TERUG NAAR EEN DUURZAME TOEKOMST DUURZAAMHEIDSDIALOOG IN DE FINANCIËLE SECTOR. Ruud Schuurs Wibo Koole Marleen Janssen Groesbeek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TERUG NAAR EEN DUURZAME TOEKOMST DUURZAAMHEIDSDIALOOG IN DE FINANCIËLE SECTOR. Ruud Schuurs Wibo Koole Marleen Janssen Groesbeek"

Transcriptie

1 TERUG NAAR EEN DUURZAME TOEKOMST DUURZAAMHEIDSDIALOOG IN DE FINANCIËLE SECTOR Ruud Schuurs Wibo Koole Marleen Janssen Groesbeek Amsterdam, 1 november 2011

2 Ruud Schuurs, Wibo Koole, Marleen Janssen Groesbeek, november Dit rapport is tot stand gekomen op initiatief van de auteurs en is financieel ondersteund door het programma Leren voor Duurzame Ontwikkeling, dat wordt uitgevoerd door Agentschap NL. Ook de steun van Eumedion heeft dit onderzoek mogelijk gemaakt.

3 INHOUDSOPGAVE VOORWOORD... 1 MANAGEMENTSAMENVATTING... 3 AANBEVELINGEN... 5 TERUG NAAR DE TOEKOMST... 9 KREDIETCRISIS DUURZAAMHEID CONCLUSIE: TRAAGHEID TROEF INTERMEZZO: HET FINANCIEEL SYSTEEM: EEN BEGRIPSBEPALING HET FINANCIËLE SYSTEEM DE MENS IN HET FINANCIËLE SYSTEEM INTERMEZZO: DUURZAAMHEID: WAAROVER HEBBEN WE HET? UITEENLOPENDE INTERPRETATIES DUURZAAMHEIDSBELEID: VERSCHILLENDE EIGENAREN EN PLEKKEN IN DE ORGANISATIE DE HUIDIGE DUURZAAMHEIDSDIALOOG PLATFORMS INSTITUTIES CONCLUSIE: VERBINDING GEZOCHT TE MIDDEN VAN FRAGMENTATIE NETWERKEN VAN DIALOOG DE NIEUWE GENERATIE NIEUWE INITIATIEVEN CONCLUSIE: WEL BEWEGING, GEEN MOMENTUM VAN BINNENUIT STRATEGISCH BELANG: WEL ERKEND, NIET BEMIND MAATSCHAPPELIJKE ORIËNTATIE IN ONTWIKKELING DUURZAAMHEID ALS STRATEGISCHE DRIJVER VERSCHILLEND BEOORDEELD DRIJVENDE KRACHTEN RICHTING DUURZAME INNOVATIE REMMENDE FACTOREN ONLINE ONDERZOEK PERSOONLIJKE MOTIVATIE ONDERWIJS TOEZICHT EIGEN ORGANISATIE EN DEFINITIE OPEN VRAGEN AANBEVELINGEN MAAK HET STRATEGISCH BELANG VAN DUURZAME ONTWIKKELING VOELBAAR WERK AAN VERNIEUWING VAN DE COMPETENTIES VAN DE FINANCIËLE PROFESSIONAL SCHEP EEN PERMANENTE VERBINDING TUSSEN DE SAMENLEVING EN DE SECTOR GEEF RUIMTE AAN VERNIEUWENDE INITIATIEVEN BINNEN DE SECTOR KORTOM: MOBILISEER, BUNDEL, MAAK TASTBAAR BIJLAGE 1 ONDERZOEKSVERANTWOORDING INITIATIEF EN MOTIVATIE ONDERZOEKSVRAGEN METHODE INTERVIEWS... 60

4 ONLINE ONDERZOEK BIJLAGE 2. LITERATUUR JAAR- EN DUURZAAMHEIDSVERSLAGEN BOEKEN EN RAPPORTEN BIJLAGE 3. DE INITIATIEFNEMERS/ONDERZOEKERS CONTACTGEGEVENS... 69

5 VOORWOORD De financiële sector gaat door een turbulente periode heen, dat hoeft geen toelichting. De focus ligt op herstel van kracht en vertrouwen. Parallel daaraan oriënteert de samenleving zich op de manier waarop invulling gegeven kan worden aan de noodzakelijke transitie naar een duurzame economie. Daarbij wordt de actieve betrokkenheid van de financiële sector tot dusver node gemist. Via de sturing van geldstromen kunnen banken en beleggers duurzame ontwikkeling immers enorm stimuleren. Kennelijk is er sprake van onvermogen om elkaar - samenleving en financiële sector - hierin te vinden. Dat riep bij ons de vraag op of het herstel van de toekomstbestendigheid van de financiële sector niet juist zou moeten plaatsvinden door de behoefte van de samenleving aan duurzame ontwikkeling centraal te stellen. In hoeverre laat de sector zich eigenlijk iets gelegen liggen aan het thema duurzaamheid? Zijn er betekenisvolle ontwikkelingen in die richting en zo ja, wie dragen die dan? Wat is de stand van zaken in de duurzaamheidsdialoog in de financiële sector? Naar die vraag hebben wij in tussen april en oktober 2011 onderzoek gedaan. De hypothese, gebaseerd op onze eigen waarnemingen en ervaring, was dat die dialoog vrijwel geen kracht heeft en dat de financiële sector al dan niet door eigen opstelling behoorlijk in zichzelf is gekeerd. In gesprekken met topfunctionarissen en een online onderzoek hebben we deze getoetst. De uitkomst was soms verrassend. Wat in ieder geval opviel is dat al onze gesprekspartners bijzonder openhartig met ons hebben gesproken. Van de soms in de buitenwereld merkbare defensieve houding van de sector was in onze gesprekken niets terug te vinden en dat geeft hoop. Wij willen onze gesprekspartners daar dan ook nadrukkelijk voor bedanken! Ons onderzoek is door vele partijen verwelkomd en gesteund. Speciale dank gaat uit naar het Programma Leren voor Duurzame Ontwikkeling van Agentschap NL en de Stichting Eumedion, zonder wie het onderzoek niet in deze omvang en vorm mogelijk was geweest. Er is een rode draad zichtbaar in onze de aanbevelingen. De verandering die wij zien, de potentie die wij hebben ervaren in onze gesprekken en nu willen ontsluiten draait om het handelen van individuele personen in de financiële wereld. Niet regels en toezicht veranderen de sector, maar 1

