Actieteam Professionalisering Opdrachtgeverschap. Eindverslag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Actieteam Professionalisering Opdrachtgeverschap. Eindverslag"

Transcriptie

1 Actieteam Professionalisering Opdrachtgeverschap Eindverslag 12 december 2014

2 Er wordt veel gestuurd op prijs en te weinig op prestatie. Zelfs weerstand om fact-based projecten tegen het licht te houden. Mensen beschermen hun eigen koninkrijkjes. Eindverslag Van: Actieteam Professionalisering Opdrachtgeverschap Datum: 12 december 2014 Doelen: Overzicht geven van de activiteiten van het Actieteam en aangeven waar de resultaten en lopende acties ondergebracht zijn. Het gaat niet om vernieuwing. Het gaat om doelen halen tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten. 2

3 Management samenvatting Professionalisering Opdrachtgeverschap is een thema uit de Actieagenda Bouw dat geadopteerd is door het Opdrachtgeversforum. Afgelopen maanden zijn wij als Actieteam Professionalisering Opdrachtgeverschap bezig geweest met het in gang zetten en uitvoeren van enkele acties gericht op het versterken en professionalisering van het opdrachtgeverschap in Nederland. Wij delen onze bevindingen graag met een ieder die geïnteresseerd is in de professionalisering van het opdrachtgeverschap. Het gaat om: 1. Onderzoek naar succesfactoren goed opdrachtgeverschap In totaal heeft het EIB in opdracht van het Actieteam 75 cases onderzocht. De resultaten daarvan zijn beschikbaar. In het najaar organiseert het EIB een ronde tafel bijeenkomst om de aanknopingspunten uit het rapport te bespreken. In deze bijeenkomst kan tevens de vraag aan de orde komen naar de wenselijkheid of noodzaak van een continue monitoring van ontwikkelingen in opdrachtgeverschap. 2. Beeldmateriaal We hebben een viertal filmpjes laten ontwikkelen met het oog op bewustwording. Een over de status quo en een drietal voorbeelden hoe het anders kan. Krachtig en uitdagend. Vernieuwing Bouw en het Opdrachtgeversforum ondersteunen de verspreiding van dit beeldmateriaal actief door de films op te nemen op de website van het Forum en op de sites van de leden. Daarnaast is het filmmateriaal te vinden via de site van de ActieAgenda Bouw 3. Maturity Model We hebben door de leerstoel Opdrachtgeverschap in de publieke sector een Maturity model laten ontwikkelen. Een prototype is beschikbaar op de website van de leerstoel. Aan de hand van ervaringen van gebruikers kan een definitieve versie ontwikkeld worden. 4. Kennisbank voor opdrachtgevers We hebben de relevante publicaties in beeld gebracht en gereviewd. Verder zijn de contouren van een kennisbank verkend. Nu wordt gezocht naar partners en middelen om de kennisbank te realiseren. Globaal zijn er 2 scenario s: Het onderbrengen van het verzamelde materiaal in en overdragen aan een bestaande kennisbank van bv. Pianoo, SBRCURnet of Dit vraagt om een beperkte eenmalige investering van 5-15K. Het starten van een eigen kennisbank opdrachtgeverschap onder verantwoordelijkheid van het Opdrachtgeversforum. Behalve bestaande en nieuwe kennis kunnen ook zaken als tools (maturity model) en intervisieprogramma s hierin worden ondergebracht. Behalve een initiële investering van 10-50K vraagt dit om een jaarlijkse bijdrage/inspanning om de kennisbank actueel te houden, programma s te organiseren en de community te managen. Omvang 0,5-1,5 FTE. 3

4 5. Intervisie We hebben een pilot gedaan met een intervisiegroep om het leren van elkaar onder opdrachtgevers te bevorderen. Met behulp van enkele leden van het Opdrachtgeversforum worden twee nieuwe intervisiegroepen gestart. Wij vragen het Opdrachtgeversforum om elk jaar 16 deelnemers voor de intervisie te leveren (8 per groep) en een rol te vervullen in de coördinatie en organisatie van het opstarten van de groepen en de inzet van (social) media daarbij. Vanuit het actieteam zijn het Rijksvastgoedbedrijf en Motion Consult vooralsnog bereid om dit jaar elk één professionele intervisiebegeleider te leveren. Na de opstart wordt aan de deelnemers gevraagd welke bijdrage zij zelf over hebben voor deelname, als tegemoetkoming in de begeleiding van de intervisie. Tenslotte We zijn er van overtuigd dat met behulp van bovenstaande mix aan activiteiten de professionaliteit van het opdrachtgeverschap zich positief zal ontwikkelen. Het onderzoek voor de stand van zaken. Beeldmateriaal om bewust te maken. Het maturitymodel als beeld van eigen kunnen. En de kennisbank en intervisie om zelf en samen met anderen kennis en bekwaamheden te vergroten. Naast deze concrete voorstellen doen we ook enkele aanbevelingen. Het gaat om onderzoek naar nieuwe organisatievormen, vernieuwend vragerschap en mogelijkheid om van interne en externe toezichthouders meer aandacht te vragen voor opdrachtgeverschap. Meer uitgewerkt treft u deze aanbevelingen aan in hoofdstuk 1. Het Opdrachtgeversforum zal een aantal van de resultaten en de lopende acties over nemen. Het gaat om het rapport van het onderzoek naar succesfactoren, de vier filmpjes, en het maturity model. Deze zullen een prominente plek krijgen op de website Daarnaast zullen de leden het gebruik van deze producten binnen hun eigen organisaties actief promoten. 4

5 Inhoud Management samenvatting... 2 Inleiding Suggesties voor verdere ontwikkeling Houtskoolschets nieuwe organisatievormen Toezichthouders als enablers van verdere professionalisering opdrachtgeverschap Oogst van het Actieteam Onderzoek naar succesfactoren goed opdrachtgeverschap Beeldmateriaal Maturity model Kennisbank voor opdrachtgevers Intervisie Gerelateerde initiatieven en resultaten van anderen: Routeplanner Opdrachtgeverschap (ROP) Verbindingen met andere actieteams Bijlage 1: Samenstelling van het Actieteam Bijlage 2: Publicaties door (leden van) het Actieteam Veel opdrachtgevers realiseren zich dat kaasschaven in hun eigen organisatie niet meer helpt, maar hoe het proces verder moet, geen idee. 5

