SCHULDPOSITIE. Algemeen. Ontwikkeling schuldpositie Nederlandse gemeenten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SCHULDPOSITIE. Algemeen. Ontwikkeling schuldpositie Nederlandse gemeenten"

Transcriptie

1 SCHULDPOSITIE De schuldencrisis in Europa en de ontwikkelingen op financieel en economisch gebied van de laatste jaren hebben invloed op de manier van kijken naar de vermogenspositie van gemeenten. In een presentatie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten voor raadsleden en portefeuillehouders financiën van de Zeeuwse gemeenten eerder dit jaar werd daarom in het algemeen ingegaan op de schuldpositie van gemeenten. Vervolgens verzocht de Goese gemeenteraad om informatie hierover. Deze notitie voorziet in dat verzoek door in te gaan op het begrip schuldpositie in het algemeen en op de ontwikkeling van de schuldpositie van de gemeente Goes in het bijzonder. De relatief hoge schuldpositie van Goes wordt verklaard door onder meer de grote investeringen in de laatste jaren en de rol van Goes als centrumgemeente. Ook worden de beperkte mogelijkheden om de schulden terug te dringen op een rijtje gezet. De huidige schuldenpositie van Goes leidt vooralsnog niet tot een ongewenste situatie. Algemeen Voor het beoordelen van de vermogenspositie van gemeenten is de blik vaak gericht op het eigen vermogen op de balans. De aandacht voor het eigen vermogen van gemeenten lijkt ingegeven door het bedrijfsmatig denken over overheidshandelen. Maar gemeenten hebben geen aandeelhouders die kapitaal inbrengen en gaan niet failliet. De reserves op de balans van een gemeente zitten vast in bezittingen, zoals gebouwen, wegen e.d. Gemeenten hebben een consumptiehuishouding. Net als burgers maken gemeenten met hun bezit geen winst. Is voor de aanschaf van het bezit geld geleend, dan komen daar de rentekosten bovenop. De aandacht moet daarom meer uitgaan naar de rentedruk op de begroting. Daarentegen richt het Rijk zich op de schuld. De financiële vermogenspositie van gemeenten moet aan de hand van de schulden worden beoordeeld. Aanvullend kan ook de actiefzijde van de gemeentelijke balans worden bekeken teneinde vast te stellen of het gemeentelijk bezit nodig is voor de uitvoering van de publieke taak of wellicht afgestoten kan worden voor de aflossing van schulden. Ontwikkeling schuldpositie Nederlandse gemeenten Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) houdt de ontwikkeling van de schulden van Nederlandse gemeenten bij. Na afloop van ieder kwartaal leveren gemeenten aan het CBS cijfers over de balansstanden van de schulden en vorderingen. Jaarlijks leveren gemeenten een volledige set cijfers over de exploitatie en de balansposten aan. Met behulp van deze gegevens heeft de VNG in juni 2012 de schuldpositie van de gemeenten in kaart gebracht (naar de stand per 31 december ). De nettoschuld per inwoner kwam voor de gezamenlijke Nederlandse gemeenten uit op per inwoner en bedraagt daarmee 64% van de inkomsten. De nettoschuld wordt bepaald door de som van langlopende leningen, kortlopende schuld en overlopende passiva minus de langlopende uitzettingen, vorderingen, liquide middelen en overlopende activa. Uit de gegevens van de VNG komt naar voren dat de gemiddelde nettoschuld als aandeel van de exploitatie toeneemt naarmate de gemeente qua inwoners groter is. Daarentegen daalt bij een grotere omvang van de gemeenten de spreiding van de nettoschuld als aandeel van de exploitatie. Bij grote gemeenten (meer dan inwoners) is in geval van investeringen eerder sprake van een ideaalcomplex. Ieder jaar doen zich wel investeringen van omvang voor, zodat de afschrijvingen (en aflossingen) min of meer gelijk oplopen met de financieringsbehoefte voor nieuwe investeringen. Kleine gemeenten doen maar eens in de zoveel jaar een grote investering. Dergelijke investeringen leggen een naar verhouding groot beslag op de middelen van kleine gemeenten. Het veroorzaakt 1/8

2 flinke schommelingen in de financieringsbehoefte. De relatief hoge schulden die kleine gemeenten voor een grote investering aangaan, worden in de jaren er na weer afgebouwd. Waarom lenen gemeenten? Gemeenten lenen doorgaans om investeringen te betalen. Het gaat dan om investeringen met een meerjarig nut. De jaarlijkse lasten (rente en afschrijving) worden gedragen binnen de jaarlijkse exploitatie. Het aantal jaren dat de exploitatie deze lasten moet dragen, is in overeenstemming met het nut dat de investering heeft. Enkele voorbeelden in Goes: schouwburg De Mythe, diverse scholen, het Stadskantoor, Masterplan Binnenstad en parkeergarage Westwal. De hoge schuldenpositie hangt dus samen met de investeringen, die de laatste decennia ten behoeve van inwoners en bedrijven zijn gedaan. Kengetallen schuldposities van gemeenten Voor een vergelijking van de schuldposities van gemeenten is het kengetal schuld per inwoner minder geschikt. Ten eerste houdt de ene gemeente meer werkkapitaal aan dan de andere gemeente. Een correctie hiervan door uit te gaan van de nettoschuld verwijdert deze verschillen. Ten tweede bestaan er grote verschillen in inkomsten per inwoner tussen gemeenten. Een gemeente met hogere inkomsten per inwoner kan een hogere schuld per inwoner aangaan. Bij procentueel gelijke rentelasten als aandeel van de exploitatie kan een gemeente met hogere inkomsten absoluut gezien hogere rentelasten per inwoner dragen. Het kengetal nettoschuld als aandeel van de exploitatie is beter bruikbaar omdat dat kengetal corrigeert voor de verschillen in aangehouden werkkapitaal. Een relatieve maat uitgedrukt in procenten maakt een vergelijking met andere gemeenten goed mogelijk. Het kengetal geeft juist een indicatie van het aandeel van de rentelasten van de schulden in de totale exploitatie. En het draait bij een blik op de schulden juist om de vraag of de rentelasten als gevolg van hoge schulden niet te veel begrotingsruimte opslokken. Een ander kengetal dat mogelijk geschikt is voor de vergelijking van schuldposities, is de debt ratio. Dit kengetal drukt uit in hoeverre het totale bezit op de balans is belast met schulden. Maar de bruikbaarheid van dit kengetal voor het vergelijken van schuldposities van gemeenten hangt af van strakke boekhoudregels voor het activeren en waarderen van het bezit op de gemeentelijke balans. De boekhoudregels voor gemeenten kennen in dit opzicht juist vrijheidsgraden, waardoor het kengetal debt ratio minder geschikt is voor een vergelijking van de schuldposities. Zo wordt er door gemeenten verschillend omgegaan met investeringen in activa met een maatschappelijk nut (activering of direct ten laste van de exploitatie). Schuldpositie gemeente Goes Op de lijst van alle Nederlandse gemeenten gerangschikt naar de hoogte van de nettoschuld als aandeel van de exploitatie die de VNG in juni 2012 heeft gepubliceerd staat de gemeente Goes in op rang 406. Omschrijving Nettoschuld/ exploitatie Debt ratio Nettoschuld per inwoner Schuldevolutie per inwoner Bouwgrond en leningen/ exploitatie Gemeente Goes 148% 80% % Gemiddelde Nederlandse gemeenten 64% 60% % Gemiddelde gemeenten in Zeeland 87% 68% % Toelichtingen: Voor de nettoschuld van een gemeente is uitgegaan van de som van balansposten vaste schuld, kortlopende schuld (inclusief crediteuren) en overlopende passiva. Daarop is vervolgens in mindering gebracht de som van de balansposten langlopende uitzettingen, kortlopende vorderingen en uitzettingen, liquide middelen (kas, bank en giro) en overlopende activa. 2/8

