in Operating System Concepten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "in1671 - Operating System Concepten"

Transcriptie

1 in Operating System Concepten drs J.W.J. Heijnsdijk Faculteit EWI, kamer (Mekelweg 4) tel Doel van een Operating System Wat is een Operating System? Een Operating System is die software die het mogelijk maakt op een eenvoudige en efficiente manier programma s uit te voeren op een computer Twee belangrijkste Doelstellingen: Makkelijkere (mooiere) machine bieden efficient gebruik van de machine Vaak strijdig

2 3-Lagen model gebruikers Toepassingen OS hardware opm: 1. Grens tussen toepassingen en OS niet scherp, b.v. plaats van systeemprogramma's. 2. Ontwikkelingen op gebied van hardware en OS beïnvloeden elkaar 3. De kernel van een OS is dat deel dat permanent in het (beschermde) geheugen aanwezig is Interrupts Interrupts Onderbreken processing Gegenereerd door de hardware Is interface van hardware naar kernel Traps (Soft Interrupts, exceptions) Onderbreken processing Veroorzaakt door de software (b.v delen door 0, of System Call) Voor iedere interrupt of trap bestaat een afhandelingsroutine, Wordt vaak gevonden d.m.v. interrupt vector Traps: synchroon, Interrupts: asychroon

3 Enkele termen: Batch verwerking Batch processing letterlijk: partij-gewijs of groepsgewijs : Gebruikers leveren programma s aan in de vorm van jobs Opdrachten, b.v. compileren en uitvoeren worden gegeven door middel van een Job-Control taal (JCL) een job wordt in zijn geheel verwerkt, geen interactie met de gebruikers. Er wordt gebruik gemaakt van spooling Jobs wachten aanvankelijk in de job pool Job scheduling bepaalt welke job in executie te nemen spooling (Simultaneous Peripheral Operation On Line) job y card input van job x print output van job z job y leest zijn card input van disk en schrijft print output naar disk

4 Enkele termen: Multiprogrammering en Timesharing Multiprogrammering: Het simultaan uitvoeren van verschillende programma s. Geeft betere benutting van CPU, want als een programma moet wachten op b.v I/O, kan een ander de CPU gebruiken. CPU-scheduling bepaalt welk programma de CPU krijgt Time Sharing: vorm van multiprogrammering, met speciale kenmerken: Het is interactief: gebruikers hebben tijdens executie contact met hun programma s CPU gaat beurtelings naar verschillende programma s (ook als er geen geen sprake is van een wachten op b.v I/O) Timer interrupt nodig om programma te onderbreken Dual mode operation (1) Doel: bescherming processor kent 2 soorten instructies: privileged non-privileged processor kan in 2 verschillende modes werken user mode monitor mode user programma's draaien in user mode kernel draait in monitor mode

5 Dual mode operation (2) In monitor mode privileged en non-privileged instructies uit te voeren In user mode alleen non-privileged instructies uit te voeren Bij interrupt of trap (soft interrupt, b.v. System Call): processor switcht naar monitor mode code van de afhandelingsroutine wordt uitgevoerd bij terugkeer naar geinterrumpeerd proces, gaat processor terug naar user mode Componenten (1) 1. Proces Management Definitie: Een proces is de uitvoering van een programma Zorgt voor creëren, verwijderen, onderbreken, hervatten van processen Problemen: synchronisatie en deadlock 2. Main memory management Zorgt voor beheer van main memory (primary storage)

6 Componenten (2) 3. File-SystemManagement definitie: een file is een verzameling bij elkaar horende informatie Zorgt voor creeren en verwijderen van files Verantwoordelijk voor de directories 4. Secondary storage management (mass storage management) Zorgt voor beheer van diskruimte snelheid bepalend voor performance van het hele systeem Componenten (3) 5. I/O management Maakt gevarieerde hardware eenvoudig bruikbaar (verbergt details van specifieke apparatuur) Bevat o.a. caching en device drivers

7 Caching Geheugen kent hierarchie, b.v. Registers Main memory Disk Tape Hoger in de hierarchie betekent: sneller, kleiner, duurder Caching houdt in: Als data normaal op niveau N1, dan een deel tijdelijk op niveau N2 te plaatsen (N2 > N1). Dit verhoogt de snelheid. Cache management bepaalt grootte en inhoud van de cache Device drivers Device drivers zijn onderdeel van de kernel Device driver per device controller Kent details voor specifieke devices, B.v. printer van bepaald merk en type Stuurt controller aan, en handelt interrupt af Biedt een uniform interface naar de rest van het OS

8 Protectie en Security 6. Protectie systeem Zorgt voor bescherming. o.a. memory, CPU, data Bijzondere systemen (1) 1. Parallelle systemen (multiprocessor systemen) tightly coupled, delen (sharen) bus, klok en vaak geheugen voordelen: verhogen throughput ( niet lineair) delen van resources (b.v. behuizing, power supply) verhogen van de beschikbaarheid (gracefull degradation, fault tolerant) onderscheid: symmetrische multiprocessing asymmetrische multiprocessing

9 Bijzondere systemen (2) 2. Gedistribueerde systemen fysiek gescheiden (delen geen klok of geheugen) communicatie door middel van netwerken distributie transparant voor de gebruiker voordelen: in principe dezelfde als bij parallelle systemen, nu ook communicatie voor gebruikers, b.v. Complex vanwege: heterogene systemen synchronisatieproblemen Bijzondere systemen (3) 3. Real time systemen strenge eisen m.b.t. de responstijd te gebruiken voor besturing, b.v. van industriële processen onderscheid: hard real time systemen niet te realiseren in general purpose systeem maakt geen gebruik van de meest geavanceerde onderdelen van een OS soft real time systemen te realiseren in general purpose systeem, door real time taak prioriteit te geven