6 Inleiding In de periode oktober 2013 juni 2014 heeft het Actieteam Professionalisering Opdrachtgeverschap onderdeel van de brede Actieagenda Bouw - zich gericht op het opstarten en uitvoeren een aantal acties gericht op het verder professionaliseren van opdrachtgeverschap. De globale doelstelling van dit Actieteam is omschreven als: Verbetering van de oriëntatie op de vraag en de prijs kwaliteitverhouding Met het oog hierop wordt een programma ontwikkeld, gericht op kennisontwikkeling, (opschaling van) kennisoverdracht en het uitwisselen van best practices. Uitgangspunten die het Actieteam hierbij heeft gehanteerd zijn: Gericht op de praktijk - zowel de bestuurders als de mensen op de werkvloer. De pilots voorbij inbedding in bestuur, beleid en inkooppraktijk van organisaties. Geen nieuwe publicaties publiceren. Opdrachtnemers zijn intensief bij het programma betrokken. Dit om de ervaringen die deze partijen hebben mee te nemen in de verdere ontwikkeling en om er voor te zorgen dat de aanbodkant van de markt aansluiting kan -blijven vinden bij de veranderende rol van de opdrachtgevers. De droom van het Actieteam is dat: het transactieproces tussen vraag en aanbod transparant wordt voor alle partijen en zo min mogelijk kosten met zich mee brengt; voor zowel de vraag als de aanbodszijde van de markt inzichtelijk is welke nieuwe vormen van opdrachtgeverschap ontwikkeld en in de praktijk beproefd zijn; de praktijkervaringen met deze nieuwe vormen voor iedereen toegankelijk is en beschreven zijn op hun voor en nadelen; faal en transactiekosten aanzienlijk gereduceerd worden, innovaties gestimuleerd worden en professionals kunnen samenwerken zonder vast te lopen in processen en procedures; opdrachtgevers hun inkoopbeleid op basis van de nieuwste inzichten vormgeven en aan de markt bekend maken, zodat deze daar met het aanbod op kan inspelen. Hierbij komt ook aandacht voor geïntegreerde contracten en past performance; partijen, inclusief hun toezichthouders, de overtuiging hebben dat met deze nieuwe vormen van samenwerken de kwaliteit van het geleverde optimaal is, de prijs/kwaliteit verhouding de toets der kritiek kan doorstaan en de gebruiker maximaal bediend wordt. Gelet op de beschikbare tijd, menskracht en middelen moesten keuzes gemaakt worden met betrekking tot de aanpak. De discussies uit de eerste twee sessies van het Actieteam leverden drie speerpunten op: het formuleren van een antwoord op de vraag waarom professioneel opdrachtgeverschap nodig is; het geven van een handreiking aan organisaties die met de professionalisering aan de slag willen: hoe zet je stappen en wie kan je helpen; het maken van een inventarisatie van goede voorbeelden, instrumenten en hulpmiddelen. De keuze voor deze drie speerpunten leidden tot de volgende acties van het Actieteam: Bewust maken bij een breder publiek waar professioneel opdrachtgeverschap over gaat via filmpjes die op sites en YouTube kunnen worden geplaatst. In kaart brengen van relevante publicaties en die ontsluiten via een database. Bouwen van een maturity model. Starten van proces van intervisie onder opdrachtgevers. 6

7 Bij de start van de Actieagenda is het actiepunt Professionalisering Opdrachtgeverschap geadopteerd door het Opdrachtgeversforum. Het actieteam heeft enkele maanden aan dit actiepunt gewerkt en draagt nu de resultaten over, zowel aan het Opdrachtgeversforum als aan enkele andere partijen. In dit eindverslag treft u drie onderdelen aan: 1. Suggesties voor verdere ontwikkeling. 2. Oogst tot nu toe - met afgeronde en lopende activiteiten. 3. Gerelateerde initiatieven en resultaten van anderen. 7

8 1 Suggesties voor verdere ontwikkeling 1.1 Houtskoolschets nieuwe organisatievormen Het Actieteam heeft in haar zoektocht naar voorbeelden van professioneel opdrachtgeverschap geconstateerd dat veel vernieuwing plaats vinden op projectniveau. Helaas stokt de vernieuwing daar vaak. Hiervoor zijn allerlei redenen aan te geven. Een ervan lijkt dat de aandacht voor dit proces in het totaal van organisatieontwikkeling slechts een bescheiden plek krijgt. Het Actieteam is in de praktijk weinig voorbeelden van een organisatiebrede aanpak tegengekomen. Er is kennelijk gebrek aan best practices op dit onderwerp. Om verandering langduriger en breder te laten beklijven dan pilots, zijn organisatieveranderingen noodzakelijk. Door richting en inhoud te geven aan de noodzakelijke veranderingen wordt het voor organisaties eenvoudiger om deze stap te zetten. Schetsen of blauwdrukken van passende ingrepen in de organisatie kunnen daarbij behulpzaam zijn. Top heeft wens dingen anders te doen. Vraagt verandering van systeem, processen en gedrag. Interne uitdaging en druk van buiten. Hoe krijgen we het voor elkaar? Het Actieteam beveelt het Opdrachtgeversforum en de hoogleraar Publiek Opdrachtgeverschap aan dit onderwerp verder te verkennen door het te bespreken met opdrachtgevers, kennisinstellingen en (organisatie)adviseurs. Onze veronderstelling is dat door deze waarneming te delen meer beweging zal ontstaan. 1.2 Toezichthouders als enablers van verdere professionalisering opdrachtgeverschap Hierboven constateerden wij dat de aandacht voor professioneel opdrachtgeverschap over het algemeen op projectniveau aanwezig is en deden we de aanbeveling om een verkenning te starten naar de mogelijkheden om de aandacht te verleggen naar organisatieniveau. Daarmee doelen we op het niveau directie/bestuur. Daarnaast kunnen de interne en externe toezichthouders de ontwikkeling van professioneel opdrachtgeverschap stimuleren en toetsen. Denk aan de Raad van Toezicht/Commissarissen, de gemeenteraad in het geval van gemeentelijk vastgoed, de interne en externa accountant en het toezicht vanuit de Rijksoverheid. Er zijn voldoende redenen aanwezig om de betrokkenheid van het toezicht bij professioneel opdrachtgeverschap te willen versterken. In de relatie tussen de organisatie die de opdracht geeft en de bouwkolom gaan grote bedragen om, woorden langjarige verplichtingen aangegaan en grote risico s gelopen. In onze zoektocht naar sporen van betrokkenheid van deze echelons in organisaties zijn wij maar een enkele best practice tegen gekomen. Wel meerdere reacties op en analyses van slecht verlopen projecten. 8

9 Vrijwel overal missen we de transparantie over de gekozen strategie. Bijna geen enkele organisatie maakt het aanbestedingsbeleid, de komende projecten en de visie op opdrachtgeverschap voor de markt en voor stakeholders transparant, bijvoorbeeld door publicatie op de website. Een best practice is hier Rijkswaterstaat, die de partijen uit haar omgeving via de website en via gerichte contacten meeneemt in de ontwikkeling van de visie en vormgeving van het opdrachtgeverschap. Ook het door de Vereniging van Toezichthouders bij Woningcorporaties onlangs gepubliceerde Toezichtkader op duurzaamheid zien wij als een goed voorbeeld. Een andere aanbeveling die wij doen is dat in het kader van het MVO-beleid (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) door de onderneming jaarlijks verslag wordt gedaan van de ontwikkeling van de opdrachtgeversrol. Dit past goed in het zogenoemde stakeholdersbeleid. Reactie van Mark Frequin, DG Wonen en Bouwen bij het ministerie van BZK "Dat het rijk in zijn rol als opdrachtgever via het RVB de gedachten van professioneel opdrachtgeverschap oppakt lijkt me voor de hand liggen (en zal ik ook ondersteunen) en zo nodig kan het ook via bijvoorbeeld de ICRV (de interdepartementale vastgoedcommissie) onder brede rijksaandacht worden gebracht. Maar ik acht een concrete actie vanuit het Actieteam, dan wel in het vervolg via de onderzoeksopdracht aan het Opdrachtgeversforum, om direct gemeenten/vng/ipo te benaderen een meer succesvolle route. Daarbij kan BZK zo nodig een faciliterende rol spelen." Wat je niet meet kun je niet verbeteren. Maar ook: wat we niet meten dat willen we niet weten. 9

