Computerarchitectuur en netwerken. Lagenmodel Applicatieprotocollen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Computerarchitectuur en netwerken. Lagenmodel Applicatieprotocollen"

Transcriptie

1 Computerarchitectuur en netwerken 8 Lagenmodel Applicatieprotocollen Lennart Herlaar 29 september 2015

2 Inhoud Berekeningen vertraging Lagenmodel Toepassingslaag: HTTP SMTP POP/IMAP DNS Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 1

3 Résumé vertraging Transmission delay tijd die nodig is om alle bits van een pakket uit te sturen L/R L = het aantal bits in het pakket R = de overdrachtssnelheid in bits/sec Propagation delay d/s d = afstand s = snelheid van het signaal over het medium Processing delay + Queuing delay: kan variëren Meestal is er heen en weer communicatie, de tijd hiervoor is RTT (round-trip-time) RTT = 2 vertraging in één richting Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 2

4 Berekeningsvoorbeeld 1 Circuitswitching We hebben een verbinding met een snelheid van 1,536 Mb/sec met een TDM van 24 slots (een zogenaamde T1 verbinding met 24 ISDN kanalen) Mb/sec = 1536 kb/sec. Elk virtueel circuit heeft dus 1536/24 = 64 kb/sec. Stel we willen een bestand van 640 kbits oversturen. Het oversturen kost dus 640/64 = 10 sec. Maar er komt nog bij: het opzetten van een virtueel circuit (opbellen), stel 0.5 sec. Propagation delay: hangt af van de afstand. Queueing delay is bij virtuele circuits niet van toepassing Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 3

5 Berekeningsvoorbeeld 2 Packetswitching Stel we delen het bestand op in pakketten van 640 bits Transmission delay voor een pakket 640/ = sec = msec Neem even aan dat er geen processing en queueing delay is. Elk pakket doet er dan msec over om in een router binnen te komen. De router stuurt het direct daarna naar de volgende router Bij 10 routers = msec. Als het netwerk verder stil is dan komen de andere pakketten direct daarna binnen met een snelheid van 1536 kb/sec. Voor 999 pakketten is dit ongeveer 416,3 msec. Totaal 420,5 msec. Maar er komt nog bij: Propagation delay: hangt af van de afstand. Queueing en processing delay: hangt af van de drukte. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 4

6 Inhoud Berekeningen vertraging Lagenmodel = Toepassingslaag: HTTP SMTP POP/IMAP DNS Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 5

7 Lagenstructuur In een netwerk zijn veel problemen die opgelost moeten worden: Hoe moeten de verbindingen gemaakt worden? Hoe krijg je een boodschap van A naar B? Hoe moeten de boodschappen eruit zien? Wat doen we als er iets fout gaat? Hoe passen we het netwerk aan i.v.m. toekomstige ontwikkelingen? Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 6

8 Lagenstructuur In een netwerk zijn veel problemen die opgelost moeten worden: Hoe moeten de verbindingen gemaakt worden? Hoe krijg je een boodschap van A naar B? Hoe moeten de boodschappen eruit zien? Wat doen we als er iets fout gaat? Hoe passen we het netwerk aan i.v.m. toekomstige ontwikkelingen? Om deze problemen makkelijker te kunnen aanpakken is de structuur van een gedistribueerd systeem (netwerk) in abstracte lagen opgedeeld Elke laag lost een eigen verzameling deelproblemen op Elke laag maakt gebruik van de onderliggende laag. Elke laag heeft zijn eigen verantwoordelijkheid. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 6

9 Lagen model in netwerken OSI = Open Systems Interconnection bedacht door het ISO (International Standards Organisation). We gebruiken een deel van dit model 5 applicatie applicatie 4 transport transport 3 netwerk netwerk 2 datalink subnet datalink 1 fysisch fysisch In het officiële model nog twee lagen Sommige lagen opgedeeld in sublagen Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 7

10 Diensten en Protocollen 1 Elke laag biedt een aantal standaard functies (diensten) aan de bovenliggende laag aan. Bijvoorbeeld: Maak een verbinding tussen A en B die aan bepaalde eisen (bijv. capaciteit) voldoet Stuur een bericht van A naar B en zorg dat het goed aankomt ook als er onderweg iets misgaat. De lagen voeren de opdrachten uit door berichtjes tussen de uitvoerende instanties (stukken hardware/software) uit te wisselen: de regels waaraan deze berichten moeten voldoen heten een protocol. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 8

11 Diensten en Protocollen 2 Elke laag (behalve de onderste) maakt gebruik van de diensten van de onderliggende laag om zijn berichten te verzenden. Een laag kan een bericht van een bovenliggende laag opsplitsen, samenvoegen, er een envelop omheen zetten, en eigen administratieve berichten versturen. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 9

12 Diensten en protocollen 3 Elke laag voegt een eigen header toe en vormt zo zijn eigen PDU = Protocol Data Unit = bericht dat protocol gebruikt Vergelijk enveloppen/postzakken data link netw transp data Elke laag gebruikt de onderliggende laag om zijn PDU s te laten versturen: laag n+1 protocol laag n+1 laag n dienst PDU n+1 protocol PDU n laag n dienst Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 10

13 1. Fysische (fysieke) Laag Hoe breng ik een rij bits over een communicatiekanaal heen? Standaarden voor communicatie-media (telefoonlijnen, TV-kabel, satelliet, glasvezel, etc.) Elektrische eigenschappen Aansluitpunten De laag garandeert niet dat de bits ook goed aankomen (maar de ontwerpen proberen de betrouwbaarheid wel zo groot mogelijk te maken) Er zijn intrinsieke beperkingen aan het aantal bits dat je in een medium kunt transporteren. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 11

14 2. Datalink Laag Doel: Betrouwbare communicatie tussen twee punten die door een medium verbonden zijn De over te sturen bits worden in frames verdeeld Ieder frame krijgt extra informatie zodat begin en einde te herkennen zijn. Ieder frame krijgt extra informatie zodat fouten te detecteren zijn (checksum) Frames die kwijtraken of verminkt worden, moeten opnieuw gestuurd worden (protocol). Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 12

15 3. Netwerk Laag Het belangrijkste probleem dat de netwerklaag moet oplossen is routering: A Hoe krijg ik een boodschap van A naar B? De knopen in het netwerk moeten gegevens uitwisselen over de topologie van het netwerk B Wat is de kortste/goedkoopste/snelste route? In het Internet wordt het IP protocol gebruikt (IP=Internet protocol) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 13

16 4. Transportlaag De transportlaag moet de onbetrouwbaarheid van het subnet oplossen. process A virtual channel network process B De transportlaag verbindt processen met een virtueel kanaal. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 14

17 5. Toepassingslaag Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken Usenet WWW FTP EDI (Electronic Data Interchange) BitTorrent,... Skype,... Etc. Het aantal toepassingen is onbeperkt Er worden voortdurend nieuwe protocollen uitgevonden Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 15

18 In het OS Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 16 Relatie Applicatie-Transport Laag host of server host of server proces socket TCP met buffers, variabelen Applicatie programmeur Internet proces socket TCP met buffers, variabelen

19 Inhoud Berekeningen vertraging Lagenmodel Toepassingslaag: HTTP = SMTP POP/IMAP DNS Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 17

20 HTTP HTTP (HyperText Transfer Protocol) is een simpel protocol voor het oversturen van bestanden Niet alleen voor hypertext (HTML) documenten Zeer algemeen bruikbaar: HTML bestanden plaatjes toegang tot databases (webmail) remote files (WebDAV) chatten etc. Basis is een GET commando van cliënt naar server Server stuurt bestand of antwoord terug Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 18

