slides2.pdf April 12,

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "slides2.pdf April 12,"

Transcriptie

1 Werking van CPU CSN CS2 CPU, I/O en Memory management Piet van Oostrum 12 april 2002 De ALU kan alleen eenvoudige operaties uitvoeren (bijv. twee getallen optellen, vermenigvuldigen of testen of iets > 0 is. De uit te voeren operaties (instructies) staan in het Elke operatie heeft een code (instructiecode). In een instructie staat ook waar de gegevens (operanden) vandaan komen resp. naar toe gaan (register of ) De CPU heeft een speciaal register (program counter of instruction pointer) die aangeeft op welk adres de uit te voeren instructie staat. Een compiler breekt ingewikkelder operaties af tot een rij instructies CSN-CS2 1 CSN-CS2 1 Binair rekenen CPU en stacks Binair tellen Optellen Hoe kan je optellen met de logische operaties AND, OR en NOT? (1 = waar, 0 = onwaar) Voor het opslaan van tussenresultaten van ingewikkelde berekeningen wordt vaak een stack gebruikt. Voor het onthouden van een terugkeeradres van een functie- of methode-aanroep idem (terugkeeradres = waarde van PC/IP) Ook argumenten van functie- of methode-aanroep Een speciaal register wordt gebruikt om te onthouden waar de top van de stack staat (stack-pointer). Bij moderne machines loopt de stack meestal van hoge naar lage adressen. Push(waarde) = MEM[SP] = waarde; SP = SP - lengte Pop() = SP = SP + lengte; return MEM[SP] CSN-CS2 2 CSN-CS2 3 Stack Bus 1 stack push/pop SP Een bus is een soort snelweg voor gegevens Verzameling draden en connectors (slots) Afspraak over electrische signalen (welke spanningen) Afspraak over betekenis van de signalen (welke draad wat betekent) Protocol: in welke volgorde moeten de signalen gegeven worden Snelheid: hoeveel keer per sec. wordt er verstuurd Multiplexing: gaan en adressen tegelijk over de bus of na elkaar Welk onderdeel is de baas over de bus CSN-CS2 4 0 CSN-CS2 5 slides2.pdf April 12,

2 Bus 2 CPU//cache Op de bus zitten verschillende onderdelen aangesloten die met elkaar kunnen communiceren: CPU,,,... Er kan maar één transport tegelijk plaatsvinden De snelheid wordt bepaald door: De frequentie van de bus (bijv. 33 MHz) De hoeveelheid gegevens die tegelijkertijd op de bus getransporteerd kan worden (de breedte van de bus). Of er multiplexing plaats vindt Vb: ISA bus: 8MHz, 8 of 16 bits Probleem: (betaalbaar) is meestal langzamer dan CPU. vb: CPU MHz, 10 nsec (=100MHz). Andere beperkingen: bus, andere toegang Gevolg: CPU moet wachten tot gegevens uit beschikbaar zijn. Snel is superduur. Oplossing: zet een klein stukje snel (cache) tussen de CPU en het gewone. Waar? tussen de CPU en de bus Of: in de CPU. (zie CPU plaatje) PCI bus, 33 of 66 MHz, 32 bits en adressen. CSN-CS2 6 CSN-CS2 7 Cache 1 Cache 2 CPU cache Registers intern cache (level 1) level 2 cache Cache is sneller dan Cache is (veel) kleiner dan Vraag: wat stop je in de cache? Liefst: datgene dat je het meest nodig zult hebben Onmogelijk te voorspellen Daarom: wat het meest recent gebruikt is bus Principe van localiteit: programma s hebben de neiging om langere tijd in dezelfde buurt te blijven zowel m.b.t. instructies als Als de gevraagde plaats in de cache is, dan hit Anders mis : de CPU moet wachten Bij een mis moet iets anders weggegooid worden: bijv. iets dat het langst geleden gebruikt is Bij het ophalen wordt meestal een flink stuk tegelijk gepakt. Schrijven via cache: writethrough of delayed-write. CSN-CS2 8 CSN-CS2 9 In- en uitvoer I/O 1 Gegevens moeten van de CPU naar s en omgekeerd. De zit op de bus en krijgt/stuurt electrische signalen Het apparaat op de (muis, toetsenbord, printer,... ) krijgt/stuurt elctrische signalen van/naar de. Hoe communiceert de CPU met de? De moet instructies van de CPU herkennen Er moeten meerdere s kunnen zijn die elkaar niet in de weg zitten. De volgende mogelijkheden worden gebruikt: 1. Speciale IN/OUT put instructies 2. Speciale adressen voor s bus input buffer output buffer control register IN UIT 3. Direct memory access (DMA) status register device CSN-CS2 10 CSN-CS2 11 slides2.pdf April 12,

3 I/O instructies I/O instructies De CPU heeft speciale instructies voor in- en output Deze instructies hebben een I/O adres als parameter (of in een apart register) De komt van/naar een ander register of adres vb. INP 16, R1 of: OUT 16, waarde I/O = 1 als er INP/OUT instructie uitgevoerd wordt I/O = 0 als er benaderd wordt R/W = 1 als van CPU bus R/W = 0 als van bus CPU Interface zet op de bus als I/O == 1 R/W = 0 adres == 16 Interface haalt van de bus als I/O == 1 R/W = 1 adres == 16 I/O R/W adres CSN-CS2 12 CSN-CS2 13 Memory-mapped I/O Memory-mapped I/O Geen speciale I/O instructies Deel van de adresruimte wordt gebruikt voor I/O Gewoon reageert niet op deze adressen Interfaces reageren op hun adresbereik Vb: MOVE R1, 0x of MOVE 0x , R1 Nadeel: gat in adresruimte Vb: IBM-PC tussen 640KB en 1MB N.B soms combinatie van INP/OUT instructie en memory-mapped I/O R/W = 1 als van CPU bus R/W = 0 als van bus CPU Interface zet op de bus als R/W = 0 adres == (bijv.) Interface haalt van de bus als R/W = 1 adres == R/W adres CSN-CS2 14 CSN-CS2 15 DMA 1 DMA 2 Zowel I/O instructies als memory-mapped I/O verplaatsen kleine hoeveelheden CPU is intensief bezig met I/O Voor sommige toepassingen kost dit teveel CPU tijd Vooral bij real-time werk vgl het afspelen van een geluids- of videobestand DMA (Direct Memory Access) verplaatst blokken tussen en I.h.a. moet de eigen hebben BUS DMA controller DMA controller is ook een De CPU geeft DMA controler opdracht, adres, I/O adres DMA controller doet I/O na CPU heeft tijdens DMA alle tijd voor andere instructies Geheugen wordt af en toe vertraagd wegens DMA (cycle stealing) oppassen met DMA en cache. CSN-CS2 16 CSN-CS2 17 slides2.pdf April 12,

