwarekwaliteit Basili, V.R., G. Caldiera, H.D. use, ISO/IEC Kwaliteit van op staan Rombach: The Goal Kuvaja, P. et al: BOOTSTRAP: softwareprodukten; vele links naar websites met Question Metric Approach, Europe s assessment method, praktijkervaringen met een meer informatie over de Institute for Advanced In: IEEE Software, Vol. 10, kwaliteitsmodel, Kluwer hier gepresenteerde Computer Studies, no. 3, Bedrijfswetenschappen, methoden. Department of Computer, Kuvaja P. et al: Software Deventer, ISBN Science, University of Process Assessment & , Maryland. Improvement The BOOT- Zeist, R.H.J. van, P.R.H. Humphrey, W.S.: Managing STRAP Approach, Blackwell, Hendriks: Specifying the Software Process, SEI ISBN , software quality with the Series in Software Paulk, M.C., B. Curtis, M. extended ISO model, In: Engineering, Addison-Wesley Chrissis, C.V. Weber: Software Quality Journal, Publishing Company, ISBN Capability Maturity Model part 5, no 4, Chapman & , for Software, Version 1.1, Hall, Humphrey, W.S.: A Discipline technical report, CMU/SEI- for Software Engineering, SEI 93-TR-24, Software Series in Software Engineering Institute SEI, Engineering, Addison-Wesley Pennsylvania, USA, February Publishing Company, ISBN , Solingen, R. van, E. Berghout: Humphrey, W.S., M. Lovelace, The Goal/Question/Metric R. Hoppes: Introduction to Method; A Practical Guide the Team Software Process, for Quality Improvement of SEI Series in Software Software Development, Engineering, Addison-Wesley McGraw-Hill, ISBN 007- Publishing Company, ISBN , X, thema 27

Extended ISO 9126: 2001. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Extended ISO 9126: 2001. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Extended ISO 9126: 2001 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

Softwareproductkwaliteit

Softwareproductkwaliteit informatie / maand jaar softwarekwaliteit Overdruk Softwareproductkwaliteit Florijn & Greefhorst informatie 0101 1 Softwareproductkwaliteit Ervaringen en ontwikkelingen Met de groeiende interesse voor

Nadere informatie

Capability Maturity Model. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Capability Maturity Model. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Capability Maturity Model Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...FOUT!

Nadere informatie

IT Service CMM. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

IT Service CMM. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. IT Service CMM Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 2 GESCHIEDENIS EN ACHTERGROND...

Nadere informatie

ISO 25010: 2011. Een introductie SYSQA B.V.

ISO 25010: 2011. Een introductie SYSQA B.V. ISO 25010: 2011 Een introductie SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 15 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 4 2 OPBOUW VAN HET MODEL... 5 3 DE KWALITEITSEIGENSCHAPPEN

Nadere informatie

CMMI voor ontwikkeling. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

CMMI voor ontwikkeling. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. CMMI voor ontwikkeling Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 12 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

Kwaliteitskenmerken van softwareproducten: specificeren, evalueren en certificeren

Kwaliteitskenmerken van softwareproducten: specificeren, evalueren en certificeren Kwaliteitskenmerken van softwareproducten: specificeren, evalueren en certificeren J.J.M. Trienekens en E.P.W.M. van Veenendaal Kwaliteit van softwareproducten is reeds lange tijd een ongrijpbaar concept,

Nadere informatie

CMM(I) en CMM-assessments. Henk Westerink LogicaCMG Noord-Nederland SEI Authorized CBA IPI Lead Assessor

CMM(I) en CMM-assessments. Henk Westerink LogicaCMG Noord-Nederland SEI Authorized CBA IPI Lead Assessor CMM(I) en CMM-assessments Henk Westerink LogicaCMG Noord-Nederland SEI Authorized CBA IPI Lead Assessor 1 Doelstellingen 1. Inzicht geven in de CMM en CMMI procesmodellen voor systeemontwikkeling. Bespreken

Nadere informatie

Handout. Pagina 1. SYSQA B.V. Almere. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven SYSQA SYSQA.