21 HTTP protocol PC running Explorer HTTP request HTTP response HTTP request HTTP response Server running Apache Web server Mac running Navigator Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 19

22 HTTP structuur verzoek begint met: GET regel (of HEAD/POST/PUT) gevolgd door een aantal headers afgesloten met lege regel Bij andere opdrachten evt. nog een body Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 20

23 HTTP structuur verzoek begint met: GET regel (of HEAD/POST/PUT) gevolgd door een aantal headers afgesloten met lege regel Bij andere opdrachten evt. nog een body GET /docs/vakken/nw/nieuws.html HTTP/1.1 Connection: Keep-Alive User-Agent: Mozilla/4.73 [en] (Windows NT 5.0; U) Host: sunshine.cs.uu.nl:80 Accept: image/gif, image/x-xbitmap, image/jpeg,... Accept-Encoding: gzip Accept-Language: en,pdf Accept-Charset: iso ,*,utf-8 De body was leeg Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 20

24 Response De response bestaat uit een succes of fout code headers lege regel zo nodig body (document) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 21

25 Response De response bestaat uit een succes of fout code headers lege regel zo nodig body (document) HTTP/ OK Server: Apache... Connection: close Set-Cookie: session=xxxx; domain=.cs.uu.nl; Last-Modified: Wed, 16 Dec :12:00 GMT MIME-version: 1.1 Content-Type: text/html Content-Length: <inhoud van de file> Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 21

26 Niet-Persistente verbindingen Oorspronkelijk voor elk document (bijvoorbeeld een plaatje) een aparte verbinding Tijdsduur = RTT voor opzetten verbinding + RTT voor document Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 22

27 Niet-persistent begin TCP connectie RTT verzoek bestand RTT bestand ontvangen Tijd om bestand te verzenden tijd tijd Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 23

28 Persistente verbindingen Persistente verbinding: Gebruik dezelfde verbinding voor meerdere documenten van dezelfde server Scheelt telkens RTT voor opzetten van de verbinding Kan met HTTP versie 1.1 Cliënt verzoekt, server kan wel of niet doen. Verzoeken kunnen één voor één of gepipelined gedaan worden In het laatste geval overlap tussen verzoek en response Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 24

29 Persistent begin TCP connectie RTT verzoek bestand RTT bestand ontvangen verzoek bestand RTT bestand ontvangen Tijd om bestand te verzenden Tijd om bestand te verzenden tijd tijd Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 25

30 Persistent met pipelining begin TCP connectie RTT verzoek bestand RTT Tijd om bestand te verzenden bestand ontvangen tijd tijd Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 26

31 Browser cache Browser kan cache bijhouden Server kan aangeven (header) dat bestand niet gecached moet worden Cache houdt leeftijd van bestand bij Browser kan vragen om bestand alleen te sturen als nieuwer is (header) If-modified-since: Wed, 16 Dec :12:00 GMT Als er geen nieuwere versie is dan continuatie code lege body wordt dan verzonden HTTP/ Not modified Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 27

32 Web cache Caching kan ook in het netwerk gebeuren. Gebeurt via een aparte proxy server Voordeel: als meerdere mensen hetzelfde document opvragen is het er al Kan bottleneck in het netwerk verminderen Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 28

33 Web Cache 2 Stel 15 requests/sec, gemiddeld bits/request = 1.5Mb/sec. Zonder cache: LAN heeft bezetting van 15%, link heeft 100%, dus oneindige wachtrij!! Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 29

34 Web Cache 2 Stel 15 requests/sec, gemiddeld bits/request = 1.5Mb/sec. Zonder cache: LAN heeft bezetting van 15%, link heeft 100%, dus oneindige wachtrij!! Met cache: Stel hitrate = 40%, dan moet 60% van de verzoeken door de link, dus bezetting link = 60% Dus veel kleinere responsetijd. Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 29

35 Andere HTTP commando s HEAD stuurt alleen de headers, niet de body POST gebruikt om formulieren op te sturen of files te uploaden body bevat formulier en/of bestand (MIME) PUT voor speciale toepassingen (HTML pagina s uploaden) Voor WebDAV zijn er nog andere commando s Voor allerlei toepassingen zijn er nog headers Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 30

36 Inhoud Berekeningen vertraging Lagenmodel Toepassingslaag: HTTP = SMTP POP/IMAP DNS Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 31

37 opzet MUA (Mail User Agent) programma van de gebruiker Lezen, organiseren, verzenden van berichten Meestal op je eigen PC MTA (Mail Transfer Agent) Programma s die de berichten door het netwerk verzenden Meestal op de servers van je ISP of bedrijf Post Office Computer waar de berichten ontvangen en mailboxen bewaard worden Vaak gecombineerd met MTA Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 32

38 SMTP (Simple Mail Transport Protocol) voor het verzenden van (initiatief bij verzender = push protocol) POP3 (Post Office Protocol) en IMAP (Internet Message Access Protocol) voor het ophalen van (initiatief bij ontvanger = pull protocol) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 33

39 SMTP Protocol 220 mail.cs.uu.nl ESMTP Postfix HELO nono.cs.uu.nl 250-mail.cs.uu.nl MAIL FROM: 250 Ok RCPT TO: 250 Ok DATA 354 End data with <CR><LF>.<CR><LF> From: To: Subject:... Message text Ok: queued as A B QUIT 221 Bye Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 34

40 SMTP en MIME Het SMTP protocol kijkt niet in de inhoud van de boodschap Boodschap bestaat uit headers (From: To: Cc: Subject: etc) en body Gescheiden door lege regel Het adres van zender en ontvanger moet in SMTP apart opgegeven worden (MAIL FROM: en RCPT TO:) Dit kan anders zijn dan in de headers van de boodschap staat Wordt gebruikt voor Bcc: (niet in headers, wel RCPT TO:) Body moet in principe ASCII tekst zijn Andere inhoud wordt gecodeerd met MIME (Multipurpose Internet Mail Extensions) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 35

41 Inhoud Berekeningen vertraging Lagenmodel Toepassingslaag: HTTP SMTP POP/IMAP = DNS Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 36

42 POP3/IMAP POP3 wordt gebruikt om van het Post Office naar je PC te halen Beheer van je gebeurt in principe op je eigen PC (opdelen in mailboxen etc.) Op Post Office alleen 1 mailbox voor het ontvangen van POP3 kent geen Mime IMAP heeft de mogelijkheid om verschillende mailboxen op het Post Office te bewaren Berichten verplaatsen tussen de mailboxen Mailboxen blijven in principe op Post Office staan Ook mogelijk attachments afzonderlijk op te halen IMAP is vooral handig als je op verschillende PC s gelezen moet worden Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 37

43 Web-based Omdat je HTTP voor bijna alles kunt gebruiken is het ook geschikt voor (Hotmail, Gmail, etc.) SMTP SMTP server MUA Web server met webmail extensie POP3/IMAP Post Office server Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 38

44 Inhoud Berekeningen vertraging Lagenmodel Toepassingslaag: HTTP SMTP POP/IMAP DNS = Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 39