4 Polling Polling vs. Interrupt Hoe weten we dat een I/O kan accepteren? (Bijv dat er een input klaar staat of dat de output kan verwerken) Simpel systeem: polling vb: toetsenbord : Als er een toets ingedrukt is wordt de code in het KB DATA register gezet De zet een bit (KB READY) aan in het status register KB STATUS Als het KB DATA register gelezen is wordt de KB READY bit weer uitgezet. while (KB_STATUS & KB_READY == 0) /* wait */ ; = KB_DATA; Nadelen van Polling: verspilling van tijd. Als je meer dan één in de gaten moet houden dan wordt het lastig Bij snelle apparaten kun je gemakkelijk iets missen als je ook iets anders wilt doen Interrupts: Laat de aangeven wanneer het nodig is. CSN-CS2 18 CSN-CS2 19 Interrupt Interrupt architectuur 1 Interface geeft een signaal aan de CPU dat er iets interessants gebeurd is De CPU onderbreekt het lopende programma om een ander stuk programma te gaan uitvoeren (Interrupt-routine) Dit vindt uit wat er aan de hand is en neemt actie Na afloop gaat de CPU verder met het onderbroken programma (meestal) programma interrupt signaal Bij het uitvoeren van een interrupt moet essentiele informatie betreffende het onderbroken programma gered (opgeborgen) worden: In ieder geval de PC (program counter) en het PSW (Processor Status Word) PSW = register, verzameling bits die toestand van de CPU aangeeft. Andere registers kunnen gered worden in de interrupt routine Bij terugkeer (RTI) moet alles weer teruggezet worden. Hiervoor wordt een stack gebruikt, meestal een aparte stack De Stackpointer moet evt. ook gered worden (oef!) return-int. int.routine CSN-CS2 20 driver CSN-CS2 21 Interrupt architectuur 2 Traps Verschillende interrupts kunnen verschillende prioriteit hebben: hogere prioriteit interrupts kunnen lagere onderbreken, omgekeerd niet In het PSW staat de huidige prioriteit (moet ook gered worden!) Om te weten welke aandacht vraagt is het goed om elke interrupt een eigen interrupt routine te geven. Dit kan door elke interrupt een nummer te geven en de adressen in een tabel te zetten (vectored interrupt) Evt. kan het nummer in een speciaal register gezet worden en via software de juiste interrupt routine aangeroepen worden (switch) Traps zijn interrupts die niet door een gegenereerd worden maar door de CPU zelf. Meestal gerelateerd aan het uitvoeren van een specifieke instructie vb. door 0 delen gebruik een adres dat niet bestaat Instructies die niet bestaan vb. float berekeningen in simpele CPU. een speciale TRAP instructie Sommige trap instructies worden voor debuggen gebruikt: trapt bij iedere of sommige (gebruikers) instructie(s) CSN-CS2 22 CSN-CS2 23 slides2.pdf April 12,

5 programma 1 programma 2 Protectie Protectie: modes We willen het O.S. beschermen tegen foute of kwaadwillende programma s (programmeurs). 1. Gewone programma s mogen niet het van andere programma s manipuleren 2. Gewone programma s mogen niet het van het O.S. veranderen 3. Het O.S. mag wel aan andere programma s komen 4. Gewone programma s mogen niet speciale registers veranderen 5. Gewone programma s mogen niet rechtstreeks aan s komen zonder toestemming van het O.S. 1. User/system mode 2. Geheugenbeheer User mode = uitvoeren van gewone programma s Gevaarlijke operaties (o.a. I/O) niet toegestaan System mode = uitvoering O.S. onderdelen Alle operaties toegestaan Soms nog fijnere verdeling zodat ook binnen het O.S. onderscheid gemaakt kan worden Bij een interrupt/trap overgang naar system mode Aanroep van het O.S. dan ook via een TRAP mechanisme of speciale controle De mode staat in het PSW CSN-CS2 24 CSN-CS2 25 Adresruimte Memory management 1 Adresruimte van een programma = de verzameling van alle adressen die een programma zou kunnen gebruiken uit te voeren instructies adressen van structuren en variabelen stack heap ( = die langer bestaat dan de functie-aanroep waar hij gemaakt is) Op een 32-bits machine kan dat in principe 2 32 bytes (4GB) zijn In principe kan het meer zijn dan het aanwezige echte (fysieke) Memory management: de adressen die in een programma gebruikt worden (virtuele adressen) hoeven niet hetzelfde te zijn als de echte adressen die in het fysieke gebruikt worden (fysieke adressen). Eenvoudige ontkoppeling: Het begin van een programma krijgt adres 0 Het fysieke adres waar het programma staat (BASE) wordt bij elk adres opgeteld Dit gebeurt door de CPU (voor het adres de bus op gaat) Het programma heeft dit niet in de gaten 0 fysieke adressen BASE x+base programma LIMIT max virtuele adressen 0 x limit CSN-CS2 26 CSN-CS2 27 Memory management 2 Segmentering Voordelen: Je kunt het programma op ieder adres in het fysieke draaien Door ook de lengte op te nemen kan de rest van het beschermd worden (de CPU test virtuele adressen 0 <= x < limit) Nadelen: grootte beperkt door fysiek Onmogelijk om te sharen (eenzelfde stuk in twee programma s te gebruiken) Oplossingen: Segmentatie (segmentering) Paginering instructies fysiek instructies CSN-CS2 28 CSN-CS2 29 slides2.pdf April 12,

6 Eigenschappen van segmenten: Segmenten kunnen geshared worden Elk programma kan aparte permissies hebben per segment vb. Read, Write, Execute Segmenten kunnen vast, of groeiend zijn. Elk segment moet in het fysieke passen Stack/heap segmenten instructies heap stack segment 0 segment 1 segment 2 segment BASE LIMIT protect. etc. BASE LIMIT protect. etc. + fysiek adres Stack segment groeit naar beneden Heap segment groeit naar boven Code segment is vast en kan geshared worden Nog meer segmenten mogelijk voor shared of libraries CSN-CS2 30 CSN-CS2 31 Paginering 1 Paginering 2 A CSN-CS2 32 fysiek B De virtuele adresruimte en het fysieke worden opgedeeld in pagina s van vaste grootte Elke virtuele pagina kan in een willekeurige fysieke pagina staan De afbeelding van virtuele naar fysieke paginanummers gaat via een tabel (pagetable). Pagina s kunnen eigen protecties hebben Pagina s kunnen geshared worden Een pagina hoeft niet in het fysieke aanwezig te zijn In dat geval gebeurt er een trap (page fault) Niet aanwezige pagina s kunnen bijv. op de harde schijf opgeslagen worden (demand paging), of in het netwerk. Page tables kunnen erg groot worden, dan opsplitsen via indirectie CSN-CS2 33 Paginering 3 Paginering 4 adres page nr selector adres segment descriptor + page nr = index descriptor table lineair adres directory page fysieke pagina page table fysiek adres page directory page table fysiek pagina nr fysiek adres fysiek Simpele page table directory entry page table entry CSN-CS2 34 segment register CSN-CS2 35 Complexe page table (80386 Pentium) slides2.pdf April 12,