Handout. Pagina 1. SYSQA B.V. Almere. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven SYSQA SYSQA. Capability Maturity Model Integration (CMMI) Technische Universiteit Eindhoven Johan Zandhuis SYSQA Start: 1999 Onafhankelijk Quality Assurance in IT 150 medewerkers (en groeiend) 2 SYSQA Operationeel

Nadere informatie

IT Service CMM. White paper. Frank Niessink. Versie 1.0.2, 30 november 2001. Copyright 2001 Software Engineering Research Centre All rights reserved.

IT Service CMM. White paper. Frank Niessink. Versie 1.0.2, 30 november 2001. Copyright 2001 Software Engineering Research Centre All rights reserved. White paper Frank Niessink Versie 1.0.2, 30 november 2001 Copyright 2001 Software Engineering Research Centre All rights reserved. Software Engineering Research Centre Stichting SERC Postbus 424, 3500

Nadere informatie

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V.

weer wat nieuws KEMA KEMA Reden van verandering KLANT- & PRESTATIEGERICHT! Oude norm was onvoldoende 16-04-2003 KEMA Quality B.V. Ze hebben weer wat nieuws bedacht! 16-04-2003 Quality B.V. 1 Reden van verandering Oude norm was onvoldoende KLANT- & PRESTATIEGERICHT! 16-04-2003 Quality B.V. 2 1 Reden van verandering a. ISO normen iedere

Nadere informatie

Certificering van software

Certificering van software 168 Certificering van software Drs. H.G.Th. van Gils RE RA en drs. A.R.J. Basten Een kwaliteitskeurmerk heeft vaak een specifieke betekenis die niet altijd wordt doorzien. Proces- en productgerichte certificering

Nadere informatie

PRINCE2 Symposium: Zin en Onzin van een Methode. PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen SYSQA B.V.

PRINCE2 Symposium: Zin en Onzin van een Methode. PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen SYSQA B.V. PRINCE2 Symposium: PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen Jan Jaap Cannegieter SYSQA B.V. SYSQA B.V. Operationeel Tactisch Strategisch Testen Requirements Quality assurance Auditing

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen

PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen PRINCE2 Symposium: PRINCE 2 versus CMMI; raakvlakken, overlap en aanvullingen Jan Jaap Cannegieter SYSQA B.V. SYSQA B.V. Operationeel Tactisch Strategisch Testen Requirements Quality assurance Auditing

Nadere informatie

Het menselijk leven gaat boven alles. Chris C. Schotanus

Het menselijk leven gaat boven alles. Chris C. Schotanus Het menselijk leven gaat boven alles Chris C. Schotanus Kost waarschijnlijk 3 tot 7 levens en 17 tot 34 meer gewonden per jaar! Het menselijk leven gaat boven alles Het menselijk lichaam bestaat uit: 65

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

ITIL Security Management: een kritische beschouwing

ITIL Security Management: een kritische beschouwing ITIL Security Management: een kritische beschouwing Marcel Spruit, Informatiebeveiliging is een beheerproces dat zich richt op het beschermen van de informatievoorziening. Het ligt voor de hand om voor

Nadere informatie

25 Het CATS CM Maturity Model

25 Het CATS CM Maturity Model 25 Het CATS CM Maturity Model Op basis van de ervaringen die zijn opgedaan in het advies- en trainingswerk van CM Partners is, uitgaande van CATS CM, een volwassenheidsmodel opgesteld dat ingezet kan worden

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Werkgroep Integrale SPI Strategieën

Werkgroep Integrale SPI Strategieën Werkgroep Integrale SPI Strategieën Mario van Os Sogeti Nederland B.V. 10 november 2005 Agenda werkgroep 16:40 Eindresultaat Werkgroep Modellen: wanneer wat door Mario van Os, Sogeti 17:15 Presentatie

Nadere informatie

Jurian van de Laar & Wim van Rooij Toepassing van teststrategie in de praktijk met TMM

Jurian van de Laar & Wim van Rooij Toepassing van teststrategie in de praktijk met TMM Titel, samenvatting en biografie Jurian van de Laar & Wim van Rooij Toepassing van teststrategie in de praktijk met TMM Samenvatting: Sinds 2003 loopt bij Philips Medical Systems Cardio/Vascular een programma