3 Voor de omvang van de exploitatie is uitgegaan van het totaal van de baten voor mutatie en bestemming reserves. Het kengetal schuldevolutie geeft aan of er ten opzichte van 2009 sprake is van een stijging of daling van de nettoschuld per inwoner. Een positief bedrag betekent een stijging van de nettoschuld per inwoner. Het percentage in de laatste kolom geeft aan hoe groot de voorraden bouwgrond, onderhanden werk inclusief bouwgrond in exploitatie en leningen aan derden (niet zijnde verbonden partijen) zijn. Uit voorgaande overzicht kan worden afgeleid dat de gemeente Goes een relatief hoge schuldpositie heeft. Op alle ratio s scoort Goes minder dan het gemiddelde in Nederland en ook ten opzichte van het gemiddelde in Zeeland is sprake van een zwakkere positie. De hoogte van de nettoschuld hangt ook samen met de centrumfunctie van een gemeente. De gemeente Goes had per 1 januari zelf inwoners, maar vervult een centrumfunctie voor circa inwoners. Bij een dergelijk inwoneraantal ligt de gemiddelde nettoschuld in Nederland tussen 2.407,-- en 2.850,--. Bij de gemeente Goes is deze 4.346,--. Ook als centrumgemeente heeft Goes dus een hoge schuldpositie. Ten aanzien van de berekening van de nettoschuld dient echter te worden opgemerkt dat deze is bepaald op basis van de informatie die de gemeenten periodiek aanleveren aan het CBS. De langlopende uitzettingen van de gemeente Goes in de vorm van de hypothecaire geldleningen aan het personeel en de leningen aan het ziekenhuis en Inter Expo Goes B.V. zijn bij deze berekening niet in mindering gebracht op de nettoschuld. Deze uitzettingen zijn in de rapportages aan het CBS niet zichtbaar en daardoor niet gecorrigeerd. Het in mindering brengen van de langlopende leningen, met uitzondering van de langlopende leningen aan verbonden partijen en de langlopende leningen aan derden uit hoofde van de publieke taak, op de nettoschuld is echter toegestaan. De betreffende langlopende leningen zouden immers door de gemeente verkocht kunnen worden (afstoten). Een berekening van de nettoschuld en de overige indicatoren waarin rekening wordt gehouden met de voornoemde opmerkingen leidt tot het volgende beeld: (bedragen x 1.000) Berekening door VNG op basis van IV3-rapportages Berekening op basis van jaarrekeningen Vaste schulden Saldo vlottende activa en passiva (excl. Voorraden) Af: langlopende uitzettingen (hypothecaire geldleningen personeel) Af: lening Inter Expo Goes B.V Af: lening ziekenhuis Nettoschuld Baten exploitatie (excl. onttrekkingen aan reserves) Nettoschuld in % van de exploitatie 119% 148% 96% 119% 91% Debtratio 81% 80% 81% 81% 75% Nettoschuld per inwoner Bouwgrond en leningen in % van de exploitatie ** 43% 54% 20% 26% 20% ** De correctie van de nettoschuld met de langlopende uitzettingen leidt ook tot correctie bij deze ratio. Het beeld betreffende de schuldpositie van de gemeente Goes wijzigt door deze herrekening aanzienlijk. Desondanks blijft sprake van een hoge schuldpositie. De nettoschuld is in ten opzichte van 2009 met slechts 0,5 miljoen (0,4%) toegenomen. Omdat de totale exploitatie in 2009 erg hoog was als gevolg van de hoge baten uit hoofde van grondexploitaties (met name de projecten Goese Schans, Mannee en De Poel II), was de nettoschuld uitgedrukt in een percentage van de exploitatie in 2009 relatief hoog. Eliminatie van deze hogere 3/8

4 baten (er stonden immers ook fors hogere lasten tegenover) leidt tot een nettoschuld percentage van 124%. Zowel absoluut als relatief (uitgedrukt in een percentage van de baten in de exploitatie) is in 2011 sprake van een daling van de nettoschuld ten opzichte van. Dit wordt met name veroorzaakt doordat er in 2011 ruim 16 miljoen is afgelost op aangetrokken leningen, terwijl er slechts één nieuwe lening van 10 miljoen is aangegaan. Als we rekening houden met de toekomstige ontwikkelingen, zoals verwerkt in de begroting 2013 en de meerjarenraming, dan vertoont de nettoschuld uitgedrukt in een percentage van de exploitatie het volgende beeld: (bedragen x 1.000) Netto schuld per 1 januari Geraamde mutaties : Nieuwe langlopende leningen Aflossing langlopende leningen Netto schuld ultimo boekjaar Exploitatie Netto schuld in % van de exploitatie 125% 118% 114% 108% Toelichting: In bovenstaande tabel wordt er vanuit gegaan dat de vlottende activa en vlottende passiva op hetzelfde niveau blijven. Op basis bestaande Europese normen en onderzoeken in het verleden kan worden gesteld dat bij een nettoschuld die groter is dan 100% van de exploitatie voorzichtigheid geboden is en dat bij een nettoschuld die groter is dan 150% van de exploitatie sprake is van een ongewenste situatie. Uitgaande van deze normen is bij de gemeente Goes voorzichtigheid geboden. In voorgaand overzicht is nog geen rekening gehouden met het effect dat de inzet van de reserve majeure projecten zal hebben op de schuldpositie van de gemeente. Hierbij merken wij op dat dekking van investeringen niet hetzelfde is als financiering van investeringen. Dat investeringen gedekt worden uit bijvoorbeeld de reserve majeure projecten wil niet zeggen dat er geen nieuwe leningen moeten worden aangetrokken teneinde over voldoende liquide middelen te beschikken om de betreffende investeringen daadwerkelijk te betalen. Of anders verwoord: door de reserves (eigen vermogen) aan te wenden moet, bij een gelijkblijvende financieringsbehoefte, meer vreemd vermogen worden aangetrokken. Wet Hof Het Rijk heeft op 24 september 2012 de Wet Houdbare overheidsfinanciën (Wet Hof) ingediend bij de Tweede Kamer. Deze legt gemeenten strakke regels op aangaande het financieringstekort. De Wet Hof bepaalt nu dat Rijk en decentrale overheden een gelijkwaardige inspanning gaan leveren om het tekort weer volgens Europese afspraken terug te dringen. De eurolanden hebben eerder afgesproken om hun tekort in structurele termen (gecorrigeerd voor conjunctuurwisselingen) in evenwicht te brengen. De wet verbindt normstellingen aan het tekort, voortkomend uit de ontwikkeling van de EMU schuld en het EMU saldo. Aangezien dit in feite normen zijn gebaseerd op het kasstelsel van de rijksoverheid, kan dit vergaande en ongewenste gevolgen hebben voor de volgens het stelsel van baten en lasten ingerichte begrotingssystematiek van gemeenten. Zulke beperkingen op de schuldontwikkeling hebben grote invloed op de investerings- en dekkingsstrategie van de gemeente. Lopende en gedekte investeringen moeten doorgaans nog gefinancierd worden. De gemeente gebruikt haar reserves en voorzieningen ook als eigen financieringsmiddel. Het inzetten van reserves en voorzieningen heeft effect op de verhouding tussen het eigen en het vreemd vermogen. Wanneer een gemeente veel investeringen heeft uitstaan en hier nog geld voor moet lenen, kan de Wet Hof dit investeringsbeleid ernstig belemmeren. Volgens de decentrale overheden remt het wetsvoorstel de lokale en regionale investeringen. Veel regionale en lokale initiatieven die de economie stimuleren, zullen moeten worden geschrapt. 4/8