7 Meer fysiek dan Wat doen we als het fysieke groter is dan de virtuele adresruimte? Oorspronkelijk MS-DOS/Intel bits machine, 1MB fysiek andere vorm van segmentering: Met 16-bits adressen bytes tegelijk te adresseren (segment) segmentregister geeft aan welk deel van fysieke adresruimte dit segment staat. In Windows 95/96/NT, Linux e.d. niet nodig In Windows 2000, meest uitgebreide versie: Met 32-bits adressen 4GB nodig Behoefte aan meer fysiek (grote servers) Memory management van Pentium heeft segmentregisters Virtueel is venster in het fysieke Venster hoeft niet aaneengesloten in fysieke te liggen (paginering). CSN-CS2 36 slides2.pdf April 12,

Computerarchitectuur en Netwerken. Computerarchitectuur

Computerarchitectuur en Netwerken. Computerarchitectuur Computerarchitectuur en Netwerken 1 Computerarchitectuur Lennart Herlaar 2 september 2015 Opbouw van het vak Eerst (6 keer) over de opbouw van computer en operating system Collegedictaat Systeemarchitectuur

Nadere informatie

slides3.pdf April 15, 2002 1

slides3.pdf April 15, 2002 1 Wat is een Operating System? CSN CS3 OS structuur en File management Standaard verzameling software voor een computer Besturing/beheer van de computer Gemak voor schrijvers van programma s Standaarden

Nadere informatie

Geheugenbeheer. ICT Infrastructuren 2 december 2013

Geheugenbeheer. ICT Infrastructuren 2 december 2013 Geheugenbeheer ICT Infrastructuren 2 december 2013 Doelen van geheugenbeheer Reloca>e (flexibel gebruik van geheugen) Bescherming Gedeeld/gemeenschappelijk geheugen Logische indeling van procesonderdelen

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken Toets 1 4 okt

Computerarchitectuur en netwerken Toets 1 4 okt 11.00 13.00 De open vragen moet je beantwoorden op tentamenpapier. De multiple-choice antwoorden moet je op het vragenblad invullen in de rechtervakjes en dat blad inleveren. Schrijf je naam, studentnummer

Nadere informatie

Geheugen en Adressering. Binding. Binding (2) Logische en Fysieke adresruimten. relocatie register. Dynamic loading

Geheugen en Adressering. Binding. Binding (2) Logische en Fysieke adresruimten. relocatie register. Dynamic loading Geheugen en Adressering Binding Geheugen (main memory, primary storage) is noodzakelijk voor de uitvoering van programma's. te beschouwen als array van adresseerbare bytes (of woorden). verschillende processen

Nadere informatie

ICT Infrastructuren: Processen en Threads. 18 november 2013 David N. Jansen

ICT Infrastructuren: Processen en Threads. 18 november 2013 David N. Jansen ICT Infrastructuren: Processen en Threads 18 november 2013 David N. Jansen Datum en Ajd van werkcollege na overleg met de aanwezigen: donderdag 8:45 10:30 Leerdoel voor vandaag. Stallings hoofdst 2 4 Hoofddoelen

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN ComputerSystemen Deeltentamen B (weken 6..9) vakcode 2M208 woensdag 19 Maart 2003, 9:00-10:30

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN ComputerSystemen Deeltentamen B (weken 6..9) vakcode 2M208 woensdag 19 Maart 2003, 9:00-10:30 TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN ComputerSystemen Deeltentamen B (weken 6..9) vakcode 2M208 woensdag 19 Maart 2003, 9:00-10:30 Algemene opmerkingen (lees dit!): - Dit tentamen duurt ANDERHALF UUR! - Dit

Nadere informatie

Digitale en analoge technieken

Digitale en analoge technieken Digitale en analoge technieken Peter Slaets February 14, 2006 Peter Slaets () Digitale en analoge technieken February 14, 2006 1 / 33 Computerarchitectuur 1 Processors 2 Primair geheugen 3 Secundair geheugen

Nadere informatie

Vraag 1 (2 punten) (iii) Een lees-opdracht van virtueel adres 2148 seg 0, offset 2148 - idem

Vraag 1 (2 punten) (iii) Een lees-opdracht van virtueel adres 2148 seg 0, offset 2148 - idem Tentamen A2 (deel b) 24-06-2004 Geef (liefst beknopte en heldere) motivatie bij je antwoorden; dus niet enkel ja of nee antwoorden, maar ook waarom. Geef van berekeningen niet alleen het eindresultaat,

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Faculteit Wiskunde en Informatica Examen Operating Systemen (2R230) op vrijdag 26 augustus 2005, 14.00-17.00 uur. Het tentamen bestaat uit drie delen die apart worden

Nadere informatie

Centrale begrippen hoofdstuk 3. Waarom multiprogramming? Vandaag. processen proces state: running, ready, blocked,... Vragen??

Centrale begrippen hoofdstuk 3. Waarom multiprogramming? Vandaag. processen proces state: running, ready, blocked,... Vragen?? Vragen?? Vandaag Hoofdstuk 4: threads (tentamenstof : 4.1 t/m 4.2) Kleine Opgaven 4.1 (niet alleen ja of nee, ook waarom!) en 4.4 inleveren maandag Centrale begrippen hoofdstuk 3 processen proces state:

Nadere informatie

in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System Interrupts 3-Lagen model spooling (Simultaneous Peripheral Operation On Line)

in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System Interrupts 3-Lagen model spooling (Simultaneous Peripheral Operation On Line) in1671 - Operating System Concepten Doel van een Operating System drs J.W.J. Heijnsdijk Faculteit EWI, kamer 09.280 (Mekelweg 4) tel. 85804 email: Heijnsdijk@ewi.tudelft.nl Wat is een Operating System?