Nadere informatie

Expert level Improving the testing process

Expert level Improving the testing process Expert level Improving the testing process Eerste praktijkervaringen Smaakmaker voor najaarsevent www.improveqs.nl (info@improveqs.nl) Eduard Hartog Isabelle Robrechts Version 1.1 Agenda Opbouw training

Nadere informatie

ISO/IEC in een veranderende IT wereld

ISO/IEC in een veranderende IT wereld ISO/IEC 20000 in een veranderende IT wereld Dolf van der Haven, Verizon Enterprise Solutions 16 juni 2016 ISO/IEC 20000 in een veranderende IT wereld 1 Achtergrond Dolf van der Haven ITSM Guru with a Human

Nadere informatie

De kleine CMMI. voor ontwikkeling. De basisuitrusting voor continue prestatieverbetering. Derde, herziene druk. Jan Jaap Cannegieter Rini van Solingen

De kleine CMMI. voor ontwikkeling. De basisuitrusting voor continue prestatieverbetering. Derde, herziene druk. Jan Jaap Cannegieter Rini van Solingen De kleine CMMI voor ontwikkeling De basisuitrusting voor continue prestatieverbetering Derde, herziene druk Jan Jaap Cannegieter Rini van Solingen De kleine CMMI voor ontwikkeling De basisuitrusting voor

Nadere informatie

IIM processen. Figuur 1 De IIM processen.

IIM processen. Figuur 1 De IIM processen. IIM Information Infrastructure Management, overzicht A.A. Uijttenbroek, D.S. Tan, W. de Jong. IIM [1, Uijttenbroek et al.] is een aanpak om met behulp van de informatie-infrastructuur het managen, ontwikkelen,

Nadere informatie

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus Inhoud Compliance vakgebied en organisatie CMMI software en systems engineering

Nadere informatie

Benchmarkmodel. Bedrijf XYZ. eindresultaten klanten beleid. Analyse en leggen verbanden. Kwaliteit Tevredenheid Kosten. Waardering.

Benchmarkmodel. Bedrijf XYZ. eindresultaten klanten beleid. Analyse en leggen verbanden. Kwaliteit Tevredenheid Kosten. Waardering. Benchmarken In feite is benchmarken meten, vergelijken, leren en vervolgens verbeteren. Dit kan op zeer uiteenlopende gebieden. Van de behandelresultaten van een zorgmedewerker tot de resultaten van het

Nadere informatie

Software Engineering (I00094) College 3:

Software Engineering (I00094) College 3: Software Engineering (I00094) College 3: Kwaliteit, organisatie en documentatie Marko van Eekelen marko@cs.ru.nl kamer HG02.074 1 Huidige planning 1. 6 feb: Het systeemontwikkelproces 2. 13 feb: Requirements-analyse

Nadere informatie

TESTEN OP BASIS VAN DE KWALITEITSBEHOEFTEN VAN GEBRUIKERS

TESTEN OP BASIS VAN DE KWALITEITSBEHOEFTEN VAN GEBRUIKERS Gepubliceerd in Informatie, juli/augustus 1997, jaargang 39 TESTEN OP BASIS VAN DE KWALITEITSBEHOEFTEN VAN GEBRUIKERS (Drs. E.P.W.M. van Veenendaal CISA en Dr. ir. J.J.M. Trienekens) De kwaliteit van een

Nadere informatie

ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard. NGI Limburg 30 mei 2007

ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard. NGI Limburg 30 mei 2007 ISO/IEC 20000, van standaardkwaliteit naar kwaliteitsstandaard NGI Limburg 30 mei 2007 1 Tijdlijn 80-er jaren: ITIL versie 1 2000: BS 15000 2001: ITIL versie 2 2002: Aangepaste versie BS 15000 2005: BS

Nadere informatie

CMMI voor acquisitie. Een introductie. SYSQA B.V. Almere

CMMI voor acquisitie. Een introductie. SYSQA B.V. Almere CMMI voor acquisitie Een introductie SYSQA B.V. Almere Organisatie Sysqa BV Pagina 2 van 13 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Algemeen... 3 1.2 Versiebeheer... 3 2 Continue representatie... 4 2.1 Procesmanagement