6 gedrag. Wij pleiten voor het mobiliseren van diepgevoelde intenties, voor gedragsgerichte interventies. Wij pleiten voor initiatieven waar mensen die werkzaam zijn als financieel professional, op welk niveau dan ook, uitgenodigd worden om te reflecteren op hun gedrag, individueel en collectief, om vervolgens samen met niet-financiële professionals en anderen uit de samenleving het initiatief te nemen tot duurzame innovaties. Daarvoor is een herkenbaar platform nodig, waar veranderingsgezinde mensen elkaar ontmoeten, waar de interactie met maatschappelijke organisaties en klanten concreet wordt, waar een veilige omgeving wordt gecreëerd voor reflectie en verdieping, waar gestructureerd kan worden (samen)gewerkt aan competentieontwikkeling en management development, en waar duurzame innovaties voor de sector in een werkplaats kunnen worden uitgeprobeerd. Tot slot: wij erkennen dat we als burgers mede verantwoordelijk zijn voor het tot stand brengen van de nieuwe toekomst van de financiële sector, het is immers ons geld. We zien ook dat de sector op tal van punten vast zit in zelfgekozen of opgelegde kaders en niet zal veranderen door kritiek van buitenaf alleen. Daarom gaat dit rapport gepaard met een uitgestoken hand en vragen we de sector om samen met ons en anderen zo n platform voor duurzame innovatie van de financiële sector te creëren. Amsterdam, 31 oktober Marleen Janssen Groesbeek Wibo Koole Ruud Schuurs 2

7 MANAGEMENTSAMENVATTING Duurzaamheid is op het eerste oog een veel besproken onderwerp in de Nederlandse financiële sector. Op een enkeling na publiceren alle banken en verzekeringsmaatschappijen jaarlijks een duurzaamheids- of maatschappelijk verslag (zie de literatuurlijst). De verschillende soorten spelers hebben allemaal hun eigen aanpak, producten en initiatieven en wie wat verder kijkt ziet dat er bij elkaar genomen veel gebeurt. En toch zijn de inspanningen versnipperd en lijken ze elkaar nauwelijks te versterken. Die versnippering geldt niet alleen voor de sector als geheel maar is ook binnen organisaties zichtbaar. Van een integrale of strategische aanpak is geen sprake. Intussen groeit de kritiek uit samenleving en politiek, met de Occupy-beweging als jongste loot aan de stam. Financiële sector, de reële economie en de samenleving lijken gescheiden werelden en kennelijk niet in staat om elkaar in een dialoog te bereiken. Al enige tijd drong zich bij ons de vraag op of het herstel van de toekomstbestendigheid van de financiële sector niet juist zou moeten plaatsvinden door de behoefte van de samenleving aan duurzame ontwikkeling centraal te stellen. In hoeverre laat de sector zich eigenlijk iets gelegen liggen aan het thema duurzaamheid? Zijn er betekenisvolle ontwikkelingen in die richting en zo ja, wie dragen die dan? Wat is de stand van zaken in de duurzaamheidsdialoog in de financiële sector? Voor ons onderzoek stelden we daarom de vraag: is er binnen de financiële sector (in ruime betekenis) sprake van een actueel discours over het thema duurzaamheid, in het bijzonder de bijdrage die de financiële sector kan leveren aan een duurzamere samenleving? Zo ja, hoe wordt dit gesprek gevoerd? Wat is de scope en diepgang? De conclusie is dat het discours 1 over duurzaamheid in de financiële sector en over de rol van de financiële sector in de duurzame ontwikkeling van de samenleving traag verloopt en bijna tot stilstand is gekomen, terwijl het voor de financiële crisis van 2009 momentum leek te hebben gevat. Bovendien is die dialoog nauwelijks breed gevoerd en diep geworteld te noemen, eerder versnipperd en ad hoc. De pensioenfondsen en hun vermogensbeheerders hebben er een. Die krijgt steeds weer een nieuwe impuls als bijvoorbeeld een actualiteitenprogramma beleggingen in bedrijven die gebruik maken van kinderarbeid of wapenfabrikanten ontdekt. 1 Discours: hieronder verstaan wij een min of meer gestructureerde, niet-incidentele uitwisseling van standpunten, zienswijzen en informatie, gericht op verdieping van begrip en (voorbereiding tot) actie. 3

8 De banken hebben allemaal hun eigen producten, diensten en thema s. De een richt zich op het klimaat en elektrische rijden, de ander richt zich op sociale cohesie en hernieuwbare energie. De volgende op de landbouw en microkrediet en soms doen de banken ook nog wel eens wat samen, bijvoorbeeld als ze zorgen hebben over de Nederlandse huizenmarkt. Verzekeringsmaatschappijen voeren nog nauwelijks een discours over duurzaamheid. Klimaatverandering en de kosten daarvan voor de herverzekeraars is een thema, maar het gesprek daarover wordt niet breed of in de openbaarheid gevoerd. Kortom de scope van het discours is beperkt en diepgang is er nauwelijks. De mensen die in 2009 gehoopt hadden dat de financiële crisis zou leiden tot een andere manier van bankieren en beleggen zijn er bekaaid van afgekomen. Uit ons onderzoek blijkt dat dat komt doordat de financiële sector in tegenstelling tot de bedrijven die actief zijn in de reële economie en te maken hebben met schaarste op het gebied van landbouw, grondstoffen en andere moeilijke markten, nauwelijks de duurzame urgentie voelt. Om een van de geïnterviewden te citeren: Banken verdienen altijd wel hun geld, of de grondstoffen nu schaars zijn of niet. De tweede vraag die we ons stelden is: welke partijen in de sector nemen actief deel aan het discours over duurzaamheid? Welke partijen buiten de sector zijn al dan niet actief betrokken? Op basis van het onderzoek presenteren wij een analyse van deze netwerken. De conclusie hier is dat er veel gedebatteerd en gepraat wordt, maar nogal vaak langs elkaar heen en gefragmenteerd. Op het sociaal medium Linkedin zijn veel verschillende groepen voor de financiële sector en/of duurzaamheid of ESG, zoals in het financiële jargon de aandacht voor duurzaam heet. ESG staat voor environmental, social en governance en de mensen die zich er mee bezig houden kijken naar de prestaties die (meestal beursgenoteerde) bedrijven of ondernemingen die in handen zijn van private equity, op dat terrein boeken. Private equity en bijzondere beleggingsfondsen zijn actief in investeringen of beleggingen in de hernieuwbare energie. Vanwege het harde karakter ervan wordt het niet als een morele valkuil voor bankiers gezien, wat mensenrechten en arbeidsomstandigheden wel zouden kunnen zijn. Naast de virtuele plaatsen zijn er ook vele fysieke plaatsen waar mensen uit alle geledingen van de financiële sector elkaar kunnen treffen rond duurzame thema s. Uit ons onlineonderzoek bleek dat die bijeenkomsten vaak nog door dezelfde parochie wordt bezocht. Ofwel de mensen die zich bij de financiële instellingen al bezig houden met duurzaamheid, treffen elkaar op de congressen over duurzaamheid en financiën. Er is nog weinig verbinding tussen de traditionele financiële mensen en de duurzame financiële mensen. Sommige partijen werken daar wel aan. En bij een paar, ASN en Triodos, is het vanzelfsprekend dat er integratie is. 4