10 2 Oogst van het Actieteam 2.1 Onderzoek naar succesfactoren goed opdrachtgeverschap Waarom Het EIB heeft in opdracht van het Actieteam onderzoek gedaan naar de succesfactoren voor goed opdrachtgeverschap in de bouw. Met als doel een antwoord te vinden op de vraag welke aanpak van projecten leidt tot een optimaal resultaat voor opdrachtgever en eindgebruiker, en wat er nodig is om deze aanpak gemeengoed te maken. Wat en hoe Uniek aan dit onderzoek is dat de uitkomsten gebaseerd zijn op een groot aantal cases (ruim 75 projecten) zodat sprake is van robuuste resultaten en praktische conclusies. Daarvoor zijn opdrachtgevers gevraagd om een enquête in te vullen aan de hand van een concreet project wat zij recentelijk hebben laten bouwen. Met de informatie uit deze vragenlijst is onderzocht welke opdrachtgevers en welke projecten succesvol zijn en welke rol zaken als aanbesteding, rolverdeling en omgeving daarin spelen. Dit leidt tot concrete aanbevelingen die opdrachtgevers heel praktisch kunnen toepassen bij nieuwe projecten. Voor wie Door en voor opdrachtgevers. Op individueel niveau interessant om jezelf en je eigen project te vergelijken met anderen. Deelnemers ontvangen de uitkomsten van het onderzoek en een overzicht van de door hen ingevulde gegevens zodat ze die kunnen vergelijken met de andere projecten en de onderzochte succesfactoren. En collectief is het een waardevolle database om tendensen te signaleren en op basis hiervan te kunnen sturen. Vervolg Het EIB organiseert in samenspraak met het Opdrachtgeversforum, Vernieuwing Bouw en vertegenwoordigers van het Actieteam op 5 februari 2015 een bijeenkomst met opdrachtgevers om de aanknopingspunten uit het rapport en de andere activiteiten van het Actieteam te bespreken. In deze bijeenkomst kan tevens de vraag aan de orde komen naar de wenselijkheid of noodzaak van een continue monitoring van ontwikkelingen in opdrachtgeverschap. Het rapport is te vinden op de website van EIB en kopieën ervan bij het Opdrachtgeversforum en Vernieuwing Bouw. 10

11 2.2 Beeldmateriaal Waarom Om een breder publiek aan het denken te zetten over opdrachtgeverschap en met name hun eigen rol daarin. Om hen bewust te maken en het gesprek over opdrachtgeverschap te stimuleren. Het gaat hier nadrukkelijk niet over kennisoverdracht. Veel bestaand materiaal levert daaraan al een bedrage. Wat en hoe Het Actieteam heeft een set van vier filmpjes gerealiseerd gericht op: Het hart raken, en mensen in beweging brengen om het anders te gaan doen. De filmpjes worden met een campagne in de markt gezet en verwijzen onder meer naar het Opdrachtgeversforum en de leerstoel voor wie op zoek is naar meer informatie over opdrachtgeverschap. Voor wie Voor alle betrokkenen in de bouw. Van opdrachtgevers die niet anders doen, tot incidentele opdrachtgevers, architecten, ontwikkelaars, bouwers, etc. Vervolg De films zijn beschikbaar via Vernieuwing Bouw (overzichtsartikel en dossier vernieuwing opdrachtgeverschap, Actie Agenda Bouw en het Opdrachtgeversforum. Zowel Opdrachtgeversforum als Vernieuwing Bouw zullen regelmatig aandacht voor de films vragen. Simpele zinnen in een gunningsleidraad kunnen enorme impact hebben. Veel meer dan de opdrachtgever zich realiseert. Weet wat je veroorzaakt! 11

12 2.3 Maturity model Waarom Opdrachtgevers spelen een cruciale rol in het bouwproces. Toch blijft het voor veel opdrachtgevers lastig om invulling te geven aan deze rol. Het maturity model Professioneel Opdrachtgeverschap, dat in het kader van de Actieagenda door de leerstoel Publiek Opdrachtgeverschap is ontwikkeld, helpt opdrachtgevers de stand van zaken binnen hun organisatie op het gebied van opdrachtgeverschap te bepalen. Ik vind dat opdrachtgevers mede verantwoordelijk zijn voor de continuïteit in de bouw. Daar hebben ze zelf ook voordeel van. De basis voor de definitie van opdrachtgeven in de bouw is het inzicht dat vrijwel elke publieke organisatie minimaal een deel van haar verantwoordelijkheden ten aanzien van de gebouwde omgeving, zeker in de uitvoeringssfeer, uitbesteedt en er dus sprake is van interactie met de markt. Een tweede belangrijk element is dat er vanuit twee perspectieven naar opdrachtgeverschap gekeken kan worden: Het perspectief van het opdrachtgeven in een specifieke opgave, bijvoorbeeld een project of beheer- en onderhoudsvraagstuk. Het perspectief van de opdrachtgevende organisatie die over zijn totale portefeuille regelmatig als opdrachtgever optreedt. De volgende werkdefinitie van publiek opdrachtgeverschap is daarbij gehanteerd: De wijze waarop een organisatie in de publieke sector ten aanzien van haar verantwoordelijkheden in de gebouwde omgeving haar interactie met de markt intern en extern vormgeeft en ten uitvoer brengt. Wat en hoe Wijsheid komt met de jaren en dat geldt ook voor organisaties. Om de groei of volwassenheid in een bepaald aspect van een organisatie te kunnen toetsen en spiegelen worden in andere werkgebieden al vaker maturity modellen toegepast. Onder een maturity model kan worden verstaan: een model dat het ontwikkelingsproces van een organisatie in het bereiken van een organisatiedoel in kaart brengt via een samenhangende set aan dat doel gerelateerde aspecten. Waarom wil iedereen zelf het wiel uitvinden? De leerstoel Publiek Opdrachtgeverschap heeft aan dit model voor professioneel opdrachtgeverschap gewerkt en de resultaten van onderzoek en expertsessies verwerkt tot een eerste prototype. Het model bestaat uit 10 aspecten waarbij het niveau van ontwikkeling wordt vastgesteld op basis van 4 criteria (integraliteit, SMART, inbedding, ondersteunende middelen). Het niveau van professionaliteit wordt uitgedrukt in een 5-puntssschaal van ad hoc tot geoptimaliseerd. Organisaties kunnen zichzelf per thema beoordelen en krijgen zo een beeld van waar ze op een bepaald moment staan ten opzichte van hun groeidoelstelling op dat gebied. Dit biedt ook de mogelijkheid om met elkaar te spiegelen en van elkaar te leren. 12

13 Het Maturity Model kent de volgende aspecten: 1. Organisaties & beleid; 2. Cultuur en leiderschap; 3. Mensen en competenties; 4. Integrale afwegingen op portefeuilleniveau; 5. Omgaan met stakeholders: politiek, gebruikers & overigen; 6. Invulling maatschappelijke rol; 7. Omgaan met publieke spelregels; 8. Interactie met en ruimte voor de markt; 9. Professioneel handelen in opgaven; 10. Creativiteit en flexibiliteit. Voor wie Voor opdrachtgevers die meer inzicht willen krijgen in de mate waarin ze professioneel acteren op verschillende aspecten van het opdrachtgeverschap. Vervolg De pilotversie van het model is momenteel beschikbaar op de website van de leerstoel Publiek Opdrachtgeverschap in de bouw aan de TU Delft. In de komende periode zijn er verschillende opdrachtgevende organisaties die het model onder begeleiding van de leerstoel gaan toepassen, o.a. via Aedes en het Opdrachtgeversforum. Het Opdrachtgeversforum heeft het model geadopteerd en zal het onder de aandacht van haar leden brengen. Afhankelijk van de reactie hierop zal er een definitieve versie worden gemaakt. De leerstoel zal hierbij inhoudelijk betrokken zijn, voor de praktische uitvoering is een partner nodig. We stellen voor de praktische implementatie in samenwerking met PIANOo en Aedes te organiseren. Nog teveel: Opdrachtgever denkt, markt doet. 13