Nadere informatie

Tentamen Computerorganisatie in aug. 1999, uur. N.B.: Dit tentamen bestaat uit 30 opgaven Totaal aantal bladzijden: 9

Tentamen Computerorganisatie in aug. 1999, uur. N.B.: Dit tentamen bestaat uit 30 opgaven Totaal aantal bladzijden: 9 TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Informatietechnologie en Systemen Subfaculteit Technische Wiskunde en Informatica Werkeenheid Technische Informatica Tentamen Computerorganisatie in101 27 aug. 1999,

Nadere informatie

in1671 - Operating System Concepten

in1671 - Operating System Concepten in1671 - Operating System Concepten drs J.W.J. Heijnsdijk Faculteit EWI, kamer 09.280 (Mekelweg 4) tel. 85804 email: Heijnsdijk@ewi.tudelft.nl 2005 1-1 Doel van een Operating System Wat is een Operating

Nadere informatie

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Computersysteem Een systeem dat rekenkundige operaties, data manipulaties en beslissingen kan uitvoeren, aan de hand

Nadere informatie

Tentamen Computersystemen

Tentamen Computersystemen Tentamen Computersystemen baicosy6 2e jaar bachelor AI, 2e semester 21 oktober 213, 9u-11u OMHP D.9 vraag 1 Van een Single Cycle Harvard machine hebben de componenten de volgende propagation delay time:

Nadere informatie

Inhoud vandaag. Interrupts. Algemeen ARM7 AIC

Inhoud vandaag. Interrupts. Algemeen ARM7 AIC Inhoud vandaag Interrupts Algemeen ARM7 AIC Interrupts Wat is een interrupt? Een interrupt is een onderbreking van de huidige bezigheden ten gevolge van een externe gebeurtenis, zodanig dat de bezigheden

Nadere informatie

VirtualBox: hoe werkt het?

VirtualBox: hoe werkt het? VirtualBox: hoe werkt het? Handleiding van Auteur: ReD123NaX Oktober 2014 VirtualBox: hoe werkt het? In deze nieuwsbrief ga ik wat vertellen over virtualisatie. Virtualisatie is dé uitkomst wanneer je

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 5: Timers/counters & Interrupts Timers/counters Hardware timers/counters worden in microcontrollers gebruikt om onafhankelijk van de CPU te tellen. Hierdoor kunnen andere

Nadere informatie

De computer als processor

De computer als processor De computer als processor DE FYSIEKE COMPUTER Componenten van de computerconfiguratie Toetsenbord Muis Scanner Microfoon (Extern geheugen) Invoerapparaten Uitvoerapparaten Monitor Printer Plotter Luidspreker

Nadere informatie

Systeemarchitectuur. Piet van Oostrum. herziene versie november 2005. Departement Informatica

Systeemarchitectuur. Piet van Oostrum. herziene versie november 2005. Departement Informatica Systeemarchitectuur Piet van Oostrum herziene versie november 2005 Departement Informatica Padualaan 14 3584 CD Utrecht Corr. adres: Postbus 80.089 3508 TB Utrecht Telefoon 030-2531454 Fax 030-2513791

Nadere informatie

Java virtuele machine JVM

Java virtuele machine JVM Implementatie Java Java virtuele machine JVM Java programma vertaald naar byte code instructies Byte code instructies uitgevoerd door JVM JVM is processor architectuur kan in principe in hardware worden

Nadere informatie

COMPUTERVAARDIGHEDEN EN PROGRAMMEREN

COMPUTERVAARDIGHEDEN EN PROGRAMMEREN COMPUTERVAARDIGHEDEN EN PROGRAMMEREN 3 e les Prof. Dr. Frank De Proft 12 oktober 2004 Tweede les : Inleiding Computerwetenschappen vs. computervaardigheden - Algoritmen 1 Derde les : Enkele basisbegrippen»

Nadere informatie

slides7.pdf 23 nov

slides7.pdf 23 nov Onderwerpen Operating Systems Inleiding Algemeen 7 Operating Systems Algoritmen Piet van Oostrum Wat is een Operating System? Wat doet een O.S.? Hoe zit een O.S. in elkaar? (in grote lijnen) Wat zijn de

Nadere informatie

Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines

Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines Les 11: systeemarchitectuur virtuele machines Geavanceerde computerarchitectuur Lieven Eeckhout Academiejaar 2008-2009 Universiteit Gent Virtuele machines Motivatie Interfaces Virtualisatie: inleiding

Nadere informatie

Waarmaken van Leibniz s droom

Waarmaken van Leibniz s droom Waarmaken van Leibniz s droom Artificiële intelligentie Communicatie & internet Operating system Economie Computatietheorie & Software Efficiënt productieproces Hardware architectuur Electronica: relais

Nadere informatie

von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014

von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014 von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014 Herhaling: Booleaanse algebra (B = {0,1},., +, ) Elke Booleaanse functie f: B n B m kan met., +, geschreven worden Met Gates (electronische

Nadere informatie

Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek

Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek VTI St.- Laurentius Neem eerst de tekst in het boek door, doe dit enkele keren en probeer uiteraard te onthouden wat je leest. Los nadien de

Nadere informatie

Digitale technieken Deeltoets II

Digitale technieken Deeltoets II Digitale technieken Deeltoets II André Deutz 11 januari, 2008 De opgaven kunnen uiteraard in een willekeurige volgorde gemaakt worden geef heel duidelijk aan op welke opgave een antwoord gegegeven wordt.

Nadere informatie

1 Aanvulling cosy deeltijd

1 Aanvulling cosy deeltijd 1 Aanvulling cosy deeltijd 1.1 Multiprocessor versus multicomputer Het kenmerk van een multiprocessor is dat meer CPU hetzelfde geheugen delen. Voordeel van deze aanpak is het relatief eenvoudige programmeermodel.

Nadere informatie

Windows Basis - Herman Van den Borre 1

Windows Basis - Herman Van den Borre 1 Windows Vista Basis Herman Van den Borre Praktische zaken Lessen Vrijdagmorgen 9u00 11u45 Pauze 10u15-10u30 Handboek Windows Vista Basis Roger Frans Uitgeverij Campinia Media ISBN: 978.90.356.1212.9 Prijs:

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. De Von Neumann-architectuur

Hoofdstuk 2. De Von Neumann-architectuur Input Interface Output Interface Informatica Deel III Hoofdstuk 2 De Von Neumann-architectuur 2.1. Organisatie. De overgrote meerderheid der digitale computers zijn georganiseerd zoals weergegeven in fig.

Nadere informatie

RAM geheugens. Jan Genoe KHLim. Situering RAM-geheugens. Geheugens. Halfgeleider Geheugens. Willekeurig toegankelijk geheugen

RAM geheugens. Jan Genoe KHLim. Situering RAM-geheugens. Geheugens. Halfgeleider Geheugens. Willekeurig toegankelijk geheugen Jan Genoe KHLim Situering RAM-geheugens Geheugens Halfgeleider Geheugens Serieel toegankelijk geheugen Willekeurig toegankelijk geheugen Read Only Memory ROM Random Access Memory RAM Statische RAM SRAM

Nadere informatie

Studentnummer:... Opleiding:... a) Met welke term wordt het interface tussen software en hardware van een processor aangeduid?

Studentnummer:... Opleiding:... a) Met welke term wordt het interface tussen software en hardware van een processor aangeduid? Computerorganisatie (213110) Dinsdag 15 augustus 2000, 13.30 17.00 uur 7 bladzijden met 6 opgaven 3 bladzijden met documentatie Bij dit tentamen mag geen gebruik worden gemaakt van boeken, dictaten of

Nadere informatie

Hoe werkt een rekenmachine?

