Computerarchitectuur en netwerken. Gedistribueerde IPC

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Computerarchitectuur en netwerken. Gedistribueerde IPC"

Transcriptie

1 Computerarchitectuur en netwerken 6 Gedistribueerde IPC Lennart Herlaar 21 september 2015

2 Inhoud IPC: locaal vs. gedistribueerd Message passing Client/server model Remote Procedure Call locaal vs. gedistribueerd marshalling Name server Ports IPC in het Internet Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 1

3 Gedistribueerde IPC 1 Proces A Proces B netwerk Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 2

4 Gedistribueerde IPC 2 virtuele communicatie Proces A Proces B netwerk software netwerk software Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 3

5 Gedistribueerde IPC 3 Files slecht Grofmazig moeilijk te synchroniseren Gedistribueerd misschien via een netwerk file systeem Pipes nee voornamelijk één op één éénrichting named pipes als geen gemeenschappelijke voorouder Pipes zitten binnen 1 computer Shared memory nee semaforen o.i.d. nodig voor synchronisatie signals/boodschappen e.d. voor seintjes Shared memory zit in 1 computer Message passing ja Flexibel Mits software dit toestaat Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 4

6 Message Passing 1 Het message passing model kan gemakkelijk in een netwerk omgeving gebruikt worden. Als het niet in het O.S. zit dan vaak via aparte laag software (middleware) De API bestaat uit een SEND en RECEIVE opdracht en de nodige administratieve operaties. Ontwerpbeslissingen: synchroon of asynchroon: blokkeert een zendend proces tot de boodschap aangekomen is? één- of tweerichting: Is elke boodschap onafhankelijk of is er een request reply combo? In het laatste geval: wacht de verzoeker tot het antwoord binnen is? Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 5

7 Message Passing 2 Adressering: hoe benoemen de communicerende partners elkaar? Hoe vinden communicerende partners elkaar? Zijn er timeouts en recovery bij de communicatie? Kunnen er meer processen tegelijk betrokken zijn in één communicatie? Kan de ontvanger selecteren welke boodschappen wel/niet te ontvangen? Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 6

8 Client/server model In het client-server model worden diensten uitgevoerd door server processen Een client is een proces dat een dienst wil laten uitvoeren door een server De server processen zitten meestal op speciaal aangewezen computers (die ook servers genoemd worden) Clients zijn vaak pc s, tablets, smartphones Servers kunnen weer clients zijn van andere servers Voorbeelden: Fileserver, HTTP-server, printserver, database server In microkernel O.S. worden vele O.S. taken in serverprocessen uitgevoerd In Unix en Windows sommige taken ook (In Unix heten ze vaak daemons, in Windows services ) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 7

9 Client/server communicatie 1 Communicatie met message passing client server SEND request REC reply Wacht of doe iets anders REC request SEND reply Verwerk request Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 8

10 Inhoud IPC: locaal vs. gedistribueerd Message passing Client/server model Remote Procedure Call = locaal vs. gedistribueerd marshalling Name server Ports IPC in het Internet Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 9

11 RPC 1 RPC (Remote Procedure Call) = manier van InterProces Communicatie, waarbij de vorm van een procedure/functie/methode-aanroep gebruikt wordt. De implementatie ervan kan d.m.v. messages e.d. plaatsvinden. De aanroeper en de aangeroepen functie kunnen in verschillende processen draaien, en op verschillende computers. Voordeel is dat het procedure (methode)-aanroep idee beter bekend is bij programmeurs dan message passing. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 10

12 RPC 2 Communicatie met RPC client server REQUEST SERVICE (parameters) REC request SEND reply Of hier als methode geschreven Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 11

13 RPC 3 Programma s lopen dan als gedistribueerde sequentiële processen. De opdrachten worden sequentiëel uitgevoerd maar verspreid over verschillende computers Onder water worden nog acknowledge berichten verstuurd: Alleen aan het eind (RRA Request-Reply-Acknowledge) Zowel na de request als na de reply (RARA Request-Acknowledge-Reply-Acknowledge) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 12

14 RPC 4 De object-georienteerde vorm wordt ook wel Remote Method Invocation (RMI) genoemd. Voorbeelden: de Distributed Computing Environment van de Open Software Foundation (OSF DCE) is op RPC gebaseerd (niet objectgeörienteerd) Microsoft Windows COM is op OSF DCE gebaseerd maar is wel objectgeörienteerd. Tegenwoordig.NET remoting. Java heeft RMI ingebouwd. Corba is een taal-onafhankelijk, O.S.-onafhankelijk, leverancier-onafhankelijk objectgeörienteerd systeem voor RPC (dus eigenlijk RMI). SOAP is een RPC systeem gebaseerd op XML (niet objectgeörienteerd). Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 13

15 Verschillen gedistribueerd/locaal Onafhankelijke crashes Bij RPC kan de aanroeper of de aangeroepene crashen terwijl de ander doorgaat Bij locale aanroep crasht het hele proces. Wat moet de ander doen? Geen gemeenschappelijke tijd Verschillende computers kunnen niet exact dezelfde tijd bijhouden. Algoritmes die van de tijd afhangen kunnen dus anders lopen op een gedistribueerd systeem. Tijd in een gedistribueerd proces heeft een partiële ordening. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 14

16 Partiële ordening tijd A SEND B RECEIVE C D RECEIVE E SEND F Weet je of B eerder of later is dan E? Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 15

17 Verschillen gedistribueerd/locaal Toegang tot variabelen In een RPC heeft de functie die aangeroepen wordt niet noodzakelijk toegang tot alle variabelen. Geen gemeenschappelijke toestand De toestand van een gedistribueerd proces is verdeeld over verschillende locaties. Het is lastig om een consistent overzicht van de hele toestand bij de hand te hebben. Hiervoor zijn zogenaamde snapshot algoritmes ontwikkeld. Scheduling Aanroeper en aangeroepene worden afzonderlijk gescheduled. Deadlock kan het gevolg zijn. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 16

18 Verschillen gedistribueerd/locaal Adressering De service (aangeroepen functie) moet gevonden worden, meestal op run-time. Data representatie en structuren Speciale voorzieningen moeten getroffen worden als aanroeper en aangeroepene verschillende datarepresentaties gebruiken, en datastructuren moeten bij elkaar geraapt worden. Wijzigingen in aanroeper-data Een remote procedure kan niet zomaar wijzigingen in data van de aanroeper maken. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 17