14 2.4 Kennisbank voor opdrachtgevers Waarom Er is veel informatie beschikbaar voor (potentiële) opdrachtgevers. Het Actieteam had niet de behoefte daar nog nieuwe publicaties aan toe te voegen. Wel de behoefte om door de bomen het bos weer te zien, zodat ook opdrachtgevers hun informatiebehoefte adequaat kunnen invullen. Wat en hoe Het Actieteam heeft in kaart gebracht welke relevante beschikbare kennis er is. Dit heeft een overzicht opgeleverd van publicaties die elk voorzien zijn van een korte review, waarbij de nadruk ligt op de mate van bruikbaarheid voor opdrachtgevers. Voorbeeld: De volgende stap is de ontsluiting van dit materiaal via een kennisbank. Het Actieteam heeft een eerste verkenning gedaan naar de realisatie van een dergelijke kennisbank in het kader van de Bouwcampus. Daarbij gaat het om meer dan het ontsluiten van documenten. Onze droom is dat deze kennisbank een plaats wordt waar kennis en best practices elkaar ontmoeten en samen verder ontwikkelen. Daarmee wordt de kennisbank een interactief platform. 14

15 Voor wie Voor (potentiële) opdrachtgevers, maar ook opdrachtnemer en adviseurs. Tevens geschikt te maken voor onderwijsdoeleinden. Vervolg De volgende stap is het vinden van partners en middelen om de kennisbank te realiseren. In de verkenning is gesproken met SBRCURnet, mogelijk zijn er ook andere geïnteresseerden. Het Opdrachtgeversforum onderschrijft het belang van een kennisbank en wil graag meedenken, maar heeft geen middelen beschikbaar voor de realisatie. Globaal zijn er 2 scenario s: - Het onderbrengen van het verzamelde materiaal in en overdragen aan een bestaande kennisbank van bv. Pianoo, SBRCURnet of Dit vraagt om een beperkte eenmalige investering van 5-15K. - Het starten van een eigen kennisbank opdrachtgeverschap onder verantwoordelijkheid van het Opdrachtgeversforum. Behalve bestaande en nieuwe kennis kunnen ook zaken als tools (maturity model) en intervisieprogramma s hierin worden ondergebracht. Behalve een initiële investering van 10-50K vraagt dit om een jaarlijkse bijdrage/inspanning om de kennisbank actueel te houden, programma s te organiseren en de community te managen. Omvang 0,5-1,5 FTE. Het kaartbeeld zoals dat tot nu bekend is, wordt middels een PDF op de website van de Actieagenda Bouw beschikbaar gemaakt totdat duidelijk wordt of en hoe de kennisbank gerealiseerd wordt. Veel strandt in implementatie. Een pilot is OK, daarna remt het. Er is ruimte in organisaties nodig. 15

16 2.5 Intervisie Waarom Er gebeurt veel op het gebied van professionalisering van opdrachtgeverschap, maar in de praktijk valt het tempo van verandering soms tegen. Vernieuwers in organisaties lopen namelijk vaak tegen de scepsis van collega s, leidinggevenden en bestuurders aan. Een belangrijke vraag om innovatie tot een succes te maken is: hoe krijgen we de organisatie mee? Het gaat dan vaak over de zachte kant van verandering: gedrag, houding, cultuur, persoonlijke worstelingen, de spiegel voorhouden. Door middel van intervisie vinden deze vernieuwers steun, tips en inspiratie om daadwerkelijk versnelling aan te brengen in het veranderproces. Verandering wordt vooral gestimuleerd door positieve ervaringen te delen en ervan te leren. Het uiteindelijke doel is een community van vernieuwers (doeners) die groeit door olievlekwerking. Ik merk dat professionalisering een taai proces is, met veel hobbels en informele gewoonten. Wat en hoe In mei 2014 is de eerste intervisiegroep van start gegaan. Focus is daarbij de verandering die het invoeren van innovatieve (geïntegreerde) contracten vraagt van de opdrachtgevende organisaties. De eerste groep is enthousiast, en geeft aan dat de intervisie steun, bevestiging, inspiratie en inzichten biedt. Het streven is om jaarlijks minimaal 2 nieuwe intervisiegroepen op te starten, die jaarlijks 3-4 keer bij elkaar komen onder begeleiding van een professionele coach. Voor wie De intervisie is bedoeld voor vertegenwoordigers van opdrachtgevende organisaties (woningcorporaties, gemeentes, waterschappen, etc.). Op basis van onze ervaringen is het waardevol om te streven naar een diversiteit aan segmenten (U-bouw, woningbouw, infra) en ook enkele opdrachtnemers toe te voegen aan elke intervisiegroep. Door (social) media in te zetten (denk aan een what s app groep, een linked-in group, een column in Cobouw en op de kennisbank) worden de ervaringen verder verdiept en gedeeld en wordt de olievlek werking op gang gebracht. Vervolg Met behulp van enkele leden van het Opdrachtgeversforum worden twee nieuwe intervisiegroepen gestart. Wij vragen het Opdrachtgeversforum om elk jaar 16 deelnemers voor de intervisie te leveren (8 per groep) en een rol te vervullen in de coördinatie en organisatie van het opstarten van de groepen en de inzet van (social) media daarbij. Vanuit het Actieteam zijn het Rijksvastgoedbedrijf en Motion Consult vooralsnog bereid om dit jaar elk één professionele intervisiebegeleider te leveren. Na de opstart wordt aan de deelnemers gevraagd welke bijdrage zij zelf over hebben voor deelname, als tegemoetkoming in de begeleiding van de intervisie. Niet altijd anderen en omstandigheden de schuld geven. Gewoon moed tonen en je organisatie op sleeptouw nemen. 16

17 3 Gerelateerde initiatieven en resultaten van anderen: 3.1 Routeplanner Opdrachtgeverschap (ROP) De routeplanner is een initiatief van Aedes. Een praktische tool, sinds 22 april 2014 beschikbaar, om opdrachtgevers in de corporatiewereld te ondersteunen in het kiezen van de juiste uitvraag. Dit instrument is te vinden op de website van Aedes. De gehanteerde methodiek sluit goed aan bij het gedachtengoed van het Opdrachtgeversforum en het Actieteam Professionalisering Opdrachtgeverschap Verbindingen met andere actieteams Actieteam Innovatie In het Actieteam Innovatie is expliciet aandacht besteed aan de rol van opdrachtgevers bij het stimuleren van innovatie. De manier van uitvragen creëert niet zelden een innovatie-ongunstig klimaat, zo constateert het Actieteam Innovatie. Het Actieteam Innovatie doet in haar rapport suggesties om daar verandering in te brengen. De stip op de horizon hierbij is een volwassen bouwindustrie. Om dit te bereiken zijn opdrachtgevers richtingbepalend. De meest in het oog springende richtinggevende thema s zijn: De gebruiker centraal bij planontwikkeling; De verduurzaming van grondstoffen- en energiegebruik; De blijvende aanpasbaarheid van gebouwen Een door het Actieteam Innovatie genoemde actie gericht op opdrachtgevers, is kennisontwikkeling van innovatief aanbesteden. In de ogen van het Actieteam Innovatie kunnen opdrachtgevers een primaire rol vervullen als het gaat om innovatie in de bouwsector. De wijze waarop zij hun vraag aan de markt stellen heeft invloed op de opstelling waarmee aanbiedende partijen reageren, zowel met het product als met het proces Actieteam Menselijk Potentieel Ook het Actieteam Menselijk Potentieel heeft aandacht besteed aan de de verbinding tussen de menselijke factor en de verhouding tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Zij hebben zich daarbij laten inspireren door Marleen Hermans, Hoogleraar Professioneel Opdrachtgeverschap aan de TU Delft. Zij zegt in een film die in opdracht van het Actieteam Professionalisering Opdrachtgeverschap is gemaakt dat naar haar wijze van zien de meeste opdrachtgevers bewust onbekwaam zijn. Bijna iedereen denkt na over de omslag die men moet maken, is haar stelling. Volgens Hermans is er weinig verbinding tussen de organisatiestrategie en het organisatiebeleid en datgene wat er in de uitvoering n de projecten gebeurt. Omdat projectorganisaties tijdelijke structuren zijn is de leercurve zeer beperkt. Haar aanbeveling is om het begrip Lerende projecten te introduceren. Daarmee wordt het Leren onderdeel van de opdracht aan projectteams en ontstaat een leercurve over projecten heen. De leden van projectteams worden op deze manier aangesproken op het uitvoeren van activiteiten op het gebied van de Lerende Organisatie" 17