Hoe werkt een rekenmachine? Hoe werkt een rekenmachine? Uit welke hardware-componenten bestaat een rekenmachine? Welke instructies kan de machine uitvoeren? Practicum met de rekenmachine I Constante getallen Instructies van het type

Nadere informatie

Hyper-V vs ESX in het datacenter

Hyper-V vs ESX in het datacenter Hyper-V vs ESX in het datacenter Gabrie van Zanten www.gabesvirtualworld.com GabesVirtualWorld.com Welke hypervisor voor het datacenter? Virtualisatie is volwassen geworden Virtualisatie in het datacenter

Nadere informatie

Tentamen Computerorganisatie 28 augustus 1998, uur. N.B.: Dit tentamen bestaat uit 30 opgaven Totaal aantal bladzijden: 11

Tentamen Computerorganisatie 28 augustus 1998, uur. N.B.: Dit tentamen bestaat uit 30 opgaven Totaal aantal bladzijden: 11 TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Informatietechnologie en Systemen Subfaculteit Technische Wiskunde en Informatica Werkeenheid Technische Informatica Tentamen Computerorganisatie 28 augustus 1998,

Nadere informatie

Voorblad tentamen ENG

Voorblad tentamen ENG Voorblad tentamen ENG 015-016 Naam student: Studentnr: Klas: Cijfer: Dit voorblad en indien aangegeven overige opgavenbladen, moeten voorzien zijn van naam, studentnummer en klas. Controleer dit tentamen

Nadere informatie

Een desktopcomputer kan uit de volgende onderdelen zijn opgebouwd:

Een desktopcomputer kan uit de volgende onderdelen zijn opgebouwd: SAMENVATTING HOOFDSTUK 1 Een computersysteem De twee meest gebruikte modellen computers zijn: * Desktop * Laptop Een desktopcomputer kan uit de volgende onderdelen zijn opgebouwd: Systeemkast Beeldscherm

Nadere informatie

Nieuwe UEFI Bios en GPT

Nieuwe UEFI Bios en GPT Nieuwe UEFI Bios en GPT 1 schijven. Koopt U een nieuwe Personal Computer (desktop of Notebook) dan komt U vanzelf deze nieuwe zaken tegen. Dit verhaal gaat niet op voor een andere soort computers zoals

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT DER TECHNISCHE NATUURKUNDE

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT DER TECHNISCHE NATUURKUNDE TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN FACULTEIT DER TECHNISCHE NATUURKUNDE Tentamen Computers bij fysische experimenten (3BB20) op dinsdag 25 oktober 2005 Het tentamen duurt 90 minuten en wordt gemaakt zonder

Nadere informatie

Machinevirtualisatie. Raphael kena Poss Universiteit van Amsterdam. Besturingsystemen

Machinevirtualisatie. Raphael kena Poss Universiteit van Amsterdam. Besturingsystemen Machinevirtualisatie Raphael kena Poss Universiteit van Amsterdam Besturingsystemen 1 vandaag... zal je leren: wat machinevirtualisatie is waarvoor het wordt gebruikt hoe het werkt het verschil tussen

Nadere informatie

Beter, Sneller, Mooier. Processoren 27 maart 2012

Beter, Sneller, Mooier. Processoren 27 maart 2012 Beter, Sneller, Mooier Processoren 27 maart 2012 Beter! Sneller! Krach:gere CPU: microcode Snellere CPU: pipeline, out- of- order execu:on Sneller RAM: cache meer mogelijkheden... Welke extra s kan processor-

Nadere informatie

De CPU in detail Hoe worden instruc4es uitgevoerd? Processoren 28 februari 2012

De CPU in detail Hoe worden instruc4es uitgevoerd? Processoren 28 februari 2012 De CPU in detail Hoe worden instruc4es uitgevoerd? Processoren 28 februari 2012 Tanenbaum hoofdstuk 2 von Neumann - architectuur. Tanenbaum, Structured Computer Organiza4on, FiMh Edi4on, 2006 Pearson Educa4on,

Nadere informatie

Samenvatting Computer Architectuur 2006-2007

Samenvatting Computer Architectuur 2006-2007 Controletransferinstructies = Instructies die verandering brengen in de zuiver sequentiële uitvoering van de instructies. Ze doen dit door de instructiewijzer een andere waarde te geven. Ze kunnen met

Nadere informatie

Hoofdstuk 19. Embedded systemen

Hoofdstuk 19. Embedded systemen Hoofdstuk 19 Embedded systemen 1 r0 r1 r2 r3 r4 r5 r6 r7 r8 r9 r10 r11 r12 r13 r14 r15(pc) NZCV CPSR Figuur 19.1: ARM-programmeermodel. Byte 0 Byte 1 Byte 2 Byte 3 Byte 3 Byte 2 Byte 1 Byte 0 Figuur 19.2:

Nadere informatie

-Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer)

-Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer) -Een stukje geschiedenis van de PC (personal computer) De pc is bedacht in 1833 Door gebrek aan onderdelen kwam de eerst werkende PC 100 jaar later Gewicht: 35 ton (35.000 kilo!) en kamervullend. Zie de

Nadere informatie

Groep Automatisering KHLim Univ Campus gebouw B Diepenbeek

Groep Automatisering KHLim Univ Campus gebouw B Diepenbeek Simatic OP7 Gebruikershandleiding Groep Automatisering KHLim Univ Campus gebouw B Diepenbeek Nico Bartholomevis 1 Aanmaken van een PLC project in Simatic S7 Zie cursus S7 Nico Bartholomevis 2 Aanmaken

Nadere informatie

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2.

Tim Mallezie Architectuur van besturingssystemen: Vraag A2. Procesbeheer: kenmerken van moderne besturingssystemen. 1. Bespreek de (drie) meest typische kenmerken van moderne besturingssystemen. 2. In hoeverre beantwoorden UNIX, Linux en Windows NT hieraan? Geef

Nadere informatie

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces Operating System Overview (Hfst 2) Wat is een OS? Wat was een OS? Evolutie van OS. OS als virtuele machine OS als beheerder van hulpbronnen (resources) Belangrijkste ideeën/concepten uit OS, incl. proces

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 3: Eenvoudige externe hardware & hardware programmeren in C Hardware programmeren in C Inmiddels ben je al aardig op gang gekomen met het programmeren van microcontrollers.