9 Als laatste vraag wierpen we op: welk strategisch belang zien partijen in het thema duurzaamheid, zowel voor henzelf als voor de sector als geheel? In hoeverre worden partijen aangesproken op hun duurzaamheidinspanningen door externe stakeholders? Voor de financiële sector blijkt duurzaamheid nu vooral gericht te zijn op het herstel van vertrouwen bij de klanten, de politiek en de samenleving als geheel. De huidige zware financiële crisis wordt bepaald door de volatiliteit op de financiële markten en de mate van doortastendheid van regeringsleiders, of het nu gaat om een land, een munt of een staatsschuld. Maar dat het nog lang kan duren voordat het vertrouwen terug is, blijkt wel aan de opkomst van de vele varianten van Occupy Wall Street, City of London, Beursplein, et cetera. Deze Occupy-beweging levert veel discussie op over de manier waarop we naar geld kijken, er mee omgaan en de grote inkomensverschillen die er zijn tussen mensen die aan de top of op een handelsfunctie van de financiële instellingen zitten. Er worden vragen gesteld over het feit dat er zoveel verdiend wordt in de financiële sector zonder dat daar een reële economische waarde aan verbonden is. Aan de kredietkant worden nog steeds weinig duurzaamheidscriteria aangelegd. Van Lanschot Bankiers heeft een MVO-kredietbeleid en is daar transparant over. ASN Bank en Triodos maken zowel aan de kredietverleningskant als aan de beleggingskant een strategische keuze voor duurzaamheid, maar sommige gesprekspartners vinden dat deze twee duurzaamheidskampioenen ook wel wat meer hun nek uit mogen steken om uit hun niche te komen en echt het voortouw te nemen. Kortom: strategisch wordt duurzaamheid wel erkend, maar is het niet bemind, laat staan dat het uitgewerkt is in toekomstscenario s of lange termijn strategieën van financiële instellingen. Producten, diensten en andere keuzen op duurzaamheidsgebied worden opportunistisch en ad hoc gemaakt. AANBEVELINGEN Wij denken dat de financiële sector zichzelf strategisch enorm te kort doet door niet met duurzame thema s aan de slag te gaan en onvoldoende serieus gesprek te voeren met wat de samenleving, hun klanten eigenlijk willen. Want een ding is zeker: het monomaan nastreven van financieel rendement in de afgelopen twintig jaar heeft ons niet die welvaart en dat geluk op de lange termijn gebracht waar we op hoopten. Sommige mensen zijn er uitzonderlijk goed uitgesprongen in financiële zin, maar de huidige werkende generatie en hun kinderen kijken tegen een enorme berg schulden aan en zullen het moeten doen met minder inkomensgroei en pensioen dan voor deze crises. Als het najagen van het grote geld niet werkt, zullen we ons geluk en welvaart ergens anders moeten zoeken 5

10 en naast een financiële crisis kijken we ook aan tegen een klimaatcrisis, voedselcrisis, energiecrisis en een fundamentele vertrouwenscrisis in relatie tot onze instituties. Om dan toch voorzichtig in de financiële sector te beginnen met veranderen doen wij de volgende aanbevelingen: 1. Maak het strategische belang van duurzame ontwikkeling voelbaar Dat moet bottom-up up gedaan worden én top down. Zonder de steun en bezieling van de nog voornamelijk mannen aan het hoofd van de financiële organisaties, lukt het die jonge gepassioneerde nieuwe medewerkers niet om op de werkvloer het pleit voor meer aandacht voor niet-financiële kansen te winnen. 2. Werk aan vernieuwing van de competenties van de financiële professional Twintig jaar alleen streven naar financieel rendement met een klein oog voor andere zaken laat ook zijn sporen na in het personeelsbestand. De medewerkers in de financiële sector zullen meer kennis en ervaring op moeten doen met duurzame beslissingen om te kunnen uitrekenen of bepaalde financiële producten en diensten werkelijk duurzaam zijn en voorzien in de behoefte van de klant en de samenleving. De nutsfunctie van de bank moet weer gevoeld worden. 3. Schep een permanente verbinding tussen de samenleving en de sector. De financiële sector moet uit zijn grote torens afdalen en in contact komen met de buitenwereld. Een gebrek aan contact met buiten staat vernieuwing en innovatie in de weg. Er zijn zoveel plekken en gelegenheden nu al gecreëerd om elkaar te ontmoeten, maar de versnippering moet worden tegengegaan. Er zal een verzamelpunt moeten komen om alle initiatieven voor verbinding bij elkaar te brengen. 4. Geeft ruimte aan vernieuwende initiatieven binnen de sector. Ook hier speelt steun van de top en met name het middenmanagement een essentiële rol. Innovatie is besmet geraakt door de afgeleide financiële producten. Zolang de nieuwe producten en diensten en initiatieven het verband met de reële economie niet verliezen, kan een innovatie tot voordeel van de samenleving leiden. Kortom: mobiliseer, bundel en maak tastbaar Er zit een enorme potentie bij mensen in de financiële sector en ze zouden daar nog meer van kunnen maken als ze wisten dat er andere mensen bij andere partijen ook hun best doen om meer mee te laten wegen dan alleen maar geld. Koning Midas kon ook alles in goud veranderen, maar hij ging uiteindelijk dood van de honger. Samenwerking, samen optrekken bij belangrijke thema s en uitwisseling van kennis en ideeën kan de financiële sector helpen meer strategische keuzen te maken die de duurzame welvaart van de huidige en toekomstige generaties mogelijk maken. 6

11 De verandering die wij zien, de potentie die wij hebben ervaren in onze gesprekken en nu willen ontsluiten draait om het handelen van individuele personen in de financiële wereld. Niet regels en toezicht veranderen de sector, maar gedrag. Wij pleiten voor het mobiliseren van diepgevoelde intenties, voor gedragsgerichte interventies. Wij pleiten voor initiatieven waar mensen die werkzaam zijn als financieel professional, op welk niveau dan ook, uitgenodigd worden om te reflecteren op hun gedrag, individueel en collectief. En waar zij vervolgens samen met niet-financiële professionals en anderen uit de samenleving het initiatief kunnen nemen tot duurzame innovaties. Daarvoor is een herkenbaar platform nodig, waar veranderingsgezinde mensen elkaar ontmoeten, waar de interactie met maatschappelijke organisaties en klanten concreet wordt, waar een veilige omgeving wordt gecreëerd voor reflectie en verdieping, waar gestructureerd kan worden (samen)gewerkt aan competentieontwikkeling, en waar duurzame innovaties voor de sector in een werkplaats kunnen worden uitgeprobeerd. 7