10 Bijzondere systemen (4) 4. Embedded Systemen Meestal real-time systemen met strikte eisen aan responstijd Ingebouwd in allerlei apparatuur, b.v. auto s, mobieltjes, etc. Komen in zeer grote aantallen voor Nauwelijks of geen user interface 5. Multimedia Systemen Multimedia datastromen (audio en video) moeten volgens het juiste tijdschema worden weergegeven Trend? Traditioneel: gecentraliseerd; Mainframes, eventueel te gebruiken m.b.v. telefoonlijnen en terminals Nu: overvloed aan PC s en kleinere machines, vaak gekoppeld aan snelle netwerken. Maken gebruik van services op basis van Client/server model, of Peer-to-peer model Veel principes op gebied van OS, zijn geformuleerd in de mainframe periode, maar zijn nog steeds geldig

11 OS Services (1) Direct voor de gebruiker User interface Command Line Interface (CLI) Graphical User Interface (GUI), b.v. Windows Programma uitvoering Laden, uitvoeren, beëindigen I/O operaties File systeem manipulatie Communicatie Tussen processen op dezelfde machine of op verschillende machines Foutdetectie OS Services (2) Ten behoeve van het systeem Resource toekenning (allocation) Verschillende processen kunnen om dezelfde resources vragen, toekenning moet zodanig gebeuren dat processen niet nodeloos moeten wachten, of dat resources onbenut blijven Accounting, doorberekening van de kosten aan individuele gebruikers Protectie Beschermt resources tegen ongeauthoriseerde toegang

12 Interfaces (1) user interface program mers interface Hardware Interface System Calls Device Control Processen Kernel hardware respons Interrupt CLI Command Line Int. GUI Graphical User Int. De Command Interpreter is in veel systemen een proces, b.v. in UNIX: shell Interfaces (2) Command Line Interface (CLI) soms onderdeel van de kernel, soms (systeem) proces voorbeeld: unix shell, MSDOS shell functie: leest commando regel, b.v. cd../programs1 herkent commandonaam voert commando zelf uit, of zoekt programma (met die naam) en start proces, geeft parameters door aan het proces voordeel: eenvoudig nieuwe commando s toe te voegen

13 Interfaces (3) Graphical User Interface (GUI) Gebruikt monitor, toetsenbord, muis Maakt gebruik van windows, menus, iconen Voorbeelden: MSWindows UNIX met X11 Linux met KDE Interfaces (4) System Call Is interface tussen proces en kernel vaak assembly language instructie onzichtbaar voor meeste programmeurs (wordt vaak aangeroepen d.m.v een libraryfunctie) verschillende mogelijkheden voor doorgeven van parameters aan OS: via registers via data block en een register dat wijst naar het data block via stack, door middel van push en pop

14 Interfaces(5) Een Application Programmers Interface (API) is de verzameling functies die een programmeur kan gebruiken om de diensten van een OS aan te roepen. Functies hebben vaak één op één relatie met System Calls, maar zijn eenvoudiger in het gebruik Interfaces (6) System calls in 5 groepen 1. Proces beheer 2. File manipulatie 3. Device manipulatie 4. Systeem-informatie uitwisseling 5. Communicatie 2 en 3 vaak gecombineerd (uniforme benadering van files en devices)

15 Interfaces (7) Systeemprogramma's (en system utilities) Leveren de omgeving waarin makkelijk programma s te ontwikkelen en uit te voeren. voorbeelden: file management programma s assemblers, compilers Command Line Interpreter Beeld wat een gebruiker heeft van een systeem wordt voor een belangrijk deel bepaald door het User Interface en de systeem programma s Gelaagde Opbouw OS en kernel worden vaak opgebouwd uit lagen Iedere laag gebruikt alleen functies uit de direct onderliggende laag voordelen: eenvoudiger debugging verificatie problemen: keuze en volgorde van de lagen overhead Veel systemen echter historisch bepaald

16 Virtuele Machines(1) Lagenstructuur maakt Virtuele Machines mogelijk Virtuele Machine = machine gerealiseerd door software Verschillende niveaus: Programma ziet System calls en Programma System Calls Machine Instructies Kernel Machine Instructies Hardware Kernel ziet alleen machine instructies Virtuele Machines (2) Klassieke Virtuele Machine (IBM: VM, VM/370) gebruikt virtualiserende Kernel. Virtualiserende kernel (VK) biedt aan ieder proces het interface van een kale machine (de kale hardware). processor en geheugen worden gedeeld kaartlezers en printers via spooling minidisks i.p.v. echte disks Ieder proces op de VK een OS Binnen ieder OS weer processen te starten Deze Virtuele Machine nuttig voor: testen van OS'en draaien van verschillende OS'en binnen 1 machine

17 Virtuele Machines (2A) Klassieke Virtuele machine biedt naar boven en interface dat eruit ziet als de oorspronkelijke hardware P1 P2 Pn P1 P3 Q1 Q2 Q3 R1 Kernel hardware normale kernel OS1 OS2 OS3 VM1 VM2 VM3 VirtualiserendeKernel hardware Virtualiserende kernel Virtual User en Monitor mode in een VM tijd Proces 1 System call OS1 VM1 Virt. Kernel CPU priv1 priv2 To_user_mode priv3 ERROR (virtual) monitor mode aangegeven door 2005 VM1 is normaal in virtual usermode. VM1 komt in virtual monitor mode 1-34 als een System Call wordt gegeven; echte CPU blijft in user mode. 17

18 Virtuele Machines (3) Andere vormen van virtuele machines op een hoger niveau Java Virtuele Machine (JVM) biedt machine die Java bytecode verwerkt. JVM vaak op het niveau van een toepassingsprogramma, b.v. Netscape) Software die OS en machine-instructies van andere processortypen ondersteunen. Voorbeeld: MS-DOS programma s op Sun/Solaris (wabi) Virtuele Machines (3A) Java Virtual Machine Java is een object-oriented programmeertaal wordt gecompileerd naar bytecode bytecode wordt geïnterpreteerd door Java Virtual Machine (JVM) JVM vaak geïmplementeerd als programma zelfstandig,, of onderdeel van browser, b.v. Netscape of Microsoft Explorer Java op ieder platform te draaien waarvoor een JVM bestaat

19 Java source Virtuele Machines (3B) Java Virtual Machine Bytecode Loader Java Compiler Netwerk Bytecode Verifier Java Bytecode Interpreter Ontwerp en Implementatie (1) Scheiding van Policy en Mechanisme Policy heeft betrekking op Wie of Wat Mechanisme zegt Hoe voorbeeld: microkernel systeem Programmeertaal oude systemen vaak in assembler tegenwoordig: hogere talen, vaak: C voordelen: sneller te schrijven, beter te begrijpen, beter te porten nadeel: performance verlies??