5 De wetgevers komen voor een klein deel tegemoet aan de kritiek die deze koepels hebben geleverd op het wetsvoorstel. De belangrijkste wijziging is dat de wetgever is afgestapt van een maximaal tekort voor de afzonderlijke gemeenten, provincies en waterschappen. Er komt nu een maximum van het nationale begrotingstekort voor alle decentrale overheden samen. Dat moet aan het begin van elke nieuwe kabinetsperiode worden bepaald, maar ligt voor dit en volgend jaar in elk geval op 0,5 procent van het bbp, wat neerkomt op ongeveer drie miljard euro. De koepelorganisaties wijzen nog steeds het huidige wetsvoorstel af, maar zijn graag bereid het gesprek aan te gaan met het volgende kabinet over andere, minder schadelijke manieren waarmee ze dezelfde doelen kunnen bereiken. Voldoen aan Brusselse regels en effectief economisch herstelbeleid kunnen prima samen gaan, zegt voorzitter Peter Glas van de Unie van Waterschappen. 1 Schatkistbankieren Alle decentrale overheden moeten vanaf 2013 schatkistbankieren. Gemeenten, provincies, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen zijn dan verplicht om hun tegoeden aan te houden bij het ministerie van Financiën. Schatkistbankieren is afgesproken in het begrotingsakkoord 2013 en gepubliceerd in de Staatscourant van 4 juni Toezicht op schuldpositie van gemeenten In het kader van het toezicht heeft de toezichthouder, de provincie, de volgende hulpmiddelen ter beschikking: het EMU-saldo; de kasgeldlimiet; de renterisiconorm. Het EMU-saldo geeft alleen informatie over de bijdrage van gemeenten aan het totale EMUsaldo/EMU-tekort. De kasgeldlimiet en de renterisiconorm zijn ingevoerd om renterisico s te beperken. De genoemde ratio s geven daarom slechts beperkt inzicht in (de ontwikkeling van) de schuldpositie van een gemeente. De drie normen worden hier nader toegelicht. EMU-saldo De definitie van het EMU-saldo is grofweg: het verschil tussen de inkomsten en de uitgaven van een overheidsorgaan in een bepaald jaar. Informatie over (de ontwikkeling van) het EMU-saldo wordt jaarlijks verstrekt aan het CBS. In de meeste recente opgave aan het CBS is voor de jaren 2011 en 2012 uitgegaan van een positief EMU-saldo. Voor de ontwikkeling van het EMU-saldo van de gemeente Goes vertoont het volgende beeld: 1 Info. Binnenlands Bestuur /8

6 EMU-saldo 1 Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves 2 Afschrijvingen ten laste van de exploitatie 3 Bruto dotaties aan de post voorzieningen ten laste van de exploitatie 4 Investeringen in (im)materiële vaste activa die op de balans worden geactiveerd 5 Baten uit bijdragen van andere overheden, de Europese Unie en overigen, die niet op de exploitatie zijn verantwoord en niet al in mindering zijn gebracht bij post 4 6 Baten uit desinvesteringen in (im)materiële vaste activa (tegen verkoopprijs), voor zover niet op exploitatie verantwoord 7 Aankoop van grond en de uitgaven aan bouw-, woonrijp maken e.d. (alleen transacties met derden die niet op de exploitatie staan) 8 Baten bouwgrondexploitatie, voor zover niet op exploitatie verantwoord 9 Lasten op balanspost voorzieningen voorzover deze transacties met derden betreffen 10 Lasten i.v.m. transacties met derden, die niet via de onder post 1 genoemde exploitatie lopen, maar rechtstreeks ten laste van de reserves (inclusief fondsen en dergelijke) worden gebracht en die nog niet vallen onder één van bovenstaande posten 11 Verwachte boekwinst bij verkoop van effecten Berekend EMU-saldo (bedragen x 1.000) / / / /- - -/ Door grote investeringen in 2013 waaronder de nieuwbouw van Pontes van 9 miljoen is het berekend EMU-saldo voor de gemeente Goes in 2013 negatief. Vanaf 2014 is het EMU-saldo positief. Kasgeldlimiet Ter beperking van renterisico s op de korte schuld dienen de gemeenten te voldoen aan de kasgeldlimiet. Dit betekent dat de korte schuld voor gemeenten maximaal 8,5% van het begrotingstotaal mag bedragen. De korte schuld bestaat uit de opgenomen gelden met een oorspronkelijke rentetypische looptijd korter dan één jaar en de schuld in rekening-courant en is bedoeld voor het financieren van lopende uitgaven. (bedragen x 1.000) Kasgeldlimiet Totaal jaarbegroting (lasten) Percentage 8,50% 8,50% 8,50% 8,50% Kasgeldlimiet Gemiddelde netto vlottende schuld (-/-)/ gemiddeld overschot vlottende middelen * Ruimte (+) / overschrijving (-) * Bij de bepaling van de netto vlottende schuld is uitgegaan van de vastgestelde balans per 31 december 2011 in de jaarrekening /8

7 Renterisiconorm Met behulp van de renterisiconorm wordt bepaald welk renterisico de gemeente loopt op haar vaste schuld (leningen met een looptijd van langer dan één jaar). De renterisiconorm is bepaald op 20% van het begrotingstotaal. Dat wil zeggen dat de jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Hierbij is een minimumbedrag bepaald van 2,5 miljoen. Het uitgangspunt van de renterisiconorm is het beheersen van de renterisico s op langlopende schulden. Dit gebeurt door het aanbrengen van spreiding in de looptijden van de leningen. Hiermee wordt voorkomen, dat een groot deel van de leningen tegelijk opnieuw moet worden afgesloten, met het risico van snel oplopende rentelasten. (bedragen x 1.000) Renterisiconorm Renteherzieningen * Aflossingen Renterisico (1 + 2) a Begrotingstotaal b Percentage regeling 20% 20% 20% 20% 4 Renterisiconorm (4a x 4b) a Ruimte onder renterisiconorm (4 > 3) b Overschrijding renterisiconorm (3 > 4) Het beeld in voornoemde tabel is sterk vertekend omdat het renterisico op de roll-over leningen beperkt is doordat er renteplafonds zijn afgesproken. Als we deze renteherzieningen buiten beschouwing laten dan wordt de renterisiconorm niet overschreden. Wat is totaalfinanciering? De gemeente Goes werkt vanuit totaalfinanciering. Dit wil zeggen dat wij op basis van onze liquiditeitsbehoefte al of niet overgaan tot het aantrekken van leningen. Deze beoordeling wordt dagelijks gemaakt door de medewerker treasury in samenspraak met het afdelingshoofd Financiën. Er is dus in principe geen relatie tussen de investeringskredieten zoals die door de raad beschikbaar worden gesteld en het lenen van geld op de kapitaalmarkt. Wij trekken pas geld aan op het moment dat we voorzien dat er ook betalingen verricht moeten worden. Dit biedt een aantal voordelen: De administratieve lastendruk wordt beperkt: er hoeft geen relatie te worden gelegd tussen nieuwe kredieten en bijbehorende financiering. Dit bevordert optimaal rentebeheer en kostenbesparing: door dagelijks rentestanden te bekijken en snel te beslissen kunnen we leningen goedkoper afsluiten en zo hoeven we geen rente te betalen op leningen die we (nog) niet nodig hadden. We hebben meer flexibiliteit tussen kortlopende en langlopende geldleningen: kort geld is goedkoper dan lang geld en zolang we binnen de gestelde kasgeldlimiet blijven is er ook geen noodzaak om langlopende leningen af te sluiten. Het is wel zo dat in tijden van veel grote investeringen in korte tijd we meer geld uitgeven, sneller de kasgeldlimiet bereiken en we als gevolg daarvan kasgeldleningen zouden moeten omzetten in langlopende leningen. Een nadeel van totaalfinanciering is dat je vooraf geen zekerheid hebt over de rente die betaald moet worden op aan te trekken leningen. Die kan dan hoger uitvallen dan waar we in de begroting en bij de kredietramingen rekening mee houden. Het is wel mogelijk om vooraf een rentepercentage af te spreken, maar dit geeft inflexibiliteit en leidt tot onnodige kosten als de werkelijke rente op dat moment lager is. Gezien de rentestanden van dit moment (laag), maken we daar dus nu geen gebruik van. 7/8