12 8

13 TERUG NAAR DE TOEKOMST De Amerikaanse econoom John Kenneth Galbraith begint zijn beroemde boek The Great Crash 1929 met de observatie dat ook jaren, naast dichters, politici en enkele mooie vrouwen, uitverkoren zijn om beroemd te worden was zonder twijfel zo n jaar en Galbraith constateert dan al het is dat er nog wel eens zo n beroemd jaar zal komen. Hoewel we sinds 1929 nog een aantal zwarte beursdagen hebben gekend, zal de strijd over welk jaar 1929 naar de kroon van de ultieme financiële malaise zal steken gaan tussen 2008 en Of misschien wordt het wel is het jaar dat de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers failliet ging en de wereld ternauwernood ontsnapt aan een bancaire systeemcrisis. Met veel overheidsgeld worden de banken de Verenigde Staten en Europa overeind gehouden en doordat centrale banken veel geld in de economie te pompen wordt een economische depressie vermeden. Het wordt een recessie met snel oplopende werkloosheid die, omdat de onzekerheid over de toekomst blijft, hardnekkig op een hoog niveau blijft hangen. Hoewel 2011 op dit moment nog even te gaan heeft, hebben we in de eerste tien maanden van dit jaar al zoveel financiële uitslaande branden moeten blussen dat het een waardige historische opvolger van 1929 kan worden. En dat terwijl toonaangevende economen, beleidsmakers en de burger in de afgelopen drie jaar veel degelijke analyses van wat er mis ging hebben gemaakt. De financiële sector is werkelijk bedolven onder regels en codes en het toezicht is strikt. We hebben nog maar twee maanden te gaan in dit turbulente jaar. Maar één ding is niet veranderd. We zijn nog niet fundamenteel anders over geld en rendement gaan denken. Er is wat meer gevoel geforceerd voor risicobeheersing en de verwevenheid van de financiële partijen onderling. De vraag of we wel goed met geld omgaan, wordt door een aantal mensen zoals een groot deel van onze gesprekspartners - wel gesteld. Het leidt in ieder geval nog niet tot een gedragsverandering. Met als gevolg dat nu overheden tot over hun oren in schulden zitten en wij met zijn allen en vele generaties na ons verantwoordelijk zijn voor de aflossing ervan. De paradox van deze malaise is dat het nu enerzijds urgenter is dan ooit om over duurzaamheid en continuïteit 2 in de financiële sector te spreken, maar dat anderzijds een groot deel van de geïnterviewden van mening is dat de huidige uitslaande financiële brand zo groot is dat die eerst geblust moet worden voordat de noodzakelijke renovatie kan beginnen. Maar er is ook een aantal dat van mening is dat om in deze metafoor te blijven de oude manier van zaken doen juist als een 2 Citaat het rapport Verloren Krediet uit 2010 van de Tijdelijke commissie onderzoek financieel stelsel, ook wel de commissie-de-wit, vernoemd naar de voorzitter Jan de Wit. 9

14 brandversneller werkt. De grote financiële spelers zijn weer bezig met business as usual en de eerste ongelukken zien we al weer aankomen, aldus een van onze gesprekspartners. Anderen wijten het gebrek aan vernieuwing in deze tijden van crisis aan luiheid en gebrek aan creativiteit en lef. Als je weet dat je je rendement haalt met het investeren in een Franse tolweg, waarom zou je dan het risico van zonne-energie nemen? En er zijn jaren van veel winsten nodig om de buffers weer op te bouwen. We denken nog niet anders over geld en rendement, maar heel voorzichtig beginnen aan diverse kanten nieuwe initiatieven en zelfs volksbewegingen te ontstaan. De Amerikaanse beweging Occupy Wall Street heeft internationaal navolging gekregen en in Nederland mag het Sustainable Finance Lab grote belangstelling voor zijn lezingencyclus koesteren, dat ook een grote opkomst via de sociale media heeft gegenereerd. Het borrelt en wij vinden dat een interessante ontwikkeling, misschien wel een eerste stap naar echte verandering. Hoe het ook zij, wij, de auteurs van dit rapport over de stand van de duurzaamheidsdialoog in de financiële sector, willen aan de hand van de gesprekken met de betrokkenen alvast wat schetsen laten zien over waar het met de duurzaamheid en de continuïteit van de banken, verzekeringsmaatschappijen, vermogensbeheerders, private equity, toezichthouders en alle andere spelers naar toe zou kunnen en welke rol zij daarin zouden kunnen spelen. Want een ding kunnen we met zekerheid zeggen na ongeveer Ik ben boos op de traditionele organisaties die alleen voor hun eigen kortetermijnbelang opkomen 30 interviews en een onlineonderzoek: er is ontzettend veel behoefte aan een dialoog over duurzaamheid in de sector. Maar als die dialoog al gevoerd wordt, is die te versnipperd en/of worden er geen consequenties verbonden aan de analyses of voorstellen die gedaan worden om duurzaamheid te bevorderen. De conclusie na meer dan acht maanden onderzoek is dat het bedrijfsleven in de reële economie al veel verder is met het integreren van risico s en prestaties op milieu-, sociaal en governancegebied en daardoor operationeel beter presteren en duurzaamheid onderdeel maken van de strategie. Het wordt tijd dat de financiële sector dat ook gaat doen. Al was het alleen maar voor de continuïteit. KREDIETCRISIS Hoewel de oorsprong van de huidige financiële crisis niet in Nederland zelf lag, zijn er door de analyses die zijn gemaakt door de Adviescommissie toekomst banken 3, de Tijdelijke commissie 3 Adviescommissie toekomst banken, Naar het herstel van vertrouwen, april

15 onderzoek financiële stelsel 4, de Europese Commissie 5 een aantal zwakheden in het financiële stelsel benoemd: gebrek aan kennis aan de top over complexiteit financiële producten en stelsel; asymmetrische perceptie van risico en rendement; slechte checks en balances; kortetermijngerichtheid in de hand gewerkt door bonuscultuur; en het uit het oog verliezen van wat een financiële instelling eigenlijk is: een intermediair met oog voor de klant. Deze zwakheden zijn onder een noemer terug te brengen: het streven naar maximale aandeelhouderswaarde op de korte termijn. Zorgelijk is dat door de kredietcrisis de toezichthouders, nationaal en internationaal, ook helemaal gericht zijn op een snel herstel van de winsten en het in de greep houden van creativiteit. We zijn nog steeds bezig om de vorige crisis te voorkomen en daarmee creëren we de volgende, was het commentaar. Het huidig regelgevend kader is te strak en creëert juist kortetermijngedrag en zakendoen met partijen die niet zo integer zijn, waardoor de volgende ongelukken zich al weer aandienen. En omdat de toezichthouders zich ook over de schouder gekeken voelen door de politiek, zijn die niet bereid om nog eens goed te kijken of de huidige regels wel het gewenste effect hebben: regels zijn regels. En zo is het perverse effect dat de zo gewenste terugkeer naar continuïteit, oog voor de klant en integriteit in het zakendoen wel eens flink in de weg gezeten kan worden. Naar de banken, beleggers en verzekeraars zelf wordt niet echt geluisterd want Er zijn nog maar heel weinig bedrijven die echt duurzaam zijn. Er moeten meer inspirerende voorbeelden komen die worden niet meer vertrouwd nadat het systeem is geïmplodeerd. Maar een ding is zeker: de Nederlandse partijen die wij gesproken hebben, willen de fouten uit het verleden vermijden. De lol van het werken in de financiële sector is aanzienlijk minder geworden, tenzij je werkt bij de partijen die er goed uit zijn gesprongen, zoals ASN Bank en De Triodos Groep. De schatting is dat het minstens tien jaar duurt voordat we de schade van deze eerste financiële crisis te boven zijn gekomen. Daar bovenop komt nog de huidige crisis van de overheidsfinanciën en nieuwe bankencrisis in Europa en de VS. Het devies de komende jaren zal vooral het opbouwen van financiële buffers en het terugbrengen van de schulden zijn. De vraag is daarom aan de orde hoe creatief de financiële sector kan zijn om zijn huidige rol als intermediair bij het bepalen waar het kapitaal heen gaat met enige macht te behouden. Misschien zullen ondernemers en financiers die duurzaamheid zien als een manier voor vernieuwing en innovatie elkaar vinden via andere wegen. En zullen de pensioenfondsen 4 Tijdelijke commissie onderzoek financiële stelsel, Verloren krediet, mei Europese Commissie, Groenboek Corporate governance in financial institutions and remuneration policies, juni