19 Transparante RPC Bij transparante RPC ziet een RPC er in de aanroeper precies hetzelfde uit als een locale aanroep. De procedure zelf wordt ook als een normale procedure gedeclareerd (en kan locale aanroepen aan). Bij de aanroeper wordt een functie toegevoegd met dezelfde naam en parameters als de aan te roepen functie (client stub). Deze pakt de parameters op, verstuurt ze naar de aangeroepene en geeft het resultaat terug. Bij de aangeroepen functie wordt een server stub of skeleton gemaakt die de parameters uit de boodschappen haalt, de functie aanroept en het resultaat terugstuurt. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 18

20 Transparante RPC Parameters en resultaten moeten geschikt gemaakt worden voor netwerkverkeer: marshalling en omgekeerd: unmarshalling. Voor gemarshalde gegevens moet een gemeenschappelijke datarepresentatie gebruikt worden (Network Data Representation). De stubs maken gebruik van het RPC runtime systeem. De stubs worden automatisch gegenereerd met een speciale compiler. De specificatie van de functie interface gebeurt vaak in een aparte taal (IDL = Interface Definition Language) Via een name server maakt de server bekend dat een service beschikbaar is. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 19

21 Stubs client u=f(x,y,z) 10 (M) 1 2 x y z (U) 9 u client stub O.S/netwerk server F 5 6 u=f(x,y,z) 3 (U) 4 x y z 7 8 u (M) server stub O.S/netwerk (M) = marshall (U) = unmarshall Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 20

22 Marshalling/unmarshalling Simpele parameters (integer, float, char e.d.) worden naar Network Data Representation omgezet. Variabele parameters (arrays e.d.) moeten de grootte erbij hebben Pointers worden vervangen door de betreffende inhoud Parameters kunnen twee kanten uitgaan (in en out) out parameters moeten bij terugkeer teruggezet worden Grote parameters kunnen beter niet in zijn geheel meegegeven worden. Bij DCE is het mogelijk om een pipe type te gebruiken (waarden worden op verzoek opgestuurd). Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 21

23 Server implementatie Een single-threaded server kan een grote bottleneck vormen Tijdens wachten in de server kunnen geen andere cliënten bediend worden request server wacht reply Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 22

24 Server implementatie Oplossing: multithreaded server Hoofdthread haalt de wachtrij met verzoeken leeg simpele verzoeken kunnen direct afgehandeld worden langdurige verzoeken in aparte thread Of op Unix vaak: fork() een kloon voor het uitvoeren van het verzoek Het originele proces leegt de wachtrij Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 23

25 Multithreaded Server request hoofd thread start thread thread per request wacht op volgende request start thread reply reply Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 24

26 Adressering voor IPC Binnen een computer kunnen proces id s (process handles) gebruikt worden Op Win32: een window handle of thread handle voor messages Named pipes: de naam van de pipe (vgl. filenaam) In een netwerk: netwerk adres van de computer + een van bovenstaande Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 25

27 Adressering voor IPC Binnen een computer kunnen proces id s (process handles) gebruikt worden Op Win32: een window handle of thread handle voor messages Named pipes: de naam van de pipe (vgl. filenaam) In een netwerk: netwerk adres van de computer + een van bovenstaande Nadelen: Hoe vind je welk proces/window/etc. een service biedt? Hoe vind je op welke computer het proces zit? Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 25

28 Adressering voor IPC Binnen een computer kunnen proces id s (process handles) gebruikt worden Op Win32: een window handle of thread handle voor messages Named pipes: de naam van de pipe (vgl. filenaam) In een netwerk: netwerk adres van de computer + een van bovenstaande Nadelen: Hoe vind je welk proces/window/etc. een service biedt? Hoe vind je op welke computer het proces zit? Naming service (name server) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 25

29 Name server name server 2 1 client 3 server 1. server registreert zich 2. client vraagt locatie van server 3. client communiceert met server Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 26

30 Inhoud IPC: locaal vs. gedistribueerd Message passing Client/server model Remote Procedure Call locaal vs. gedistribueerd marshalling Name server Ports = IPC in het Internet Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 27

31 Ports Een port is een abstractie voor een adrespunt voor communicatie We adresseren dan niet meer een proces maar een port Sommige systemen hebben ports per computer: een adres bevat netwerk-adres van de computer + port-adres Systeem-wijde ports: een port kan op elke computer zitten; alleen het port-adres hoeft opgegeven te worden Vergelijk huisnummers en telefoon- of banknummers ports kunnen aan processen vastzitten, of verhuisbaar zijn tussen processen Een proces kan meerdere ports hebben (vgl Windows message queues): boodschappen categoriseren Bij een object-georienteerd systeem: een port per object (vb: een port per file). Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 28

32 Port adressering 1 Hoe wordt het proces gevonden bij een port? Bepaalde well-known services kunnen een vast port-adres hebben Een server die opstart, creërt één of meer ports, en publiceert de port-adressen De port-adressen kunnen in een name-server opgeslagen worden (bijv. geïndiceerd met een naam). De name-server moet een vast port-adres hebben. Bij port-per-object kan bij het creëren van een object het port-adres van het object teruggegeven worden Bij request-reply moet een antwoord-port gemaakt worden en meegegeven worden als afzender Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 29

33 Port adressering 2 Wanneer ports per computer zijn, dan heeft elke computer zijn eigen port database. Wanneer ports systeem-wijd zijn, dan moet een gedistribueerde oplossing gekozen worden: Eén centrale name-server (bottleneck) Alle port-adressen worden naar alle computers opgestuurd (broadcast) Als een port-adres op een bepaalde computer onbekend is wordt een verzoek tot localisatie verzonden op het netwerk. De computer die de port heeft stuurt het adres terug. Andere computers houden locaal een cache bij. Bij verhuizen van de server blijkt het port-adres ongeldig en wordt een nieuwe zoekactie gestart Of er wordt een verhuisbericht gestuurd Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 30

34 Speciale ports getypeerde port: de berichten hebben een vast type (à la programmeertaal). Typecontrole mogelijk. In dat geval moet het verzenden via een gelijkgetypeerde send-port die precies past op de ontvang-port globale port of mailbox: ports zijn niet aan processen gebonden. Meerdere processen kunnen uit dezelfde port lezen. Dit maakt gedistribueerde services mogelijk (iedere boodschap gaat naar 1 proces). zenders globale port ontvangers (1 per boodschap) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 31

35 Broadcast/multicast broadcast/group port: Een broadcast/group port stuurt ontvangen boodschappen door naar alle of een groep van processen (of ports) Processen kunnen zich vaak hierop abonneren. Broadcast = stuur een boodschap naar alle computers/processen in het systeem Multicast = stuur een boodschap naar een bepaalde groep computers/processen Zonder specifieke broadcast/group port moet elke afzender het zelf regelen Soms is het nodig om een speciale voorziening te hebben die zorgt dat alle aangesloten processen de boodschappen in dezelfde volgorde ontvangen Dan zijn er speciale broadcast/group ports nodig Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 32