45 Internet adressering Computers (eigenlijk netwerkinterfaces) op het Internet hebben een IP nummer als adres IP nummer (IP-adres) is (nog) 32 bits (wordt 128 bits) Wordt meestal als 4 bytes genoteerd: De nummers zijn nodig voor de routers (IP protocol) Nummers zijn niet handig voor mensen Internet namen zijn hiërarchisch georganiseerd Top-level domeinen: com, org, edu, nl, be, fr, es, uk, eu,... Hierbinnen verdeling: cnn.com, uu.nl, fnac.es, co.uk, ac.uk,... Verdeling kan willekeurig diep voortgezet worden: cs.uu.nl, demon.co.uk, cl.cam.ac.uk Er is geen logische relatie met IP nummers Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 40

46 DNS DNS = Domain Name System Gedistribueerde database voor het omzetten van namen naar nummers (en v.v.) Nameserver zet naam om in bijbehorend IP-adres Een centrale database is ondoenlijk: Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 41

47 DNS DNS = Domain Name System Gedistribueerde database voor het omzetten van namen naar nummers (en v.v.) Nameserver zet naam om in bijbehorend IP-adres Een centrale database is ondoenlijk: te kwetsbaar (single point of failure) te druk (CPU en netwerkverkeer) moeilijk te beheren niet schaalbaar Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 41

48 DNS DNS = Domain Name System Gedistribueerde database voor het omzetten van namen naar nummers (en v.v.) Nameserver zet naam om in bijbehorend IP-adres Een centrale database is ondoenlijk: te kwetsbaar (single point of failure) te druk (CPU en netwerkverkeer) moeilijk te beheren niet schaalbaar Daarom gedistribueerd: ongeveer volgens de domeinen Aparte top-level nameservers Aparte nameservers voor nl, uu.nl, cs.uu.nl... Sommige nameservers beheren meerdere domeinen Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 41

49 DNS voorbeeld nono.cs.uu.nl wil connectie maken met nono weet dat er een nameserver zit op (ingesteld) nono vraagt aan wat het IP adres van is weet het niet!! Wat nu? Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 42

50 DNS voorbeeld nono.cs.uu.nl wil connectie maken met nono weet dat er een nameserver zit op (ingesteld) nono vraagt aan wat het IP adres van is weet het niet!! Wat nu? moet aan andere nameserver vragen of moet proberen uit te vinden welke nameserver het wel weet vraagt aan de root nameserver Root nameserver weet IP adressen van nameservers voor top-level domains (.com,.nl,.uk etc) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 42

51 Scenario 1 verzoekende host locale nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 43

52 Scenario verzoekende host locale nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 44

53 Scenario 2 Root nameserver Authoritive nameserver cam.ac.uk verzoekende host locale nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 45

54 Scenario 2 Root nameserver Authoritive nameserver cam.ac.uk verzoekende host locale nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 46

55 Scenario 2 Root nameserver 3 Authoritive nameserver cam.ac.uk verzoekende host locale nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 47

56 Scenario 2 Root nameserver 3 Authoritive nameserver cam.ac.uk verzoekende host locale nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 48

57 Scenario 2 Root nameserver 3 Authoritive nameserver cam.ac.uk verzoekende host locale nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 49

58 Scenario 2 Root nameserver 3 Authoritive nameserver cam.ac.uk verzoekende host locale nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 50

59 Tussenliggende nameservers Vaak weet de root nameserver niet de uiteindelijke (authoritive/verifiërende) nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 51

60 Tussenliggende nameservers Vaak weet de root nameserver niet de uiteindelijke (authoritive/verifiërende) nameserver Maar wel een tussenliggende nameserver (bijv.uk of.ac.uk) De nameserver van.uk weet het wel of weet de nameserver van.ac.uk) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 51

61 Tussenliggende nameservers Vaak weet de root nameserver niet de uiteindelijke (authoritive/verifiërende) nameserver Maar wel een tussenliggende nameserver (bijv.uk of.ac.uk) De nameserver van.uk weet het wel of weet de nameserver van.ac.uk) Recursieve vs. iteratieve queries Bij recursieve query vraagt een nameserver aan een andere en geeft het antwoord terug Bij iteratieve query geeft nameserver alleen het adres van een andere nameserver terug Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 51

62 Iteratieve query Root nameserver Authoritive nameserver cam.ac.uk 3 adres nameserver verzoekende host locale nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 52

63 Iteratieve en recursieve query Root nameserver Tussenliggende nameserver.uk 5 Authoritive nameserver cam.ac.uk 3 6 adres nameserver verzoekende host locale nameserver Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 53

64 DNS Cache Om het DNS systeem niet teveel te belasten worden teruggegeven antwoorden in een cache bewaard Na verloop van tijd worden ze uit de cache verwijderd Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 54

65 DNS Cache Om het DNS systeem niet teveel te belasten worden teruggegeven antwoorden in een cache bewaard Na verloop van tijd worden ze uit de cache verwijderd In de nameservers staat een file (database) met informatie over o.a. de locale namen Info over waar de rootservers staan (IP-adresssen) A-records: vertaalt DNS naam naar IP-adres NS-record: naam van een nameserver voor een domein (vertaling van naam naar IP-adres moet er ook instaan) CNAME-record: alias (bijv. joan.dmz.cs.uu.nl) MX-records voor (SMTP): vertelt waar mail voor afgeleverd moet worden (bijv. cs.uu.nl smtp.cs.uu.nl) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 54

66 Schaalbaarheid van services Sommige services worden zoveel gebruikt dat ze op meerdere servers moeten draaien. Bijvoorbeeld In dat geval levert de DNS query een rij IP-adressen op. Telkens in een andere volgorde Applicatie kiest de eerste (of een die werkt) Op deze manier wordt het werk verdeeld over de vele computers Er zijn ook andere manieren (bijvoorbeeld load-balancing routers) Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 55

67 Samenvatting Het lagenmodel maakt de structuur van het internet beheersbaar De toepassingslaag bevat alles waar je direct mee te maken krijgt In principe een onbeperkte hoeveelheid toepassingen en protocollen Het meest gebruikt zijn tegenwoordig HTTP en Bij heb je met diverse protocollen te maken: SMTP, POP, IMAP DNS is een applicatieprotocol om namen naar IP adressen te vertalen en het Internet mensvriendelijk te maken Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 8 56

The OSI Reference Model

The OSI Reference Model Telematica Applicatielaag Hoofdstuk 16, 17 Applicatielaag 4Bevat alle toepassingen die van het netwerk gebruik maken n E-mail n Elektronisch nieuws n WWW n EDI (Electronic Data Interchange) n Napster,

Nadere informatie

Bij rekenvragen de berekening opschrijven. Bij beredeneringsvragen de motivering geven.

Bij rekenvragen de berekening opschrijven. Bij beredeneringsvragen de motivering geven. Open vragen (7 vragen): 60% van het cijfer. ij rekenvragen de berekening opschrijven. ij beredeneringsvragen de motivering geven. 1. Een browser vraagt een kleine HTML pagina op van een website. In de

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Inleiding NETWERKEN

Computerarchitectuur en netwerken. Inleiding NETWERKEN Computerarchitectuur en netwerken 7 Inleiding NETWERKEN Lennart Herlaar 22 september 25 Inhoud Hoe gaat de informatie door het netwerk heen? Algemene principes Protocollen Connecties virtuele circuits

Nadere informatie

LAN, MAN, WAN. Telematica. Schakeltechnieken. Circuitschakeling. 4Wordt vooral gebruikt in het telefoonnetwerk 4Communicatie bestaat uit 3 fasen:

LAN, MAN, WAN. Telematica. Schakeltechnieken. Circuitschakeling. 4Wordt vooral gebruikt in het telefoonnetwerk 4Communicatie bestaat uit 3 fasen: LAN, MAN, WAN Telematica Networking (Netwerk laag) Hoofdstuk 11, 12 Schakeltechnieken 4Circuitschakeling: tussen zender en ontvanger wordt een verbinding gelegd voor de duur van de communicatie 4Pakketschakeling:

Nadere informatie

Tweede deeltentamen Netwerken (INFONW) 29 juni 2009

Tweede deeltentamen Netwerken (INFONW) 29 juni 2009 Departement Informatica en Informatiekunde, Faculteit Bètawetenschappen, UU. In elektronische vorm beschikbaar gemaakt door de TBC van A Eskwadraat. Het college INFONW werd in 2008-2009 gegeven door drs.