18 SBRCurnet heeft deze handschoen opgepakt door in haar KennisPartnerProjecten dit onderdeel in de toekomst expliciet mee te nemen. De huidige manier van vragen belemmert innovatiekracht en opdrachtgevers sturen onvoldoende op meetbare prestatie. 18

19 Bijlage 1: Samenstelling van het Actieteam Alfred van den Bosch De Alliantie / Woonvisie Eva Boudewijn Motion Consult Felix van Baal Hevo Gerben van Dijk (secretaris) Vernieuwing Bouw Hans de Jonge (voorzitter) TU Delft / Brink Groep Henk Homberg ERA Contour Leentje Volker Leerstoel Publiek Opdrachtgeverschap / Opdrachtgeversforum Marcel Noordhuis Deloitte Margriet Drijver (trekker) De Bouwer & Partners Nynke Sijtsma Rijksgebouwendienst / Rijksvastgoedbedrijf Roderik van Lith Wonion Ron Sierink Mitros Stan Lyczak Gemeente Alphen aan den Rijn Vincent Gruis TU Delft / Hogeschool Utrecht Enorme verschillen in houding en beleving aan opdrachtgevers- en opdrachtnemerskant. Met enorme impact op verhoudingen. Alleen wie beide kanten gezien heeft, weet wat dit betekent. Wat jammer dat mensen geen problemen kunnen ruilen, iedereen weet hoe hij die van een ander moet oplossen. Verantwoording: beelden via Linkedin en Vimeo citaten ontleend aan de bijeenkomsten van het Actieteam 19

20 Bijlage 2: Publicaties door (leden van) het Actieteam Succesfactoren opdrachtgeverschap, onderzoek door EIB in opdracht van het Actieteam, - website EIB juli 2014 Maturity Model Publiek Opdrachtgeverschap in de Bouw, door Leerstoel Publiek Opdrachtgeverschap in de Bouw in opdracht van het Actieteam, website leerstoel, incl Excelmodel 2014 Een simpele opdracht: keer nul-op-de-energiemeter over het bezoek van Leen van Dijk van de Stroomversnelling aan het Actieteam website Actieagenda juni 2014 Sleutel voor verandering ligt in relatie opdrachtgever en opdrachtnemer over de verschijning van de films website Vernieuwing Bouw juni 2014 Enquete naar Succesfactoren goed opdrachtgeverschap in de bouw - website Actieagenda maart 2014 Op eieren lopen over vertrouwen en juridisering van aanbestedingen website Actieagenda - februari 2014 Actieteam Professionalisering Opdrachtgeverschap nu echt los over de start en samenstelling van het Actieteam website Actieagenda oktober

Overheden als moderne opdrachtgever

Overheden als moderne opdrachtgever Overheden als moderne opdrachtgever Organisatorische randvoorwaarden voor professioneel opdrachtgeverschap bij nieuwe samenwerkingsvormen bij Waterschappen Prof.dr.ir. Marleen Hermans, TU Delft, Bouwkunde,

Nadere informatie

Professioneel opdrachtgeverschap? Over keuzes & eigen professionaliteit

Professioneel opdrachtgeverschap? Over keuzes & eigen professionaliteit Professioneel opdrachtgeverschap? Over keuzes & eigen professionaliteit Prof.dr.ir. Marleen Hermans Leerstoel Publiek opdrachtgeverschap in de bouw, TU Delft Managing Partner Brink Management & Advies

Nadere informatie

Maturity Model Publiek Opdrachtgeverschap in de Bouw

Maturity Model Publiek Opdrachtgeverschap in de Bouw Maturity Model Publiek Opdrachtgeverschap in de Bouw Beschrijving voor praktijktoepassing Door: Prof.dr.ir. Marleen Hermans, Dr.ir. Leentje Volker, Pieter Eisma MSc. TU Delft, Faculteit Bouwkunde, Real

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw

Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw Veranderende informatiebehoefte bij opdrachtgevers in de bouw Prof.dr.ir. Marleen Hermans Leerstoel Publiek opdrachtgeverschap in de bouw, TU Delft Managing Partner, Brink Management & Advies mede mogelijk

Nadere informatie

Professionele en persoonlijke groei?

Professionele en persoonlijke groei? + Professionele en persoonlijke groei? Samen naar meer resultaat, meer gemak en meer plezier! Han Oei Oei voor Groei - www.oeivoorgroei.nl info@oeivoorgroei.nl 0633794681 + Meer resultaat, meer gemak en

Nadere informatie

Het stappenplan. Inleiding

Het stappenplan. Inleiding Het stappenplan Inleiding Op de pagina instrumenten op Overstag.nu vind je instrumenten, informatie en inspiratie om binnen je eigen organisatie met het thema duurzame inzetbaarheid aan de slag te gaan.

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen RRBOUWRAPPORT 144 Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen 2 Handreiking Virtueel Bouwen Aan de slag met BIM, Gewoon doen! Jan Straatman en Willem Pel, Balance & Result Organisatie

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015

MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN. Ruysdael onderzoek 2015 MEDEZEGGENSCHAP EN SUCCESFACTOREN Ruysdael onderzoek 2015 Succes maak je samen Ruysdael is gespecialiseerd in innovatie van mens en organisatie. Vanuit de overtuiging dat je samen duurzame meerwaarde creëert.