36 Broadcast port apart verzenden: zender ontvangers via broadcast port: zenders broadcast port ontvangers (alle) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 33

37 Inhoud IPC: locaal vs. gedistribueerd Message passing Client/server model Remote Procedure Call locaal vs. gedistribueerd marshalling Name server Ports IPC in het Internet = Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 34

38 IPC in het Internet Communicatie tussen processen op verschillende computers Sockets zijn de O.S. handvaten om met andere processen te communiceren (abstractie van netwerk) Vergelijkbaar met pipe, maar beide uiteinden kunnen op verschillende computers zitten Een socket kan gelezen en geschreven worden net als een file Tweerichting communicatie mogelijk Elk uiteinde van de verbinding wordt bepaald door IP-adres en portnummer Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 35

39 Voorbeeld HTTP client String filename, reply; Socket sock; sock = new Socket(" 80); BufferedReader in = null; PrintWriter out = null; in = new BufferedReader(...sock...) out = new PrintWriter(...sock...) out.println("get " + filenaam); reply = in.readline(); // verwerk wat er terugkomt NB: try/catch weggelaten Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 36

40 Voorbeeld HTTP server Stap 1: maak een ServerSocket int portnr = 80; ServerSocket in = null; try { in = new ServerSocket(portnr); } catch... Serversocket = voor het ontvangen van verbindingsverzoeken Socket = voor het uitwisselen van data Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 37

41 Voorbeeld HTTP server Stap 2: accept op de ServerSocket: dit levert een Socket op Stap 3: doe communicatie op deze Socket in een nieuwe Thread while (true) { try { Socket s = in.accept(); // start thread new HTTPServerThread(s).start(); } catch... } Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 38

42 Server Thread BufferedReader inp = null; PrintWriter out = null; inp = new BufferedReader(...socket...); out = new PrintWriter(...socket...);... out.println(header); String line = inp.readline(); if (line.substring(0,4).equals("get ")) { out.println(...); } out.close(); Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 39

43 Samenvatting IPC in het internet gaat in grote lijnen net als binnen één computer Er komen extra problemen bij zoals het vinden van de communicerende partner Het client/server model wordt meestal gebruikt Ports zijn een goede abstractie zodat je de processen niet hoeft te weten RPC en RMI zijn mooie mechanismen die gemakkelijker zijn voor programmeurs dan message passing In het Internet gebruiken we sockets om te communiceren Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 6 40

Computerarchitectuur en netwerken. InterProcess Communication (IPC)

Computerarchitectuur en netwerken. InterProcess Communication (IPC) Computerarchitectuur en netwerken 5 InterProcess Communication (IPC) Lennart Herlaar 21 september 2016 Inhoud Manieren van communicatie tussen processen binnen één computer: Via files erven I/O redirection

Nadere informatie

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.RMI...2

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.RMI...2 - CORBA Inhoudsopgave Hoofdstuk 1.RMI...2 1.1.Inleiding...2 1.2.De remote...4 1.3.Het remote...5 1.4.De server...6 1.5.De server opstarten...8 1.6.De client applicatie...8 1.7.De stub en skeleton en...10

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.JMS...2

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1.JMS...2 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1.JMS...2 1.1.Inleiding...2 1.2.Messaging architectuur...3 1.2.1.Point to point domein...3 1.2.2.Publish/Subscribe domein...4 1.2.3.Synchrone - asynchrone verwerking...4 1.2.4.De

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Operating System structuur. Files

Computerarchitectuur en netwerken. Operating System structuur. Files Computerarchitectuur en netwerken 3 Operating System structuur Files Lennart Herlaar 13 september 2017 Inhoud 1 Operating Systems structuur system calls kernel / processen 2 Files storage en directory

Nadere informatie

Computerarchitectuur en Netwerken. Computerarchitectuur

Computerarchitectuur en Netwerken. Computerarchitectuur Computerarchitectuur en Netwerken 1 Computerarchitectuur Lennart Herlaar 2 september 2015 Opbouw van het vak Eerst (6 keer) over de opbouw van computer en operating system Collegedictaat Systeemarchitectuur

Nadere informatie

Het begrip 'Proces' Proces-toestand

Het begrip 'Proces' Proces-toestand Het begrip 'Proces' Een proces is de uitvoering van een programma Bij een proces hoort een programma (de code) Program Counter (Instructiewijzer) stack data (data sectie) twee of meer processen kunnen

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken Toets 1 4 okt

Computerarchitectuur en netwerken Toets 1 4 okt 11.00 13.00 De open vragen moet je beantwoorden op tentamenpapier. De multiple-choice antwoorden moet je op het vragenblad invullen in de rechtervakjes en dat blad inleveren. Schrijf je naam, studentnummer

Nadere informatie

Temperatuur logger synchronisatie

Temperatuur logger synchronisatie Temperatuur logger synchronisatie Juni 10, 2010 1 / 7 Temperatuur logger synchronisatie Introductie Twee of meerdere ontvangers van het Multilogger systeem kunnen met de temperature logger synchronisatie

Nadere informatie

Implementatie van een HTTP-server mbv sockets

Implementatie van een HTTP-server mbv sockets Implementatie van een HTTP-server mbv sockets Computernetwerken deel 2 2008-2009 Een socket is het eindpunt van een netwerkverbinding. Als tussen twee computers een TCP-verbinding wordt opgezet, kunnen

Nadere informatie

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2.

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2. Procesbeheer: kenmerken van moderne besturingssystemen. 1. Bespreek de (drie) meest typische kenmerken van moderne besturingssystemen. 2. In hoeverre beantwoorden UNIX, Linux en Windows NT hieraan? Geef

Nadere informatie

Centrale begrippen hoofdstuk 3. Waarom multiprogramming? Vandaag. processen proces state: running, ready, blocked,... Vragen??