16 met hun grote vermogens hun oog daarop richten? Of blijven de nieuwe vormen van beleggingen een taboe voor de toezichthouders omdat zij daar te weinig kennis over hebben: onbekend maakt onbemind. Dat laatste zou ook herstel van de reële economie kunnen hinderen omdat er behoefte is aan verdergaande investeringen in de energievoorziening, in omgang met water of dat nu een overvloed of een tekort aan water is, in het zekerstellen van noodzakelijke grondstoffen en voedselveiligheid. We zouden de financiële sector tekort doen als we ontkennen dat er op die vlakken veel wordt ondernomen om aan te sluiten bij een duurzame toekomst in de breedste zin van het woord. Zo probeert zowel de Rabobank als ING de toekomst van de Nederlandse huizenmarkt aan te zwengelen, maar zij zijn beide tot de ontdekking gekomen dat de huidige politieke constellatie daar niet aan toe is. Daar staat tegenover dat bijna al onze gesprekspartners constateren dat de kloof tussen de financiële sector en de reële sector steeds groter wordt en dat er behoefte is aan initiatieven om die kloof te dichten. Zoals een van hen dat zei: De financiële sector is losgezongen van waar het werkelijk omgaat: geld verschaffen als smeermiddel voor een duurzame ontwikkeling van samenleving en economie. DUURZAAMHEID Ondanks het streven naar aandeelhouderswaarde op de korte termijn, wat de afgelopen dertig jaar een belangrijke drijfveer is geweest voor delen van de financiële sector onder invloed van de overgang van het Rijnlandse naar Angelsaksische model, zien we de afgelopen tien jaar overziend ook een bijna parallelle beweging van een industrie die streeft naar meer duurzaamheid. Terugkijkend vanuit een standpunt te midden van twee crises blijft het gissen waarom deze aandacht voor duurzaamheid en een juiste manier van zakendoen dat wil zeggen geen producten ontwikkelen die alleen maar goed waren voor de bank of verzekeraar zelf de weg niet heeft gevonden naar de mainstream. Hoewel we dit punt natuurlijk aangesneden hebben met onze vele gesprekspartners blijft het terugkijken vanuit de bekende positie met de kennis van nu. Een ding is zeker: duurzaamheid was tien jaar geleden niet sexy genoeg voor de snelle bankiers die eindelijk hun positie van saaie intermediair waren ontgroeid. Met de vergaande liberalisering van de financiële markten was het opeens spannend om bankier te zijn. Dat is een ontwikkeling die ook door vele van onze gesprekspartners is aangehaald: een bankier is geen notabele meer, maar een snelle jongen met een variabel salaris gebaseerd op zijn rendementsprestaties. En dan is het niet zo verwonderlijk dat hij zijn best doet om zijn target te halen. Er is tijdens de eerste financiële crisis veel over gezegd en geschreven. Het enige wat wij er hier over willen zeggen is dat gegeven de maatschappelijke 12

17 ophef het niet voor niets is dat de commissie-maas 6, in het leven geroepen om de financiële sector weer een beter imago te geven, voorstelt om de bonussen van de bankiers aan banden te leggen. Op ASN Bank en de Triodos Groep na, hebben de banken en verzekeringsmaatschappijen de aandacht voor milieu-, sociale en governancecriteria niet volledig geïntegreerd in hun bedrijfsvoering van beleggen, projectfinanciering en kredietverlening. Duurzaamheid of maatschappelijk verantwoord ondernemen was zeker in het begin zo n tien tot twaalf jaar geleden - een taak voor de communicatie-afdeling of een speciale afdeling duurzaamheid. Het resultaat was dat het onderwerp door echte bankiers niet serieus werd genomen. De enige die duurzaamheid onmiddellijk onderbracht bij de afdeling risicomanagement was ABN Amro. De bank was een laatbloeier op duurzaamheidsgebied, maar heeft met name onder druk van Milieudefensie een grote slag gemaakt in de projectfinanciering. De bank stond aan de oorsprong van de Equator Principles, een gedragscode voor banken die internationale financiering doen van pijpleidingen, stuwdammen en andere grote infrastructurele projecten. Alle Nederlandse banken, ook FMO, hebben deze principes ondertekend. En toch, anno 2011 heeft ABN Amroeen interne bypass ingesteld die het accountmanagers mogelijk maakt om de directe hulp van de afdeling duurzaamheid van het hoofdkwartrier in Amsterdam in te roepen voor financieringsvragen rond duurzame investeringen. De expertise en de risico- en rekenmodellen in de lokale business zelf blijken niet te voorzien in antwoorden op dergelijke vragen Van alle grootbanken was ING voor de crisis het verst gevorderd met duurzaamheid in relatie tot strategie en beleid. Zo is de bank sinds 2007 CO2-neutraal en heeft het vermogensbeheer de strengste beleggingscriteria voor de eigen fondsen en het beleggen voor eigen rekening. Het is een combinatie van uitsluiting, positieve selectie en engagement. Daarnaast wordt in de kredietverlening kritisch gekeken naar de invloed op het klimaat, de productie van wapens en de invloed op mensenrechten. Er moet een bankenbelasting komen op niet-duurzame investeringen en beleggingen en kredietverlening Dat beleid voor beleggingen en kredietverlening is ook terug te vinden nu bij Van Lanschot en de bankverzekeraar SNS Reaal. Van Lanschot kent sinds 2010 een MVO-kredietbeleid en zal dat aan het eind van 2011 evalueren. ABN Amro is nog in een overgangsfase als het gaat om het opnieuw toepassen van duurzaamheid op de strategie, maar als de bank een succesvolle beursgang wil maken in 2013 of later, zal het ESG-beleid en de manier van zakendoen (integriteit) zwaar wegen voor de institutionele beleggers bij de afweging van wel of niet aandelen kopen. 6 Zie noot 2 13