20 Ontwerp en Implementatie (2) Systeem generatie (Sysgen) Het aanpassen van het OS aan een specifieke machine, Verschillende werkwijzen voor verschillende systemen: volledige compilatie selectie uit geprecompileerde libraries alleen aanpassen van tabellen, dynamische configuratie Bootstrap OS wordt geladen door een bootstrap programma

in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System Interrupts 3-Lagen model spooling (Simultaneous Peripheral Operation On Line)

in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System Interrupts 3-Lagen model spooling (Simultaneous Peripheral Operation On Line) in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System drs J.W.J. Heijnsdijk Faculteit EWI, kamer 09.280 (Mekelweg 4) tel. 85804 email: Heijnsdijk@ewi.tudelft.nl Wat is een Operating System?

Nadere informatie

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces Operating System Overview (Hfst 2) Wat is een OS? Wat was een OS? Evolutie van OS. OS als virtuele machine OS als beheerder van hulpbronnen (resources) Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Nadere informatie

Erik Poll Martijn Warnier. http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux

Erik Poll Martijn Warnier. http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux Introductie Linux/UNIX Erik Poll Martijn Warnier http://www.cs.kun.nl/~erikpoll/linux Concrete doel van vandaag Basisvaardigheden UNIX/Linux werken met de command line shell file beheer proces beheer Betere

Nadere informatie

Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines

Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines Geavanceerde computerarchitectuur Lieven Eeckhout Academiejaar 2008-2009 Universiteit Gent Virtuele machines Motivatie Interfaces Virtualisatie: inleiding

Nadere informatie

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2.

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2. Procesbeheer: kenmerken van moderne besturingssystemen. 1. Bespreek de (drie) meest typische kenmerken van moderne besturingssystemen. 2. In hoeverre beantwoorden UNIX, Linux en Windows NT hieraan? Geef

Nadere informatie

Waarmaken van Leibniz s droom

Waarmaken van Leibniz s droom Waarmaken van Leibniz s droom Artificiële intelligentie Communicatie & internet Operating system Economie Computatietheorie & Software Efficiënt productieproces Hardware architectuur Electronica: relais

Nadere informatie

slides3.pdf April 15, 2002 1

slides3.pdf April 15, 2002 1 Wat is een Operating System? CSN CS3 OS structuur en File management Standaard verzameling software voor een computer Besturing/beheer van de computer Gemak voor schrijvers van programma s Standaarden

Nadere informatie

ICT Infrastructuren: Processen en Threads. 18 november 2013 David N. Jansen

ICT Infrastructuren: Processen en Threads. 18 november 2013 David N. Jansen ICT Infrastructuren: Processen en Threads 18 november 2013 David N. Jansen Datum en Ajd van werkcollege na overleg met de aanwezigen: donderdag 8:45 10:30 Leerdoel voor vandaag. Stallings hoofdst 2 4 Hoofddoelen

Nadere informatie

CPU scheduling : introductie

CPU scheduling : introductie CPU scheduling : introductie CPU scheduling nodig bij multiprogrammering doel: een zo hoog mogelijke CPU-bezetting, bij tevreden gebruikers proces bestaat uit afwisselend CPU-bursts en I/O-bursts lengte

Nadere informatie

Machinevirtualisatie. Raphael kena Poss Universiteit van Amsterdam. Besturingsystemen

Machinevirtualisatie. Raphael kena Poss Universiteit van Amsterdam. Besturingsystemen Machinevirtualisatie Raphael kena Poss Universiteit van Amsterdam Besturingsystemen 1 vandaag... zal je leren: wat machinevirtualisatie is waarvoor het wordt gebruikt hoe het werkt het verschil tussen

Nadere informatie

Software hoofdstuk 1. 1. Wat is de functie van een besturingssysteem? 2. Welke hoofdtaken heeft het besturingssysteem?

Software hoofdstuk 1. 1. Wat is de functie van een besturingssysteem? 2. Welke hoofdtaken heeft het besturingssysteem? Software hoofdstuk 1 1. Wat is de functie van een besturingssysteem? Een besturingssysteem ( in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's)

Nadere informatie

Zelftest Java concepten

Zelftest Java concepten Zelftest Java concepten Document: n0838test.fm 22/03/2012 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST JAVA CONCEPTEN Om de voorkennis nodig

Nadere informatie

Debugging in embedded en native systemen met GDB

Debugging in embedded en native systemen met GDB Debugging in embedded en native systemen met GDB A.M. ten Doesschate July 15, 2015 Abstract Een korte beschrijving : intro gebruik met welke tools en hulpmiddelen van de GDB setup en een summier aantal

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

Inhoud vandaag. Interrupts. Algemeen ARM7 AIC

Inhoud vandaag. Interrupts. Algemeen ARM7 AIC Inhoud vandaag Interrupts Algemeen ARM7 AIC Interrupts Wat is een interrupt? Een interrupt is een onderbreking van de huidige bezigheden ten gevolge van een externe gebeurtenis, zodanig dat de bezigheden

Nadere informatie

operating system beveiliging

operating system beveiliging De evolutie van operating system beveiliging Erik Poll Digital Security group Radboud Universiteit Nijmegen Moderne Operating Systems? 2 Eerst: geloof in evolutie & vooruitgang Eerste editie Source: http://www.galvin.info/history-of-operating-system-concepts-textbook

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Besturingssystemen

Hoofdstuk 3. Besturingssystemen Informatica Deel III Hoofdstuk 3 Besturingssystemen Een besturingssysteem (in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's) dat na het

Nadere informatie

Ictivity Een vreemde eend in de bijt

Ictivity Een vreemde eend in de bijt Ictivity Een vreemde eend in de bijt De virtuele wereld Alles is tegenwoordig virtueel. Virtueel hondje Tamagotchi, virtueel huisdiertje Virtuele huisvrouw Agenda Welke vijf soorten virtualisatie zijn

Nadere informatie

Technische Specificaties nieuwe Unix Applikaties

Technische Specificaties nieuwe Unix Applikaties Technische Specificaties nieuwe Unix Applikaties In 2010 werden 7 Unix servers geconsolideerd naar een nieuwe Unix omgeving, waar gebruik gemaakt wordt van srp s (vergelijkbaar met zone, of container).