Nadere informatie

OSI model. Networking Fundamentals. Roland Sellis

OSI model. Networking Fundamentals. Roland Sellis OSI model Networking Fundamentals Roland Sellis OSI Open System Interconnections model Proces beschrijving Transport van van host naar host Het is een model! koning schrijver vertaler bemiddelaar midden

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. TCP congestion control Netwerklaag

Computerarchitectuur en netwerken. TCP congestion control Netwerklaag Computerarchitectuur en netwerken 10 TCP congestion control Netwerklaag Lennart Herlaar 6 oktober 2015 Inhoud Congestiebeheer TCP congestiebeheer Netwerk laag principes van de netwerklaag IP adressen IP

Nadere informatie

Computernetwerken! E-mail: SMTP Simple Mail Transfer Protocol, POP Post Ofice Procotol

Computernetwerken! E-mail: SMTP Simple Mail Transfer Protocol, POP Post Ofice Procotol Computernetwerken 1. Fundamentals Communicatie vereist regels, deze regels noemt met protocollen. Mensen kunnen met relatief losse regels (protocollen) communiceren, bij computers moet dit strikt vastliggen.

Nadere informatie

Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010

Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010 Aan de slag met DNS Jeroen van Herwaarden, Robbert-Jan van Nugteren en Yannick Geerlings 19-3-2010 Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding... 3 Hoofdstuk 2 Algemene informatie over DNS... 4 Hoofdstuk 3 Verschillende

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Multicast protocollen Datalinklaag/LANs

Computerarchitectuur en netwerken. Multicast protocollen Datalinklaag/LANs Computerarchitectuur en netwerken 12 Multicast protocollen Datalinklaag/LANs Lennart Herlaar 20 oktober 2014 Inhoud Netwerklaag broadcast multicast Datalink laag foutdetectie en -correctie multiple access

Nadere informatie

Je eigen Mailserver. Evert Mouw 2007-11-16. StuVa 2007 - Je eigen Mailserver 1 / 16

Je eigen Mailserver. Evert Mouw 2007-11-16. StuVa 2007 - Je eigen Mailserver 1 / 16 Je eigen Mailserver Evert Mouw 2007-11-16 StuVa 2007 - Je eigen Mailserver 1 / 16 Je wilt overal bij je mail kunnen, dus op je eigen PC opslaan is onhandig. Maar is dat voldoende reden om al je bij gmail,

Nadere informatie

1 Wat is Dns? 2 Logische Structuur van DNS. 3 Fysische structuur van DNS. 4 Records. 5 Hoe werkt nu DNS. 6 DNS in windows 2008

1 Wat is Dns? 2 Logische Structuur van DNS. 3 Fysische structuur van DNS. 4 Records. 5 Hoe werkt nu DNS. 6 DNS in windows 2008 Deel 5 DNS 1 Wat is Dns? 2 Logische Structuur van DNS 3 Fysische structuur van DNS 4 Records 5 Hoe werkt nu DNS 6 DNS in windows 2008 We hebben allemaal een adres. Huppeldepupstraat 25 1111 Oostrozebeke

Nadere informatie

Thinking of development

Thinking of development Thinking of development Netwerken en APIs Arjan Scherpenisse HKU / Miraclethings Thinking of Development, semester II 2012/2013 Agenda voor vandaag Netwerken Protocollen API's Opdracht Thinking of Development,

Nadere informatie

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (19261000/1) 9 november 2011, 8.45 12.15

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (19261000/1) 9 november 2011, 8.45 12.15 Page 1 of 13 Naam Initialen Studentnummer Studierichting Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (19261000/1) 9 november 2011, 8.45 12.15 Opmerkingen: Alleen 1 dubbelzijdig blad met aantekeningen

Nadere informatie

4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid

4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid Internet Protocol Telematica Quality Of Service (Netwerk laag) Hoofdstuk 5 4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid n Pakketten kunnen verloren raken

Nadere informatie

Zelftest Internet concepten en technieken

Zelftest Internet concepten en technieken Zelftest Internet concepten en technieken Document: n0832test.fm 10/02/2010 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE ZELFTEST INTERNET CONCEPTEN EN

Nadere informatie

Tutorial voor FTP, STMP en Telnet

Tutorial voor FTP, STMP en Telnet Tutorial voor FTP, STMP en Telnet Created by Benny Wouters on December 26, 2003 (1) Telnet commando s 1.1 Tabel met telnet commando s TELNET [host [port]] Open host [port] telnet sessie opstarten Maak

Nadere informatie

Laten we eens beginnen met de mouwen op te stropen en een netwerk te bouwen.

Laten we eens beginnen met de mouwen op te stropen en een netwerk te bouwen. Practicum Filius In deze proefles gaan we jullie kennis laten maken met computernetwerken. Na afloop van dit practicum heb je een goede basis van waar een netwerk uit kan bestaan, hoe je een netwerk bouwt

Nadere informatie

Implementatie van een HTTP-server mbv sockets

Implementatie van een HTTP-server mbv sockets Implementatie van een HTTP-server mbv sockets Computernetwerken deel 2 2008-2009 Een socket is het eindpunt van een netwerkverbinding. Als tussen twee computers een TCP-verbinding wordt opgezet, kunnen

Nadere informatie

Cybercrime. How to start? 11/05/2015. Deel 1. Netwerken Internet - Mail. Netwerken - Internet. Netwerken - Internet. Netwerken - Internet

Cybercrime. How to start? 11/05/2015. Deel 1. Netwerken Internet - Mail. Netwerken - Internet. Netwerken - Internet. Netwerken - Internet Cybercrime,.How to start! Cybercrime How to start? Deel 1 Netwerken Internet - Mail Didactische doelstellingen De cursist : herkent en benoemt de basisbegrippen netwerk en internet De cursist : herkent

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Multimedia in netwerken

Computerarchitectuur en netwerken. Multimedia in netwerken Computerarchitectuur en netwerken 14 Multimedia in netwerken Lennart Herlaar 20 oktober 2015 Inhoud Multimedia in netwerken Quality of Service Streaming en buffering Protocollen (RTSP, RTP) Scheduling

Nadere informatie

Introductie Algemene instellingen POP3, SMTP, IMAP, wat is het, en wat is aan te raden voor u? Standaard of Secure?...