Nadere informatie

Projectopdracht PAR in oprichting in het Pilotjaar 2015

Projectopdracht PAR in oprichting in het Pilotjaar 2015 Projectopdracht PAR in oprichting in het Pilotjaar 2015 Waarom een PAR in Zinzia? De visie en strategie van Zinzia bieden een duidelijke koers aan de organisatie. Vanaf 2013 heeft - met het kompas Ziel

Nadere informatie

Een kennis- en netwerkorganisatie voor professionals¹ >>

Een kennis- en netwerkorganisatie voor professionals¹ >> Een kennis- en netwerkorganisatie voor professionals¹ >> die organisaties adviseren over en begeleiden bij uiteenlopende innovaties op het gebied van organisatie- en werkvormen, arbeidsrelaties, leiderschap

Nadere informatie

Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing

Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing Virtueel Bouwen BIM Stand van toepassing Jan Straatman, Balance & Result Organisatie Adviseurs b.v. 1 i.s.m. Willem Pel, Balance & Result en Hans Hendriks, debimspecialist 15 november 2010 Virtueel bouwen

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Kennis van de Overheid. Samenwerken met omgevingsdiensten? Richting goed opdrachtgeverschap. Training

Kennis van de Overheid. Samenwerken met omgevingsdiensten? Richting goed opdrachtgeverschap. Training Kennis van de Overheid Samenwerken met omgevingsdiensten? Training Inleiding Herkent u zich in de worsteling met uw rol als opdrachtgever van de omgevingsdienst? Gemeenten en provincies zijn immers zowel

Nadere informatie

De waterschappen als publieke opdrachtgever

De waterschappen als publieke opdrachtgever De waterschappen als publieke opdrachtgever (periode 2014-2016) Voor iedereen die met de waterschappen te maken krijgt als opdrachtgever voor de realisatie van, of het beheer en onderhoud aan, (waterschaps)werken,

Nadere informatie

Ontwikkelplan Inzicht in cliëntervaringen

Ontwikkelplan Inzicht in cliëntervaringen Ontwikkelplan Inzicht in cliëntervaringen 1a. Niveau Ervaren kwaliteit van leven door de cliënt. 1b. Kwaliteitsthema Cliëntervaring Het werken aan dit kwaliteitsthema maakt onderdeel uit van de integrale

Nadere informatie

Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot. Januari 2015

Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot. Januari 2015 Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot Januari 2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Resultaten... 4 2.1 Onderzoeksverantwoording... 4 2.2 Hoe tevreden

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Peer review in de praktijk

Peer review in de praktijk Rotterdam, maart 2013 Gwen de Bruin Susan van Geel Karel Kans Inhoudsopgave Inleiding Vormen van peer review Wat is er nodig om te starten met peer review? Wat levert peer review op? Succesfactoren Inleiding

Nadere informatie

6 DIAGNOSTICEREN VAN PROCESSEN PPI-MODEL

6 DIAGNOSTICEREN VAN PROCESSEN PPI-MODEL 6 DIAGNOSTICEREN VAN PROCESSEN PPI-MODEL Inleiding Deel 2 van dit werkboek richt zich op het diagnosticeren en verbeteren van de individuele onderdelen van het Professional Performance Improvement model,

Nadere informatie

Wat neem ik mee naar aanleiding van de bijeenkomst op 25 september bij Sioo

Wat neem ik mee naar aanleiding van de bijeenkomst op 25 september bij Sioo Wat neem ik mee naar aanleiding van de bijeenkomst op 25 september bij Sioo Uit jullie antwoorden op de twee vragen Wat neem ik mee? En welke vragen heb ik nog? Halen we het volgende: Wat neem ik mee?

Nadere informatie

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Algemeen De post-hbo opleiding Management in Zorg en Welzijn is een opleiding van 1,5 jaar voor mensen met een afgeronde hbo-opleiding die werkzaam zijn in de sector zorg en welzijn en

Nadere informatie

MT-bijeenkomst GP/CGO workshop implementatie

MT-bijeenkomst GP/CGO workshop implementatie MT-bijeenkomst GP/CGO workshop implementatie Cees de Jong Groenhorst College Almere Almere 11-10-2011 voorstellen Cees de Jong Adviesgroep Groen beroepsonderwijs CPS Betrokken bij o.a.: Invoeren CGO VMBO,

Nadere informatie

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag!

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Johan van Dalen, ProRail, Cindy de Groot, Provincie Zuid-Holland Esther Veendendaal, RVO 5 juni 2014 Ontstaan van Duurzaam GWW Het begon met Duurzaam Inkopen Nu verder

Nadere informatie

Project Dijkversterking Krimpen

Project Dijkversterking Krimpen Project Dijkversterking Krimpen Dijkversterking & UAV-gc Samenwerken met de opdrachtnemer Huub Verbruggen Projectmanager Dijkversterking Krimpen Even voorstellen Huub Verbruggen Projectmanager van beroep

Nadere informatie

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH Roadmap Institute for Positive Health April 2016 Stichting IPH INTRODUCTIE VAN DE IPH ROADMAP De IPH roadmap schetst de resultaten die IPH de komende jaren wil realiseren. De weg naar de resultaten toe

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft TU Delft Delft University of Technology Technische Universiteit Delft ZELFVERKLARING TU Delft Delft University of Technology ^ ^ ^ ^ ^ Code Verantwoordelijk Marktgedrag Pag./van 1/5 De TU Delft verklaart

Nadere informatie

3. Uitvoeren en een verslag van voorlichtings- en communicatieactiviteiten (activiteit F)

3. Uitvoeren en een verslag van voorlichtings- en communicatieactiviteiten (activiteit F) 3. Uitvoeren en een verslag van voorlichtings- en communicatieactiviteiten (activiteit F) Portal IK WIL...Doen wat nodig is! Het HR-instrumentarium dat in het kader van de pilots is verzameld heeft een

Nadere informatie

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Samenvatting Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Datum 15 augustus 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Projectnummer

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten

Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten Partnerselectie ketensamenwerking: succesfactoren en leerpunten vertrouwen, transparantie & Verbondenheid 2 Voor het Volledige rapport: www.regieraadbouwzuid.nl Een nieuwe marktbenadering Bij Wonen Limburg

Nadere informatie

Advies en plan van aanpak om leren rondom patiëntveiligheid te borgen in het medisch en verpleegkundig onderwijs oktober 2011

Advies en plan van aanpak om leren rondom patiëntveiligheid te borgen in het medisch en verpleegkundig onderwijs oktober 2011 N A A R E E N D O O R L O P E N D E L E E R L I J N PAT I Ë N T V E I L I G H E I D Advies en plan van aanpak om leren rondom patiëntveiligheid te borgen in het medisch en verpleegkundig onderwijs oktober

Nadere informatie

De belangrijkste resultaten van de enquête over (semi-)publieke opdrachtgevers in Nederland

De belangrijkste resultaten van de enquête over (semi-)publieke opdrachtgevers in Nederland De belangrijkste resultaten van de enquête over (semi-)publieke opdrachtgevers in Nederland Faculteit Bouwkunde, Technische Universiteit Delft Leerstoel Publiek Opdrachtgeverschap Mede mogelijk gemaakt

Nadere informatie

ORGANISATIEDISSONANTIE

ORGANISATIEDISSONANTIE ORGANISATIEDISSONANTIE Hebben wij dat? Marianne Kok 2015 Marianne Kok Titel Organisatiedissonantie Ondertitel Hebben wij dat? ISBN 978-90-823911-0-7 Druk Eerste druk, 2015 NUR 801 management algemeen Trefwoorden:

Nadere informatie

Pas op: instrumenten!!

Pas op: instrumenten!! DE TOOLBOX VAN COMPETENTIEONTWIKKELING 2009 Dirk Vandecruys itineris bvba Hogedries 29 3990 PEER Tel.: 0497/441.365 1 Voor mens en organisatie Pas op: instrumenten!! Veiligheidswaarschuwing (lezen voor

Nadere informatie

Actieplan Vernieuwend Verbinden in het kort

Actieplan Vernieuwend Verbinden in het kort Actieplan Vernieuwend Verbinden in het kort Inleiding De bouwsector staat al té lang onder té zware druk. Dat laat zich ook in onze vereniging voelen. U bent kritisch: op de kosten, maar ook op de inhoud

Nadere informatie

Roadmap BIM Loket. Versie 7, 1 december 2015. 1.1 Inleiding

Roadmap BIM Loket. Versie 7, 1 december 2015. 1.1 Inleiding Roadmap BIM Loket Versie 7, 1 december 2015 1.1 Inleiding Eind april 2015 is de Stichting BIM Loket opgericht. Afgelopen maanden is de organisatie ingericht en opgestart. Mede op verzoek vanuit de BIR

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Hoe denkt de vrijgevestigde Friese psycholoog en orthopedagoog hierover?