8 Mogelijkheden tot terugdringen schuldpositie De externe schulden van een gemeente kunnen worden teruggedrongen door: Daar waar mogelijk het faseren van investeringen (in feite weer gaan sparen voordat we overgaan tot grote uitgaven). De kosten te verlagen (minder externe uitgaven). Kritisch blijven kijken naar de mogelijkheden van het verkopen van activa die niet nodig zijn voor de uitvoering van de publieke taak. Het vergroten van de overige inkomsten (bijv. hogere gemeentelijke belastingen). In het collegeprogramma wordt het volgende uitgangspunt genoemd: De belastingdruk wordt aangepast op basis van de inflatie en de tarieven worden zoveel mogelijk kostendekkend gemaakt. Verkoop gemeentebezit (bijv. parkeergarage): per investering kritisch kijken naar mogelijkheden zoals huur en lease wat deze keuzes betekenen voor de exploitatie. Instellen van een schuldenplafond: als gemeente Goes binnen de gestelde normen zelf bepalen wat een acceptabel (maximaal) schuldenplafond is. Zoeken naar andere financieringsbronnen, zodat er minder leningen aangetrokken hoeven te worden. Afvragen bij iedere financiering: is de te financieren voorziening wel een publieke taak? Financiering kan een vast onderdeel worden van de afwegingen bij de begroting en bij elk investeringsbesluit. De mogelijkheden voor een gemeente om de schulden terug te dringen zijn gelijk aan de mogelijkheden die burgers op dat gebied hebben. Bovendien hangt de hoogte van de nettoschuld ook samen met de centrumfunctie van de gemeente Goes. De gemeente Goes had per 1 januari zelf inwoners, maar vervult een centrumfunctie voor circa inwoners. Uitgangspunt voor het daadwerkelijk terugdringen van de schulden is dat de financiële ruimte die beschikbaar komt door de genoemde maatregelen ook gebruikt wordt voor het aflossen van de lopende leningen. Goes, 17 oktober /8

Onderstaande tabel geeft het verloop weer van onze huidige langlopende geldleningen.

Onderstaande tabel geeft het verloop weer van onze huidige langlopende geldleningen. 4 Financiering Het doel van deze paragraaf is om de raad beter te informeren omtrent het treasurybeleid en de beheersing van financiële risico s. De treasuryfunctie ondersteunt de uitvoering van de programma's

Nadere informatie

Beleid/ werkwijze schuldpositie gemeente Goes

Beleid/ werkwijze schuldpositie gemeente Goes Beleid/ werkwijze schuldpositie gemeente Goes 1. Inleiding Tegelijk met de begroting 2013 is er aan de raad de notitie schuldpositie van Goes aangeboden. Deze notitie is besproken tijdens de begrotingsraad

Nadere informatie

Grip op Financiën. 13 januari 2015 Sector Control

Grip op Financiën. 13 januari 2015 Sector Control Grip op Financiën 13 januari 2015 Sector Control Opbouw presentatie Inzicht in ontwikkeling leningenportefeuille en rente Normenkader van de gemeente Eindhoven Beheersmaatregelen Huidige leningenportefeuille

Nadere informatie

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering

Kanttekeningen bij de Begroting 2015. Paragraaf 4 Financiering Kanttekeningen bij de Begroting 2015 Paragraaf 4 Financiering Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Financieringsbehoefte = Schuldgroei... 4 3 Oorzaak van Schuldgroei : Investeringen en Exploitatietekort... 5 4 Hoe

Nadere informatie

Paragraaf 4: Financiering

Paragraaf 4: Financiering Paragraaf 4: Financiering Geldstroombeheer van de gemeente Algemeen De treasuryfunctie omvat de financiering van de beleidsvoornemens en het uitzetten van geldmiddelen die niet direct nodig zijn. Het beleid

Nadere informatie

De schuldratio van de gemeente Drimmelen is laag.

De schuldratio van de gemeente Drimmelen is laag. Startpunt van de houdbaarheidstest is de beginbalans van het lopende boekjaar. Hiervan worden alle bezittingen op de linkerzijde van de balans en de schulden op de rechterzijde van de balans in ogenschouw

Nadere informatie

BEGROTING 2014. Paragraaf Financiering

BEGROTING 2014. Paragraaf Financiering BEGROTING 2014 Paragraaf Financiering Ambtelijke programmamanager Afdelingshoofd Bedrijfsvoering Inleiding In de BBV 2004 (Besluit Beheer en Verantwoording Provincies en gemeenten) is een paragraaf financiering

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING

PROGRAMMABEGROTING PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 Paragraaf 4 : Financiering Inleiding In de paragraaf Financiering wordt de financieringsfunctie van de gemeente Leiderdorp uiteengezet voor de jaren 2015-2018. De uiteenzetting

Nadere informatie

Europees Stabiliteit en GroeiPact verdrukt

Europees Stabiliteit en GroeiPact verdrukt Europees Stabiliteit en GroeiPact verdrukt Vereniging van Nederlandse Gemeenten investeringen gemeenten Jan van der Lei, 6 december 2016 Nieuwegein EMU-saldo is mutatie financieel Vereniging van Nederlandse

Nadere informatie

Collegevoorstel. Zaaknummer: 00378506. Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014

Collegevoorstel. Zaaknummer: 00378506. Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014 Zaaknummer: 00378506 Onderwerp: BEC motie rekentool begroting 2014 Collegevoorstel Inleiding Bij de begrotingsbehandeling 2014 is unaniem een motie van het CDA aangenomen waarin u wordt verzocht de toepasbaarheid

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STTSCOURNT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 20619 17 juli 2015 Regeling van de Minister van innenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 9 juli 2015, nr. 2015-0000387198,

Nadere informatie

Advies: Kennis te nemen van de treasuryrapportage 2014 inclusief de geactualiseerde liquiditeitsprognose 2014-2015.

Advies: Kennis te nemen van de treasuryrapportage 2014 inclusief de geactualiseerde liquiditeitsprognose 2014-2015. VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Van: B.J. Zondag Tel.nr. : Datum: 25 september 2014 8416 Team: Financiën Tekenstukken: Nee Bijlagen: 2 Afschrift aan: N.a.v. (evt. briefnrs.): B.Duindam, V. Griessler,

Nadere informatie

Erratum bij de rekening 2009

Erratum bij de rekening 2009 Erratum bij de rekening 2009 1 Grondbedrijf 1a Tussentijdse winst-/verliesname Van het nemen van winst is in de voorliggende jaarrekening 2009 afgezien. De lopende exploitatie TPE vertoont weliswaar een

Nadere informatie

Leningen en kasstromen

Leningen en kasstromen 2015 Leningen en kasstromen Onderzoek ikv artikel 213a van de gemeentewet Otto Mekel JS Consultancy 9/21/2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 1.1 Aanleiding van het onderzoek... 2 1.2 Onderzoeksvragen...

Nadere informatie

Jaarrekening Stichting Vrienden van Dôme

Jaarrekening Stichting Vrienden van Dôme Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Jaarrekening 1 Balans per 31 december 2014 2 Staat van baten en lasten over 2014 3 Waarderingsgrondslagen 4 Toelichting op de Balans per 31 december 2014 5 Toelichting op

Nadere informatie

Waar staat je gemeente financieel

Waar staat je gemeente financieel Waar staat je gemeente financieel Alexander Versteeg & Jan van der Lei, 30 november 2015 Kijk naast baten en lasten naar de kasstromen! Schuldfinanciering Vereniging van Nederlandse Gemeenten voor lokale

Nadere informatie

Financieel verslag 2011/2012. Mixed Hockeyclub Voorbeeld Sportpark Hoefslag 12 2342 KM Vlissingen

Financieel verslag 2011/2012. Mixed Hockeyclub Voorbeeld Sportpark Hoefslag 12 2342 KM Vlissingen Financieel verslag 2011/2012 Mixed Hockeyclub Voorbeeld Sportpark Hoefslag 12 2342 KM Voorblad 0 Inhoud Bestuursverslag 2 Algemeen 3 Resultaatvergelijk 4 Financiele positie 5 Jaarrekening 7 Balans 8 Staat

Nadere informatie

www.jooplengkeek.nl Hoofdstuk 42 belangrijk

www.jooplengkeek.nl Hoofdstuk 42 belangrijk www.jooplengkeek.nl belangrijk 1 Liquiditeitskengetallen Current ratio Quick ratio Working capital (werkkapitaal) Cashflow Kengetallen Kengetallen zijn verhoudingsgetallen, ze geven de verhouding aan tussen