Nadere informatie

Geheugen en Adressering. Binding. Binding (2) Logische en Fysieke adresruimten. relocatie register. Dynamic loading

Geheugen en Adressering. Binding. Binding (2) Logische en Fysieke adresruimten. relocatie register. Dynamic loading Geheugen en Adressering Binding Geheugen (main memory, primary storage) is noodzakelijk voor de uitvoering van programma's. te beschouwen als array van adresseerbare bytes (of woorden). verschillende processen

Nadere informatie

VMware ThinApp. Application Virtualization Platform that enables complex software to be delivered as self-contained EXE files

VMware ThinApp. Application Virtualization Platform that enables complex software to be delivered as self-contained EXE files VMware ThinApp Application Virtualization Platform that enables complex software to be delivered as self-contained EXE files Edwin Friesen Senior Solution Consultant @ Ictivity B.V. edwin.friesen@ictivity.nl

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems - Embedded systems - Specifieke software mappen op specfieke hardware. - Hardware synthesis. - Real-time

Nadere informatie

Van dvd naar webserver. Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf

Van dvd naar webserver. Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf Van dvd naar webserver Marcel Nijenhof Marceln@pion.xs4all.nl 18 Juli 2006 http://pion.xs4all.nl/lezingen/centos.pdf 1 Indeling Start installatie Wat is linux Wat zijn distributies Geschikte distributies

Nadere informatie

Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware.

Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Het vormt een schil tussen de applicatiesoftware en de hardware

Nadere informatie

High Availability & Disaster Recovery

High Availability & Disaster Recovery Disaster Recovery Problematiek en denkpistes voor oplossingen Cevi Usernamiddag 8 december 2009 9 december 2009 Cevi bedrijfspresentatie High Availability & Disaster Recovery Een theoretische benadering

Nadere informatie

Geheugenbeheer. ICT Infrastructuren 2 december 2013

Geheugenbeheer. ICT Infrastructuren 2 december 2013 Geheugenbeheer ICT Infrastructuren 2 december 2013 Doelen van geheugenbeheer Reloca>e (flexibel gebruik van geheugen) Bescherming Gedeeld/gemeenschappelijk geheugen Logische indeling van procesonderdelen

Nadere informatie

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.

Software Mobiliteit. UAMS - 6 maart 2001. Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac. Software Mobiliteit Theo D'Hondt Lab voor Pogrammeerkunde Vrije Universiteit Brussel http://prog.vub.ac.be/~tjdhondt p. 1 Overzicht Stelling Objecttechnologie Distributie Mobiliteit Evolutie Besluit p.

Nadere informatie

Interactief, real time security management

Interactief, real time security management P2000 en P2000LE SECURITY MANAGEMENT SYSTEEM Interactief, real time security management P2000 Security Management Systeem Schaalbaar, intuïtief en eenvoudig in gebruik Het Johnson Controls P2000 security

Nadere informatie

EmSE presentatie. Starten met de ATtiny2313: Een RGB powerled driver Kees Moerman, 13 juli 2010

EmSE presentatie. Starten met de ATtiny2313: Een RGB powerled driver Kees Moerman, 13 juli 2010 EmSE presentatie Starten met de ATtiny2313: Een RGB powerled driver Kees Moerman, 13 juli 2010 Het probleem Ik wil een LED controller maken Voor zelfgemaakte RGB power-led lampjes Om aan mijn thuisnetwerk

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems High-Performance Computing Optimizing compilers (generieke codes, maar ook specifieke rekenkernels). Parallel

Nadere informatie

Gelijktijdigheid: Wederzijdse Uitsluiting & Synchronisatie Concurrency: Mutual Exclusion & Synchonization (5e ed: 5.1-5.2, Appendix A.

Gelijktijdigheid: Wederzijdse Uitsluiting & Synchronisatie Concurrency: Mutual Exclusion & Synchonization (5e ed: 5.1-5.2, Appendix A. Gelijktijdigheid: Wederzijdse Uitsluiting & Synchronisatie Concurrency: Mutual Exclusion & Synchonization (5e ed: 51-52, Appendix A1) Processes zijn meestal niet onafhankelijk Bijvoorbeeld: 2 processen

Nadere informatie

Computerarchitectuur en Netwerken. Computerarchitectuur

Computerarchitectuur en Netwerken. Computerarchitectuur Computerarchitectuur en Netwerken 1 Computerarchitectuur Lennart Herlaar 2 september 2015 Opbouw van het vak Eerst (6 keer) over de opbouw van computer en operating system Collegedictaat Systeemarchitectuur

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. - is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware.

Hoofdstuk 2. - is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Hoofdstuk 2 2.1 systeembeheerprogramma s Werking en functies van besturingssystemen Besturingssysteem/operating systeem(os) - is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. -

Nadere informatie

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen.