Hoe denkt de vrijgevestigde Friese psycholoog en orthopedagoog hierover? E-health Hoe denkt de vrijgevestigde Friese psycholoog en orthopedagoog hierover? Een genuanceerde benadering ROS Friesland heeft geïnventariseerd hoe psychologen en orthopedagogen denken over het gebruik

Nadere informatie

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Ineke van den Berg, Magda Ritzen & Albert Pilot Universiteit

Nadere informatie

20-05-2014. Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus. ICT of WMO. Warming up

20-05-2014. Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus. ICT of WMO. Warming up Emmen Revisited van 1.0 naar 3.0! Perspectief Eigenaarschap Wie regisseert wie? ER 3.0 en 4.0? Simon Henk Luimstra s.luimstra@emmen.nl Warming up Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus

Nadere informatie

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers Iedereen sterk Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers JANUARI 2016 Veranderen moet veranderen Verandering is in veel gevallen een top-down proces. Bestuur en management signaleren

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Leergang Hoger Management

Leergang Hoger Management Leergang Hoger Management Ontwikkelen van leiderschap in het voortgezet onderwijs 1 Een samenwerking tussen Marant Interstudie en Kennisland. 2 De samenwerking tussen Marant Interstudie en Kennisland verbindt

Nadere informatie

Rolbewust handelen bij nieuwe samenwerkingsvormen een uitdaging voor opdrachtgevers (en ketenpartners)

Rolbewust handelen bij nieuwe samenwerkingsvormen een uitdaging voor opdrachtgevers (en ketenpartners) Rolbewust handelen bij nieuwe samenwerkingsvormen een uitdaging voor opdrachtgevers (en ketenpartners) Prof.dr.ir. Marleen Hermans Leerstoel Publiek opdrachtgeverschap in de bouw, TU Delft 1 Publiek opdrachtgeverschap

Nadere informatie

contractmanagement PIANOo Congres 2011 Ir. Ing Harry Verkooijen Hoofd SBO-ICM Harry.verkooijen@minbzk.nl

contractmanagement PIANOo Congres 2011 Ir. Ing Harry Verkooijen Hoofd SBO-ICM Harry.verkooijen@minbzk.nl Van contractbeheer naar contractmanagement PIANOo Congres 2011 Ir. Ing Harry Verkooijen Hoofd SBO-ICM Harry.verkooijen@minbzk.nl Doel van de presentatie (1) Waarom verdient contractmanagement een speciale

Nadere informatie

Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3

Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3 Ervaringen en aanbevelingen op het gebied van datamanagement Geleerde lessen van zes pilotprojecten Eindrapport Regie in de Cloud -project werkpakket 3 Introductie Onderzoekers in zes pilotprojecten hebben

Nadere informatie

CONCEPT.. ( datum) Versie:. ( nummer )

CONCEPT.. ( datum) Versie:. ( nummer ) Persoonlijke Balanced Scorecard van.( naam ) Pagina 1 2. Inhoud Titel Pagina 1. Voorblad 1 2. Inhoud 2 3. Aanleiding 3 4. Missie 4 5. Doelstellingen 5 6. Kritieke succesfactoren 6 7. Overzicht prestatie-indicatoren

Nadere informatie

Agile Consortium International Agile Master Assessment

Agile Consortium International Agile Master Assessment Agile Consortium International Agile Master Assessment Agile Master Assessment Info & Criteria Page 1 of 5 Version 1.0 Wat is het Agile Master Certificaat Het Agile Master Certificaat is een bewijs van

Nadere informatie

Nieuwsbulletin Brandonderzoek

Nieuwsbulletin Brandonderzoek Nieuwsbulletin Brandonderzoek Foto Erik Schadelee Nieuwsbulletin Brandonderzoek augustus 2012 In dit nieuwsbulletin leest u welke vorderingen er binnen het project brandonderzoek van het CCV zijn gemaakt.

Nadere informatie

Onderzoek bij een ambulancedienst

Onderzoek bij een ambulancedienst THEMA Sibrenne Wagenaar & Joitske Hulsebosch Hoe kan communicatietechnologie organisaties ondersteunen? Onderzoek bij een ambulancedienst In ons privéleven is technologie overal binnengedrongen. We gaan

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management

In deze nieuwsbrief. Het belang van Strategisch Risico Management In deze nieuwsbrief Het belang van Strategisch Risico Management Van Videoanalyse naar Nieuwe Fabrieksinrichting Spelenderwijs de risico s voor een Woningcorporatie bespreken en oplossen Een Team samenstellen?

Nadere informatie

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN

RESULTAATGERICHT ORGANISEREN RESULTAATGERICHT ORGANISEREN Hoe de beste resultaten te halen uit uw organisatie, managers en medewerkers. Wat is resultaatgericht organiseren? Resultaatgericht organiseren heeft als doel om organisaties

Nadere informatie

Recept 5: Hoe faciliteren we verbetering? Een recept voor een cultuur van verbeteren

Recept 5: Hoe faciliteren we verbetering? Een recept voor een cultuur van verbeteren Recept 5: Hoe faciliteren we verbetering? Een recept voor een cultuur van verbeteren Het gerecht Het resultaat: medewerkers met oog voor verbetering, in een organisatiecultuur waarin continu verbeteren

Nadere informatie

Bestuurssecretaris en...

Bestuurssecretaris en... het Zijlstra Center for Public Control and Governance www.hetzijlstracenter.nl Bestuurssecretaris en... Oriëntatie op de functie bestuurssecretaris het Zijlstra Center for Public Control and Governance

Nadere informatie

Communicatieplan FICE NL

Communicatieplan FICE NL Communicatieplan FICE NL In dit communicatieplan wordt voor verschillende doelgroepen de doelen, middelen en communicatiemomenten besproken. In de communicatie zijn de volgende doelgroepen te onderscheiden:

Nadere informatie

hr Duurzaam succesvol

hr Duurzaam succesvol hr Duurzaam succesvol Duurzaamheid is een thema binnen veel organisaties. Logisch, iedere organisatie wil graag goed gekwalificeerde, gemotiveerde en gezonde medewerkers. In steeds meer Cao s worden dan

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Pilot TRIASLegitimatiecheck

Pilot TRIASLegitimatiecheck De TRIASLegitimatiecheck is een instrument waarmee corporaties, samen met hun stakeholders, hun legitimatie kunnen vaststellen en versterken. Aedes en Atrivé zoeken vier of vijf corporaties die het instrument

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5

Themaboek IBL2 Beleidsadviseur 5 Project Balanced Scorecard Vakcode 56012 Verantwoordelijke dhr. H. Kevelham ECTS 6 Kwartiel 1.3 en 1.4 Competenties IBL1, IBL2, IBL3, IBL7 Prestatie-indicatoren 1.1, 1.2, 1.3, 1.4, 1.5, 2.1, 2.2, 2.3,

Nadere informatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Auteur: Remy Stibbe Website: http://www.stibbe.org Datum: 01 mei 2010 Versie: 1.0 Whitepaper implementatie workflow in een organisatie 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Co-creatie/Lean een cultuuromslag

Co-creatie/Lean een cultuuromslag Wat betekent LEAN Bouwen voor de bouwketen? Rudolph van den Bergh Directeur ERA Contour Balance & Result Co-creatie/Lean een cultuuromslag 10 oktober 2012 Rudolph van den Bergh 1 Programma 1. Profiel 2.