Nadere informatie

4.4 Financiering. 4.4.3 De financiering van de gemeente Spijkenisse

4.4 Financiering. 4.4.3 De financiering van de gemeente Spijkenisse 4.4 Financiering 4.4.1 Inleiding De kaders voor het beleid van de gemeente Spijkenisse ten aanzien van de treasuryfunctie liggen wettelijk vast in de Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido). Deze

Nadere informatie

Psychiatrische ziekenhuizen

Psychiatrische ziekenhuizen Bijlage 3 bij II/145/146/147/00/2c Uitgewerkt rekenvoorbeeld ONDERDEEL RENTE VAN HET NACALCULATIEFORMULIER 1997 Psychiatrische ziekenhuizen Let op: Voor een juiste toepassing van de Beleidsregel rentenormering

Nadere informatie

PARAGRAAF 3. Financiering. Begroting 2011 Paragraaf 3 Financiering

PARAGRAAF 3. Financiering. Begroting 2011 Paragraaf 3 Financiering PARAGRAAF 3 Algemeen Basis vormt de wet financiering decentrale overheden (Wet Fido). Het doel van deze wet is het bevorderen van een solide financiering en kredietwaardigheid van de decentrale overheden

Nadere informatie

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen)

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen) Behandelend ambtenaar gemeente Begroting 2015 is Meerjarenbegroting 2016-2018 is Datum vaststelling begroting 2015 Datum ontvangst begroting 2015 Maatstaven Aantal inwoners per 1-1-2015 Aantal woonruimten

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01885 Dossiernummer 12.44.651 30 oktober 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen (overige domeinen) Inleiding Om te kunnen sturen op onze

Nadere informatie

Financieel Jaarverslag 2015 en Begroting Tennisclub Ootmarsum

Financieel Jaarverslag 2015 en Begroting Tennisclub Ootmarsum Financieel Jaarverslag 2015 en Begroting 2016 Tennisclub Ootmarsum Inhoud 1. Overzicht Resultatenrekening en begroting 2. Overzicht Balans 3. Overzicht ledenaantal 4. Toelichting Resultatenrekening 2015

Nadere informatie

Rafael gemeente De Rank T.a.v. het bestuur Ringvaartweg 123 3065 AC ROTTERDAM. Jaarrekening 2014

Rafael gemeente De Rank T.a.v. het bestuur Ringvaartweg 123 3065 AC ROTTERDAM. Jaarrekening 2014 Rafael gemeente De Rank T.a.v. het bestuur Ringvaartweg 123 3065 AC ROTTERDAM Jaarrekening 2014 Rafael gemeente De Rank T.a.v. het bestuur Ringvaartweg 123 3065 AC ROTTERDAM Jaarrekening 2014 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Jaarrekening Stichting Vrije Christelijke School Westerlee Galgeweg MT 's-gravenzande

Jaarrekening Stichting Vrije Christelijke School Westerlee Galgeweg MT 's-gravenzande Jaarrekening 2013 Stichting Vrije Christelijke School Westerlee Galgeweg 57 2671MT Voorblad 0 Inhoud Opdracht 2 Resultaatvergelijk 3 Financiele positie 5 Grondslagen 7 Balans 9 V en W 11 Materiele activa

Nadere informatie

De raad van de gemeente Tholen. Tholen, 31 mei Onderwerp: Jaarstukken gemeente Tholen Geachte raad,

De raad van de gemeente Tholen. Tholen, 31 mei Onderwerp: Jaarstukken gemeente Tholen Geachte raad, No.: Portefeuillehouder: Wethouder Hoek Afdeling: Middelen Behandelaar: A. Moerland De raad van de gemeente Tholen Tholen, 31 mei 2015 Onderwerp: Jaarstukken gemeente Tholen 2015 Geachte raad, Algemeen

Nadere informatie

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken

http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_15-01-2015/afdrukken http://wetten.overheid.nl/bwbr0011987/geldigheidsdatum_/afdrukken Page 1 of 5 Wet financiering decentrale overheden (Tekst geldend op: ) Wet van 14 december 2000, houdende nieuwe bepalingen inzake het

Nadere informatie

Uitgangspunten stresstest

Uitgangspunten stresstest Uitgangspunten stresstest Hoofdzakelijk op basis van openbare bronnen: Begroting Jaarrekening CBS-statistieken Atlas van de lokale lasten Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden

Nadere informatie

Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen

Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen Drs. F. ten Have Drs. P.G.M.J. Jussen RA Drs. R.M.J. van Vugt RA Drs. F.J. Wijnstok RA Rotterdam 23 januari 2015 2 Voorwoord

Nadere informatie

De bij het opstellen van de jaarrekening gehanteerde uitgangspunten hebben betrekking op:

De bij het opstellen van de jaarrekening gehanteerde uitgangspunten hebben betrekking op: ADDENDUM PROGRAMMA- VERANTWOORDING EN REKENING 2005 GEMEENTE HAAREN In het jaarverslag 2005 (bestaande uit de programmaverantwoording en programmarekening) staan enkele onderwerpen vermeld die wij alsnog

Nadere informatie

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 CiTG, minor Mining and Resource Engineering Economie college 1: Grip op Geldstromen Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Energy & Industry Group December

Nadere informatie

Stichting Omroep Landgraaf

Stichting Omroep Landgraaf Stichting Omroep Landgraaf T.a.v. Het Bestuur Felix Ruttenstraat 16 6372KV Landgraaf KvK-nummer: 4172374 RAPPORT INZAKE DE JAARSTUKKEN 215 Inhoud JAARREKENING Financiële positie JAARSTUKKEN 215 JAARREKENING

Nadere informatie

BEGROTING 2014-2017 bij ongewijzigd beleid Werkvoorzieningschap De Sluis

BEGROTING 2014-2017 bij ongewijzigd beleid Werkvoorzieningschap De Sluis BEGROTING 2014-2017 bij ongewijzigd beleid Werkvoorzieningschap De Sluis Opgesteld door het Dagelijks Bestuur te Woerden d.d. 3 juli 2013 Vastgesteld door het Algemeen Bestuur d.d. 3 juli 2013 Carrosserieweg

Nadere informatie

Jaarrekening december 2015 Benchmarkperiode 31 december om 15:39 uur

Jaarrekening december 2015 Benchmarkperiode 31 december om 15:39 uur Jaarrekening 2015 Rapportageperiode 31 december 2015 Benchmarkperiode 31 december 2014 Printdatum 24-06-2016 om 15:39 uur Voorblad 0 0 Inhoud Algemeen 2 Resultaatvergelijking 4 Financiële positie 6 Jaarrekening

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2013 579 Besluit van 13 december 2013, houdende wijziging van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten in verband met de invoering

Nadere informatie

Indicatie of de huidige schuldpositie van de gemeente gezond of risicovol is Cirkeldiagram schuldratio en solvabiliteitsratio

Indicatie of de huidige schuldpositie van de gemeente gezond of risicovol is Cirkeldiagram schuldratio en solvabiliteitsratio Inleiding Gemeenten houden hun financiën bij in baten en lasten. Voor sturing op middellange en lange termijn is het raadzaam inzicht te krijgen of er in de toekomst jaarlijks genoeg geld overblijft om

Nadere informatie

Bijlage - Omvang Bruto EMU-schuldreductie

Bijlage - Omvang Bruto EMU-schuldreductie Bijlage - Omvang Bruto EMU-schuldreductie 1. Inleiding Het brutoschuldbegrip is een internationale standaard. Financiële marktpartijen en kredietbeoordelaars maken internationale vergelijkingen op basis

Nadere informatie

Machtiging voor het aangaan van geldleningen in 2009 en aanpassing mandaat voor kortlopende geldleningen.