Introductie Algemene instellingen POP3, SMTP, IMAP, wat is het, en wat is aan te raden voor u? Standaard of Secure?... Introductie In deze handleiding leggen we uit hoe u het beste uit uw e-mail kunt halen met QSIT. Iedereen kan met de duidelijke voorbeelden zijn of haar e-mail op de juiste wijze instellen. De belangrijkste

Nadere informatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie Modem en Codec Telematica Data Transmissie (Fysieke laag) Hoofdstuk 6 t/m 8 Een modem gebruikt analoge signalen om digitale signalen te versturen Een codec gebruikt digitale signalen om analoge signalen

Nadere informatie

Computernetwerken Deel 2

Computernetwerken Deel 2 Computernetwerken Deel 2 Beveiliging Firewall: toegang beperken IDS: inbraak detecteren en alarmeren Encryp>e: gegevens verbergen Firewall Waarom? Filteren van pakkeben Wildcard mask: omgekeerd subnetmasker

Nadere informatie

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 3 november 2010, 8.45 12.15

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 3 november 2010, 8.45 12.15 Page 1 of 14 Naam Initialen Studentnummer Studierichting Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 3 november 2010, 8.45 12.15 Opmerkingen: Alleen 1 dubbelzijdig blad met aantekeningen / samenvatting

Nadere informatie

Infrastructuur Samengesteld door Leon Wetzel

Infrastructuur Samengesteld door Leon Wetzel Infrastructuur Samengesteld door Leon Wetzel Protocollen Protocol Netwerkprotocollen Een protocol is een stelsel afspraken waarin het formaat en de volgorde van de berichten wordt gedefinieerd die tussen

Nadere informatie

Email. Waarvoor staat Email. Wat zijn de mogelijkheden van Email. Wat zijn de voordelen. Termen.

Email. Waarvoor staat Email. Wat zijn de mogelijkheden van Email. Wat zijn de voordelen. Termen. Email Waarvoor staat Email Email staat voor ELECTRONIC MAIL : Electronische post. Wat zijn de mogelijkheden van Email. Je kan met Email met iedereen in de wereld die een Email adres heeft corresponderen.

Nadere informatie

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 7 november 2007, 9.00 12.30

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 7 november 2007, 9.00 12.30 Page 1 of 12 Naam Initialen Studentnummer Studierichting Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 7 november 2007, 9.00 12.30 Opmerkingen: Alleen 1 dubbelzijdig blad met aantekeningen / samenvatting

Nadere informatie

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 8 november

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 8 november Page 1 of 16 Naam Initialen Studentnummer Geboortedatum Studierichting Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 8 november 2006 9.00 12.30 Opmerkingen: Alleen 1 dubbelzijdig blad met aantekeningen

Nadere informatie

7. De applicatielaag. Applicatielaag introductie

7. De applicatielaag. Applicatielaag introductie 7. De applicatielaag in3001 Datacommunicatie en Computer Netwerken: Applicatielaag 7-1 Applicatielaag introductie standaards t.b.v. ondersteuning van applicaties, b.v. Name en Directory servers (b.v DNS

Nadere informatie

Examen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 18 augustus 2004

Examen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 18 augustus 2004 Page 1 of 12 Naam Initialen Studentnummer Geboortedatum Studierichting Examen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 18 augustus 2004 Opmerkingen: Alleen 1 dubbelzijdig blad met aantekeningen / samenvatting

Nadere informatie

Part 17-A INTERNET: basisbegrippen techniek & beveiliging

Part 17-A INTERNET: basisbegrippen techniek & beveiliging Part 17-A INTERNET: basisbegrippen techniek & beveiliging Fridoline van Binsbergen Stierum KPN AUDIT vrije Universiteit amsterdam 7 April 2003 File 17-A Internet techniek & beveiliging 2003 Programma PROGRAMMA

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Gedistribueerde IPC

Computerarchitectuur en netwerken. Gedistribueerde IPC Computerarchitectuur en netwerken 6 Gedistribueerde IPC Lennart Herlaar 21 september 2015 Inhoud IPC: locaal vs. gedistribueerd Message passing Client/server model Remote Procedure Call locaal vs. gedistribueerd

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Transportlaag

Computerarchitectuur en netwerken. Transportlaag Computerarchitectuur en netwerken 9 Transportlaag Lennart Herlaar 7 oktober 2014 Inhoud Transport laag UDP TCP protocollen voor betrouwbaarheid Lennart Herlaar Computerarchitectuur en netwerken 9 1 Transportlaag

Nadere informatie

Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken

Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken In deze les staan we stil bij datacommunicatie op Ethernet netwerken en Wifi netwerken. 2.1 Wat is datacommunicatie? We spreken van datacommunicatie

Nadere informatie

IN3001: Datacommunicatie en Netwerken: Applicatielaag

IN3001: Datacommunicatie en Netwerken: Applicatielaag Applicatielaag introductie 7. De applicatielaag standaards t.b.v. ondersteuning van applicaties, b.v. Name en Directory servers (b.v en X.500) Netwerkmanagement (SNMP) Standaard toepassingen, b.v. (SMTP

Nadere informatie

NAT (Network Address Translation)

NAT (Network Address Translation) Technical Note #019 Auteur: Olaf Suchorski Gemaakt op: 11 juli 2000 Bijgewerkt op: 11 juli 2000 NAT (Network Address Translation) In deze Technical Note worden de meest voorkomende situaties met NAT doorgelicht.

Nadere informatie

Computernetwerken: Opgeloste vragen. Kenneth Hoste

Computernetwerken: Opgeloste vragen. Kenneth Hoste Computernetwerken: Opgeloste vragen Kenneth Hoste academiejaar 2003-2004 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Bespreek de structuur van het Internet als network of networks. Het internet bestaat uit een groot aantal

Nadere informatie

Communications and Networking: An Introduction

Communications and Networking: An Introduction Communications and Networking: An Introduction Hoofdstuk 7 Internet Application Layer Protocols 1. a) Op het moment van schrijven:.eu (Europese Unie). b) B.v.:.au (Australië),.at (Oostenrijk > Austria)

Nadere informatie

Access Provider De dienst die toegang verleent op het Internet, zoals Netvisit. Deze bezorgt u een e-mail-adres en ruimte voor eigen WWW-pagina's.

Access Provider De dienst die toegang verleent op het Internet, zoals Netvisit. Deze bezorgt u een e-mail-adres en ruimte voor eigen WWW-pagina's. Access Provider De dienst die toegang verleent op het Internet, zoals Netvisit. Deze bezorgt u een e-mail-adres en ruimte voor eigen WWW-pagina's. Bookmarks Werkt als een soort database van de namen van

Nadere informatie

Zakelijk gebruik van je smartphone, tablet en PC. Marcel Maspaitella tools2work Cybersoek, 25 juni 2013

Zakelijk gebruik van je smartphone, tablet en PC. Marcel Maspaitella tools2work Cybersoek, 25 juni 2013 Zakelijk gebruik van je smartphone, tablet en PC Marcel Maspaitella tools2 Cybersoek, 25 juni 2013 Onderwerpen n Synchronisatie n Email systemen n Outlook n Gmail IMAP in de praktijk n Overzetten van gegevens

Nadere informatie

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 4 november 2009,

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 4 november 2009, Page 1 of 14 Naam Initialen Studentnummer Studierichting Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 4 november 2009, 8.45 12.15 Opmerkingen: De tijdens het werkcollege ingeleverde samenvattingen,

Nadere informatie

Transport Layer Security. Presentatie Security Tom Rijnbeek

Transport Layer Security. Presentatie Security Tom Rijnbeek Transport Layer Security Presentatie Security Tom Rijnbeek World Wide Web Eerste webpagina: 30 april 1993 Tegenwoordig: E-mail Internetbankieren Overheidszaken (DigiD) World Wide Web Probleem: World Wide

Nadere informatie

BETEKENIS VAN HET INTERNET

BETEKENIS VAN HET INTERNET BETEKENIS VAN HET INTERNET Naam Nr Klas Datum 1. WAT IS INTERNET? Om te ontdekken wat het Internet is en hoe het werkt, begeven we ons op de informatiesnelweg. Open Internet Explorer Typ in de adresbalk:

Nadere informatie

Practicum Netwerken CISCO: Deel 1. Philippe Dellaert

Practicum Netwerken CISCO: Deel 1. Philippe Dellaert Practicum Netwerken CISCO: Deel 1 Philippe Dellaert 17-03-2007 Hoofdstuk 1 Inleiding Dit is de oplossing die ik heb samen gesteld voor het eerste practicum van het vak Computernetwerken met de CISCO routers.