Flex_Rooster WERKBOEK. INTRODUCTIE iseries. Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. Flex_Rooster WERKBOEK INTRODUCTIE iseries Dit werkboek is eigendom van ICS opleidingen en mag niet worden meegenomen. ICS Opleidingen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

Hyper-V vs ESX in het datacenter

Hyper-V vs ESX in het datacenter Hyper-V vs ESX in het datacenter Gabrie van Zanten www.gabesvirtualworld.com GabesVirtualWorld.com Welke hypervisor voor het datacenter? Virtualisatie is volwassen geworden Virtualisatie in het datacenter

Nadere informatie

HET BESTURINGSSYSTEEM

HET BESTURINGSSYSTEEM HET BESTURINGSSYSTEEM Een besturingssysteem (ook wel: bedrijfssysteem, in het Engels operating system of afgekort OS) is een programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's) dat na het opstarten

Nadere informatie

Virtualization. Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen

Virtualization. Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen Virtualization Definitie "A virtual machine is taken to be an efficient, isolated duplicate of the real machine". Popek en Goldberg, 1974. A little history... Jaren '50 '60. Computers waren groot en kostbaar.

Nadere informatie

Virtualization. Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen

Virtualization. Universiteit Leiden. Bij ons leer je de wereld kennen Virtualization Definitie "A virtual machine is taken to be an efficient, isolated duplicate of the real machine". Popek en Goldberg, 1974. A little history... Jaren '50 '60. Computers waren groot en kostbaar.

Nadere informatie

DB architectuur. joost.vennekens@denayer.wenk.be

DB architectuur. joost.vennekens@denayer.wenk.be DB architectuur joost.vennekens@denayer.wenk.be DB - logisch perspectief - DB - fysisch perspectief - DBMS Fysische details van databank beheren Zodat gebruiker zich enkel om logische perspectief moet

Nadere informatie

Viktor van den Berg. Xpert Training Group VMware Authorized Training Center Citrix Authorized Learning Center Microsoft CPLS Eigen datacenter

Viktor van den Berg. Xpert Training Group VMware Authorized Training Center Citrix Authorized Learning Center Microsoft CPLS Eigen datacenter VIRTUALISATIE IRTUALISATIE & C...EEN EEN INTRODUCTIE & CLOUD COMPUTING VIKTOR VAN DEN BERG (XTG) INTRODUCTIE Viktor van den Berg VMware Certified Instructor Product Manager VMware Trainingen Dutch VMUG

Nadere informatie

Digitale en analoge technieken

Digitale en analoge technieken Digitale en analoge technieken Peter Slaets February 14, 2006 Peter Slaets () Digitale en analoge technieken February 14, 2006 1 / 33 Computerarchitectuur 1 Processors 2 Primair geheugen 3 Secundair geheugen

Nadere informatie

Android Development CCSS2011

Android Development CCSS2011 Android Development Voor dummies, door dummies... Challenges in Computer Science Seminar LIACS, Universiteit Leiden 15 Februari 2011 Inhoud 1 Introductie 2 Development Environment 3 Programmeren voor Android

Nadere informatie

1 Client/Server. 2 Geschiedenis. 3 Toekomst

1 Client/Server. 2 Geschiedenis. 3 Toekomst Deel 1 Inleiding 1 Client/Server 2 Geschiedenis 3 Toekomst Het client-server model is een model voor de samenwerking tussen twee of meer programma's, die zich op verschillende computers kunnen bevinden.

Nadere informatie

Welkom bij IT-Workz. Etten-Leur, 16 november 2010. Altijd en overal werken en leren. Applicatie en Desktop Delivery met Quest vworkspace

Welkom bij IT-Workz. Etten-Leur, 16 november 2010. Altijd en overal werken en leren. Applicatie en Desktop Delivery met Quest vworkspace Welkom bij IT-Workz Altijd en overal werken en leren Applicatie en Desktop Delivery met Quest vworkspace Etten-Leur, 16 november 2010 IT-Workz is de verzelfstandigde Dienst ICT van het ROC West-Brabant.

Nadere informatie

Praktijk opdrachten VMware

Praktijk opdrachten VMware Praktijk opdrachten VMware 1 1. Toegang tot de ICT Academie Cloud omgeving Om toegang te krijgen tot de Cloud omgeving van de ICT Academie, kun je onderstaande procedure volgen: http://wiki.vcloud.ictacademie.net/wp

Nadere informatie

Inleiding Practicum Operating Systems

Inleiding Practicum Operating Systems Inleiding Practicum Operating Systems Mattias Holm & Kristian Rietveld Tot nu toe Shell: verkennen interface tussen user-space en kernelspace. User space System calls Kernel space Doel van deze presentatie

Nadere informatie

studievaardigheden studentassistent: Alice de Vries alice-de-vries@hotmail werkcollege / practicum

studievaardigheden studentassistent: Alice de Vries alice-de-vries@hotmail werkcollege / practicum studievaardigheden studentassistent: Alice de Vries alice-de-vries@hotmail werkcollege / practicum Hendrik Jan Hoogeboom h.j.hoogeboom@liacs.leidenuniv paleistuin (computers) tijd 10.45 15.00 studievaardigheden

Nadere informatie

Unix Console Gebruik

Unix Console Gebruik Unix Console Gebruik Inleiding tot het gebruik van de Unix console... met wat Linux en distributiespecifieke zaken ertussen. Presentatie van 16/04/2007 voor de HCC-Vl : Mechelen Sven Vermeulen 1 Unix Console

Nadere informatie

Onverwachte voordelen van Server Virtualisatie

Onverwachte voordelen van Server Virtualisatie Onverwachte voordelen van Server Virtualisatie Ronald van Vugt NetWell ronald@netwell.info www.netwell.info Herkent u dit? Of u vandaag nog twee servers beschikbaar wilt stellen Geen goede testomgeving

Nadere informatie

Module I - Informatica

Module I - Informatica Module I - Informatica 1) Iemand wilt een nieuwe auto aanschaffen. Gezien de gestegen brandstofprijzen wil de persoon een auto, die zuinig in brandstofgebruik is. Maak duidelijk hoe de persoon een weloverwogen