Machtiging voor het aangaan van geldleningen in 2009 en aanpassing mandaat voor kortlopende geldleningen. College Onderwerp: V200900783 Machtiging voor het aangaan van geldleningen in 2009 en aanpassing mandaat voor kortlopende geldleningen. Samenvatting Vooral door de herfinanciering van bestaande leningen

Nadere informatie

Investeringskasstroom: Investeringen maatschappelijk nut -25,5 Investeringen economisch nut -83,4 Investeringen grondexploitaties (netto) -0,6

Investeringskasstroom: Investeringen maatschappelijk nut -25,5 Investeringen economisch nut -83,4 Investeringen grondexploitaties (netto) -0,6 2.7 Financiering Algemeen Deze paragraaf informeert de raad over het treasurybeleid en het risicobeheer van de financieringsportefeuille. De kaders hiervoor zijn vastgelegd in de wet Financiering Decentrale

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HEEMRADEN

VOORSTEL AAN HET COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HEEMRADEN Commissie Financiën en Bestuurlijke Zaken 23 februari 2016 VOORSTEL AAN HET COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HEEMRADEN Vergadering : 1 maart 2016 Agendapunt : Onderwerp : Mandaatbesluit herfinanciering leningen

Nadere informatie

Probleemstelling: Berekening benodigde bedrag voor de herfinanciering: Financieringsmemo juni 2015 nr.

Probleemstelling: Berekening benodigde bedrag voor de herfinanciering: Financieringsmemo juni 2015 nr. Financieringsmemo juni 2015 nr. Aan: Treasurycommissie Van: Arjan van de Wetering Datum: 15 juni 2015 Onderwerp: Herfinanciering leningen Afschrift aan: vul in Probleemstelling: Eind juni moeten een vaste

Nadere informatie

EMU-saldo gemeenten. Regiodagen Gemeentefinancien 2012. Dick van Tongeren 12 juli 2012

EMU-saldo gemeenten. Regiodagen Gemeentefinancien 2012. Dick van Tongeren 12 juli 2012 EMU-saldo gemeenten Regiodagen Gemeentefinancien 2012 Dick van Tongeren 12 juli 2012 Inhoud van de presentatie EMU- saldo: Nationale rekeningen en ESR95 Belangrijke concepten van registratie in NR Relatie

Nadere informatie

Wat zegt uw financiële balans?

Wat zegt uw financiële balans? Wat zegt uw financiële balans? Samen met een door uw accountant opgestelde toelichting vormen de winst- en verliesrekening en de balans gezamenlijk de jaarrekening van uw onderneming. De balans is een

Nadere informatie

zaaknummer

zaaknummer Bezoekadres Huis der Provincie Markt 11 6811 CG Arnhem Postadres Postbus 9090 6800 GX Arnhem De raad van de gemeente Barneveld Postbus 63 3770AB BARNEVELD telefoonnummer (026) 359 91 11 telefaxnummer (026)

Nadere informatie

11 Kasstroomoverzicht

11 Kasstroomoverzicht 11.2 Van de nv Bergsma worden de volgende gegevens verstrekt. Balansen ultimo ( 1.000): Terreinen 120 120 Geplaatst kapitaal 600 600 Gebouwen - 575-530 Algemene reserve - 525-570 Machines - 430-450 Eigen

Nadere informatie

gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 3 november 2014;

gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 3 november 2014; DE RAAD VAN DE GEMEENTE HAREN, gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 3 november 2014; b e s l u i t : vast te stellen het Treasurystatuut gemeente Haren 2014 Artikel 1 Begrippenkader In

Nadere informatie

Samenvatting Jaarrekening VEZ 2012-2013

Samenvatting Jaarrekening VEZ 2012-2013 Samenvatting Jaarrekening VEZ 2012-2013 Boekjaar 1-9-2012 t/m 31-8-2013 Inhoudsopgave 1 BALANS PER 31 AUGUSTUS 2013 3 2 REKENING VAN BATEN EN LASTEN 2012-2013 4 3 GRONDSLAGEN VOOR DE FINANCIËLE VERSLAGGEVING

Nadere informatie

Lange rente 2,65% 3,00% 3,35% 3,70% 4,00% Korte rente 0,15% 0,25% 1,00% 1,50% 1,50%

Lange rente 2,65% 3,00% 3,35% 3,70% 4,00% Korte rente 0,15% 0,25% 1,00% 1,50% 1,50% 2.4 Financiering 2.4.1 Begroting en meerjarenraming Renteontwikkelingen De aannames voor de lange rente in de meerjarenraming zijn gebaseerd op de rente voor een 10-jaars fixelening die de NWB (Nederlandse

Nadere informatie

Inleiding Treasurybeleid... 2 Doelstellingen, Uitgangspunten, limieten, begrippen, indeling

Inleiding Treasurybeleid... 2 Doelstellingen, Uitgangspunten, limieten, begrippen, indeling Treasurystatuut gemeente Eersel Inhoud Inleiding... 2 Treasurybeleid... 2 Doelstellingen, Uitgangspunten, limieten, begrippen, indeling Risicobeheer... 3 Algemeen Renterisicobeheer Koersrisicobeheer Kredietrisicobeheer

Nadere informatie

Beleid verlagen schuldpositie

Beleid verlagen schuldpositie Beleid verlagen schuldpositie Versie 1.0 Raadsmarkt Martin Jonker 8 september 2011 1 Recapitulatie BNG advies overgenomen Korte termijn beleid vastgelegd A. Precariogelden toevoegen aan algemene reserve

Nadere informatie

Iv3-Informatievoorschrift-2017 Provincies

Iv3-Informatievoorschrift-2017 Provincies Iv3-Informatievoorschrift-2017 Provincies In 2014 is een werkgroep Maas bestaande uit vertegenwoordigers van diverse geledingen gestart met de herziening van het Iv3 informatievoorschrift. Daarbij stond

Nadere informatie

Deloitte Insight Financiële trendanalyse gemeenten, provincies en waterschappen

Deloitte Insight Financiële trendanalyse gemeenten, provincies en waterschappen Deloitte Insight Financiële trendanalyse gemeenten, provincies en waterschappen Drs. P.G.J.M. Jussen RA P.A. Naaktgeboren RA Drs. R.M.J. van Vugt RA Drs. F.J. Wijnstok RA Rotterdam 7 april 2014 2 Voorwoord

Nadere informatie

Volgens de uitkomst van het onderzoek van GroenLinks ligt dat genuanceerder.

Volgens de uitkomst van het onderzoek van GroenLinks ligt dat genuanceerder. SCHOONHOVEN/KRIMPENERWAARD Het college van de gemeente Schoonhoven schrijft al jaren in de begroting dat de lokale lastendruk in deze gemeente het laagste is in de Krimpenerwaard. Gemeente Belang voorspelt

Nadere informatie

FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS. Utrecht, november 2014

FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS. Utrecht, november 2014 FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS 2014 Utrecht, november 2014 INHOUD Inleiding 5 1 Basisonderwijs en speciaal basisonderwijs 7 2 Expertisecentra 10 3 Voortgezet onderwijs 12 4 Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Uitkomsten EMU-enquête 2017

Uitkomsten EMU-enquête 2017 Uitkomsten EMU-enquête 2017 Mirjam Braamse Sector Overheidsfinanciën en Consumentenprijzen 20 januari 2017 samenvatting In deze nota worden de uitkomsten gepresenteerd van de EMU-enquête 2017 die eind

Nadere informatie

Financieel verslag 2012. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek

Financieel verslag 2012. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek Financieel verslag 2012 Stichting Tuin Laag Oorsprong Oosterbeek Inhoud Jaarrekening 2 Balans per 31 december 2011 3 Staat van baten en lasten over 2012 5 Toelichting op de balans en staat van baten en

Nadere informatie

Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen

Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen Deloitte Insight Financiële trendanalyse Gemeenten, Provincies en Waterschappen De auteurs van deze publicatie zijn: Drs. F. ten Have Drs. P.G.M.J. Jussen RA Drs. R.M.J. van Vugt RA Drs. F.J. Wijnstok

Nadere informatie

provincie GELDERLAND Gemeente Oude IJsselstreek Ontvangen: 18/12/2014 14ink18939

provincie GELDERLAND Gemeente Oude IJsselstreek Ontvangen: 18/12/2014 14ink18939 Gemeente Oude IJsselstreek Ontvangen: 18/12/2014 provincie 14ink18939 De Raad van de gemeente Oude IJsselstreek Postbus 42 7080 AA GENDRINGEN Bezoekadres Huis der Provincie Markt 11 6811 CG Arnhem telefoonnummer

Nadere informatie

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR

VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR Vergadering : 15 maart 2016 Agendapunt : 4. Onderwerp : Mandaatbesluit herfinanciering leningen 2017 t/m 2023 Aandachtsveldhouder B.J. Bussink Informatie bij : H.W.C.