Centrale begrippen hoofdstuk 3. Waarom multiprogramming? Vandaag. processen proces state: running, ready, blocked,... Vragen?? Vragen?? Vandaag Hoofdstuk 4: threads (tentamenstof : 4.1 t/m 4.2) Kleine Opgaven 4.1 (niet alleen ja of nee, ook waarom!) en 4.4 inleveren maandag Centrale begrippen hoofdstuk 3 processen proces state:

Nadere informatie

Verslag Project Gedistribueerde Systemen

Verslag Project Gedistribueerde Systemen Bart stukken Bjorn Schobben Wietse Jorissen Verslag Project Gedistribueerde Systemen Platform OS De software is ontwikkeld onder windows (zowel XP als 7). Taal Er is gebruik gemaakt van C++ om het spel

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering Computerarchitectuur en netwerken 2 Memory management Assembler programmering Lennart Herlaar 12 september 2016 Inhoud 1 Protectie: Hoe het O.S. programma s tegen elkaar kan beschermen modes memory management

Nadere informatie

Gedistribueerd Programmeren - Samenvatting

Gedistribueerd Programmeren - Samenvatting Gedistribueerd Programmeren - Samenvatting Geertjan van Vliet Disclaimer: Aan deze teksten kunnen geen rechten ontleend worden. Bepaalde passages zijn de visie van de auteur en niet die van de docent.

Nadere informatie

Zelftest Java concepten

Zelftest Java concepten Zelftest Java concepten Document: n0838test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA CONCEPTEN Om de voorkennis nodig

Nadere informatie

Stappenplannen MailPlus SOAP API

Stappenplannen MailPlus SOAP API Stappenplannen MailPlus SOAP API Stappenplannen MailPlus SOAP API oktober 2009 Introductie Dit document bevat stappenplannen welke u als technische gebruiker van MailPlus op weg kunnen helpen met de koppeling

Nadere informatie

Conclusies over semaforen

Conclusies over semaforen Conclusies over semaforen gebruik semaforen is subtiel signal & wait operaties, en access van shared data, op allerlei plekken in de code Kan dit niet handiger? Dwz: zijn er geen betere abstracties? Ja:

Nadere informatie

slides3.pdf April 15, 2002 1

slides3.pdf April 15, 2002 1 Wat is een Operating System? CSN CS3 OS structuur en File management Standaard verzameling software voor een computer Besturing/beheer van de computer Gemak voor schrijvers van programma s Standaarden

Nadere informatie

Gelijktijdigheid: Wederzijdse Uitsluiting & Synchronisatie Concurrency: Mutual Exclusion & Synchonization (5e ed: 5.1-5.2, Appendix A.

Gelijktijdigheid: Wederzijdse Uitsluiting & Synchronisatie Concurrency: Mutual Exclusion & Synchonization (5e ed: 5.1-5.2, Appendix A. Gelijktijdigheid: Wederzijdse Uitsluiting & Synchronisatie Concurrency: Mutual Exclusion & Synchonization (5e ed: 51-52, Appendix A1) Processes zijn meestal niet onafhankelijk Bijvoorbeeld: 2 processen

Nadere informatie

Computerarchitectuur. H&P Ch 5. Thread-Level Parallelism

Computerarchitectuur. H&P Ch 5. Thread-Level Parallelism Computerarchitectuur H&P Ch 5. Thread-Level Parallelism Kristian Rietveld http://ca.liacs.nl/ Thread-Level Parallelism In het geval van thread-level parallelism (TLP) gaan we uit van meerdere threads.

Nadere informatie

HTTP SMS API Technische Specificatie messagebird.com versie 1.1.6-05 mei 2014

HTTP SMS API Technische Specificatie messagebird.com versie 1.1.6-05 mei 2014 HTTP SMS API Technische Specificatie messagebird.com versie 1.1.6-05 mei 2014 1 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE 2 1 VERBINDING MET DE API 4 1.1 QUICK START 4 2 SMS PARAMETERS 5 2.1 VERPLICHTE PARAMETERS 6

Nadere informatie

SQL Server Service Broker

SQL Server Service Broker Oriented Database Architectuur met SQL Server 2005 SQL Server Astrid Hackenberg en Anko Duizer In het artikel in DB/M 2 is geschreven over de Oriented Database Architectuur (SODA). In een SODA smelten

Nadere informatie

ASRemote WebService. Via deze webservice kunt u:

ASRemote WebService. Via deze webservice kunt u: ASRemote WebService De ASRemote WebService is een SOAP Webservice die softwarematige communicatie met Exact Globe mogelijk maakt vanaf een willekeurige locatie op het internet. Via deze webservice kunt

Nadere informatie

Whitepaper. Connected Android Apps. Inleiding

Whitepaper. Connected Android Apps. Inleiding Whitepaper Connected Android Apps Inleiding Dit jaar zou wel eens het jaar van de tablet kunnen worden. De mobiele markt heeft met de komst van de tablet al laten zien dat mobiliteit niet stopt bij het

Nadere informatie

Organiseer uw verschillende SOAP services in één scenario

Organiseer uw verschillende SOAP services in één scenario 1 Organiseer uw verschillende SOAP services in één scenario Wouter Luijten wouterluijten@creetion.com 2 Introductie Tijdens de implementatie van een proces heeft u vaak te maken met een veelvoud aan services.

Nadere informatie

Datastructuren en algoritmen

Datastructuren en algoritmen Datastructuren en algoritmen Doelstelling Datastructures + algorithms = programs Boek van Niklaus Wirth: bedenker Pascal en Modula Datastructuur: structuur om informatie op te slaan Algoritme: voorschrift

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

1 Inleiding probleembeschrijving

1 Inleiding probleembeschrijving Bas Weelinck (5985498), Merlijn Wajer (5948940), Koos van Strien (5783437) 18 mei 2010 1 Inleiding probleembeschrijving Volgens de specificaties gegeven in het opdrachtdocument moet een gedistribueerde

Nadere informatie

INFITT01 - Internettechnologie WEEK 8

INFITT01 - Internettechnologie WEEK 8 INFITT01 - Internettechnologie WEEK 8 Programma Databases (JDBC, JNDI, ORM, JPA) MVC & Spring/Struts EJB Databases Veel web applicaties moeten informatie over langere tijd op kunnen slaan. Een voor de

Nadere informatie

SERVER MONITOR SMS SERVER

SERVER MONITOR SMS SERVER TEC Server Monitor: Een flexibele oplossing om uw server zorgvuldig te monitoren en te bewaken. De TEC Server Monitor is een flexibele applicatie voor het bewaken van uw server. Indien de server offline

Nadere informatie

Testplan. Versie 1 28-10-2004

Testplan. Versie 1 28-10-2004 Testplan Versie 1 28-10-2004 Groep 40 Naam Stud. nr. Vakken Jarry Claessen 0508757 SE, C2 Sebastian Groeneveld 0433350 SE, C2 Mark de Haas 0481832 SE Jeroen van Steenbergen 0515103 SE, C2 1 Unittestplan

Nadere informatie

IBAN API. Simpel & krachtig. Documentatie : IBAN REST API Versie : 1.0 DE BETAALFABRIEK

IBAN API. Simpel & krachtig. Documentatie : IBAN REST API Versie : 1.0 DE BETAALFABRIEK IBAN API Simpel & krachtig Documentatie : IBAN REST API Versie : 1.0 DE BETAALFABRIEK Introductie De Betaalfabriek IBAN API is een REST API om IBAN-conversie en validatie te integreren in uw administratiesysteem,

Nadere informatie

In de meeste netwerkomgevingen staan de firewalls het browsen of surfen op internet toe.