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Succesvol verzekeren in 2015: wat vraagt dat van onze medewerkers? Taskforce Samenhangend Inzetbaarheidsbeleid

Succesvol verzekeren in 2015: wat vraagt dat van onze medewerkers? Taskforce Samenhangend Inzetbaarheidsbeleid MT-presentatie Succesvol verzekeren in 2015: wat vraagt dat van onze medewerkers?. Taskforce Samenhangend Inzetbaarheidsbeleid Campagne De verzekeringsbranche werkt aan inzetbaarheid Start Startsein in

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

Definitie zelfredzaamheid

Definitie zelfredzaamheid Zelfredzaamheidsscan Definitie zelfredzaamheid Onder zelfredzaamheid verstaan we de sociale, fysieke en cognitieve vaardigheden van mensen om zichzelf te redden op alle levensterreinen. Samenredzaamheid

Nadere informatie

Managementgame Het Nieuwe Werken

Managementgame Het Nieuwe Werken Resultaten Managementgame Het Nieuwe Werken www.managementgamehetnieuwewerken.nl Leren door horen en zien, maar vooral doen en ervaren! MANAGEMENT GAME HET NIEUWE WERKEN Inleiding Think too Organisatieadviseurs

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59 Inhoud Inleiding 7 1 Coaching en ontwikkeling van medewerkers in organisaties 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Professionele ontwikkeling in organisaties 13 1.3 Coaching in organisaties 14 1.4 Coachend leidinggeven

Nadere informatie

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1. INLEIDING... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2 Doel... 4 2. VISIE OP LEREN EN ONTWIKKELEN... 6 2.1 De relatie tussen leeractiviteiten

Nadere informatie

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 Hoort bij raadsvoorstel 27-2012 BIJLAGE 2 APPENDIX 1. CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 1. Doel van de opdracht Winnen van de titel Culturele Hoofdstad van Europa voor het project 2018Brabant

Nadere informatie

4Support programma. De regie in eigen hand. 4Challenge simulaties Margreet Uyterlinde 0621871251 www.4challenge.nl

4Support programma. De regie in eigen hand. 4Challenge simulaties Margreet Uyterlinde 0621871251 www.4challenge.nl 4Support programma De regie in eigen hand 4Challenge simulaties Margreet Uyterlinde 0621871251 www.4challenge.nl De wereld van woningcorporaties verandert in rap tempo De corporatie van de toekomst heeft

Nadere informatie

[Excelleren door. Ambitie is Van deze digitale tijd zijn. Uw organisatie bij de tijd door inzet van nieuwe marketing en communicatie

[Excelleren door. Ambitie is Van deze digitale tijd zijn. Uw organisatie bij de tijd door inzet van nieuwe marketing en communicatie [Excelleren door Uitdaging] Uw organisatie bij de tijd door inzet van nieuwe marketing en communicatie Ze trekken in duizelingwekkende snelheid voorbij, de digitale vernieuwingen. Vandaag in, kan morgen

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

GEDRAGSCODE PUBLIEK OPDRACHTGEVER- SCHAP

GEDRAGSCODE PUBLIEK OPDRACHTGEVER- SCHAP GEDRAGSCODE PUBLIEK OPDRACHTGEVER- SCHAP Het Opdrachtgeversforum in de bouw is een netwerkorganisatie van (semi-)publieke opdrachtgevers in de bouw en infrastructuur. Deelnemers zijn: de Alliantie, Dienst

Nadere informatie

Resultaten online enquête Kennisknooppunt Stadslandbouw

Resultaten online enquête Kennisknooppunt Stadslandbouw Resultaten online enquête Kennisknooppunt Stadslandbouw 7 oktober 2015, Jan Eelco Jansma Samenvatting Dit document doet verslag van een online enquête (voorjaar-zomer 2015) onder betrokkenen bij stadslandbouw.

Nadere informatie

Diagnose instrument Organisatie vernieuwing

Diagnose instrument Organisatie vernieuwing Diagnose instrument Organisatie vernieuwing Doel De checklist helpt een managementteam om een beslissing te nemen over de meest belovende aangrijpingspunten voor verandering. Tevens kan het gebruikt worden

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v

Aanbesteden voor dummies. 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v Aanbesteden voor dummies 24 november 2011 Seth van der Wielen Adviesburo De Meent b.v 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aanbestedingsvormen 3. Contractvormen 4. Zorg voor een goede opdrachtnemer 5. Vraag

Nadere informatie

Wat is een Green Deal?

Wat is een Green Deal? Wat is een Green Deal? Maatschappelijke initiatieven die groene groei moeten stimuleren Gericht op innovatie, zowel techniek als proces Samenwerking tussen bedrijven/organisaties en rijksoverheid Wegnemen

Nadere informatie

Kwetsbare mensen doen mee in wijken en buurten

Kwetsbare mensen doen mee in wijken en buurten Kwetsbare mensen doen mee in wijken en buurten Leerervaringen uit het ontwikkel- en onderzoeksproject 14 maart 2011 Jolanda Habraken Inhoud presentatie Aanleiding project Structuur Activiteiten Resultaten

Nadere informatie

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Onderzoek naar het effect van de Novius Architectuur Academy Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Door met meerdere collega s deel te nemen aan een opleiding voor bedrijfsarchitecten, werden mooie

Nadere informatie

Uitwerking drie scenario's voor Monitor Maatschappelijk Resultaat

Uitwerking drie scenario's voor Monitor Maatschappelijk Resultaat Uitwerking drie scenario's voor Monitor Maatschappelijk Resultaat Datum 24 september 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Scenario 1: Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de vulling van de monitor, met aanvullingen

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

AVI-activiteiten 2015. Transformatieagenda

AVI-activiteiten 2015. Transformatieagenda AVI-activiteiten 2015 Transformatieagenda Januari 2015 Inhoudsopgave Transformatieagenda... 3 Agendapunten transformatie 2015... 5 Aandacht voor iedereen Het programma Aandacht voor iedereen heeft als

Nadere informatie

leergang projectontwikkeling

leergang projectontwikkeling Inleiding Professionalisering van het vak is in alle NEPROM-opleidingen hét uitgangspunt Een goede samenwerking tussen overheid en smaatschappijen bevorderen, staat bij de NEPROM hoog op de agenda. Daarnaast

Nadere informatie

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Commissie Ruimte, Verkeer en Wonen, 2 februari 2015 Agenda Onderwerpen 1. Verbetertraject beheersing grondexploitaties

Nadere informatie

Intermedius, Passie, grip en structuur voor u en uw organisatie

Intermedius, Passie, grip en structuur voor u en uw organisatie Intermedius, Passie, grip en structuur voor u en uw organisatie Wilt u organisatieveranderingen effectief vormgeven en besturen? Zorg dan dat projecten en programma s elkaar versterken in een gestructureerde

Nadere informatie

InnoTeP 2013. Innovatie als wereldgerecht Een kijkje in onze keuken

InnoTeP 2013. Innovatie als wereldgerecht Een kijkje in onze keuken InnoTeP 2013 Innovatie als wereldgerecht Een kijkje in onze keuken Fredo Schotanus, Jan-Pieter Papenhuijzen & Alexander Degenkamp 27 september 2013 Inhoud 3. 1. 2. Inhoud Pagina 2 van 17 Introductie Innovatie

Nadere informatie

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 Onderstaande diagnostische vragenlijst bestaat uit 12 items. De score geeft weer in welke mate uw organisatie reactief, responsief, pro-actief

Nadere informatie