18 Rabobank lijkt zo blijkt uit de gesprekken met de ingewijden op dit moment een duidelijke publieke duurzaamheidsstrategie te missen. Reden daarvoor worden personele wisselingen genoemd, maar ook het idee van het management dat de bank vanwege zijn coöperatieve rechtsvorm al per definitie een verantwoorde bank is met oog voor de lange termijn. Intern wordt wel gewerkt aan vertaling van principes in kredietbeleid. Vermogensbeheerdochter Robeco is onder leiding van Roderick Munsters juist bezig meer in te zetten op duurzaamheid, niet alleen via het toepassen van ESG-criteria op beleggingen, maar ook in samenwerking met dochter Sustainable Asset Management op speciale themafondsen voor water, energie en landbouw. Maar vanwege de financiële crisis is het animo in financiële zin van de pensioenfondsen die daarin zouden kunnen beleggen beperkt. De grotere voorzichtigheid van De Nederlandsche Bank tegenover alternatieve beleggingen zit die ontwikkeling in de weg. De grootste vernieuwingsslag in de financiële sector als het gaat om duurzaamheid zit bij de grootste institutionele beleggers en het onderwijs. De Duisenberg School of Finance (DSF), NIBE-SVV en de verschillende hogescholen en universiteiten zijn allemaal erg enthousiast over de wens van de studenten zelf om duurzaamheid op de agenda te zetten. DSF heeft op de vraag ingespeeld met bijvoorbeeld het aantrekken van Noreena Herz, een Britse wetenschapper en publicist, gespecialiseerd in de rol van het bedrijfsleven en duurzaamheid. De Nederlandse institutionele beleggers verenigd in Eumedion zijn vanaf 1 januari 2012 onderworpen aan de zogenoemde Best Practices, een soort van gedragscode waarin vastgelegd is dat de beleggers bij hun beleggingsbeleid ESG-criteria moeten laten meewegen. Deze best practices zijn een aanvulling op een eerdere discussie over betrokken Na 30 jaar praten met bedrijven als Freeport McMoran is het tijd voor actie ofwel stemmen met de voeten aandeelhouderschap die is aangezwengeld tijdens de kredietcrisis van CONCLUSIE: TRAAGHEID TROEF Er is geen reden voor pessimisme over de intentie van de financiële sector om zich in te zetten voor een duurzame toekomst, maar het gaat langzaam. De huidige financiële crisis is daar een van de oorzaken van, maar niet de enige. Daar waar de reële sector duurzaamheid al bezig is met een volledige integratie van duurzaamheidsdoelstellingen in de dagelijkse gang van zaken en in de strategie, zijn de financiële instellingen daar op een enkeling na nog niet aan toe. De activiteiten 7 Eumedion, position paper betrokken aandeelhouderschap, maart

19 zijn binnen de sector en zelfs binnen de banken, verzekerings-maatschappijen en vermogensbeheerders nog te klein en te versnipperd. Het gevoel van urgentie wordt, ondanks de crisis of misschien wel dankzij de crisis, nauwelijks gevoeld. Bovendien wordt duurzaamheid bij een aantal partijen niet sexy genoeg gevonden. De vermogensbeheerders en de pensioenfondsen voelen zo vertelden hun vertegenwoordigers wel een duidelijke druk van de begunstigden en de klanten. Maar de banken zelf verwijzen voortdurend naar de klant en zegt dat hij of zij er niet om vraagt. Dat is in tegenspraak met de snelle groei die ASN Bank en Triodos doormaken. In 2010 zagen beide banken hun klantenbestand met 10% groeien en die groei heeft zich in 2011 doorgezet. Een ander voorbeeld dat de klant het wel wil is dat uit het CR-verslag van ING blijkt dat het vermogen dat duurzaam wordt belegd voor eigen rekening in 2010 met 5% groeide, maar dat het bedrag dat voor particulieren en organisaties duurzaam wordt belegd in dat zelfde jaar met 42% groeide. Deze trend zien we bij meer beleggende partijen. De afschaffing van de fiscale vrijstelling voor ethisch en duurzaam beleggen door het huidige kabinet heeft daar geen verandering in gebracht. Een aantal van onze gesprekspartners greep de interviews ook aan om onder de aandacht te brengen dat er een weerzin in de duurzame sector aan het ontstaan is tegen subsidies. Ze doen het liever op eigen kracht. Maar daar moet dan tegenover staan dat de subsidie voor de traditionele, nog vervuilende en niet zo duurzame economie ook moet worden afgeschaft. In deze tijd van bezuinigingen zou dat een mooi thema zijn om verder over te praten in relatie tot de financiering van de banken. Wat zijn de sectoren waar de financiële industrie zijn kredietverlening en zijn investeringen op zou kunnen richten voor een duurzame Nederlandse economie die weer zou kunnen groeien door innovatie. En dat vraagt weer om een samenbundeling van verschillende initiatieven, sectoren en mensen. Kortom de huidige renovatie van de financiële sector moet aangegrepen worden om het traditionele bankieren, verzekeren en beleggen te doorbreken voor een meer strategische keuze voor innovatie van de reële economie niet de innovatie van afgeleide financiële producten met daarin een belangrijke rol voor financiële partijen. 15

20 Figuur 1. Gebaseerd op antwoorden open vraag: wat zijn krachten die verduurzaming financiële sector bevorderen of tegenhouden? 16

Duurzame Dialogen. over people, planet, profit

Duurzame Dialogen. over people, planet, profit Duurzame Dialogen over people, planet, profit Sinds 2013 organiseert Delta Lloyd een serie dialogen over duurzaamheid. We willen daarmee inzicht krijgen in actuele ontwikkelingen en trends en tegelijkertijd

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN

ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN Lectoraat Sustainable Finance and Accounting (SFA), presentative Kick-off ESB 30 September 2015 SFA DEFINITIE VAN DUURZAAMHEID Duurzaamheid is het vergroten van de weerbaarheid

Nadere informatie

Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers'

Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers' Casus 2.1 Betere prestaties door beter verslag; bedrijf gebaat bij niet-financiële 'cijfers' 22 januari 2011 zaterdag Arjan de Draaijer en Marleen Janssen Groesbeek Afgelopen week is voor het eerst de

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Case Study: Electronics, mining and urban mining. A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide

Case Study: Electronics, mining and urban mining. A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide Case Study: Electronics, mining and urban mining A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide Praktijkonderzoek: Electronica, mijnbouw en urban mining Een praktijkonderzoek voor de Eerlijke

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers?

Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Uitkomst Enquête 20% als Maximum Bonus voor alle Financiële medewerkers? Inhoud: 1. Aanleiding 2. Geen bonus bij Staatsteun 3. Lagere beloningen (in de top) bij staatsdeelnemingen 4. Ontnemen onterechte

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers

Zakelijk beleggen. Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Informatie ABN AMRO 0900-00 24 (lokaal tarief) Zakelijk beleggen www.abnamro.nl Uitgebreide beleggingsmogelijkheden voor ondernemers Volledig zelf beleggen Beleggen met advies van ABN AMRO Uw vermogen

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet 7 oktober 2005 - Goed bestuur zoals dat wordt beschreven in de code- Tabaksblat moet van twee kanten komen. De bedrijfsbestuurders moeten hun organisatie

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

De belofte om het klantbelang centraal te stellen. 2012: De tussenstand

De belofte om het klantbelang centraal te stellen. 2012: De tussenstand De belofte om het klantbelang centraal te stellen 2012: De tussenstand Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de onafhankelijke gedragstoezichthouder

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Zicht krijgen op duurzame inzetbaarheid en direct aan de slag met handvatten voor HR-professionals INHOUDSOPGAVE 1. Duurzame inzetbaarheid

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Pianoo. Investeren in de dialoog

Pianoo. Investeren in de dialoog Investeren in de dialoog Veel gehoorde opmerkingen/ ervaringen van inkoopfunctionarissen! ik wordt niet gehoord! ze informeren mij niet, te laat of onvolledig! ze begrijpen het niet! ze houden zich niet

Nadere informatie

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering De Handreiking Kwaliteit Beleggingsbeleid in de praktijk 26 maart 2015 Alex Poel Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 Handreiking beleggingsbeleid

Nadere informatie

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken Finext Finext is een club van hondertachtig mensen die diensten verlenen aan financiële afdelingen binnen profit en non-profit organisaties. Eén van de echte kenmerken van Finext is dat er geen regels

Nadere informatie

Van groei- of financieringsvraagstuk naar warme zakelijke en persoonlijke relaties en toekomstbestendige groei

Van groei- of financieringsvraagstuk naar warme zakelijke en persoonlijke relaties en toekomstbestendige groei Van groei- of financieringsvraagstuk naar warme zakelijke en persoonlijke relaties en toekomstbestendige groei 7 Vragen om jezelf te stellen als je je balans in het financieren van toekomstbestendige groei

Nadere informatie

Onderzoeksrapport Normaal Bankieren Nederland: bankieren moet anders

Onderzoeksrapport Normaal Bankieren Nederland: bankieren moet anders Onderzoeksrapport Normaal Bankieren Nederland: bankieren moet anders Bankieren kan echt anders en vooral normaler Beste lezer, Het vertrouwen in banken is historisch laag. En dat is niet verwonderlijk.

Nadere informatie

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt

Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt Clavis Vermogensbeheer Wij zorgen dat u het beste uit uw vermogen haalt CLAVIS Vermogensstructurering Directievoering Trustdiensten Vermogensbeheer (Infra)structuur Vermogensplanning Transactiebegeleiding

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Extern MVO-management MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Duurzame ontwikkeling... 4 1.1 Duurzame

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

Beloningsbeleid, Prikkels en Vertrouwen

Beloningsbeleid, Prikkels en Vertrouwen Beloningsbeleid, Prikkels en Vertrouwen Jaap Koelewijn 12-05-2014 Agenda Kennismaking Waarom zijn de salarissen in de financiële sector zo hoog? Waarom zijn de bonussen zo hoog? Is dat systeem effectief?

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

Opinieonderzoek toekomst financiële sector

Opinieonderzoek toekomst financiële sector Opinieonderzoek toekomst financiële sector Presentatie afsluitende bijeenkomst 24 november Lessen en vragen voor de toekomst Martijn Lampert 1 Vertrouwen Betekenis (Van Dale): 1. Met zekerheid hopen 2.

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen

Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen Private Banking De essentie: een toekomst voor uw vermogen NL samen naar de essentie 504452_DEXIA_tripyque_private_banking_NL.indd 3 11/19/10 8:44:20 AM Private Banking De essentie: een toekomst voor uw

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

88 De Pensioenwereld in 2015

88 De Pensioenwereld in 2015 09 88 De Pensioenwereld in 2015 Fiscaliteiten & grensoverschrijding 89 Kansen voor vermindering btw-druk bij pensioenfondsen Auteurs: Karim Hommen en Gert-Jan van Norden Een recente uitspraak van het Europese

Nadere informatie

Nudge Finance Leadership Challenge

Nudge Finance Leadership Challenge Nudge Finance Leadership Challenge Extra informatie Wat is de Nudge Finance Leadership Challenge? De Nudge Finance Leadership Challenge is een ontwikkeltraject met een competitie voor de jonge leiders

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro PERSBERICHT Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro Op 19 oktober 2008 is bekend gemaakt dat ING haar kapitaal verder heeft versterkt met behulp van de Nederlandse overheid. De solvabiliteit,

Nadere informatie

Toekomst voor verzekeraars

Toekomst voor verzekeraars Position paper Toekomst voor verzekeraars Position paper ten behoeve van het rondetafelgesprek op 11 juni 2015 van de vaste commissie voor Financiën van de Tweede Kamer naar aanleiding van het rapport

Nadere informatie

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Lijfrenterekening. Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen.

Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz. Lijfrenterekening. Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen. Allianz Nederland Asset Management B.V. Allianz Lijfrenterekening Beleggen voor de aanvulling op uw pensioen. Beleggen voor een aanvulling op uw pensioen? Kies dan voor goede prestaties met de Allianz

Nadere informatie

Stageverslag Danique Beeks

Stageverslag Danique Beeks Stageverslag Danique Beeks Waarom deze stage en hoe zag de stage eruit? Ik heb via Mirthe informatie gekregen over deze stage. Haar achterneef is een van de eigenaren van dat bedrijf. Ze heeft mij deze

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Samenvatting InmensGroeien is opgericht door Joop Egmond en Maarten Smits. Het bedrijf is ontstaan uit de wens om voor mensen binnen organisaties

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Speech Bert Boertje,

Speech Bert Boertje, Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij De Nederlandsche Bank tijdens het congres van het Instituut voor Pensioeneducatie. De Doelen, Rotterdam, 10 december 2015 Dames en Heren,

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

DUFAS Code Vermogensbeheerders. Algemene principes

DUFAS Code Vermogensbeheerders. Algemene principes DUFAS Code Vermogensbeheerders ref. 14_041 Algemene principes 1. Vermogensbeheerders handelen in het belang van hun klanten. 2. Vermogensbeheerders kennen hun klanten. 3. Vermogensbeheerders doen eerlijk

Nadere informatie

ABN AMRO Duurzame Ontwikkeling Hoe financieren we de energie transitie

ABN AMRO Duurzame Ontwikkeling Hoe financieren we de energie transitie ABN AMRO Duurzame Ontwikkeling Hoe financieren we de energie transitie Wie? Opleiding: Technische Bedrijfskunde (werktuigbouw), Universiteit Twente Werk: ABN AMRO Export financiering Banco Real (AA Brazilie)

Nadere informatie

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers

Iedereen sterk. Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers Iedereen sterk Zo stimuleer je innovatief gedrag en eigenaarschap van medewerkers JANUARI 2016 Veranderen moet veranderen Verandering is in veel gevallen een top-down proces. Bestuur en management signaleren