In de meeste netwerkomgevingen staan de firewalls het browsen of surfen op internet toe. m:\helpdesk\vgmbox\documenten\handleiding - inzet binnen beveiligd netwerk (dmv proxyserver) - 20110112 - tbv pdf.doc Inzet van De VGM Box binnen een beveiligd netwerk Dit document beschrijft het functioneren

Nadere informatie

Handleiding Publicatie Module Enquête Systeem

Handleiding Publicatie Module Enquête Systeem Handleiding Publicatie Module Enquête Systeem Inhoud 1. Inleiding... 3 SOAP... 3 Functieomschrijvingen... 3 ASP... 3 JSP... 3 soapui... 3 Trouble shooting... 3 2. SOAP... 4 3. Functie omschrijvingen...

Nadere informatie

Aanleveren van te verzenden sms berichten aan SMS Via

Aanleveren van te verzenden sms berichten aan SMS Via Aanleveren van te verzenden sms berichten aan SMS Via 1. Inleiding Er zijn drie methoden van aanlevering van sms berichten mogelijk: via een HTTP request; dit kunt u gebruiken voor één sms bericht tegelijk

Nadere informatie

Uitwerking Tweede deeltentamen Imperatief programmeren - versie 1 Vrijdag 21 oktober 2016, uur

Uitwerking Tweede deeltentamen Imperatief programmeren - versie 1 Vrijdag 21 oktober 2016, uur Uitwerking Tweede deeltentamen Imperatief programmeren - versie 1 Vrijdag 21 oktober 2016, 13.00-15.00 uur 1. De situatie die ontstaat door class A : B C D; kan beschreven worden door (a) B is een A (b)

Nadere informatie

Datasheet V1.0.64. SMS Comfort als back office applicatie.

Datasheet V1.0.64. SMS Comfort als back office applicatie. Datasheet V1.0.64 General SMS Comfort is een netwerkoplossing die u toestaat om SMS tekstberichten vanuit allerhande interfaces te verzenden en te ontvangen... of anders gezegd Sms2mail of Mail2sms SMS

Nadere informatie

operating system beveiliging

operating system beveiliging De evolutie van operating system beveiliging Erik Poll Digital Security group Radboud Universiteit Nijmegen Moderne Operating Systems? 2 Eerst: geloof in evolutie & vooruitgang Eerste editie Source: http://www.galvin.info/history-of-operating-system-concepts-textbook

Nadere informatie

Thinking of development

Thinking of development Thinking of development Netwerken en APIs Arjan Scherpenisse HKU / Miraclethings Thinking of Development, semester II 2012/2013 Agenda voor vandaag Netwerken Protocollen API's Opdracht Thinking of Development,

Nadere informatie

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac. Software Mobiliteit Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.be/~tjdhondt p. 1 Overzicht Stelling Objecttechnologie Distributie Mobiliteit Evolutie Besluit p.

Nadere informatie

Zelftest Inleiding Programmeren

Zelftest Inleiding Programmeren Zelftest Inleiding Programmeren Document: n0824test.fm 22/01/2013 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST INLEIDING PROGRAMMEREN Deze

Nadere informatie

Een evolutionaire stap voorwaarts

Een evolutionaire stap voorwaarts DEV Een evolutionaire stap voorwaarts Webservices nieuwe fase in internetontwikkeling Webservices staan zeer in de belangstelling. Grote leveranciers als Hewlett Packard, IBM, Microsoft, Sun en Oracle

Nadere informatie

OpenChange. Jelmer Vernooij. NLLGG-bijeenkomst 13 december 2008. OpenChange. MAPI MAPI/RPC OpenChange Huidige status Toekomst.

OpenChange. Jelmer Vernooij. NLLGG-bijeenkomst 13 december 2008. OpenChange. MAPI MAPI/RPC OpenChange Huidige status Toekomst. MAPI MAPI/RPC Huidige status Toekomst NLLGG-bijeenkomst 13 december 2008 MAPI MAPI/RPC Huidige status Toekomst Microsoft Exchange Microsoft Groupware E-mail Kalender Taken Contactpersonen Common use-case

Nadere informatie

Installatie MicroSoft SQL server 2012 Express

Installatie MicroSoft SQL server 2012 Express Installatie MicroSoft SQL server 2012 Express Het installeren van deze MicroSoft SQL server 2012 Express dient te gebeuren door iemand met volledige rechten op het systeem. Wij adviseren dit door een systeembeheerder

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Processen: Beschrijving en Besturing. Wat is een proces? Waarom processen? Wat moet het OS ervoor doen? Is het OS zelf een proces?

Hoofdstuk 3: Processen: Beschrijving en Besturing. Wat is een proces? Waarom processen? Wat moet het OS ervoor doen? Is het OS zelf een proces? Hoofdstuk 3: Processen: Beschrijving en Besturing Wat is een proces? Waarom processen? Wat moet het OS ervoor doen? Is het OS zelf een proces? 1 Wat is een proces? Een proces is een programma in uitvoering

Nadere informatie

1=2720/2725 Operating System Concepten

1=2720/2725 Operating System Concepten TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit EWI, Afdeling SCT 1 1 1=2720/2725 Operating System Concepten ^ november 2013, 14.00-17.00 uur. docent: H.J. Sips Dit is een tentamen met 9 open vragen Opgave Punten

Nadere informatie

DatamedWL Gebruiksaanwijzing

DatamedWL Gebruiksaanwijzing DatamedWL Gebruiksaanwijzing Datamed LLC DatamedWL v2 Doc ID DMD-10500-00400-NL Rev B 10/2014 COPYRIGHT Copyright Datamed LLC. Alle rechten voorbehouden. Reproductie, geheel of gedeeltelijk, is verboden

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Ditproefschriftpresenteerteen raamwerk voorhetontwikkelenvanparallellestreaming applicaties voor heterogene architecturen met meerdere rekeneenheden op een chip.

Nadere informatie

Introductie en even voorstellen

Introductie en even voorstellen Introductie en even voorstellen Onlangs is PHP5 uitgekomen. PHP5 is een grote stap voorwaards voor iedereen die met deze populaire programmeertaal werkt. In deze presentatie bekijken we de belangrijkste

Nadere informatie

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces Operating System Overview (Hfst 2) Wat is een OS? Wat was een OS? Evolutie van OS. OS als virtuele machine OS als beheerder van hulpbronnen (resources) Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Nadere informatie

Serieel Protocol voor Robotica v1.3. David Vollmar <d.vollmar@fontys.nl> 13 augustus 2013

Serieel Protocol voor Robotica v1.3. David Vollmar <d.vollmar@fontys.nl> 13 augustus 2013 Serieel Protocol voor Robotica v1.3 David Vollmar 13 augustus 2013 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Controle van het platform 3 2.1 Standaard voorgeschreven...................... 3

Nadere informatie

Documentatie Distributed Services Enterprise Service Bus

Documentatie Distributed Services Enterprise Service Bus Documentatie Distributed Services Enterprise Service Bus Pleun Willemsen en Walter Ebbers 19 april 2012 v1.0 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 1.1 Opdracht................................ 4 2 Analyse 5 3 Ontwikkelomgeving

Nadere informatie

API...1 Identificatie...1 Opties...2 Acties...3 Webserver...6 Heartbeat...6 Buffer groottes...8

API...1 Identificatie...1 Opties...2 Acties...3 Webserver...6 Heartbeat...6 Buffer groottes...8 API API...1 Identificatie...1 Opties...2 Acties...3 Webserver...6 Heartbeat...6 Buffer groottes...8 Identificatie Alle programma's communiceren met elkaar door gebruik te maken van JSON objecten. Het normale

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Transportlaag

Computerarchitectuur en netwerken. Transportlaag Computerarchitectuur en netwerken 9 Transportlaag Lennart Herlaar 7 oktober 2014 Inhoud Transport laag UDP TCP protocollen voor betrouwbaarheid Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 9 1 Transportlaag

Nadere informatie

Erik Poll Martijn Warnier. http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux

Erik Poll Martijn Warnier. http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux Introductie Linux/UNIX Erik Poll Martijn Warnier http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux Concrete doel van vandaag Basisvaardigheden UNIX/Linux werken met de command line shell file beheer proces beheer Betere

Nadere informatie

ONTWERP VAN GEDISTRIBUEERDE SOFTWARE ACADEMIEJAAR 2011-2012 1 STE EXAMENPERIODE, 23 JANUARI 2012, 8U30 12U00 VRAAG 1: VERDEELDE SYSTEMEN [10 MIN]

ONTWERP VAN GEDISTRIBUEERDE SOFTWARE ACADEMIEJAAR 2011-2012 1 STE EXAMENPERIODE, 23 JANUARI 2012, 8U30 12U00 VRAAG 1: VERDEELDE SYSTEMEN [10 MIN] ONTWERP VAN GEDISTRIBUEERDE SOFTWARE ACADEMIEJAAR 2011-2012 1 STE EXAMENPERIODE, 23 JANUARI 2012, 8U30 12U00 Naam :.. Richting :.. Opmerkingen vooraf : - werk verzorgd en duidelijk, zodat er geen dubbelzinnigheden

Nadere informatie

slides7.pdf 23 nov

slides7.pdf 23 nov Onderwerpen Operating Systems Inleiding Algemeen 7 Operating Systems Algoritmen Piet van Oostrum Wat is een Operating System? Wat doet een O.S.? Hoe zit een O.S. in elkaar? (in grote lijnen) Wat zijn de

Nadere informatie

Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010

Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010 Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010 Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding... 3 Hoofdstuk 2 Algemene informatie over DNS... 4 Hoofdstuk 3 Verschillende

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Multicast protocollen Datalinklaag/LANs

Computerarchitectuur en netwerken. Multicast protocollen Datalinklaag/LANs Computerarchitectuur en netwerken 12 Multicast protocollen Datalinklaag/LANs Lennart Herlaar 20 oktober 2014 Inhoud Netwerklaag broadcast multicast Datalink laag foutdetectie en -correctie multiple access

Nadere informatie

Als een PSD selecties bevat, deelt de lijn van het programma zich op met de verschillende antwoorden op het vraagstuk.

Als een PSD selecties bevat, deelt de lijn van het programma zich op met de verschillende antwoorden op het vraagstuk. HOOFDSTUK 3 3.1 Stapsgewijs programmeren In de vorige hoofdstukken zijn programmeertalen beschreven die imperatief zijn. is het stapsgewijs in code omschrijven wat een programma moet doen, net als een

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. TCP congestion control Netwerklaag

Computerarchitectuur en netwerken. TCP congestion control Netwerklaag Computerarchitectuur en netwerken 10 TCP congestion control Netwerklaag Lennart Herlaar 6 oktober 2015 Inhoud Congestiebeheer TCP congestiebeheer Netwerk laag principes van de netwerklaag IP adressen IP

Nadere informatie

Installatie Accowin (versie 2)

Installatie Accowin (versie 2) Installatie Accowin (versie 2) Versie 2.0 Inhoudsopgave 1. Download Accowin... 2 2. Accowin2Setup uitvoeren... 3 2.1 Selecteer componenten...3 2.2 Selectie van installatie directory...4 2.2.1 Client locatie...

Nadere informatie

Distributed Systems Architectures

Distributed Systems Architectures Distributed Systems Architectures Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 12 Slide 1 Topics covered Multiprocessor architectures Client-server architectures Distributed object architectures

Nadere informatie

OpenChange. Jelmer Vernooij. LinuxWorld 2009, Utrecht 4 november 2009. OpenChange. MAPI MAPI/RPC OpenChange Huidige status Toekomst.

OpenChange. Jelmer Vernooij. LinuxWorld 2009, Utrecht 4 november 2009. OpenChange. MAPI MAPI/RPC OpenChange Huidige status Toekomst. MAPI MAPI/RPC Huidige status Toekomst LinuxWorld 2009, Utrecht 4 november 2009 MAPI MAPI/RPC Huidige status Toekomst Wie ben ik? Student Informatica Sinds 2001 Samba ontwikkelaar Voornamelijk Samba 4 Sinds

Nadere informatie

Intramed procedure. Intramed en Windows 7. 1. Upgraden naar Windows 7

Intramed procedure. Intramed en Windows 7. 1. Upgraden naar Windows 7 1. Upgraden naar Windows 7 Voorbereiding Als u straks gebruik wilt maken van een applicatie die nu op een andere computer draait, raden wij u aan om voordat u tot de installatie overgaat alle eventuele

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Lagenmodel Applicatieprotocollen

Computerarchitectuur en netwerken. Lagenmodel Applicatieprotocollen Computerarchitectuur en netwerken 8 Lagenmodel Applicatieprotocollen Lennart Herlaar 29 september 2015 Inhoud Berekeningen vertraging Lagenmodel Toepassingslaag: HTTP Email: SMTP POP/IMAP DNS Lennart Herlaar