Nadere informatie

EFQM model theoretisch kader

EFQM model theoretisch kader EFQM model theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1. EFQM model EFQM staat voor European Foundation for Quality Management. Deze instelling is in 1988 door een aantal

Nadere informatie

CMMI voor acquisitie

CMMI voor acquisitie softwareontwikkeling CMMI i CMMI voor acquisitie Volwassen heidsmodel garandeert goed opdrachtgeverschap Tot voor kort was er geen methodische aanpak om outsourcingprocessen in de praktijk op een gestructureerde

Nadere informatie

IDEAL. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

IDEAL. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. IDEAL Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 HET IDEAL-MODEL...

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

IT Service CMM en ASL Een vergelijking

IT Service CMM en ASL Een vergelijking IT Service CMM en ASL Een vergelijking Door Machteld Meijer, Senior Consultant PinkRoccade Inleiding In de Spider koerier van mei 2001 is aandacht besteed aan IT Service CMM, een groeimodel voor ICT dienstverleners,

Nadere informatie

Aanpak IT architectuur en ontwerp voor ketentransparantie in de melkveesector

Aanpak IT architectuur en ontwerp voor ketentransparantie in de melkveesector TNO-rapport TNO 2013 R11002 versie 1.0 Aanpak IT architectuur en ontwerp voor ketentransparantie in de melkveesector Technical Sciences Eemsgolaan 3 9727 DW Groningen Postbus 1416 9701 BK Groningen www.tno.nl

Nadere informatie

Jan Jaap Cannegieter. De kleine. Rini van Solingen CMMI. Wouter Raemaekers. voor acquisitie. De basisuitrusting voor succesvol uitbesteden

Jan Jaap Cannegieter. De kleine. Rini van Solingen CMMI. Wouter Raemaekers. voor acquisitie. De basisuitrusting voor succesvol uitbesteden De kleine CMMI voor acquisitie De basisuitrusting voor succesvol uitbesteden Jan Jaap Cannegieter Rini van Solingen Wouter Raemaekers De kleine CMMI voor acquisitie De basisuitrusting voor succesvol uitbesteden

Nadere informatie

De kleine CMMI. voor diensten. De basisuitrusting voor succesvolle dienstverlening. Jan Jaap Cannegieter Frank Niessink Rini van Solingen

De kleine CMMI. voor diensten. De basisuitrusting voor succesvolle dienstverlening. Jan Jaap Cannegieter Frank Niessink Rini van Solingen De kleine CMMI voor diensten De basisuitrusting voor succesvolle dienstverlening Jan Jaap Cannegieter Frank Niessink Rini van Solingen De kleine CMMI voor diensten De basisuitrusting voor succesvolle dienstverlening

Nadere informatie

service level management

service level management Afleiden en toepassen van acceptatiecriteria Gebrek aan kwaliteitsbeheersing pragmatisch aanpakken Aan ICT-dienstverlening worden steeds hogere kwaliteitseisen gesteld. Tegelijkertijd wordt op de kwaliteitscontrole

Nadere informatie

De kleine TMMi. Doelgericht testprocessen verbeteren. Erik van Veenendaal en Jan Jaap Cannegieter

De kleine TMMi. Doelgericht testprocessen verbeteren. Erik van Veenendaal en Jan Jaap Cannegieter De kleine TMMi Doelgericht testprocessen verbeteren Erik van Veenendaal en Jan Jaap Cannegieter Inhoud Ten geleide 9 1 Inleiding 13 1.1 Introductie 13 1.2 Het Test Maturity Model integration 13 1.3 Bronnen

Nadere informatie

Kwaliteit. 1. Introductie. Deel 1. Algemene Kennis

Kwaliteit. 1. Introductie. Deel 1. Algemene Kennis 1. Introductie Kwaliteit In deze module gaan we iets verder in op het begrip "kwaliteit". Het is de bedoeling om wat achtergrondinformatie te geven die van pas kan komen bij de andere modules. Kwaliteit