Nadere informatie

Een desktopcomputer kan uit de volgende onderdelen zijn opgebouwd:

Een desktopcomputer kan uit de volgende onderdelen zijn opgebouwd: Soorten Personal Computers De drie meest voorkomende computers zijn: * Desktop * Laptop * Tablet Een desktopcomputer kan uit de volgende onderdelen zijn opgebouwd: Systeemkast Beeldscherm Toetsenbord Printer

Nadere informatie

Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Introductie INLMIC Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontroller Uit Wikipedia A microcontroller (sometimes abbreviated µc or uc) is a small computer on a single integrated circuit

Nadere informatie

Van Poort tot Pipeline. Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam

Van Poort tot Pipeline. Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Van Poort tot Pipeline Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Van Poort tot Pipeline Pipeline processor One cycle machine Calculator File of registers Assembly

Nadere informatie

18 Embedded systemen 1

18 Embedded systemen 1 18 Embedded systemen 1 r0 r1 r2 r3 r4 r5 r6 r7 r8 r9 r10 r11 r12 r13 r14 r15(pc) NZCV CPSR Figuur 18.1 ARM-programmeermodel Byte 0 Byte 1 Byte 2 Byte 3 Byte 3 Byte 2 Byte 1 Byte 0 Figuur 18.2 Endian conversie

Nadere informatie

recursie Hoofdstuk 5 Studeeraanwijzingen De studielast van deze leereenheid bedraagt circa 6 uur. Terminologie

recursie Hoofdstuk 5 Studeeraanwijzingen De studielast van deze leereenheid bedraagt circa 6 uur. Terminologie Hoofdstuk 5 Recursion I N T R O D U C T I E Veel methoden die we op een datastructuur aan kunnen roepen, zullen op een recursieve wijze geïmplementeerd worden. Recursie is een techniek waarbij een vraagstuk

Nadere informatie

MODBUS remote I/O-unit type MODBUS4S110

MODBUS remote I/O-unit type MODBUS4S110 MODBUS remote I/O-unit type MODBUS4S110 Opvragen en aansturen van I/O via MODBUS RTU over RS232 of MODBUS IP of directe TCP/IP-socket. De MODBUS4S110 is een unit die als slave via MODBUS RTU (RS232) of

Nadere informatie

Pervasive Server V9 Installatiegids

Pervasive Server V9 Installatiegids Pervasive Server V9 Installatiegids 1 Inhoudsopgave 1. Om te beginnen... 3 2. Systeemeisen... 3 2.1 Server... 3 2.1.1 Hardware... 3 2.1.2 Software... 3 2.2 Client... 3 2.2.1 Hardware... 3 2.2.2 Software...

Nadere informatie

Theorie Informatica. Inhoud: 1. Systeem 2. Programmeren 3. Informatiesystemen 4. Internet 5. Besturingssystemen 6. Theorie bij praktijk

Theorie Informatica. Inhoud: 1. Systeem 2. Programmeren 3. Informatiesystemen 4. Internet 5. Besturingssystemen 6. Theorie bij praktijk Theorie Informatica Inhoud: 1. Systeem 2. Programmeren 3. Informatiesystemen 4. Internet 5. Besturingssystemen 6. Theorie bij praktijk 1 1. Systeem CPU = Central Processor Unit Het voert alle processen

Nadere informatie

Proeftentamen in1211 Computersystemen I (Opm: de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets)

Proeftentamen in1211 Computersystemen I (Opm: de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets) TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Informatietechnologie en Systemen Afdeling ISA Basiseenheid PGS Proeftentamen in1211 Computersystemen I (Opm: de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets)

Nadere informatie

scc = b) CD AB

scc = b) CD AB Computerarchitectuur en -organisatie (213030) Dinsdag 21 januari 2040, 13.30 17.00 uur 7 bladzijden met 8 opgaven 4 bladzijden met documentatie Let op: Vul het tentamenbriefje volledig in (d.w.z. naam,

Nadere informatie

ASSISTANCE SOFTWARE INSTALLATIE-EISEN ASSISTANCE SOFTWARE FOR MICROSOFT DYNAMICS. Author : AV. Datum : 30 augustus 2013 Versie : 6 Status : Definitief

ASSISTANCE SOFTWARE INSTALLATIE-EISEN ASSISTANCE SOFTWARE FOR MICROSOFT DYNAMICS. Author : AV. Datum : 30 augustus 2013 Versie : 6 Status : Definitief ASSISTANCE SOFTWARE INSTALLATIE-EISEN ASSISTANCE SOFTWARE FOR MICROSOFT DYNAMICS Author : AV Datum : 30 augustus 2013 Versie : 6 Status : Definitief INHOUD INTRODUCTIE... 1 1. WERKSTATIONS... 2 1.1 GEBRUIKERS

Nadere informatie

EmSE presentatie. Starten met de ATtiny2313: Een RGB powerled driver Kees Moerman, 13 juli 2010

EmSE presentatie. Starten met de ATtiny2313: Een RGB powerled driver Kees Moerman, 13 juli 2010 EmSE presentatie Starten met de ATtiny2313: Een RGB powerled driver Kees Moerman, 13 juli 2010 Het probleem Ik wil een LED controller maken Voor zelfgemaakte RGB power-led lampjes Om aan mijn thuisnetwerk

Nadere informatie

Vakgroep CW KAHO Sint-Lieven

Vakgroep CW KAHO Sint-Lieven Vakgroep CW KAHO Sint-Lieven Objecten Programmeren voor de Sport: Een inleiding tot JAVA objecten Wetenschapsweek 20 November 2012 Tony Wauters en Tim Vermeulen tony.wauters@kahosl.be en tim.vermeulen@kahosl.be

Nadere informatie

Het koppelen van een FC51, via Modbus RTU, aan een AC500-eco.

Het koppelen van een FC51, via Modbus RTU, aan een AC500-eco. Het koppelen van een FC51, via Modbus RTU, aan een AC500-eco. Snelle start handleiding. Solar Technical Support Inhoudsopgave: Benodigdheden.... 2 De Modbus RTU kabel.... 3 De gewijzigde parameters in

Nadere informatie

Mp3 speler met luidspreker Instructiehandleiding. Lees deze instructies svp goed door alvorens dit apparaat in gebruik te nemen.

Mp3 speler met luidspreker Instructiehandleiding. Lees deze instructies svp goed door alvorens dit apparaat in gebruik te nemen. Mp3 speler met luidspreker Instructiehandleiding Lees deze instructies svp goed door alvorens dit apparaat in gebruik te nemen. NL Gebruiksaanwijzing TOETS AANDUIDINGEN 9 1 3 2 5 6 4 8 7 1 Vermogen AAN/UIT

Nadere informatie

Pervasive Server V10 SP3 Installatiegids

Pervasive Server V10 SP3 Installatiegids Pervasive Server V10 SP3 Installatiegids 1 Inhoudsopgave Pervasive Server V10 SP3 Installatiegids... 1 Inhoudsopgave... 2 1. Om te beginnen... 3 2. Systeemeisen... 3 2.1 Server... 3 2.1.1 Hardware... 3

Nadere informatie

slides12.pdf December 14, 2001 1

slides12.pdf December 14, 2001 1 Onderwerpen Inleiding Algemeen 12 Getallen Getallen Representaties Rekenen Problemen Piet van Oostrum 12 dec 2001 INL/Alg-12 1 X INL/Alg-12 1 X Getallen Soorten getallen Wat is een getal? Experiment: met