Nadere informatie

6 Besturingssystemen. Applicatie Applicatie Applicatie. Operating System. Hardware 1 WAT IS EEN OPERATING SYSTEM?

6 Besturingssystemen. Applicatie Applicatie Applicatie. Operating System. Hardware 1 WAT IS EEN OPERATING SYSTEM? Hoofdstuk 6 Besturingssystemen 6.1 6 Besturingssystemen 1 WAT IS EEN OPERATING SYSTEM? Een computer zonder besturingssysteem is slechts een systeemkast gevuld met onderdelen verbonden door kabels. Je kunt

Nadere informatie

VMware View 4.5 een overview. Eline Klooster Technical Trainer e.klooster@xtg.nl

VMware View 4.5 een overview. Eline Klooster Technical Trainer e.klooster@xtg.nl VMware View 4.5 een overview Eline Klooster Technical Trainer e.klooster@xtg.nl Eline Klooster Xpert Training Group VMware Authorized Training Center Citrix Authorized Learning Center Microsoft CPLS Eigen

Nadere informatie

De desktop in een smartcard

De desktop in een smartcard De desktop in een smartcard Meindert Vroegindeweij Business Development Manager Comparex Nederland B.V. Meindert.vroegindeweij@comparex.nl Unix of Windows op de desktop Unix en de desktop als thema voor

Nadere informatie

Programmeren in C ++ met wxwidgets les 5

Programmeren in C ++ met wxwidgets les 5 Elektrotechniek/Embedded Systems engineering inf2d Programmeren in C ++ met wxwidgets les 5 cursus 2009-2010 ir drs E.J Boks Les 5 Grafische toolkits Basisbeginselen gebruik grafische toolkit WxWidgets

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Ditproefschriftpresenteerteen raamwerk voorhetontwikkelenvanparallellestreaming applicaties voor heterogene architecturen met meerdere rekeneenheden op een chip.

Nadere informatie

Windows Basics. yvan vander sanden. 22 februari 2015

Windows Basics. yvan vander sanden. 22 februari 2015 Windows Basics yvan vander sanden 22 februari 2015 Windows is nog altijd een veel gebruikt operating system. Als technicus moet je bekend zijn met het Windows operating system om gebruikers te kunnen helpen,

Nadere informatie

Gebruiker afschermen van de hardware

Gebruiker afschermen van de hardware Device driver 1 Gebruiker afschermen van de hardware Prog1 Prog2 System calls/ API Operating Systeem Device drivers Hardware 2 Introductie Een device driver is een computer programma dat direct communiceert

Nadere informatie

Stoomboot & de toekomst

Stoomboot & de toekomst Stoomboot & de toekomst W. Verkerke (ATLAS) Wat is stoomboot Gebruikers definitie van concept stoomboot Op basis van gesprekken met ATLAS/LHCb/ALICE/Astro Lokale batch faciliteit met de volgende definierende

Nadere informatie

Windows XP Migratie opties. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl)

Windows XP Migratie opties. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Windows XP Migratie opties Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) Windows XP Migratie opties Wat is het probleem met Windows XP De opties te vervanging van Windows XP Migratie naar Linux Mint Probleem met

Nadere informatie

De computer als processor

De computer als processor De computer als processor DE FYSIEKE COMPUTER Componenten van de computerconfiguratie Toetsenbord Muis Scanner Microfoon (Extern geheugen) Invoerapparaten Uitvoerapparaten Monitor Printer Plotter Luidspreker

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Examen Operating Systemen (2R230) op vrijdag 26 augustus 2005, 14.00-17.00 uur. Het tentamen bestaat uit drie delen die apart worden

Nadere informatie

Handleiding installatie en gebruik. Ahsay OBM. Windows server Apple OS X Linux en UNIX-varianten

Handleiding installatie en gebruik. Ahsay OBM. Windows server Apple OS X Linux en UNIX-varianten Handleiding installatie en gebruik Ahsay OBM Windows server Apple OS X Linux en UNIX-varianten INHOUD 1 Over deze handleiding 2 Systeemvereisten 3 Installatie 3.1 Linux 3.2 BSD 4 Gebruik via de GUI 5 Helpdeks

Nadere informatie

Linux voor S/390 (IBM z-series)

Linux voor S/390 (IBM z-series) LinuxFocus article number 328 http://linuxfocus.org Linux voor S/390 (IBM z-series) door Cüneyt Göksu Over de auteur: Database Specialist, werkt al meer dan 12 jaar met alle commerciële

Nadere informatie

Open Enterprise Server 2 en vsphere Best Practises. Michael Wilmsen

Open Enterprise Server 2 en vsphere Best Practises. Michael Wilmsen Open Enterprise Server 2 en vsphere Best Practises Michael Wilmsen Even voorstellen Werk met Novell producten sinds 1997 Werk met VMware producten sinds 2000 Certified Novell Instructor 2006 VCP 3 en 4

Nadere informatie

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden 1 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Wat doet een besturingsysteem, en hoe werkt het?... 3 Algemene informatie... 3 Taken van een besturingssysteem...

Nadere informatie

RAM optimaliseren: Cacheman

RAM optimaliseren: Cacheman RAM optimaliseren: Cacheman Windows beheert het geheugen op haar eigen manier, zonder dat u daar in principe veel invloed op heeft. Het programma Cacheman van Outertech kan daar verandering in brengen.

Nadere informatie

Beleef het nieuwe Klantverwijssysteem

Beleef het nieuwe Klantverwijssysteem Beleef het nieuwe Klantverwijssysteem BLOOM is een klantverwijssysteem ontwikkeld op basis van de laatste technologieën en behoeftes uit de markt. Bloom is een krachtig, slim en gebruiksvriendelijk klantverwijssysteem

Nadere informatie

Hoe zet u virtualisatie slim in bij forensische onderzoeksomgevingen?