Nadere informatie

Financieel verslag 2013. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek

Financieel verslag 2013. Stichting Tuin Laag Oorsprong. Oosterbeek Financieel verslag 2013 Stichting Tuin Laag Oorsprong Oosterbeek Inhoud Jaarrekening Balans per 31 december 2013 3 Staat van baten en lasten over 2013 5 Toelichting op de balans en staat van baten en lasten

Nadere informatie

Notitie Rentebeleid 2007

Notitie Rentebeleid 2007 Notitie Rentebeleid 2007 Inhoudsopgave Inleiding 3 De positie van de nota rentebeleid 3 De werking van het marktconform percentage 3 Totaalfinanciering versus project- of objectfinanciering 4 Rentetoerekening

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. Stichting Vrienden van Sprank

Jaarrekening 2013. Stichting Vrienden van Sprank Jaarrekening 2013 Stichting Vrienden van Sprank 1 INHOUDSOPGAVE Pagina 5.1 Jaarrekening 2013 5.1.1 Balans per 31 december 2013 4 5.1.2 Resultatenrekening over 2013 5 5.1.3 Kasstroomoverzicht over 2013

Nadere informatie

Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans.

Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans. FINANCIEEL BELEID Financiële positie op balansdatum Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans. Activa

Nadere informatie

Geconsolideerd overzicht gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 2014

Geconsolideerd overzicht gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 2014 Geconsolideerd overzicht gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten 2014 Gerealiseerd (x 1.000) Noot 2014 2013 Voortgezette bedrijfsactiviteiten Voortgezette bedrijfsactiviteiten Bruto facturatiewaarde

Nadere informatie

Directie Middelen en Control Treasury, Risicomanagement en Deelnemingen

Directie Middelen en Control Treasury, Risicomanagement en Deelnemingen Directie Middelen en Control Treasury, Risicomanagement en Deelnemingen Nota Onderwerp Herziening rentestelsel Datum 4 september 2014 Opsteller E. de Boer 1. Inleiding Zowel in de nota Begrotingsruimte

Nadere informatie

De bestuursleden van Stichting Goed Bezig Midscheeps 3 9733 A Groningen. Financieel verslag 2012. Dossiernummer: 800070.0

De bestuursleden van Stichting Goed Bezig Midscheeps 3 9733 A Groningen. Financieel verslag 2012. Dossiernummer: 800070.0 De bestuursleden van Stichting Goed Bezig Midscheeps 3 9733 A Groningen Financieel verslag 2012 Dossiernummer: 800070.0 Kenmerk: H. Veen Datum: 26 april 2013 Inhoudsopgave 1. Rapport 3 1.1 Opdracht 4 1.2

Nadere informatie

Kasstroom uit investeringsactiviteiten Investering in machines / 350 Desinvestering in machines 65 Aandeel in winst C / 20 Aandeel in dividend C 30

Kasstroom uit investeringsactiviteiten Investering in machines / 350 Desinvestering in machines 65 Aandeel in winst C / 20 Aandeel in dividend C 30 Voortgezette Studie Boekhouden 12.1 a De functie van het kasstroomoverzicht is een bijdrage leveren aan de beoordeling door gebruikers van het vermogen van de onderneming om geldmiddelen en kasequivalenten

Nadere informatie

Jaarverslaggeving 2014

Jaarverslaggeving 2014 Jaarverslaggeving 2014 Stichting Vrienden van het EBC gevestigd te 't Harde (statutair gevestigd te Oldebroek) Inhoud pagina 1.1 Verslag bestuur 2 2.1 Balans per 31 december 2014 3 2.2 Staat van baten

Nadere informatie

Jaarrekeninglezen voor non-financials. Ruitenburg University 15 november 2016

Jaarrekeninglezen voor non-financials. Ruitenburg University 15 november 2016 Jaarrekeninglezen voor non-financials Ruitenburg University 15 november 2016 Introductie Welkom Voorstelronde sprekers Doel Eerst even dit! Inhoud Waarom een jaarrekening? Onderdelen van de jaarrekening

Nadere informatie

Materiële vaste activa Gebouwen 125.485 286.809 Muziekinstrumenten 18.683 173 Vervoermiddelen 2.936 -

Materiële vaste activa Gebouwen 125.485 286.809 Muziekinstrumenten 18.683 173 Vervoermiddelen 2.936 - Bijlage 4.2 bij rapport d.d. 30 september 2013 4.2 GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER () A C T I V A 31-12- 31-12- VASTE ACTIVA Materiële vaste activa Gebouwen 125.485 286.809 Muziekinstrumenten 18.683

Nadere informatie

Financiële positie: sturen op stabiliteit, flexibiliteit, weerbaarheid en wettelijke kaders. VBG 3 oktober 2012 Staf Depla

Financiële positie: sturen op stabiliteit, flexibiliteit, weerbaarheid en wettelijke kaders. VBG 3 oktober 2012 Staf Depla Financiële positie: sturen op stabiliteit, flexibiliteit, weerbaarheid en wettelijke kaders VBG 3 oktober 2012 Staf Depla Begroting helder en op orde Baas over je eigen prioriteiten Alleen dan geld voor

Nadere informatie

5. VERDIEPINGSBIJLAGE. 5.1 Financiering staatsschuld

5. VERDIEPINGSBIJLAGE. 5.1 Financiering staatsschuld 5. VERDIEPINGSBIJLAGE 5.1 Financiering staatsschuld In tabel 1 en 2 worden de opbouw van de uitgaven en ontvangsten en uitgaven sinds ontwerpbegroting 2001 toegelicht. Tabel 1: Opbouw uitgaven (x EUR 1

Nadere informatie

22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE

22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE 22 april 2015 OPENBAAR LICHAAM CREMATORIA TWENTE ONTWERPBEGROTING 2016 Inhoudsopgave Bladz. 1. Aanbieding begroting 2016 1 2. Beleidsbegroting 2016 3 2.1 Programma 2.2 Paragrafen 3. Financiële begroting

Nadere informatie

Toelichting op de balans per 31 december 2010

Toelichting op de balans per 31 december 2010 Balans per 31 december 2010 29-04-2011 bedragen * 1.000.- ultimo ultimo ACTIVA 1. Vaste activa 1.1 Materiële vaste activa 196.458 184.056 Investeringen met een economisch nut - gronden uitgegeven in erfpacht

Nadere informatie

Stichting MicroHulp Helmond

Stichting MicroHulp Helmond Stichting MicroHulp Helmond te Helmond Jaarrekening 2014 INHOUDSOPGAVE Pagina Algemeen 2 Jaarrekening 2014 Balans per 31 december 2014 3 Resultatenrekening over 2014 4 Grondslagen van waardering en resultaatbepaling

Nadere informatie

Stichting Jazz Orchestra of the Concertgebouw gevestigd te Amsterdam. Jaarverslag 2014

Stichting Jazz Orchestra of the Concertgebouw gevestigd te Amsterdam. Jaarverslag 2014 Stichting Jazz Orchestra of the Concertgebouw gevestigd te Jaarverslag 2014 1 Inhoudsopgave Pagina 1. Jaarrekening 1.1 Balans per 31 december 2014 3 1.2 Staat van baten en lasten over 2014 5 1.3 Grondslagen

Nadere informatie

1. Inleiding en richtlijnen

1. Inleiding en richtlijnen NOTITIE RENTE 2017 1. Inleiding en richtlijnen 1.1 Inleiding Bij de wijzigingen van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de invoering van de Vennootschapsbelasting (VPB) voor de lagere overheden

Nadere informatie

Toelichting op de vennootschappelijke balans

Toelichting op de vennootschappelijke balans VASTE ACTIVA 19. Materiële vaste activa Terreinen en gebouwen incl. installaties 28.865 30.470 Rijdend materieel 64.836 73.673 Bedrijfsauto s 1.839 2.406 Machines en inventaris 32.247 32.641 Spoorbaan