Nadere informatie

ISM: BPM voor IT Service Management

ISM: BPM voor IT Service Management ISM: BPM voor IT Service Management ISM: BPM voor IT Service Management Het jonge IT-vakgebied wordt bestookt met allerlei frameworks om grip te krijgen op de input en output: ITIL, ASL, BiSL, COBIT en

Nadere informatie

CMMI voor diensten. Een introductie. SYSQA B.V. Almere

CMMI voor diensten. Een introductie. SYSQA B.V. Almere CMMI voor diensten Een introductie SYSQA B.V. Almere Organisatie Sysqa BV Pagina 2 van 13 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Algemeen... 3 1.2 Versiebeheer... 3 2 Continue representatie... 4 2.1 Procesmanagement

Nadere informatie

BOS+COHEN+ STRATEGIE ADVISEURS

BOS+COHEN+ STRATEGIE ADVISEURS BOS+COHEN 1 Introductie (Sterblok) Bos+Cohen Strategie Adviseurs staat voor hoogwaardige dienstverlening binnen de ICT branche. De missie van Bos+Cohen is de afstand tussen ICT aanbieders en afnemers te

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter. 4 maart 2009 1

Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter. 4 maart 2009 1 Roadmaps Ben Linders Jan Jaap Cannegieter 4 maart 2009 1 Geschiedenis van de roadmaps 2001 2006: ervaring opgedaan met continue representatie 15 september 2005: moeilijke discussie bij een opdrachtgever

Nadere informatie

Trends en best-practices in (software) architectuur

Trends en best-practices in (software) architectuur Trends en best-practices in (software) architectuur Gert Florijn gflorijn@cibit.nl CIBIT Adviseurs Opleiders! Sinds 1988; multidisciplinair, onafhankelijk! CIBIT SERC ICT Adviseurs! ICT architectuur, software

Nadere informatie

Testverbetering met TMM bij Philips

Testverbetering met TMM bij Philips Testverbetering met TMM bij Philips Medical Systems Cardio/Vascular Jurian van de Laar Improve Quality Services Wim van Rooij Philips Medical Systems Philips Medical Systems C/V Imaging Systems X-Ray Cardio/Vascular

Nadere informatie

VOICE OF THE CUSTOMER

VOICE OF THE CUSTOMER 4/20/ E-BOOK VOICE OF THE CUSTOMER Gratis e-book leansixsigmatools.nl Introductie Bij Six Sigma staat het denken vanuit de behoeften van de klant centraal. Juist de vertaling van de stem(men) van de klant(en)

Nadere informatie

ISACA round-table 7 december 2009 Rik Marselis

ISACA round-table 7 december 2009 Rik Marselis ISACA round-table 7 december 2009 Rik Marselis Senior Testconsultant bij Sogeti Penningmeester van BNTQB, de member board voor België en Nederland van de International Software Testing Qualifications Board

Nadere informatie

Functiepuntanalyse. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Functiepuntanalyse. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Functiepuntanalyse Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 WAT

Nadere informatie

Leiden nieuwe ontwikkelparadigma s ook tot betere software?

Leiden nieuwe ontwikkelparadigma s ook tot betere software? 25 Leiden nieuwe ontwikkelparadigma s ook tot betere software? Danny Greefhorst De mensheid staat niet stil; we leren continue en proberen te bouwen op ervaringen van anderen om steeds verder te komen.

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Balanced Scorecard fvv Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Het CAF Model FACTOREN RESULTATEN 1. Leiderschap 3. Human Resources Management 2. Strategie & Planning

Nadere informatie

Agile Consortium International Agile Master Assessment

Agile Consortium International Agile Master Assessment Agile Consortium International Agile Master Assessment Agile Master Assessment Info & Criteria Page 1 of 5 Version 1.0 Wat is het Agile Master Certificaat Het Agile Master Certificaat is een bewijs van

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Rini van Solingen (prof.dr.ir.)

Curriculum Vitae. Rini van Solingen (prof.dr.ir.) Profiel Rini van Solingen is technisch informaticus (ir) en gepromoveerd bedrijfskundige (dr) en deeltijd-hoogleraar informatica (prof). Sinds april 2010 is Rini werkzaam als CTO bij Prowareness (www.scrum.nl).

Nadere informatie

KWALITEITSBELEID

KWALITEITSBELEID KWALITEITSBELEID 201.01 1 Dit plan is vastgesteld tijdens de teambijeenkomst d.d. 16.01.201 tevens is toen de betreffende kwaliteitskaart door het team ingevuld. 1. VISIE OP KWALITEITSBELEID. OBS de Robbedoes

Nadere informatie

Even testen. Anekdotes. We do have a reputation. Gastcollege SmarTEST. Egbert Bouman, Valori, 2012. Testen, een vak voor het leven!

Even testen. Anekdotes. We do have a reputation. Gastcollege SmarTEST. Egbert Bouman, Valori, 2012. Testen, een vak voor het leven! Testen, een vak voor het leven! Even en Wat is jullie beeld van softwareen? Gastcollege UU, 29 november 2012 Egbert Bouman, egbertbouman@valori.nl 1 2 Anekdotes Telefooncentrale down Transavia OZB parameters

Nadere informatie

Opleidingsaanbod: testopleidingen.com

Opleidingsaanbod: testopleidingen.com (Business, (IT) Projectmanagement, Quality Management, etc.) TMap NEXT Test Engineer(NL/ENG) Examentraining TMap NEXT Test Engineer E-learning TMap NEXT Test Engineer Certificering TMap NEXT Test Engineer

Nadere informatie

AMC seminar 10 oktober 2013. Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR

AMC seminar 10 oktober 2013. Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR Maintenance Performance voor Life Cycle Management Carla Andela (carla.andela@nlr.nl) Collaborative Engineering Systems department Nationaal Lucht-en Ruimtevaart laboratorium AMC seminar 10 oktober 2013

Nadere informatie

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen

Last but not least. Hoofdstuk 35. Bijlagen Last but not least Hoofdstuk 35 Bijlagen V1.2 / 01 februari 2016 Geen copyright! MCTL is in licentie gegeven volgens een Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Gebaseerd op een werk van

Nadere informatie

Volwassenheidsmodellen - stap voor stap met P3M3

Volwassenheidsmodellen - stap voor stap met P3M3 Volwassenheidsmodellen - stap voor stap met P3M3 Wat kun je met zo n volwassenheidsmodel, wat levert het op, hoe zet je het zinvol en krachtig in? Met behulp van het P3M3 volwassenheidsmodel kun je op

Nadere informatie

Het Modellenbos. Machteld Meijer. GeuonlCI PlrokRoeeade. 10 novemcer 2005

Het Modellenbos. Machteld Meijer. GeuonlCI PlrokRoeeade. 10 novemcer 2005 Het Modellenbos Machteld Meijer GeuonlCI PlrokRoeeade 10 novemcer 2005 , w..._...(i'...'"'..._ Het modellenbos De modellen A8L INK M8F BiSL IPW Prince2 CMM(8W) 180-9126 RUP CMM-I 18PL Six Sigma Cobit IT

Nadere informatie

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version

BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version BluefieldFinance Samenvatting Quickscan Administratieve Processen Light Version Introductie Quickscan De financiële organisatie moet, net zo als alle andere ondersteunende diensten, volledig gericht zijn

Nadere informatie

Professional Certificate Management and Improvement of IT Service Management processes according to ISO/IEC 20000

Professional Certificate Management and Improvement of IT Service Management processes according to ISO/IEC 20000 Exameneisen Professional Certificate Management and Improvement of IT Service Management processes according to ISO/IEC 20000 Publicatiedatum 1-4-2009 Startdatum 1-12-2008 Doelgroep Voorkennis Exameneisen

Nadere informatie

CMMI voor ontwikkeling

CMMI voor ontwikkeling Organisatie SYSQA B.V. Pagina 1 van 14 CMMI voor ontwikkeling Doel Het doel van deze checklist is het ondersteunen van organisaties die de prestaties van systeemontwikkeling, hardwareontwikkeling en softwareontwikkeling

Nadere informatie

GOED MAKEN VAN GOEDE SOFTWARE

GOED MAKEN VAN GOEDE SOFTWARE GOED MAKEN VAN GOEDE SOFTWARE MAKKELIJK GEZEGD, MOEILIJK GEDAAN! Prof.dr.ir. F.J. Heemstra en Prof.dr. R.J. Kusters* Softwarekwaliteit en softwareontwikkeling De kwaliteit van software wordt bepaald door

Nadere informatie

Software Procesverbetering is organisatieverandering

Software Procesverbetering is organisatieverandering Software Procesverbetering is organisatieverandering De zachte aspecten zijn het hardst nodig in een veranderingstraject Organisatieverandering of liever: organisatieverbetering bestaat uit meer dan alleen

Nadere informatie

Bijdrage ASL en CMMI aan verbeteren applicatiediensten

Bijdrage ASL en CMMI aan verbeteren applicatiediensten Bijdrage ASL en CMMI aan verbeteren applicatiediensten Machteld Meijer Eindhoven, 23 september 2004 1 Problematiek Ontwikkelprojecten zijn vaak niet op tijd gereed Onderhoudsactiviteiten moeten wijken

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

Culture eats strategy for lunch

Culture eats strategy for lunch Een hogere volwassenheid voor IT? Gedraag je er dan ook naar! Values@IT Grip & Zicht op de culturele volwassenheid van uw IT organisatie. Veel IT- organisaties hebben ermee te kampen: ze zijn niet in staat

Nadere informatie

Uw specialist in technisch management

Uw specialist in technisch management IP-Solutions Het technisch beheer van installaties staat onder druk. De toenemende concurrentie, kostendruk en veranderende wet- en regelgeving vraagt om grotere transparantie, flexibiliteit en efficiency.

Nadere informatie

Meten is Weten Evaluatie van Informatiebeveiliging Balanced Scorecard

Meten is Weten Evaluatie van Informatiebeveiliging Balanced Scorecard Meten is Weten Evaluatie van Informatiebeveiliging Balanced Scorecard Robert Veenstra Projectleider Informatiebeveiliging Nederlands Forensisch Instituut Presentatie 1. Nederlands Forensisch Instituut

Nadere informatie

Software Testen: Algemene kennis

Software Testen: Algemene kennis Software Testen: Algemene kennis Uit Wikiversity Software Testen Inhoud 1 Introductie 2 Definities van kwaliteit 1 Crosby 1 Vertaling naar een "IT-project" 2 Enkele overwegingen 3 Modellen 1 Deming 1 Korte

Nadere informatie

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling

Contractmanagement voor Software-ontwikkeling Contractmanagement voor Software-ontwikkeling Presentatie PIANO / NEVI Regionale bijeenkomst Den Haag nieuwe inzichten in contracteren en besturen November 2009 Marcel Blommestijn 2 Doel van deze presentatie

Nadere informatie

Practitioner s Certificate in IT Service Management: Release & Control (based on ITIL )

Practitioner s Certificate in IT Service Management: Release & Control (based on ITIL ) Exameneisen Practitioner s Certificate in IT Service Management: Release & Control (based on ITIL ) Publicatiedatum 1-1-2008 Startdatum 1-3-2007 Doelgroep IT Service Management Practitioner: Release &

Nadere informatie

Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2)

Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2) Onderdelen module 3 (gesplitst in delen 1 en 2) Deel 1 1. Prelude 8 13 2. Achtergrond en Context MARIJ (leerdoel 3; duur 1-2 uur) 14-25 3. Eén architectuur voor de Rijksdienst (leerdoel 3; duur 1 uur)

Nadere informatie

Agile systeemontwikkeling. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Agile systeemontwikkeling. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Agile systeemontwikkeling Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Terminologie... 4 3. Uitgangspunten...