Nadere informatie

IEEE 1394 firewire. Jan Genoe KHLim. I-link DV (digital video)

IEEE 1394 firewire. Jan Genoe KHLim. I-link DV (digital video) IEEE 1394 firewire I-link DV (digital video) Jan Genoe KHLim 1 Traditionele video bewerkingswerkwijze In draagbare video camera's worden beelden reeds lang aan de hand van CCD opgenomen, dit wil zeggen

Nadere informatie

Tutorial voor FTP, STMP en Telnet

Tutorial voor FTP, STMP en Telnet Tutorial voor FTP, STMP en Telnet Created by Benny Wouters on December 26, 2003 (1) Telnet commando s 1.1 Tabel met telnet commando s TELNET [host [port]] Open host [port] telnet sessie opstarten Maak

Nadere informatie

VANTEK Discovery set. N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. N991240#1

VANTEK Discovery set. N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. N991240#1 9 9 1. 2 4 0 VANTEK Discovery set N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. 1 Inhoudsopgave Binair rekenen Pulse en Countermodule blz. 3 Informatieverwerking Input en outputmodules blz.

Nadere informatie

Besturing van de Miniatuurwereld OC32. Apparaatdefinities Servo s en gerelateerde zaken

Besturing van de Miniatuurwereld OC32. Apparaatdefinities Servo s en gerelateerde zaken Besturing van de Miniatuurwereld OC32 Apparaatdefinities Servo s en gerelateerde zaken Auteur: Leon J.A. van Perlo Versie: 2010/10/26 Datum: 26 oktober 2010 Release beheer Deze handleiding is van toepassing

Nadere informatie

Les A-03 Binaire en hexadecimale getallen

Les A-03 Binaire en hexadecimale getallen Les A-03 Binaire en hexadecimale getallen In deze les wordt behandeld hoe getallen kunnen worden voorgesteld door informatie die bestaat uit reeksen 0-en en 1-en. We noemen deze informatie digitale informatie.

Nadere informatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie Modem en Codec Telematica Data Transmissie (Fysieke laag) Hoofdstuk 6 t/m 8 Een modem gebruikt analoge signalen om digitale signalen te versturen Een codec gebruikt digitale signalen om analoge signalen

Nadere informatie

Module 3: Scratch programmeren: is het logisch of is het niet logisch?

Module 3: Scratch programmeren: is het logisch of is het niet logisch? Module 3: Scratch programmeren: is het logisch of is het niet logisch? Inhoudsopgave Module 3: Scratch programmeren: is het logisch of is het niet logisch?...1 Wat is een computerprogramma eigenlijk?...2

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Inleiding

Hoofdstuk 1: Inleiding Hoofdstuk 1: Inleiding 1.1 Inhoud van de verpakking Controleer bij ontvangst van uw TVGo A03 of de volgende items werden meegeleverd met uw USB TV Super Mini-pakket. TVGo A03 Cd met stuurprogramma Afstandsbediening

Nadere informatie

Pascal uitgediept Data structuren

Pascal uitgediept Data structuren Pascal uitgediept Data structuren MSX Computer & Club Magazine nummer 68-juni/juli 1994 Herman Post Scanned, ocr ed and converted to PDF by HansO, 2001 In deze aflevering wordt bekeken hoe zelf een datastructuur

Nadere informatie

COMMUNICATIE EN COMPUTER- VAARDIGHEDEN IN DE CHEMIE

COMMUNICATIE EN COMPUTER- VAARDIGHEDEN IN DE CHEMIE COMMUNICATIE EN COMPUTER- VAARDIGHEDEN IN DE CHEMIE 3 e les Prof. Dr. Frank De Proft 15 oktober 2004 Derde les : Deel 2 : Computervaardigheden Inleiding : basisbegrippen 1 3. Mondelinge presentaties 3.1.

Nadere informatie

ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER PRIJS FABRIEKSGARANTIE Productinformatie Processor Processor socket Processorfamilie Frequentie van processor

ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER PRIJS FABRIEKSGARANTIE Productinformatie Processor Processor socket Processorfamilie Frequentie van processor Asus VivoMini UN65H-M043M ARTIKELNUMMER FABRIKANTNUMMER 52893 90MS00S1-M00430 PRIJS 519,90 FABRIEKSGARANTIE Bring in Service (12 maanden) Productinformatie Processor Processor socket Processorfamilie Frequentie

Nadere informatie

Uitleg. Welkom bij de Beverwedstrijd 2006. Je krijgt 15 vragen, die je in maximaal 45 minuten moet beantwoorden.

Uitleg. Welkom bij de Beverwedstrijd 2006. Je krijgt 15 vragen, die je in maximaal 45 minuten moet beantwoorden. Uitleg Welkom bij de Beverwedstrijd 2006 Je krijgt 15 vragen, die je in maximaal 45 minuten moet beantwoorden. Je krijgt 5 vragen van niveau A, 5 vragen van niveau B en 5 vragen van niveau C. Wij denken

Nadere informatie

Naam: Oumaima Bekour Klas: M4b ICT De Lange. Hardware

Naam: Oumaima Bekour Klas: M4b ICT De Lange. Hardware Naam: Oumaima Bekour Klas: M4b ICT De Lange Hardware Inleiding 1. Geschiedenis van de computer 2. Hardware 3. Interne componenten en Randapparatuur Geschiedenis De computer is uitgevonden door het rekenen.

Nadere informatie

Technology, Innovation & Society Delft

Technology, Innovation & Society Delft Technology, Innovation & Society Delft VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN OPLEIDING TOETSCODE GROEP : ELEKTROTECHNIEK : MICPRG-sc1 : EQ1 TOETSDATUM : 25 JANUARI 2013 TIJD : 15.00 16.30 uur AANTAL PAGINA S

Nadere informatie

Mediawijsheid wat zit er in mijn computer?