Nadere informatie

Installeer Apache2: Landstede februari 2009 versie 3 1 Bertil Hoentjen

Installeer Apache2: Landstede februari 2009 versie 3 1 Bertil Hoentjen Installeer Apache2: Deze howto gaat over name based virtual hosting onder Apache 2.x., en is getest onder OpenSUSE 11 maar is in feite ook van toepassing op de andere distributies. Alleen Debian en afgeleide

Nadere informatie

E-mail. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl)

E-mail. Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) E-mail Bart van Dijk (b.van.dijk@hccnet.nl) E-mail Wat is e-mail Hoe werkt e-mail Hoe gebruik je e-mail Geschiedenis Email transfer protocollen MIME Veiligheid & privacy aspecten Mozilla Thunderbird Wat

Nadere informatie

Tentamen IN2210 Computernetwerken I dinsdag 28 oktober tot uur

Tentamen IN2210 Computernetwerken I dinsdag 28 oktober tot uur Technische Universiteit Delft Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica Tentamen IN0 Computernetwerken I dinsdag 8 oktober 003 4.00 tot 7.00 uur Algemeen: - Het gebruik van boeken en aantekeningen

Nadere informatie

HANDLEIDING Proxyinstellingen Windows OS Macintosh OS Linux OS

HANDLEIDING Proxyinstellingen Windows OS Macintosh OS Linux OS blad: 1 van 5 Inhoudsopgave Blad 1 UITEENZETTING...1 2 WINDOWS OS INTERNET & NETWERKEN - BROWSERS...1 3 WINDOWS OS BEVEILIGING - ANTISPYWARE & ANTIVIRUS...2 4 MACINTOSH OS INTERNET & NETWERKEN - BROWSERS...3

Nadere informatie

Voorkennis: De kinderen kennen het gebruik van Internet. Kinderen weten dat berichten worden verstuurd als Binaire gegevens.

Voorkennis: De kinderen kennen het gebruik van Internet. Kinderen weten dat berichten worden verstuurd als Binaire gegevens. patro Activiteit Berichten versturen Leerdoelen Inzicht in de werking van Internet: IP adressen. DNS server Inzicht in bandbreedte en veiligheid van versturen van berichten Systeem kennis, Groep 7,8 Voorkennis:

Nadere informatie

TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis

TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis TEST JE WEBKENNIS: Smarty or dummy www.blaucapel.nl >vakken> informatiekunde> test je webkennis Deelnemen? Opdracht Voorbeeld : combineer de eerste kolom met de tweede. : 1 = B of 2 = LL (dit zijn niet

Nadere informatie

Deel II Introductie Webdesign. Hoorcollege IUW Thema Webdesign 10 november 2014 Christof van Nimwegen

Deel II Introductie Webdesign. Hoorcollege IUW Thema Webdesign 10 november 2014 Christof van Nimwegen Deel II Introductie Webdesign Hoorcollege IUW Thema Webdesign 10 november 2014 Christof van Nimwegen Waarom Webdesign in IUW Het WWW is een schitterend voorbeeld van een platform voor informatie uitwisseling

Nadere informatie

Automail voor fli4l. Korte beschrijving van de Omgeving. Het Probleem. LinuxFocus article number 308 http://linuxfocus.org

Automail voor fli4l. Korte beschrijving van de Omgeving. Het Probleem. LinuxFocus article number 308 http://linuxfocus.org LinuxFocus article number 308 http://linuxfocus.org Automail voor fli4l door Stefan Blechschmidt Over de auteur: Als een getrainde electricien, vond ik mezelf in 1990 voor een CAD

Nadere informatie

Aanleveren van te verzenden sms berichten aan SMS Via

Aanleveren van te verzenden sms berichten aan SMS Via Aanleveren van te verzenden sms berichten aan SMS Via 1. Inleiding Er zijn drie methoden van aanlevering van sms berichten mogelijk: via een HTTP request; dit kunt u gebruiken voor één sms bericht tegelijk

Nadere informatie

B3 Programmeren - PHP

B3 Programmeren - PHP Wat is B3 Programmeren - De Basis Casper Bezemer Jan van Egmond Lyceum ( Jan van Egmond Lyceum ) 1 / 28 1 Wat is 2 Wat is 3 ( Jan van Egmond Lyceum ) 2 / 28 Wat gaan we tegenkomen Wat is Even wat geschiedenis

Nadere informatie

1. Proloog webtechno, rauwkost

1. Proloog webtechno, rauwkost 9 1. Proloog webtechno, rauwkost Voor men kan beginnen met het maken het aanpassen van een website is het nuttig om eerst eens een kijkje te nemen naar bestaande sites. Bij deze, mogelijk hernieuwde, kennismaking

Nadere informatie

Het gebruik van Linux als core systeem bij een satelliet-internet provider

Het gebruik van Linux als core systeem bij een satelliet-internet provider Het gebruik van Linux als core systeem bij een satelliet-internet provider Samenvatting Geerten Schram Dit artikel gaat over het gebruik van Linux bij een satelliet internet provider.. De Provider biedt

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering Computerarchitectuur en netwerken 2 Memory management Assembler programmering Lennart Herlaar 12 september 2016 Inhoud 1 Protectie: Hoe het O.S. programma s tegen elkaar kan beschermen modes memory management

Nadere informatie

Uitwerking 1 Netwerken, toets 3 (INFONW) 31 januari 2005

Uitwerking 1 Netwerken, toets 3 (INFONW) 31 januari 2005 Informatica Instituut, Faculteit Wiskunde en Informatica, UU. In elektronische vorm beschikbaar gemaakt door de TBC van A Eskwadraat. Het college INFONW werd in 2004/2005 gegeven door Piet van Oostrum.

Nadere informatie

Datasheet SMS Comfort URL

Datasheet SMS Comfort URL Datasheet SMS Comfort URL De SMS Comfort biedt de mogelijkheden om via http SMS berichten te versturen: LET OP Eventueel gebruikte gegevens in de onderstaande voorbeelden zijn fictief! URL Methode: HTTP

Nadere informatie

Internet: geschiedenis organisatie werking zoekmachines. Vakdidactiek informatica : praktijkgerichte seminaries

Internet: geschiedenis organisatie werking zoekmachines. Vakdidactiek informatica : praktijkgerichte seminaries Faculteit Psychologische en Pedagogische Wetenschappen ACADEMISCHE INITIËLE LERARENOPLEIDING Academiejaar 2001-2002 Vakdidactiek informatica : praktijkgerichte seminaries Lesgevers : Prof. A. Hoogewijs

Nadere informatie

E-mail, SMTP, TLS & S/MIME

E-mail, SMTP, TLS & S/MIME E-mail, SMTP, TLS & S/MIME Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Inleiding... 3 1.1. E-mail via het internet... 3 2. E-mail transport... 4 2.1. Kwetsbaarheden van het e-mail transport via het internet...