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

BUSINESS INTELLIGENCE

BUSINESS INTELLIGENCE BUSINESS INTELLIGENCE IT is peoples business Inhoudsopgave 1 HET TEAM 2 ONZE DIENSTEN 3 BI VOLWASSENHEIDS MODEL 4 DE NIVEAUS Start klein Groei Professionaliseer Wees bepalend Voor meer informatie of een

Nadere informatie

Professioneel beheer. Altijd kunnen vertrouwen op uw (bedrijfskritische) informatiesystemen

Professioneel beheer. Altijd kunnen vertrouwen op uw (bedrijfskritische) informatiesystemen Professioneel beheer Altijd kunnen vertrouwen op uw (bedrijfskritische) informatiesystemen Onze visie op professioneel beheer Als een applicatie eenmaal ontwikkeld en in productie genomen is, dan draait

Nadere informatie

Testen, een vak voor het leven! Gastcollege UU, 3 december 2012 Egbert Bouman, egbertbouman@valori.nl

Testen, een vak voor het leven! Gastcollege UU, 3 december 2012 Egbert Bouman, egbertbouman@valori.nl Testen, een vak voor het leven! Gastcollege UU, 3 december 2012 Egbert Bouman, egbertbouman@valori.nl 1 Even testen Wat is jullie beeld van softwaretesten? 2 Testanekdotes uit mijn praktijk Walrus OZB

Nadere informatie

Sociale wijkzorgteams Den Haag

Sociale wijkzorgteams Den Haag Sociale wijkzorgteams Den Haag Onderzoek naar voorwaarden voor doeltreffend en doelmatig functioneren De rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar de sociale wijkzorgteams in Den Haag. Daarbij is gekeken

Nadere informatie

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT

Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009. Cross reference ISM - COBIT Auteurs: Jan van Bon, Wim Hoving Datum: 9 maart 2009 Cross reference ISM - COBIT ME: Monitor & Evaluate Cross reference ISM - COBIT Management summary Organisaties gebruiken doorgaans twee soorten instrumenten

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

CMM 3: levert het wat op?

CMM 3: levert het wat op? CMM 3: levert het wat op? Philips Analytical De noodzaak en voordelen van Software Process Improvement Wie is Philips Analytical? Waarom is voor ons software proces verbetering zo essentieel? Hoe hebben

Nadere informatie

CMMI implementatie. Procesgebied meten & analyse

CMMI implementatie. Procesgebied meten & analyse CMMI implementatie Procesgebied meten & analyse Naam: Christiaan van der Worp Studentnr: 838424094 Opleiding: Business Process Management and IT Datum: 19 juli 2009 Adres: W.A. Vultostraat 145, 3523 TW,

Nadere informatie

ISO 9001: Niets aan de hand! Enkele cosmetische wijzigingen... of toch niet?

ISO 9001: Niets aan de hand! Enkele cosmetische wijzigingen... of toch niet? ISO 9001:2015... Niets aan de hand! Enkele cosmetische wijzigingen... of toch niet? NNK bijeenkomst, 09 september 2014 Bob Alisic / ActinQ V2.1 Waarom een nieuwe versie van ISO 9001? De norm in lijn te

Nadere informatie

Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V.

Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V. Studiedag VZI Risicomanagement Toepassing van gecertificeerde kwaliteitsmanagementsystemen Kees van Putten, DEKRA Solutions B.V. Een kwaliteitsmanagementsysteem helpt bij de beheersing van risico s Want

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

QSM Benchmark Project ABC

QSM Benchmark Project ABC QSM Benchmark De intelligentie Voor u ligt de QSM benchmarkrapportage over. Deze rapportage geeft antwoord op de vraag of dit project marktconform is uitgevoerd in vergelijking met projecten in bedrijfsomgevingen

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/41339 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Karasneh, B.H.A. Title: An online corpus of UML Design Models : construction and

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION) Niet zelden zien

Nadere informatie

HET GAAT OM INFORMATIE

HET GAAT OM INFORMATIE Aan leiding C OB IT HET GAAT OM INFORMATIE Informatie is belangrijk voor het functioneren van een organisatie Informatie wordt gegenereerd, gebruikt, bewaard, ontsloten, verwijderd Informatietechnologie

Nadere informatie

Arrix Optimus, de SharePoint specialist Deel meer, doe meer!

Arrix Optimus, de SharePoint specialist Deel meer, doe meer! Arrix Optimus, de SharePoint specialist Deel meer, doe meer! brochure.indd 1 07-02-12 11:02 brochure.indd 2 07-02-12 11:02 Arrix Optimus, de SharePoint specialist Deel meer, doe meer! Arrix optimus is

Nadere informatie