Mediawijsheid wat zit er in mijn computer? Mediawijsheid wat zit er in mijn computer? blz 1 Harde schijf HD CD/DVD/blueray lezer/schrijver Floppy disk FD Bus CPU Invoer en uitvoer apparaten Vast geheugen ROM Werkgeheugen RAM In de PC zitten de

Nadere informatie

Jen Kegels, Eveline De Wilde, Inge Platteaux, Tamara Van Marcke. Hardware. De computer in een oogopslag. 1 / 11 Cursusontwikkeling

Jen Kegels, Eveline De Wilde, Inge Platteaux, Tamara Van Marcke. Hardware. De computer in een oogopslag. 1 / 11 Cursusontwikkeling Hardware De computer in een oogopslag 1 / 11 Cursusontwikkeling Opslag Er worden verschillende apparaten gebruikt om gegevens op te slaan. Dit zijn de meest voorkomende apparaten. Harde schijf; CD / DVD;

Nadere informatie

LAN, MAN, WAN. Telematica. Schakeltechnieken. Circuitschakeling. 4Wordt vooral gebruikt in het telefoonnetwerk 4Communicatie bestaat uit 3 fasen:

LAN, MAN, WAN. Telematica. Schakeltechnieken. Circuitschakeling. 4Wordt vooral gebruikt in het telefoonnetwerk 4Communicatie bestaat uit 3 fasen: LAN, MAN, WAN Telematica Networking (Netwerk laag) Hoofdstuk 11, 12 Schakeltechnieken 4Circuitschakeling: tussen zender en ontvanger wordt een verbinding gelegd voor de duur van de communicatie 4Pakketschakeling:

Nadere informatie

Meervoudige Smart-Card Duplicator. Gebruiksaanwijzing

Meervoudige Smart-Card Duplicator. Gebruiksaanwijzing Meervoudige Smart-Card Duplicator Gebruiksaanwijzing Project Specificaties De Smart Card Duplicating PCB is kan zes verschillende type smartcards lezen en schrijven, die allemaal gebaseerd zijn op de microchip

Nadere informatie

Installatiegids Registratie Hardware specificaties

Installatiegids Registratie Hardware specificaties Installatiegids Installatiegids... 1 Registratie... 2 Hardware specificaties... 3 Waarschuwing ivm Poorten die open moeten staan... 3 Configuratie voor gebruik op Citrix, Terminal Server,...... 4 Windows

Nadere informatie

Oefeningen Interpretatie I Reeks 6 : Registermachines

Oefeningen Interpretatie I Reeks 6 : Registermachines Oefeningen Interpretatie I Reeks 6 : Registermachines Deze oefeningenreeks behandelt het beschrijven van computationele processen aan de hand van registermachineprogrammaʼs. Registermachines manipuleren

Nadere informatie

Wat is een busverbinding?

Wat is een busverbinding? Wat is een busverbinding? gemeenschappelijke verbinding tussen CPU, geheugen en I/O-schakelingen onderscheid tussen: databus/adresbus/controlbus intern/extern serieel/parallel unidirectioneel/bidirectioneel

Nadere informatie

Getalformaten, timers en tellers

Getalformaten, timers en tellers Getalformaten, timers en tellers S_CU CU S PV R CV DEZ CV_BCD S_ODT S TV BI R BCD 1 pagina 1 Getalformaten (16 bits) PG CPU BCD W#16#296 Voorteken (+) 2 9 6 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 1 1 0 Positieve getallen

Nadere informatie

VRIJ TECHNISCH INSTITUUT Burg.Geyskensstraat 11 3580 BERINGEN. De PLC geïntegreerd in de PC. Vak: Toegepaste informatica Auteur: Ludwig Theunis

VRIJ TECHNISCH INSTITUUT Burg.Geyskensstraat 11 3580 BERINGEN. De PLC geïntegreerd in de PC. Vak: Toegepaste informatica Auteur: Ludwig Theunis Burg.Geyskensstraat 11 3580 BERINGEN De PLC geïntegreerd in de PC. Vak: Toegepaste informatica Auteur: Ludwig Theunis Versie: vrijdag 2 november 2007 2 Toegepaste informatica 1 De Microprocessor Zowel

Nadere informatie

MULTIMEDIABOX.nl Custom made solutions hardware & software. Advanced Menu

MULTIMEDIABOX.nl Custom made solutions hardware & software. Advanced Menu MULTIMEDIABOX.nl Custom made solutions hardware & software Advanced Menu Datum: 07-06-2011 Versie: V0.01 Auteur: Multimediabox.nl RVB Plaats: Eindhoven 1 Waarschuwing: In dit document kunnen instellingen

Nadere informatie

WINDOWS 8. Windows 8. 2012 Training voor 50-plussers

WINDOWS 8. Windows 8. 2012 Training voor 50-plussers WINDOWS 8 2012 Training voor 50-plussers PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Windows 8 T R A I N I N G V O O R 5 0 - P L U S S E R S A

Nadere informatie

continue in een for, while of do lus herhaalt de lus vroegtijdig. De volgende herhaling wordt onmiddellijk begonnen.

continue in een for, while of do lus herhaalt de lus vroegtijdig. De volgende herhaling wordt onmiddellijk begonnen. Hoofdstuk 3: controlestructuren instructies en blokken Naar elke instructie staat een ; Instructies worden door de haakjes {} in een block samengevat. if else if ( expression) statement1; else statement2;

Nadere informatie

Handleiding PowerLoek 2.0

Handleiding PowerLoek 2.0 Handleiding PowerLoek 2.0 Mei 2016 Inhoudsopgave 1. Inleiding...2 2. Hoe maak ik een PowerLoek-presentatie? 2.1 Afbeeldingen met bijbehorende geluiden toevoegen...2 2.2 Videobestanden toevoegen...2 2.3

Nadere informatie

Beknopte informatie voor GBS leverancier t.b.v. NIBE warmtepomp 1145/1245/1155/1255/1345

Beknopte informatie voor GBS leverancier t.b.v. NIBE warmtepomp 1145/1245/1155/1255/1345 Beknopte informatie voor GBS leverancier t.b.v. NIBE warmtepomp 1145/1245/1155/1255/1345 Protocol: Methode: RTU, snelheid: 9600 baud, lengte: 8 bit, parity: geen, stop bits: 1, Adres 0x01*** Scan rate

Nadere informatie

FAQ Aura Client/Server

FAQ Aura Client/Server FAQ Aura Client/Server Wat is een Client/Server applicatie? Een Client/Server applicatie (ook wel C/S genoemd) is een software applicatie die op een efficiënte manier gebruikmaakt van zogenaamde clients

Nadere informatie

Pervasive Server V9 Installatiegids

Pervasive Server V9 Installatiegids Pervasive Server V9 Installatiegids 1 Inhoudsopgave 1. Om te beginnen... 3 2. Systeemeisen... 3 2.1 Server... 3 2.1.1 Hardware... 3 2.1.2 Software... 3 2.2 Client... 3 2.2.1 Hardware... 3 2.2.2 Software...

Nadere informatie

Deel 2 S7 Graph Ont4 - GA3

Deel 2 S7 Graph Ont4 - GA3 Deel 2 S7 Graph Ont4 - GA3 Deel 2 : Graph 09/05 1 Wanneer er in een installatie een sequentiële beweging geprogrammeerd moet worden is het interessant om gebruik te maken van S7 Graph. De progammastructuur

Nadere informatie

Assembly en Assemblers. Processoren 5 januari 2015

Assembly en Assemblers. Processoren 5 januari 2015 Assembly en Assemblers Processoren 5 januari 2015 Doel van vandaag Ik heb al losse eindjes over assembly verteld en een voorbeeldprogramma doorlopen. vandaag: algemeen + systematisch overzicht Programmeertalen

Nadere informatie