Hoe zet u virtualisatie slim in bij forensische onderzoeksomgevingen? Hoe zet u virtualisatie slim in bij forensische onderzoeksomgevingen? ir. Ronald van Vugt ronald@netwell.eu Aanleiding Deze presentatie is ontstaan naar aanleiding van een nieuw architectuur ontwerp voor

Nadere informatie

APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE. Onderdeel van SmartProducts

APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE. Onderdeel van SmartProducts APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE Onderdeel van SmartProducts EVEN VOORSTELLEN DOCENT Fjodor van Slooten N208 (Horstring Noord) F.vanSlooten@utwente.nl Assistentie door: Hans Tragter, Marc Schreiber,

Nadere informatie

MINIMALE SYSTEEMEISEN. Vakware 6

MINIMALE SYSTEEMEISEN. Vakware 6 MINIMALE SYSTEEMEISEN Vakware 6 INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 1. BESTURINGSSYSTEMEN... 4 2. WEBAPPLICATIES... 5 2.1 Vakware Digitale Werkbon... 5 3. HARDWARE-EISEN... 6 3.1 Database server(s)... 6 3.2 Werkstation(s)/client(s)...

Nadere informatie

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Computersysteem Een systeem dat rekenkundige operaties, data manipulaties en beslissingen kan uitvoeren, aan de hand

Nadere informatie

Weblogic 10.3 vs IAS 10.1.3

Weblogic 10.3 vs IAS 10.1.3 Vision ~ Knowledge ~ Results Weblogic 10.3 vs IAS 10.1.3 OGh Fusion Middleware/ SOA Dag 19 Mei 2010, Het Oude Tolhuys Edwin Biemond email edwin.biemond@whitehorses.nl Web http://blogs.whitehorses.nl/,

Nadere informatie

Samba Windows Netwerken onder Linux

Samba Windows Netwerken onder Linux Samba Windows Netwerken onder Linux Jelmer Vernooij Samba Team jelmer@samba.org Oktober 2006 1 Jelmer Vernooij Samba ontwikkelaar en teamlid Mede-auteur en editor van The Samba HOWTO Collection and Reference

Nadere informatie

Windows NT 4.0. Performance Monitoring. Gino Damen 28 oktober 1997 Versie: 1.0

Windows NT 4.0. Performance Monitoring. Gino Damen 28 oktober 1997 Versie: 1.0 Performance Monitoring Gino Damen 28 oktober 1997 Versie: 1.0 Inhoudsopgave 1. Opbouwen en starten van een systeem log...2 1.1. Aandachtspunten...2 1.2. Aanmaken van een log file...2 1.3. Starten van het

Nadere informatie

Ubuntu Release Party welkom @ XTG 11/23/12 1

Ubuntu Release Party welkom @ XTG 11/23/12 1 Ubuntu Release Party welkom @ XTG 11/23/12 1 Welkom! Xpert in virtualization technology Kenniscentrum op gebied van virtualisatie: VMware, Citrix, Linux Microsoft... LPI Approved Training Partner Guru

Nadere informatie

Data Acquisitie in een modern jasje. Wordt het de tablet of toch iets anders?

Data Acquisitie in een modern jasje. Wordt het de tablet of toch iets anders? Data Acquisitie in een modern jasje. Wordt het de tablet of toch iets anders? Marco Bischoff Yokogawa Europe BV 7 november 2013 Yokogawa IA Control Products --- Business domain Technologischeontwikkelingen

Nadere informatie

APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE. Onderdeel van SmartProducts

APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE. Onderdeel van SmartProducts APPLICATIEBOUW 1E COLLEGE: INTRODUCTIE Onderdeel van SmartProducts EVEN VOORSTELLEN DOCENT Fjodor van Slooten N208 (Horstring Noord) F.vanSlooten@utwente.nl Assistentie door: Hans Tragter, Nadia Klomp,

Nadere informatie

Ik wil weten hoe Linux snel en goedkoop kan!

Ik wil weten hoe Linux snel en goedkoop kan! Ik wil weten hoe Linux snel en goedkoop kan! Als Linux gekozen wordt om de kostprijs te verlagen dan mag die winst niet verloren gaan door onvoorziene, extra ontwikkelkosten. Die vallen de eerste keer

Nadere informatie

Beleef het nieuwe Klantverwijssysteem

Beleef het nieuwe Klantverwijssysteem Beleef het nieuwe Klantverwijssysteem BLOOM is een klantverwijssysteem ontwikkeld op basis van de laatste technologieën en behoeftes uit de markt. Bloom is een krachtig, slim en gebruiksvriendelijk klantverwijssysteem

Nadere informatie

Installatiehandleiding AhsayOBM Unix / Linux. v20080901

Installatiehandleiding AhsayOBM Unix / Linux. v20080901 Installatiehandleiding AhsayOBM Unix / Linux v20080901 Inhoudsopgave 1 Over deze handleiding...3 2 Systeemvereisten...4 3 Installatie...5 3.1 Linux...5 3.2 BSD...5 4 Gebruik...7 4.1 Gebruik via de GUI...7

Nadere informatie

Whitepaper Virtualisatie en veilig internetbankieren

Whitepaper Virtualisatie en veilig internetbankieren Whitepaper Virtualisatie en veilig internetbankieren In dit white paper zullen we uitleggen hoe u met behulp van virtualisatie veilig kunt internetbankieren. We zullen eerst een korte uitleg geven hoe

Nadere informatie

Onder de motorkap van Microsoft Azure Web Sites. Eelco Koster Software architect ORDINA

Onder de motorkap van Microsoft Azure Web Sites. Eelco Koster Software architect ORDINA Onder de motorkap van Microsoft Azure Web Sites Eelco Koster Software architect ORDINA Agenda Introductie Architectuur Project Kudu Azure Resource Manager Doel Dieper inzicht geven in de werking van Azure

Nadere informatie

Propa e d e u s e taak 2

Propa e d e u s e taak 2 Propa e d e u s e taak 2 Introductie Cygwin voor studenten HTS Elektrotechniek Inhoudsopgave Installatie van Cygwin......1 Wat is Cygwin?......1 Waarom gebruiken wij Cygwin?...2 Systeemveiligheid...2 Installatie

Nadere informatie

Door Jorrit Herder, Herbert Bos, Ben Gras, Philip Homburg en Andrew S. Tanenbaum

Door Jorrit Herder, Herbert Bos, Ben Gras, Philip Homburg en Andrew S. Tanenbaum Profiel MINIX 3 Amsterdam, 13 februari 2006 MINIX 3: een veilig en betrouwbaar besturingssysteem Sinds kort is een nieuw open-source besturingssysteem voor de PC beschikbaar: MINIX 3. Dit besturingssysteem

Nadere informatie

Technische specificaties

Technische specificaties Technische specificaties Compatibiliteit met Active Directory Elke installatie moet compatibel zijn met de huidige versie van het domein Active Directory Windows 2008R2 van de FOD. Consolidering In 2007

Nadere informatie

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software.

Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Functionele beschrijving: scannen naar van Brug software. Algemeen Met de KYOCERA scannen naar van Brug Software beschikt u over een efficiënte oplossing om uw documenten te scannen naar het Notarieel

Nadere informatie

Kleine cursus PHP5. Auteur: Raymond Moesker

Kleine cursus PHP5. Auteur: Raymond Moesker Kleine cursus PHP5 Auteur: Raymond Moesker Kleine cursus PHP PHP is platform en CPU onafhankelijk, open source, snel, heeft een grote userbase, het is object georiënteerd, het wordt omarmd door grote bedrijven

Nadere informatie

Vmware presentatie NGN virtualisatiedag Bouke Groenescheij. Notities door Kees Stravers

Vmware presentatie NGN virtualisatiedag Bouke Groenescheij. Notities door Kees Stravers Vmware presentatie NGN virtualisatiedag Bouke Groenescheij Notities door Kees Stravers Overzicht Vmware is begonnen met virtualisatie voor het Intel platform: Vmware workstation. Dit draait op een host

Nadere informatie

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie

1.Noem de vijf categorieën waarin programmeertalen kunnen worden ingedeeld en geef van elke categorie één voorbeeld.

1.Noem de vijf categorieën waarin programmeertalen kunnen worden ingedeeld en geef van elke categorie één voorbeeld. Module 4 programmeren 1.Noem de vijf categorieën waarin programmeertalen kunnen worden ingedeeld en geef van elke categorie één voorbeeld. Machinecode Assembleertalen: assembly Hogere programmeertalen:

Nadere informatie

Three Ships CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor Three Ships CDS

Three Ships CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor Three Ships CDS CDS opschalingsdocument Overzicht server configuratie voor CDS 1. Algemeen Dit document geeft een overzicht van een aantal mogelijke hardware configuraties voor het inrichten van een serveromgeving voor

Nadere informatie

DIGITALE MODE MET POWER SDR

DIGITALE MODE MET POWER SDR DIGITALE MODE MET POWER SDR Als u een SDR tranceiver of ontvanger in gebruik heeft, is het misschien ook leuk om de digitale modi zoals BPSK31, RTTY enz. enz. te kunnen ontvangen en zenden. We beperken

Nadere informatie

Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat

Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat Powerpoint presentatie College 5 Gilbert van Lierop & Farshad Salamat Wat is een database? Een verzameling van georganiseerde data Een database bestaat uit applicaties, SQL en het DBMS Watis eendbms? EenDBMS

Nadere informatie

BIJLAGE 8.1 Referentiebibliotheek

BIJLAGE 8.1 Referentiebibliotheek BIJLAGE 8.1 Referentiebibliotheek Op basis van de bij de potentiële klanten uitgevoerde behoeftebevraging zijn er geen indicaties dat de afgenomen volumes significant lager zouden liggen dan de volumes

Nadere informatie

Betaalbaar Home Control. Presentatie op bijeenkomst van EmSE: Embedded Systems Eindhoven

Betaalbaar Home Control. Presentatie op bijeenkomst van EmSE: Embedded Systems Eindhoven EmSE presentatie Betaalbaar Home Control Presentatie op bijeenkomst van EmSE: Embedded Systems Eindhoven Ad-hoc presentatie aan de hand van een project waar ik nog mee bezig ben... Nog niet alles is perfect

Nadere informatie

Installatie handleiding

Installatie handleiding Installatie handleiding Pagina 2 van 7 1 Inleiding Vanwege de zeer uitgebreide elektronica op Porsche voertuigen is het noodzakelijk dat de diagnosesoftware enorm snel evolueert. De installatie en verdere

Nadere informatie

Programmeren van de Raspberry Pi. http://ardezo.home.xs4all.nl/rpi_programmeren/

Programmeren van de Raspberry Pi. http://ardezo.home.xs4all.nl/rpi_programmeren/ Programmeren van de Raspberry Pi Zaterdag 21 september 2013 De Bilt Johan Swenker http://ardezo.home.xs4all.nl/rpi_programmeren/ Agenda Inleiding Raspberry Pi GPIO Programmeren bash python scratch Interfaces

Nadere informatie

PGGM. Inkomensverzorger voor de sector zorg en welzijn. Hans de Harde Sr. ICT Architect Fysieke Infrastructuur

PGGM. Inkomensverzorger voor de sector zorg en welzijn. Hans de Harde Sr. ICT Architect Fysieke Infrastructuur PGGM Inkomensverzorger voor de sector zorg en welzijn Hans de Harde Sr. ICT Architect Fysieke Infrastructuur Wat doet PGGM Uitvoeringsorganisatie collectieve pensioenregelingen voor de sector zorg en welzijn

Nadere informatie

Systeemarchitectuur. Piet van Oostrum. herziene versie november 2005. Departement Informatica

Systeemarchitectuur. Piet van Oostrum. herziene versie november 2005. Departement Informatica Systeemarchitectuur Piet van Oostrum herziene versie november 2005 Departement Informatica Padualaan 14 3584 CD Utrecht Corr. adres: Postbus 80.089 3508 TB Utrecht Telefoon 030-2531454 Fax 030-2513791

Nadere informatie

Frontend performance meting

Frontend performance meting Frontend performance meting als aanvulling op de traditionele manier van performancetesten René Meijboom rene@performancearchitecten.nl Introductie Uitdaging bij huidige klant Succesvolle performancetest

Nadere informatie