Nadere informatie

Wat is JAVA? Peter van Rijn

Wat is JAVA? Peter van Rijn Wat is JAVA? Peter van Rijn Wat is JAVA? een concept een platform een ontwikkelomgeving een mentaliteit 2 Het ontstaan van JAVA Patrick Naughton ergernis over de verschillende programma bibliotheken schrijft

Nadere informatie

ONTWERP VAN GEDISTRIBUEERDE SOFTWARE ACADEMIEJAAR 2009-2010 1 STE EXAMENPERIODE, 15 JANUARI 2010, 14U 17U30 VRAAG 1: INLEIDENDE BEGRIPPEN[20 MIN]

ONTWERP VAN GEDISTRIBUEERDE SOFTWARE ACADEMIEJAAR 2009-2010 1 STE EXAMENPERIODE, 15 JANUARI 2010, 14U 17U30 VRAAG 1: INLEIDENDE BEGRIPPEN[20 MIN] ONTWERP VAN GEDISTRIBUEERDE SOFTWARE ACADEMIEJAAR 2009-2010 1 STE EXAMENPERIODE, 15 JANUARI 2010, 14U 17U30 Naam :.. Richting :.. Opmerkingen vooraf : - werk verzorgd en duidelijk, zodat er geen dubbelzinnigheden

Nadere informatie

Factureren met CORBA. Ontwikkeling grote SoftwareSystemen. Sander Cox - 0222119 Christiaan Willemsen - 0273678. 24 juni 2004 - FINAL

Factureren met CORBA. Ontwikkeling grote SoftwareSystemen. Sander Cox - 0222119 Christiaan Willemsen - 0273678. 24 juni 2004 - FINAL Factureren met CORBA Ontwikkeling grote SoftwareSystemen Sander Cox - 0222119 Christiaan Willemsen - 0273678 24 juni 2004 - FINAL Ontwikkeling grote SoftwareSystemen - Factureren met CORBA Inhoudsopgave

Nadere informatie

in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System Interrupts 3-Lagen model spooling (Simultaneous Peripheral Operation On Line)

in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System Interrupts 3-Lagen model spooling (Simultaneous Peripheral Operation On Line) in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System drs J.W.J. Heijnsdijk Faculteit EWI, kamer 09.280 (Mekelweg 4) tel. 85804 email: Heijnsdijk@ewi.tudelft.nl Wat is een Operating System?

Nadere informatie

Programmeren in Java 3

Programmeren in Java 3 26 september 2007 Deze les korte herhaling vorige les Unified Modelling Language notatie van een class afleiding pointers abstracte classes polymorphisme dubieuze(?) constructies interfaces Meer over class

Nadere informatie

Basis communicatie netwerk

Basis communicatie netwerk Basis communicatie netwerk In het Hypotheken Data Netwerk communiceert een tussenpersoon direct met een maatschappij. De tussenpersoon gebruikt hiervoor het pakket HDN Client. De maatschappij gebruikt

Nadere informatie

in1671 - Operating System Concepten

in1671 - Operating System Concepten in1671 - Operating System Concepten drs J.W.J. Heijnsdijk Faculteit EWI, kamer 09.280 (Mekelweg 4) tel. 85804 email: Heijnsdijk@ewi.tudelft.nl 2005 1-1 Doel van een Operating System Wat is een Operating

Nadere informatie

Seriële bluetooth verbinding ATmega128

Seriële bluetooth verbinding ATmega128 Opdracht2 Bij deze opdracht worden verschillende taken gemaakt. De taken communiceren onderling met elkaar via een message queue of synchroniseren met elkaar via semaforen. A: Maak een taak aan die de

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3. Imperatief programmeren. 3.1 Stapsgewijs programmeren. 3.2 If Then Else. Module 4 Programmeren

HOOFDSTUK 3. Imperatief programmeren. 3.1 Stapsgewijs programmeren. 3.2 If Then Else. Module 4 Programmeren HOOFDSTUK 3 3.1 Stapsgewijs programmeren De programmeertalen die tot nu toe genoemd zijn, zijn imperatieve of procedurele programmeertalen. is het stapsgewijs in code omschrijven wat een programma moet

Nadere informatie

2BA Deeplink Gebruiksbeschrijving

2BA Deeplink Gebruiksbeschrijving 2BA Deeplink Gebruiksbeschrijving Document versie: 1.0 SCVN 02 Uitgiftedatum: 2006-5-1 Status: Conceptueel Auteur: 2BA Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Wat is deeplink?... 3 2 Deeplink gebruiken... 4

Nadere informatie

Uitwerkingen Tweede deeltentamen Imperatief programmeren Vrijdag 15 oktober 2010, 11.00-13.00 uur

Uitwerkingen Tweede deeltentamen Imperatief programmeren Vrijdag 15 oktober 2010, 11.00-13.00 uur Uitwerkingen Tweede deeltentamen Imperatief programmeren Vrijdag 15 oktober 2010, 11.00-13.00 uur 1. (2 punten per deelvraag) Deze opgave bestaat uit een aantal tekstvragen. Houd het antwoord kort: een

Nadere informatie

in3001: Datacommunicatie en netwerken: Transportlaag

in3001: Datacommunicatie en netwerken: Transportlaag Entiteiten, adressen, TPDU s Applicatie of Sessielaag Applicatie of Sessielaag 6. De Transport Adres Netwerk Adres Transport Entiteit Netwerklaag TPDU s Transport Entiteit Netwerklaag 6-1 6-2 vergelijking

Nadere informatie

Standaard koppelvlak Digikoppeling adapter Servicebus. Datum: 18 augustus 2014 Versie: 0.3 Auteur: M. van den Broek

Standaard koppelvlak Digikoppeling adapter Servicebus. Datum: 18 augustus 2014 Versie: 0.3 Auteur: M. van den Broek Standaard koppelvlak Digikoppeling adapter Servicebus Datum: 18 augustus 2014 Versie: 0.3 Auteur: M. van den Broek Inhoudsopgave 1 Inleiding...1 2 Architectuur, uitgangspunten en verantwoordelijkheden...2

Nadere informatie

Nijmegen, maart 2003 Afstudeerscriptie Michel Groenenstijn

Nijmegen, maart 2003 Afstudeerscriptie Michel Groenenstijn Nijmegen, maart 2003 Afstudeerscriptie Michel Groenenstijn VOORWOORD Na bijna zes jaar studeren is mijn studie Informatica bijna afgerond en kan ik terugkijken op de leukste en meest leerzame periode die

Nadere informatie

Systeemarchitectuur. Piet van Oostrum. herziene versie november 2005. Departement Informatica

Systeemarchitectuur. Piet van Oostrum. herziene versie november 2005. Departement Informatica Systeemarchitectuur Piet van Oostrum herziene versie november 2005 Departement Informatica Padualaan 14 3584 CD Utrecht Corr. adres: Postbus 80.089 3508 TB Utrecht Telefoon 030-2531454 Fax 030-2513791

Nadere informatie

API Specificatie Doc

API Specificatie Doc API Specificatie Doc (reisafstanden.nl) Request Request Methode GET URL https://www.reisafstanden.nl/api? Request parameters Parameter Opties Verplicht Uitleg contenttype json of xml of jsonp of credits

Nadere informatie

Pak de controle met VNC

Pak de controle met VNC Pak de controle met VNC Tijdens ons recentelijke SOACamp kwam ik er achter dat niet iedereen bekend is met het gemak van het overnemen van desktops en dan vooral hoe makkelijk het is. Vooral als je veel

Nadere informatie

IN2220 Computernetwerken: Transportlaag

IN2220 Computernetwerken: Transportlaag vergelijking met netwerklaag 6. De Transportdiensten lijken op netwerkdiensten, b.v. verbindingsgericht/verbindingsloze diensten addressering stroombeheersing maar: netwerklaag is onderdeel van het (communicatie)subnet

Nadere informatie

Datastructuren: stapels, rijen en binaire bomen

Datastructuren: stapels, rijen en binaire bomen Programmeermethoden Datastructuren: stapels, rijen en binaire bomen week 12: 23 27 november 2015 www.liacs.leidenuniv.nl/ kosterswa/pm/ 1 Inleiding In de informatica worden Abstracte DataTypen (ADT s)

Nadere informatie

Inhoud. Eindtoets. Introductie 2. Opgaven 3. Bijlage bij opgaven 9. Terugkoppeling 12

Inhoud. Eindtoets. Introductie 2. Opgaven 3. Bijlage bij opgaven 9. Terugkoppeling 12 Open Universiteit Inhoud Introductie 2 Opgaven 3 Bijlage bij opgaven 9 Terugkoppeling 12 1 Open Universiteit Objectgeoriënteerd programmeren in Java 1 I N T R O D U C T I E Deze eindtoets is bedoeld als

Nadere informatie

1. Download Belcofin BelcofinSetup uitvoeren Selecteer componenten Selectie van installatie directory...

1. Download Belcofin BelcofinSetup uitvoeren Selecteer componenten Selectie van installatie directory... Installatie Belcofin Versie 1.3 Inhoudsopgave 1. Download Belcofin... 2 2. BelcofinSetup uitvoeren... 3 2.1 Selecteer componenten... 3 2.2 Selectie van installatie directory... 4 2.2.1 Client locatie...

Nadere informatie

MULTIMEDIABOX.nl Custom made solutions hardware & software. Advanced Menu

MULTIMEDIABOX.nl Custom made solutions hardware & software. Advanced Menu MULTIMEDIABOX.nl Custom made solutions hardware & software Advanced Menu Datum: 07-06-2011 Versie: V0.01 Auteur: Multimediabox.nl RVB Plaats: Eindhoven 1 Waarschuwing: In dit document kunnen instellingen

Nadere informatie

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag.

Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Voorbeeldproject Een Haagse SOA Dit voorbeeldproject beschrijft het gebruik van web services (open standaarden) voor de ontsluiting van kernregistraties bij de gemeente Den Haag. Aanleiding Vanuit de visie

Nadere informatie

1 Aanvulling cosy deeltijd

1 Aanvulling cosy deeltijd 1 Aanvulling cosy deeltijd 1.1 Multiprocessor versus multicomputer Het kenmerk van een multiprocessor is dat meer CPU hetzelfde geheugen delen. Voordeel van deze aanpak is het relatief eenvoudige programmeermodel.

Nadere informatie

Technisch ontwerp. Projectteam 6. Project "Web Essentials" 11 maart 2009. Versie 1.1.0

Technisch ontwerp. Projectteam 6. Project Web Essentials 11 maart 2009. Versie 1.1.0 Projectteam 6 Faculteit Natuur en Techniek Hogeschool Utrecht Projectleider: Hans Allis, hans.allis@student.hu.nl Technisch ontwerp Project "Web Essentials" 11 maart 2009 Versie 1.1.0 Teamleden: Armin

Nadere informatie

SMS Webservice Implementatie handleiding

SMS Webservice Implementatie handleiding SMS Webservice Implementatie handleiding Versie 1.2 Inhoudspagina Versiebeheer... 2 Overzicht webservice... 2 Begrippenlijst... 2 Starten met de straightxs webservice... 3 Algemene beschrijving van de

Nadere informatie

UBC op Microsoft Windows 64-bits

UBC op Microsoft Windows 64-bits UBC op Microsoft Windows 64-bits Inleiding Op de 64-bits varianten van Windows werkt de UBC (en vele andere pakketten) op een andere manier dan op de oudere 32-bits varianten van deze Windows versies.

Nadere informatie

Implementatie AssurePay ASP.NET. ideal

Implementatie AssurePay ASP.NET. ideal Implementatie AssurePay ASP.NET ideal Implementatie AssurePay ASP.NET 2 van 11 Inhoudsopgave Microsoft ASP.NET... 3 Classic ASP... 9 Implementatie AssurePay ASP.NET 3 van 11 Microsoft ASP.NET Implementeren

Nadere informatie

Datasheet SMS Comfort URL

Datasheet SMS Comfort URL Datasheet SMS Comfort URL De SMS Comfort biedt de mogelijkheden om via http SMS berichten te versturen: LET OP Eventueel gebruikte gegevens in de onderstaande voorbeelden zijn fictief! URL Methode: HTTP

Nadere informatie

Universiteit van Amsterdam FNWI. Voorbeeld van tussentoets Inleiding programmeren

Universiteit van Amsterdam FNWI. Voorbeeld van tussentoets Inleiding programmeren Universiteit van Amsterdam FNWI Voorbeeld van tussentoets Inleiding programmeren Opgave 1: Wat is de uitvoer van dit programma? public class Opgave { static int i = 0 ; static int j = 1 ; int i = 1 ; int

Nadere informatie

Zelftest Internet concepten en technieken

Zelftest Internet concepten en technieken Zelftest Internet concepten en technieken Document: n0832test.fm 10/02/2010 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE ZELFTEST INTERNET CONCEPTEN EN

Nadere informatie