Nadere informatie

Datum 15 juni 2006 Versie 1.0.6. Exchange Online. Handleiding voor gebruiker Release 1.0

Datum 15 juni 2006 Versie 1.0.6. Exchange Online. Handleiding voor gebruiker Release 1.0 Datum 1.0.6 Exchange Online Handleiding voor gebruiker Release 1.0 1.0.6 Inhoudsopgave 1 Instellingen e-mail clients 2 1.1 Gebruik via Outlook 2003 2 1.2 Gebruik via ActiveSync 15 1.3 Gebruik via andere

Nadere informatie

Les D-03 Internet. 2011, David Lans

Les D-03 Internet. 2011, David Lans Les D-03 Internet In deze les staan we stil bij internet. Het gebruik van internet met al haar mogelijkheden is niet meer weg te denken in ons dagelijks leven. We verzamelen informatie, leren, communiceren

Nadere informatie

CBizz Dienstbeschrijving Cogas Footprint

CBizz Dienstbeschrijving Cogas Footprint CBizz Dienstbeschrijving Cogas Footprint Diensten: CBizz Office Versie 1.0 2014 Inhoud 1. Inleiding... 3 1.1 Dienstbeschrijving... 3 1.2 Doelgroep... 3 2. Opbouw van CBizz office... 4 2.1 Toegang tot het

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Transportlaag

Computerarchitectuur en netwerken. Transportlaag Computerarchitectuur en netwerken 9 Transportlaag Lennart Herlaar 10 oktober 2017 Inhoud Transport laag UDP TCP protocollen voor betrouwbaarheid Transportlaag Wat doet de transportlaag? De netwerklaag

Nadere informatie

Datasheet V1.0.64. SMS Comfort als back office applicatie.

Datasheet V1.0.64. SMS Comfort als back office applicatie. Datasheet V1.0.64 General SMS Comfort is een netwerkoplossing die u toestaat om SMS tekstberichten vanuit allerhande interfaces te verzenden en te ontvangen... of anders gezegd Sms2mail of Mail2sms SMS

Nadere informatie

Zelftest Informatica-terminologie

Zelftest Informatica-terminologie Zelftest Informatica-terminologie Document: n0947test.fm 01/07/2015 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INTRODUCTIE Deze test is een zelf-test, waarmee u

Nadere informatie

Module VIII - DNS. Stefan Flipkens - Cursus: Internet - Intranet (2004-2005)

Module VIII - DNS. Stefan Flipkens - Cursus: Internet - Intranet (2004-2005) Module VIII - DNS Wanneer we de url van een webpagina ingeven in de adresbalk van onze browser dan moet ons computersysteem weten op welk IP adres de webpagina te vinden is. DNS servers helpen ons computersysteem

Nadere informatie

Configureren van de Wireless Breedband Router.

Configureren van de Wireless Breedband Router. Configureren van de Wireless Breedband Router. 1.1 Opstarten en Inloggen Activeer uw browser en de-activeer de proxy of voeg het IP-adres van dit product toe aan de uitzonderingen. Voer vervolgens het

Nadere informatie

Met 32 ingangen potentiaal vrij Input 1 t/m Input 32

Met 32 ingangen potentiaal vrij Input 1 t/m Input 32 Webrelais IPIO-32I-M Met 32 ingangen potentiaal vrij Input 1 t/m Input 32 Algemene informatie Configuratie versie 8.0 DHCP/STATIC Wanneer u de 12V= en de Netwerkkabel heeft aangesloten zal het moduul een

Nadere informatie

Aandachtspunten voor installatie suse in vmware server

Aandachtspunten voor installatie suse in vmware server Aandachtspunten voor installatie suse in vmware server Voorbereiden van vware virtueel machine: 1. Select linux Suse linux 2. Maak disksize 5Gb Denk er als je virtual machine wilt draaien op FAT32 vink

Nadere informatie

Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011

Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011 Van Dusseldorp Training Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011 Van Dusseldorp Training Programma 1. Activiteiten Van Dusseldorp Training 2. Alarmcommunicatie algemeen 3. LAN-WAN 4. Toegangsnetwerken

Nadere informatie

Netwerkconfiguratie Applicatie protocollen. Ing. Tijl Deneut Lector NMCT/Toegepaste Informatica Howest Onderzoeker XiaK, UGent

Netwerkconfiguratie Applicatie protocollen. Ing. Tijl Deneut Lector NMCT/Toegepaste Informatica Howest Onderzoeker XiaK, UGent Netwerkconfiguratie Applicatie protocollen Ing. Tijl Deneut Lector NMCT/Toegepaste Informatica Howest Onderzoeker XiaK, UGent Overzicht Cursus (1 dag) Voormiddag Theorie TCP/IP Hardware / bekabeling TCP/IP

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Netwerklaag/Routering

Computerarchitectuur en netwerken. Netwerklaag/Routering Computerarchitectuur en netwerken Netwerklaag/Routering Lennart Herlaar 8 oktober 06 Inhoud Routeringsalgoritmen Link state Distance vector Hierarchische routering Routering in Internet RIP OSPF BGP Lennart

Nadere informatie

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP]

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP] Revisie geschiedenis [XXTER & KNX via IP] Auteur: Freddy Van Geel Verbinding maken met xxter via internet met de KNX bus, voor programmeren of visualiseren en sturen. Gemakkelijk, maar niet zo eenvoudig!

Nadere informatie

HTTP SMS API Technische Specificatie messagebird.com versie 1.1.6-05 mei 2014

HTTP SMS API Technische Specificatie messagebird.com versie 1.1.6-05 mei 2014 HTTP SMS API Technische Specificatie messagebird.com versie 1.1.6-05 mei 2014 1 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE 2 1 VERBINDING MET DE API 4 1.1 QUICK START 4 2 SMS PARAMETERS 5 2.1 VERPLICHTE PARAMETERS 6

Nadere informatie

Met 4 temperatuur meetingangen voor sensor DS18x20

Met 4 temperatuur meetingangen voor sensor DS18x20 Webrelais IPIO-4R4I4T Met 4 temperatuur meetingangen voor sensor DS18x20 Algemene informatie Configuratie versie 8.0 DHCP/STATIC Wanneer u de 12V= en de Netwerkkabel heeft aangesloten zal het moduul een

Nadere informatie

Veilig e-mailen. Waarom e-mailen via een beveiligde verbinding? U vertrouwt de verbinding met de e-mailserver van InterNLnet niet

Veilig e-mailen. Waarom e-mailen via een beveiligde verbinding? U vertrouwt de verbinding met de e-mailserver van InterNLnet niet Veilig e-mailen E-mail heeft zich inmiddels ruimschoots bewezen als communicatiemiddel. Het is een snelle en goedkope manier om met anderen waar ook ter wereld te communiceren. Als gevolg hiervan vindt

Nadere informatie

Netwerken. 6 januari 2014 David N. Jansen

Netwerken. 6 januari 2014 David N. Jansen Netwerken 6 januari 2014 David N. Jansen Huiswerkopdracht 2 donderdag 9 januari al inleveren! Leerstof voor vandaag. Stallings hoofdst 17 www.williamstallings.com /OS/OS6e.html M17_STAL6329_06_SE_C17.QXD

Nadere informatie

Beschrijving webmail Enterprise Hosting

Beschrijving webmail Enterprise Hosting Beschrijving webmail Enterprise Hosting In dit document is beschreven hoe e-mail accounts te beheren zijn via Enterprise Hosting webmail. Webmail is een manier om gebruik te maken van e-mail functionaliteit

Nadere informatie

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail

Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Wegwijs in Windows 8 Handleiding Een e-mailadres van een provider toevoegen in de app E-mail Hannie van Osnabrugge u i t g e v e r ij c o u t i n h o c bussum 2013 Deze handleiding over een e-mailadres

Nadere informatie

1. inleiding. Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel GelijkDelen 3.0 Unported licentie

1. inleiding. Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel GelijkDelen 3.0 Unported licentie 1. inleiding Misschien zonder het te beseffen, maak je dagelijks gebruik van computernetwerken. Of je nu WhatsApp gebruikt om je vrienden een bericht te sturen of Google Chrome om iets op te zoeken, je

Nadere informatie

SuperOffice Systeemvereisten

SuperOffice Systeemvereisten Minimale systeemvereisten voor SuperOffice CRM De minimale systeemvereisten voor SuperOffice CRM zijn tevens afhankelijk van het besturingssysteem en de services/applicaties die op het systeem actief zijn.

Nadere informatie

Les A-09 Communicatie

Les A-09 Communicatie Les A-09 Communicatie 9.1 Basisprincipes van communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Daarbij maken we gebruik van het basismodel voor communicatie: figuur 9.1 basismodel voor communicatie

Nadere informatie

http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7

http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7 http://www.playgarden.com/ Hoofdstuk 1: Inleiding 7 1. Inleiding Je kan er vandaag niet meer langs kijken. Het internet bestaat, en dat zal geweten zijn. Je hoort in het nieuws iets over een virus dat

Nadere informatie

VoIP Netwerking Configuratie Gids. Vox Davo VoIP Netwerking Configuratie Gids

VoIP Netwerking Configuratie Gids. Vox Davo VoIP Netwerking Configuratie Gids VoIP Netwerking Configuratie Gids Vox Davo VoIP Netwerking Configuratie Gids 1 VoIP Netwerking Configuratie gids Specificaties kunnen wijzigen zonder voorgaande. DM-983 NL Draft 2 VoIP Netwerking Configuratie

Nadere informatie

Webrelais IPIO-4A8I-M

Webrelais IPIO-4A8I-M Webrelais IPIO-4A8I-M Met 4 analoge inputs 0-10V / 0-20mA Specificatie 4 analoge Inputs 0-10V / 0-20mA 8 Opto input 0-12V of potentiaalvrij maakkontakt. (geen 230V input) (kan gebruikt worden voor oa Manuaal

Nadere informatie

Internet. Wat is het internet? initiatie. Senioren K.U.Leuven. Computers die met elkaar verbonden zijn, elkaar kunnen verstaan, dezelfde taal spreken,

Internet. Wat is het internet? initiatie. Senioren K.U.Leuven. Computers die met elkaar verbonden zijn, elkaar kunnen verstaan, dezelfde taal spreken, Internet initiatie Senioren K.U.Leuven maart 2008 ICT-Kantoor Dienst Administratieve informatieverwerking Wat is het internet? Computers die met elkaar verbonden zijn, elkaar kunnen verstaan, dezelfde

Nadere informatie

De volgende MTA s installeren in een groepje van 4 studenten: Onderzoek van vorig jaar naar gebruikte mail software evalueren.

De volgende MTA s installeren in een groepje van 4 studenten: Onderzoek van vorig jaar naar gebruikte mail software evalueren. Hoofdstuk 4 Mail Transfer Agents Email is een van de belangrijkste services die je als systeembeheer voor je gebruikers moet verzorgen. Als er geen mail verstuurd of ontvangen kan worden, kunnen de gebruikers

Nadere informatie

Webrelais IPIO-32R-M-v8.0 Compacte modul met 32 Relais Outputs.

Webrelais IPIO-32R-M-v8.0 Compacte modul met 32 Relais Outputs. Webrelais IPIO-32R-M-v8.0 Compacte modul met 32 Relais Outputs. Algemene informatie Configuratie versie 8.0 DHCP / STATIC Wanneer u de 12V= en de Netwerkkabel heeft aangesloten zal het moduul een IP-adres,

Nadere informatie

Outlook Express 6. Senioren K.U.Leuven. maart 2008. ICT-Kantoor Dienst Administratieve informatieverwerking (AIV)

Outlook Express 6. Senioren K.U.Leuven. maart 2008. ICT-Kantoor Dienst Administratieve informatieverwerking (AIV) Outlook Express 6 Senioren K.U.Leuven maart 2008 ICT-Kantoor Dienst Administratieve informatieverwerking (AIV) Inhoud: Deel 1 Inleiding Opstellen en verwerken van e-mail Gebruik van een adresboek Gebruik

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1: Performantie van webgebaseerde toepassingen

HOOFDSTUK 1: Performantie van webgebaseerde toepassingen HOOFDSTUK 1: Performantie van webgebaseerde toepassingen 1. Basisprincipes componenten en tijden is totale antwoordtijd is transfertijd is transfertijd http-request is transfertijd http-reply (data) is

Nadere informatie

Inhoud Het netwerk verkennen 1 2 Confi gureren van het IOS 41

Inhoud Het netwerk verkennen 1 2 Confi gureren van het IOS 41 v Inhoud 1 Het netwerk verkennen 1 1.1 Netwerk-resources 1 1.1.1 Netwerken van verschillende grootten 1 1.1.2 Clients en servers 2 1.1.3 Peer-to-peer 3 1.2 LAN s, WAN s en Internet 4 1.2.1 Netwerkcomponenten

Nadere informatie

API...1 Identificatie...1 Opties...2 Acties...3 Webserver...6 Heartbeat...6 Buffer groottes...8

API...1 Identificatie...1 Opties...2 Acties...3 Webserver...6 Heartbeat...6 Buffer groottes...8 API API...1 Identificatie...1 Opties...2 Acties...3 Webserver...6 Heartbeat...6 Buffer groottes...8 Identificatie Alle programma's communiceren met elkaar door gebruik te maken van JSON objecten. Het normale

Nadere informatie

Genkgo Hosting. A. Wat is hosting?...2. B. Welke hostingscenario's zijn er mogelijk?...3. Scenario 1: Verhuizen domeinnaam, verhuizen e-mail...

Genkgo Hosting. A. Wat is hosting?...2. B. Welke hostingscenario's zijn er mogelijk?...3. Scenario 1: Verhuizen domeinnaam, verhuizen e-mail... Genkgo Hosting A. Wat is hosting?...2 B. Welke hostingscenario's zijn er mogelijk?...3 Scenario 1: Verhuizen domeinnaam, verhuizen e-mail... 3 Scenario 2: Niet verhuizen domeinnaam, niet verhuizen e-mail...3

Nadere informatie

Aan de slag met het e-mailadres van uw nieuwe Website

Aan de slag met het e-mailadres van uw nieuwe Website Aan de slag met het e-mailadres van uw nieuwe Website Handleiding Inhoud 03 Basisinformatie e-mail 04 E-mailprogramma's 07 SMTP controleren als u geen e-mails kunt versturen 10 Veranderen van SMTP-poort

Nadere informatie

Instellingen voor de C100BRS4 met Wanadoo kabel Internet.

Instellingen voor de C100BRS4 met Wanadoo kabel Internet. Instellingen voor de C100BRS4 met Wanadoo kabel Internet. Algemeen: Maak gebruik van de laatste firmware voor de C100BRS4 die beschikbaar is op http://www.conceptronic.net! Firmware versie 3.20C (beta

Nadere informatie