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Winst behalen met PPSconstructies

Winst behalen met PPSconstructies Winst behalen met PPSconstructies Er valt veel winst te behalen met PPS-constructies. Maar dan moeten opdrachtgever en opdrachtnemer goed samenwerken. Daar komt wel wat bij kijken. Het denken in PPS is

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

De AFM en de toekomst van vermogensbeheer. Tim Mortelmans, Paul Schuiling en Elke Geerdink,Toezichtgroepen Financiële Ondernemingen 14 mei 2013

De AFM en de toekomst van vermogensbeheer. Tim Mortelmans, Paul Schuiling en Elke Geerdink,Toezichtgroepen Financiële Ondernemingen 14 mei 2013 De AFM en de toekomst van vermogensbeheer Tim Mortelmans, Paul Schuiling en Elke Geerdink,Toezichtgroepen Financiële Ondernemingen 14 mei 2013 Agenda 1. Context: Thema Vermogensopbouw 2. Enkele specifieke

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

De Maatschappelijke Opvang in transitie. @vdstraat1 #vdstraat1 vdstraat1

De Maatschappelijke Opvang in transitie. @vdstraat1 #vdstraat1 vdstraat1 De Maatschappelijke Opvang in transitie @vdstraat1 #vdstraat1 vdstraat1 Nederland in transitie We leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperken Wat is Van De Straat?

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

NEEM DE TIJD LEER ONS BETER KENNEN

NEEM DE TIJD LEER ONS BETER KENNEN LOOK CLOSER UNDERSTAND MORE NEEM DE TIJD Ontdek Robeco 1 Wij willen alles weten over de wereld en hoe die werkt, over de risico s en kansen. Op deze manier herkennen we langetermijnkansen, innoveren we

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

Klantbelang Centraal; een blijvende uitdaging ook voor Compliance

Klantbelang Centraal; een blijvende uitdaging ook voor Compliance Klantbelang Centraal; een blijvende uitdaging ook voor Compliance Bijdrage van Ruud de Hollander, hoofd Toezichtgroepen Financiële Ondernemingen, tijdens het jaarseminar Verbond van Verzekeraars Compliance

Nadere informatie

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt VERMOGENS PLANNING Inhoud In het kort Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen Uw wens is ons startpunt Adequate vermogensplanning voor directeuren/grootaandeelhouders

Nadere informatie

SNS REAAL tekent overeenkomst voor overname Bouwfonds Property Finance

SNS REAAL tekent overeenkomst voor overname Bouwfonds Property Finance SNS REAAL tekent overeenkomst voor overname Bouwfonds Property Finance Utrecht, 10 oktober 2006. - SNS REAAL heeft vandaag bekendgemaakt de overeenkomst te hebben getekend tot verwerving van aandelen voor

Nadere informatie

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 September 2015 AF Advisors Content - Introductie - Nominatiemethodiek op hoofdlijnen - Methodiek Beste Beleggingsfonds - Methodiek Beste Duurzame Beleggingsfonds

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224

Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224 Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224 Version 1/2013 Uitdagingen in de gezondheidszorg Als professionele zorgaanbieder

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt VERMOGENS PLANNING Inhoud In het kort Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen Uw wens is ons startpunt Adequate vermogensplanning voor directeuren/grootaandeelhouders

Nadere informatie

Duurzame Dialogen. over people, planet, profit

Duurzame Dialogen. over people, planet, profit Duurzame Dialogen over people, planet, profit Sinds 2013 organiseert Delta Lloyd een serie dialogen over duurzaamheid. We willen daarmee inzicht krijgen in actuele ontwikkelingen en trends en tegelijkertijd

Nadere informatie

Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs. 23 september 2014. Alex Poel. Beleggingsbeleid

Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs. 23 september 2014. Alex Poel. Beleggingsbeleid Vereniging van Vermogensbeheerders & - Adviseurs 23 september 2014 Alex Poel Beleggingsbeleid 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 VBA Discussion Paper 5 Kanttekeningen discussion

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Qredits bestaat vijf jaar. Dat is een felicitatie waard: in de eerste. plaats natuurlijk aan Qredits en haar medewerkers die deze

Qredits bestaat vijf jaar. Dat is een felicitatie waard: in de eerste. plaats natuurlijk aan Qredits en haar medewerkers die deze (GESPROKEN WOORD GELDT) Majesteit, dames en heren! Qredits bestaat vijf jaar. Dat is een felicitatie waard: in de eerste plaats natuurlijk aan Qredits en haar medewerkers die deze organisatie in korte

Nadere informatie

De overdracht van KMO s in het segment van 2 à 5 miljoen! omzet en 5 à 20 werknemers.

De overdracht van KMO s in het segment van 2 à 5 miljoen! omzet en 5 à 20 werknemers. De overdracht van KMO s in het segment van 2 à 5 miljoen omzet en 5 à 20 werknemers. Een acute nood aan een structurele, innovatieve en globale aanpak "#$%#&'$(%$) Dit document bevat vertrouwelijke informatie

Nadere informatie

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants t.a.v. Adviescollege voor Beroepsreglementeting Postbus 7984 1008 AD AMSTERDAM E Ernst & Young Accountants LLP Telt +31 88 407 1000 Boompjes 258 Faxt +31 88407 8970 3011 XZ Rotterdam, Netherlands ey.corn Postbus 2295 3000 CG Rotterdam, Netherlands Nederlandse Beroepsorganisatie van

Nadere informatie

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving Alternatieve financiële prestatie-indicatoren Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving April 2014 Inhoudsopgave 1 Conclusie en samenvatting 4 2 Doelstellingen, onderzoeksopzet en definiëring

Nadere informatie

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap.

Aanvullende informatie over elke mindset krijgt u door te klikken op de vlakken in de roadmap. Wij stellen u graag de nieuwste versie van de Talent Management Roadmap voor. Twee mindsets rond duurzaam HR werden toegevoegd: - Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen - Business Model Aanvullende informatie

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010. Herman Daems

Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010. Herman Daems Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010 Banken en ondernemingen Op zoek naar een nieuwe relatie Herman Daems Deze presentatie is onvolledig zonder de mondelinge toelichting van de auteur. Gelieve dit document

Nadere informatie

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer samenvatting onderzoek Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer Kwalitatief internationaal onderzoek onder ondernemers in buurlanden over zakendoen met Nederlandse bedrijven Hoe is het gesteld

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting)

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) October 2013 Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Belangenconflicten

Nadere informatie

Mediator Special. Brilliant Failures. Elke fout is een kans tot verbetering. Brilliant Failures. ook een kunst. Award Health?

Mediator Special. Brilliant Failures. Elke fout is een kans tot verbetering. Brilliant Failures. ook een kunst. Award Health? jaargang 24 september 2013 Mediator Special Brilliant Failures Elke fout is een kans tot verbetering 4 Mislukken is 10 Wie wint de eerste ook een kunst Brilliant Failures Award Health? Interview met de

Nadere informatie