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 565 IXA Wijziging van de sstaat van Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2010 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) Nr. 2 MEMORIE VAN

Nadere informatie

Een financieel beeld van de gemeente Heerhugowaard. Stresstest, juni 2015

Een financieel beeld van de gemeente Heerhugowaard. Stresstest, juni 2015 Een financieel beeld van de gemeente Heerhugowaard. Stresstest, juni 2015 Inleiding Dit is de vierde keer dat u de stresstest van de gemeente Heerhugowaard ontvangt. Het is een update van de cijfers zoals

Nadere informatie

Stichting Parc Spelderholt (Enkelvoudig) Spelderholt 9 7361DA Beekbergen

Stichting Parc Spelderholt (Enkelvoudig) Spelderholt 9 7361DA Beekbergen Stichting Parc Spelderholt (Enkelvoudig) Spelderholt 9 7361DA Beekbergen KvK-nummer: 41042514 Jaarrekening 2014 (voorlopige versie) 25 juni 2015 Inhoud JAARSTUKKEN 2014 JAARREKENING (enkelvoudig) Enkelvoudige

Nadere informatie

Vorderingen en overlopende activa 20.228 31.329. Effecten 1.108.457 928.382. Liquide middelen 13.662 72.061

Vorderingen en overlopende activa 20.228 31.329. Effecten 1.108.457 928.382. Liquide middelen 13.662 72.061 III JAARREKENING 1. Balans per 31 december 2012 (na resultaatbestemming) ACTIEF FINANCIËLE VASTE ACTIVA Lening u/g 500.000 500.000 500.000 500.000 VLOTTENDE ACTIVA Vorderingen en overlopende activa 20.228

Nadere informatie

Paragraaf Financiering

Paragraaf Financiering Paragraaf Financiering De Financieringsparagraaf is samen met het treasurystatuut bij de invoering van de wet Fido, per 1 januari 2001 verplicht gesteld. Het doel is om de raad op deze wijze beter te informeren

Nadere informatie

3.4 Paragraaf Financiering

3.4 Paragraaf Financiering 3.4 Paragraaf Financiering 3.4.1 Inleiding In deze paragraaf komen de onderwerpen aan de orde die behoren tot het geldstromenbeleid van de gemeente. Dit zijn risicobeheer (met name rente en kredietrisico),

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STTSOURNT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 38101 4 november 2015 Regeling van de Minister van innenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 26 oktober 2015, nr. 2015-0000611752,

Nadere informatie

Regeling waardering en afschrijving activa 2016 Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland (BSGR)

Regeling waardering en afschrijving activa 2016 Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland (BSGR) Regeling waardering en afschrijving activa 2016 Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland (BSGR) Artikel 1. Definities In deze regeling wordt verstaan onder: Activa De bezittingen van de BSGR, deze zijn ingedeeld

Nadere informatie

Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting.

Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting. Hoofdstuk 4 Beoordeling van de liquiditeit Extra opgaven Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting. Opgave 4.4a De handelsonderneming Hartema vof heeft

Nadere informatie

Addendum/Erratum bij de jaarrekening 2005 van de Provincie Noord-Brabant

Addendum/Erratum bij de jaarrekening 2005 van de Provincie Noord-Brabant Addendum/Erratum bij de jaarrekening 2005 van de Provincie Noord-Brabant Het totaal van de lasten in de jaarrekening bedraagt 678,6 miljoen en het totaal van de baten bedraagt 668,7 miljoen, waarmee de

Nadere informatie

Stichting Platform Centrummanagement Zeist Steynlaan 45 3701 EB Zeist JAARREKENING 2009

Stichting Platform Centrummanagement Zeist Steynlaan 45 3701 EB Zeist JAARREKENING 2009 371 EB Zeist JAARREKENING 29 Inhoudsopgave Pag. VERSLAG 1 Samenstellingsverklaring 2 Resultaat 3 Financiële positie JAARREKENING 1 Balans per 31 december 2 Staat van Baten en Lasten 3 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting

Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting Avalex Verkorte jaarrekening 2011 Balans, Resultatenoverzicht en beknopte toelichting Den Haag 28 juni 2012 Inleiding Dit document bevat jaarcijfers van Avalex over het boekjaar 2011. Het bevat een balans

Nadere informatie

Jaarverslag over 2014

Jaarverslag over 2014 Woontij Projecten B.V. Jaarverslag over 2014 18 maart 2015 INHOUDSOPGAVE 1 JAARVERSLAG VAN HET BESTUUR 1. Algemene gegevens 2 2. Van het bestuur 3 2 JAARREKENING 2014 1. Balans 4 2. Winst- en verliesrekening

Nadere informatie

Stichting MicroHulp Helmond

Stichting MicroHulp Helmond Stichting MicroHulp Helmond te Helmond Jaarrekening 2015 INHOUDSOPGAVE Pagina Algemeen 2 Jaarrekening 2015 Balans per 31 december 2015 3 Resultatenrekening over 31 december 2015 4 Grondslagen van waardering

Nadere informatie

Stichting CHAVAH. Jaarrekening. Stichting CHAVAH

Stichting CHAVAH. Jaarrekening. Stichting CHAVAH Jaarrekening Stichting CHAVAH 2015 1 Inhoudsopgave BESTUURSVERSLAG 3 JAARREKENING 2015 6 BALANS PER 31 DECEMBER 2015 7 STAAT VAN BATEN EN LASTEN 2014-15 8 TOELICHTING BEHORENDE TOT DE JAARREKENING 2015

Nadere informatie

AEFIDES INSPIRATIS I BV TE GRONINGEN. Jaarverslag 2011 25 april 2012

AEFIDES INSPIRATIS I BV TE GRONINGEN. Jaarverslag 2011 25 april 2012 AEFIDES INSPIRATIS I BV TE GRONINGEN Jaarverslag 2011 INHOUDSOPGAVE Pagina JAARVERSLAG 1 Opdracht 2 2 Algemeen 3 3 Resultaat 4 4 Financiële positie 5 5 Directieverslag 6 JAARREKENING 1 Balans per 31 december

Nadere informatie

Balans per 31 december 2011 2011 2010. Vaste activa Materiële vaste activa 167.572 110.503

Balans per 31 december 2011 2011 2010. Vaste activa Materiële vaste activa 167.572 110.503 Jaarrekening 2011 Balans per 31 december 2011 2011 2010 Activa Vaste activa Materiële vaste activa 167.572 110.503 Vlottende activa Voorraden 38.103 98.072 Vorderingen 11.416 16.580 Liquide middelen 65.514

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

Bijlage 2 bij CI/06/40c RENTENORMERINGSBALANS BIJ NACALCULATIE 2005. t.a.v. de bepaling van de aanvaardbare rentekosten 2005

Bijlage 2 bij CI/06/40c RENTENORMERINGSBALANS BIJ NACALCULATIE 2005. t.a.v. de bepaling van de aanvaardbare rentekosten 2005 Behoort bij nacalculatie 2005 (390) RENTENORMERINGSBALANS BIJ NACALCULATIE 2005 t.a.v. de bepaling van de aanvaardbare rentekosten 2005 Klinisch-genetische centra 2 CALCULATIEMODEL RENTEKOSTEN Regel ACTIVA

Nadere informatie

Stresstest. Een financieel beeld van gemeente Deventer. 1 februari Marcel Knip, Auke Jacobs en Mechteld Sanders

Stresstest. Een financieel beeld van gemeente Deventer. 1 februari Marcel Knip, Auke Jacobs en Mechteld Sanders Stresstest Een financieel beeld van gemeente Deventer 1 februari 2012 Marcel Knip, Auke Jacobs en Mechteld Sanders Stresstest algemeen Doelstelling gemeente Inzicht verkrijgen in financiële flexibiliteit

Nadere informatie

Jaarbericht Weller Wonen Holding BV 2014

Jaarbericht Weller Wonen Holding BV 2014 Jaarbericht Weller Wonen Holding BV 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2 2. Jaarrekening 3 2.1 Balans per 31-12-2014 (voor winstbestemming) 3 2.2 Winst en verliesrekening over 2014 4 2.3 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie