Engineering Embedded Systems Engineering

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Engineering Embedded Systems Engineering"

Transcriptie

1 Engineering Embedded Systems Engineering Interfacetechnieken

2 Inhoud 1 Timing digitale schakelingen Berekenen delay-tijd Theorie van Thevenin Theorie van Norton Oefenopgaven RC-Delay Antwoorden van oefenopgave RC-delay

3 800 W 400 W Interfacetechnieken Timing digitale schakelingen Tussen een in- en uitgang van een digitale schakeling zal altijd een capaciteit (parasitaire capaciteit) aanwezig zijn, de grote hiervan is afhankelijk van: - de uitgangscapaciteit van een poort - de ingangscapaciteit van een poort - de lengte van de bedrading (print sporen) tussen de in- en uitgangspoort. +5V I zender 200 pf ontvanger De zender is in dit voorbeeld belast met 200pF. De uitgangskarakteristiek van de zender en ingangskarakteristiek van de ontvanger ziet er dan als volgt uit: U (V) 5 4 ontvanger zender laag 3 2 zender hoog I (ma) Als we dan kijken naar de uitgang van de zender bij een hoog wordend signaal, zal de uitgangsstroom de C (capaciteit) opladen, de duur van het opladen van de C is afhankelijk van de grote van de C en de R, grotere C en/of R zorgt ervoor dat het opladen vertraagd wordt

4 De pulsbreedte van een signaal is afhankelijk van het meetniveau en de flanksteilheid. Het meetniveau, ook wel drempelspanning of threshold voltage genoemd, is afhankelijk van het (familie) type poort (TTL, CMOS, etc). Dus verschillende type poorten hebben verschillende schakeltijden bij hetzelfde ingangssignaal. Voor een TTL poort gelden de volgende drempels: Met < t1 waarde = 0, >t2 waarde =1 en <t2 en >t1 waarde is ongedefinieerd. Als de flanksteilheid afneemt ten opzichte van het meetniveau dan kan er het gevaar ontstaan op zgn. slappe flanken, wat tot gevolg kan hebben dat bij smalle pulsbreedte niet geschakeld wordt, C niet voldoende opgeladen of ontladen, zodat drempelspanning niet wordt bereikt, ook kan er oscillatie ontstaan. Factoren die de timing van een digitale schakeling beïnvloeden zijn: - spreiding in de productie van de circuits (binnen de specificaties) - Temperatuur - Voedingspanning - belasting van de uitgang van de schakeling - spanningsniveaus waarop gemeten wordt - flanksteilheid van de ingang De timing met gecorrigeerd worden bij te lange verbindingen (looptijd per meter is ongeveer 5nS) en bij afwijkende belasting. De delay bij afwijkende belasting, en dus capaciteit, is te berekenen

5 2 Berekenen delay-tijd Stappen voor het berekenen van de delay: 1. Bepaal de maximale capacitieve belasting: uitgang = 10 pf ingang = 5 pf bedrading = 1 pf/cm 2. Bepaal de spanning op de ontvanger voor het schakelen van de zender (t<0): Bepaal het vervangingsschema van de zender (voor t<0). Bepaal het vervangingsschema van de ontvanger(s) (voor t<0). Vervang alle bronnen en weerstanden door een spanningsbron en een weerstand (Norton en Thevenin). 3. Bepaal de spanning waarbij de ontvanger op zijn laatst schakelt (worst case drempelspanning). 4. Bepaal het vervangingsschema van de zender na het schakelen (t>0). Let op het geldigheidsgebied! 5. Bepaal het vervangingsschema van de ontvanger(s) (voor t>0). Let op het geldigheidsgebied! 6. Vervang alle bronnen en weerstanden door een spanningsbron en een weerstand (Norton en Thevenin). 7. Bereken de delay, eventueel in een aantal stappen in verband met de geldigheid van de vervangingsschema's. Uc (t1) = [Uc (t0) -E].e -t1/rc + E zodat : t1 t0 = RC ln {[Uc(t0) -E]/[Uc(t1) -E]} Vaak is t0 =

6 Om een condensator van een spanning U1 naar U2 op te laden, is een tijdsduur t2-t1 nodig die gelijk is aan t2 - t1 = RC.ln{(U0 - E)/(U2 - E)} - RC.In{(U0 - E)/(U1 - E)} = = RC.ln[{(U0 - E)/(U2 - E)} / {(U0 - E)/(U1 - E)}] = = RC.ln{(U1 - E)/(U2 - E)} Hierin is U0 de spanning over de condensator op t0 = 0. Deze formule geldt als de condensator wordt opgeladen uit een spanningsbron E met inwendige weerstand R. Wordt de condensator opgeladen uit een ideale stroombron (met oneindig hoge parallelweerstand), dan geldt I = C.dU/dt = constant, zodat U(t) = I.t/C + U0 Nu geldt: t2 - t1 = C.(U2 -U1)/I Veronderstel dat we te maken hebben met de schakeling van fig. 1, waarbij een zender belast is met een condensator C = 200 pf, een afsluitweerstand R1 = 800 Ohm naar 0 V en een afsluitweerstand R2 = 400 Ohm naar 5 V en een ontvanger. Let op: We definiëren de positieve stroomrichting van zender naar ontvanger! In fig. 2 zijn de karakteristieken van zender en ontvanger gegeven. Gegeven: de drempelspanning van de ontvanger ligt tussen 1,2 V en 3,0 V

7 Laten we eerst berekenen hoelang het maximaal duurt voordat de ontvanger schakelt nadat de zender van hoog naar laag geschakeld is. De ontvanger schakelt worst case indien de spanning lager wordt dan 1,2 V. We moeten nu eerst de beginspanning U0 op de condensator uitrekenen, voordat de zender geschakeld heeft, dus als de zender 'hoog' is. Als de weerstanden R1 en R2 er niet waren, konden we deze beginspanning in fig. 2 aflezen als het snijpunt van de zenderkarakteristiek 'hoog' en de ontvanger- karakteristiek. Dit zou ongeveer 3,7 V opleveren. R1 en R2 zullen deze waarde enigszins veranderen, maar het instelpunt zal zeer waarschijnlijk op het lijnstuk blijven liggen dat van (0 ma, 4 V) naar (20 ma, 2,5 V) gaat. We moeten dit wel achteraf controleren! Voor de zender kunnen we dus een spanningsbron nemen van 4 V in serie met een weerstand van 75 Ohm, immers de bronspanning (open spanning, dus stroom = 0) van het betreffende lijnstuk is 4 V en de serieweerstand (helling) bedraagt (4-2,5) V/20mA = 75 Ohm. De ontvanger is lineair een kan worden vervangen door een spanningsbron van 2,5 V met een serieweerstand van 250 Ohm (zie fig. 2). De weerstand vinden we door de helling van de lijn te bepalen. Deze bedraagt 2,5 V/10 ma = 250 Ohm. Aldus vinden we het gehele schema van fig. 3 voor het berekenen van de beginspanning U0. Zender, R1, R2 en ontvanger kunnen we met het theorema van Thevenin vervangen door een spanningsbron met een (serie)weerstand. Thevenin zegt immers dat een netwerk van spanningsbronnen, stroombronnen en weerstanden vervangen kan worden door een enkele spanningsbron met een serieweerstand. De bronspanning van deze bron is de open spanning die gemeten (of berekend) wordt tussen de klemmen en de serieweerstand is de weerstand die gemeten of berekend wordt tussen de klemmen als alle bronnen lijn geëlimineerd (spanningsbronnen kortgesloten en stroombronnen verwijderd). Nu vergt dit theorema in de bovenstaande situatie nogal veel rekenwerk. Veel eenvoudiger is het om eerst het theorema van Norton toe te passen. Norton zegt immers dat een netwerk van spanningsbronnen, stroombronnen en weerstanden vervangen kan worden door een enkele stroombron met een parallelweerstand. De stroom van deze bron is de stroom die gemeten (of berekend) wordt tussen de kortgesloten klemmen en de parallelweerstand is de weerstand die gemeten of berekend wordt tussen de klemmen als alle bronnen zijn geëlimineerd (spanningsbronnen kortgesloten en stroombronnen verwijderd)

8 Omdat we de spanning op de ingang van de ontvanger moeten berekenen, ofwel de spanning over de condensator C, nemen we als klemmen de aansluitpunten van deze condensator. De kortsluitstroom Ik is dan 4/75 + 5/ / ,5/250 A = 75,8 ma De parallelweerstand R bedraagt: 1/R = 1/75 + 1/ / /250 = 0,021, zodat R = 47,4 Ohm. Nu is de open spanning eenvoudig te berekenen uit U0 = R.Ik = 47,4.75,8 mv = 3,60V, zodat het Thevenin vervangingsschema een spanningsbron van 3,60 V met een serieweerstand van 47,4 Ohm is. De beginspanning over de condensator bedraagt dus 3,60 V (zie fig. 3). Dit ligt inderdaad tussen 2,5 V en 4,0 V zodat de gekozen zenderkarakteristiek juist is. We moeten nu berekenen hoelang het duurt voordat de condensator een spanning van 1,2 V bereikt na het omlaag schakelen van de zender. De zender schakelt op t=0 van 'hoog' naar 'laag'. De spanning op de condensator is op dat moment 3,60 V, zodat de zender bij deze spanning van 3,60 V een stroom van -25 ma zal gaan leveren. (Bedenk immers dat de spanning over een condensator niet onmiddellijk kan veranderen!) Dit deel van de zenderkarakteristiek 'laag' kan dus vervangen worden door een ideale stroombron met een waarde van -25 ma. De stroom is immers constant voor elke spanning Uu > 1,0 V. Fig. 4 laat het vervangingsschema zien dat geldt nadat de zender omlaag heeft geschakeld.. Met Norton vinden we Ik = / / ,5/250 A = -2,5 ma en 1/R = 1/ / /250 = 0,0078, zodat R = 129 Ohm. De open spanning bedraagt dan U0 = R.Ik = 129.(-2,5) mv =,.0,32 V. Aangezien het vervangingsschema van fig. 4 geldig is tot het worst case schakelpunt van de ontvanger (1,2 V) is de gevraagde tijdsduur: t1 = RC.ln{(U0 - E)/(U1 - E)} = ln{(3,60+0,32)/(1,2+0,32)} s = 24,4 ns. Willen we vervolgens de benodigde tijdsduur berekenen voor het schakelen van de ontvanger bij een opgaande flank dan moet de condensator worst case worden opgeladen tot 3,0 V. Eerst moeten we de beginspanning op de condensator berekenen. Deze zal ongeveer 0,7 V bedragen (zie fig. 2), immers de verschuiving ten gevolge van - 8 -

9 R1 en R2 zal niet erg groot zijn. De karakteristiek van de zender zal derhalve het lijnstuk zijn door de punten (-25 ma, 1 V) en (0 ma, 0,5 V). De open spanning bedraagt 0,5 V en de serieweerstand (helling) (1,0-0,5) V/ 25 ma = 20 Ohm. Fig. 5 geeft het bijbehorende vervangingsschema. Met Norton vinden we Ik. = 0,5/20 + 5/ / ,5/250 A = 47,5 ma en 1/R = 1/20 + 1/ / /250 = 0,058, zodat R = 17,3 Ohm. De open spanning bedraagt dan U0 = R.Ik = 17,3.(47,5) mv = 0,82 V. De beginspanning over de condensator bedraagt dus 0,82 V (zie fig. 5). Dit is inderdaad lager dan 1,0 V zodat de gekozen zenderkarakteristiek juist is. We moeten nu berekenen hoelang het duurt voordat de condensator een spanning van 3,0 V bereikt na het omhoog schakelen van de zender. De zender schakelt op t=0 van 'laag' naar 'hoog'. De spanning op de condensator is op dat moment 0,82 V, zodat de zender bij deze spanning een stroom van ongeveer 33 ma zal gaan leveren (zie fig. 2). (Bedenk dat de spanning over een condensator niet onmiddellijk kan veranderen!) Dit deel van de zenderkarakteristiek 'hoog' kan dus vervangen worden door het lijnstuk door de punten (20 ma, 2,5 V) en (40 ma, 0 V). De serieweerstand van de zender bedraagt in dit gebied dus (2,5-0) V /20 ma = 125 Ohm en de bronspanning (open spanning waarbij de stroom 0 is) bedraagt ma = 5,0 V. Fig. 6 laat het vervangingsschema zien dat geldt onmiddellijk nadat de zender omhoog heeft geschakeld. Norton levert Ik = 5/ / / ,5/250 A = 62,5 ma en 1/R = 1/ / / /250 = 0,016, zodat R = 63,5 Ohm. De open spanning bedraagt dan U0 = R.Ik = 63,5. (62,5) mv = 3,97 V. Aangezien het vervangingsschema van fig. 6 slechts geldt tot Uu = 2,5 V - 9 -

10 berekenen we eerst de tijdsduur t1 voor het opladen van de condensator van 0,82 V tot 2,5 V: t1 = RC.ln{(U0 - E)/(U1 - E)} = 63, ln{(0,82-3,97)/(2,5-3,97)} s = 9.7ns. Voor 2,5 V < Uu < 4,0 V geldt het vervangingsschema van fig. 3. Het opladen van de condensator van 2,5 V tot 3,0 V duurt dan t2 -t1 = RC.ln{(U1 - E)/(U2 - E)} = 47, ln{(2,5-3,60)/(3,0-3,60)} s = 5,7ns. De totale vertraging ten gevolge van de condensator bij het omhoog schakelen duurt dus t1 + t2 = 15.4 ns

11 3 Theorie van Thevenin De toepassing van deze theorie laat toe om ingewikkelde kringen met combinaties van serie- en parallelschakelingen te vereenvoudigen zodat we uiteindelijk nog maar een quasi elementaire kring op te lossen hebben. Een zelfde ingewikkelde kring zal dan bij het aansluiten van andere belastingen, eenvoudig op te lossen zijn. Deze kring kennen we al en is niet moeilijk op te lossen. Van deze schakeling kunnen we uitrekenen welke stroom door RL vloeit bij veranderen van deze weerstand in 1,5kOhm, 3kOhm en 4,5kOhm enz... Kijk naar volgend schema: Als de belasting 900 Ohm bedraagt, dan is de stroom: U 3 I= = = 1 ma R Herrekenen voor RL = 3,9kOhm, is makkelijk, nl. 0,5 ma enz. Omdat het hier om een één mazige kring (één enkele kring) gaat, is alleen maar het toepassen van de wet van Ohm nodig

12 De theorie van Thevenin laat toe om gelijk welke complexe kring te herleiden tot ééntje met maar één maze, bevattend één bron, één inwendige weerstand en één al dan niet variërende belasting. Twee definities: Spanning van Thevenin : Is de spanning aan de klemmen zonder dat de belasting wordt aangesloten. (nullast of openklem spanning). We benoemen dit V th Weerstand van Thevenin : Is de weerstand die men aan de klemmen ziet als men ALLE bronnen door een kortsluiting vervangt en de stroombron door een open kring (geen belasting aangesloten) We noemen deze R th Een voorbeeld : Kijk naar de schakeling hierboven. De bedoeling is om de stroom door RL te bepalen. RL bedraagt respectievelijk 1, 3 en 5KOhm. 1 - Het is de bedoeling om de schakeling volgens volgend figuur te vereenvoudigen. 2 - Bepaal de weerstand van Thevenin : - Koppel RL los - Sluit de bron kort - Het volgende schema verschijnt:

13 De weerstand van 4kOhm staat in parallel met de weerstand van 2kOhm. Dit geeft ons 1,33kOhm. Deze equivalente weerstand is bij de 5kOhm te voegen, maar in serie. Dit maakt: 5 + 1,33 = 6,33kOhm Rth = 6,33kOhm 3 - Bepaal de spanning van Thevenin Vth Herneem het origineel schema We vinden :, door de 5kOhm vloeit geen stroom want RL is niet aangesloten. We hebben eenvoudigweg de verhouding van de spanningen berekend. Anders uitgedrukt : de spanningsdeler. Een andere manier gaat via de stroombepaling door de 2 en 4kOhm, daar men er aan moet denken dat de belasting NIET aan gesloten is. De spanning op de klemmen van de 4kOhm wordt : U= R x I U = 4000 x = 8V Opmerking Vergeet niet om de belasting Rl los van de schakeling te koppelen 1- RL los koppelen

14 2 - Merk onmiddellijk de spanningen op door de 2 en 4kOhm gevormde deler. door de 5kOhm Er vloeit GEEN stroom: dus geen spanningsval. 3 - Of door de stroom bepaling door weerstand 4KΩ. 4 -We gaan door : 4 - Herteken : Zie boven. Deze 6,33kOhm vinden we door de serieschakeling van 5kOhm met het resultaat van de parallel schakeling van 2 en 4kOhm of 1,33kOhm/ Zie punt 2. Het geheel wordt herleid tot een spanningsbron van 8 V in serie met een weerstand van 6,33kOhm. Waarde voor RL : kOhm Het is duidelijk dat we hier nog enkel de wet van Ohm moeten toepassen. Berekening voor 1000 Ohm U 8 I= = = 1,09 ma R Berekening voor 3000 Ohm U 8 I= = = 857 µa R Berekening voor 5000 Ohm U 8 I= = = 706 µa R

15 4 Theorie van Norton Thevenin reduceerde de complexe kring tot een spanningbron in serie met één weerstand. Parallel hierop werd dan een belasting aangesloten. De werkwijze van Norton is gelijkaardig maar we gebruiken de omzetting via een stroombron en een parallelweerstand. Het volstaat om volgende principes te begrijpen: We bepalen eerst de weerstand. Deze is gelijk aan deze uit Thevenin. Vervolgens bepalen we de kortsluitstroom. Hiervoor vervangen we de belasting door een kortsluiting en bepalen de stroom. Deze stroom zal de maximum stroom zijn die de bron zal kunnen leveren. Blijft nog de belasting aan te sluiten en de stroom doorheen deze belasting te bepalen of te berekenen. Opgepast: we gebruiken hiervoor het principe van proportionaliteit zoals bij de spanningsdeler. Let er op dat het om stromen gaat, met als gevolg dat we deze verhouding volgens het parallelprincipe moeten toepassen (de stroom splitst zich in twee delen ) Twee definities: Eerst voor de weerstand van Norton: Deze is identiek aan Thevenin, daarom passen we dat strikt toe (ook in de berekening), enkel met dit verschil dat deze weerstand in parallel op de stroombron komt (anders loopt er geen stroom). Vervolgens de stroom: We sluiten de belasting kort ( in het echte schema ) en berekenen de stroom die dan zal vloeien. deze waarde is :

16 Verander de kring volgens Thevenin in een kring volgens Norton: Hierboven zien we een kring volgens Thevenin. We weten dat de weerstand identiek maar parallel op de belasting staat bij de vervanging naar stroombron (zie beide schema's links). We bepalen dan de stroombron: we sluiten punten A en B kort en bepalen de stroom die dan vloeit. Vth 10 I = I= = 5 ma Rth 2000 Merk het resultaat hierboven. Een voorbeeld: Bekijk het schema hieronder reken de stroom in RL als RL = 1-2 et 8kOhm Bereken de weerstand van Thevenin

17 1 - Maak de belasting los. 2 - Sluit de spanningsbron kort en bepaal de weerstand. Merk 2k//8k = 1600 Ohm Bereken de kortsluit stroom : ( een goede raad: teken bij elke stap het schema ) 1 - Vervang de belasting door een kortsluiting. De 8kOhm wordt kortgesloten, blijft enkel de weerstand van 2000 Ω in de kring. Icc = 10/2000 I cc= 5 ma Volgend schema is het resultaat van deze redenering Sluit de weerstand van 1000Ohm aan. Passen we het principe van de proportionaliteit toe (cfr. de spanningsdeler, maar nu met stroom) Merk op dat in de weerstand met de kleinste waarde de grootste stroom zal vloeien. We hebben nu een stroom van 5 ma die splitst in twee ongelijke stromen Rth en RL. De stroom doorheen RL : IRL = = = 3,08 ma Op gelijkaardige manier Rth : IRL = = 5 x 1000 / (1,6 +1) = 5000/2,6 = 1,92mA

18 5 Oefenopgaven RC-Delay Opgave 1 a. Teken de in- en uitgangskarakteristieken van een schakeling als gegeven is: ingang: E = 1,0 V en Ri = 200 Ohm uitgang hoog: E = 5,0 V en Ru = 100 Ohm voor Uu > 4,0 V E = 7,0 V en Ru = 300 Ohm voor Uu < 4,0 V uitgang laag: lu = -50 ma voor Uu > 1,5 V E = 0,5 V en Ru = 20 Ohm voor Uu < 1,5 V b. Geef in de getekende karakteristieken duidelijk de instelpunten aan voor uitgang = hoog en voor uitgang = laag, indien de zender-uitgang alleen belast is met een ontvanger-ingang. c. Bereken de maximale vertraging ten gevolge van een belastingscapaciteit van 200 pf bij een opgaande flank als de zender-uitgang is belast met een ontvanger-ingang en met een weerstand van 250 Ohm naar een spanning van 2,5 V. De drempelspanning van de ontvanger ligt tussen 1,0 V en 2,5 V. t1 t0 = R.C. In(U0-E)/(U1-E) d. Bereken de maximale vertraging ten gevolge van een belastingscapaciteit van 200 pf bij een neergaande flank als de zender-uitgang is belast met een ontvanger-ingang en met een weerstand van 250 Ohm naar een spanning van 2,5 V. De drempelspanning Udr van de ontvanger ligt tussen 1,0 V en 2,5 V. Opgave 2 a. Teken de in- en uitgangskarakteristieken van een schakeling als gegeven is: ingang: E = 1,0 V en Ri = 200 Ohm voor Ui > 2,0 V E = -1,0 V en Ri = 600 Ohm voor Ui < 2,0 V uitgang hoog: E = 3,0 V voor Iu < 20 ma E = 5,0 V en Ru = 100 Ohm voor Iu > 20 ma uitgang laag: lu = -40 ma voor Uu > 1,0 V E = 0,2 V en Ru = 20 Ohm voor Uu < 1,0 V b. Geef in de getekende karakteristieken duidelijk de instelpunten aan voor uitgang = hoog en voor uitgang = laag, indien de zender-uitgang alleen belast is met een ontvanger-ingang. c. Bereken de maximale vertraging ten gevolge van een belastingscapaciteit van 200 pf bij een opgaande flank als de zender belast is met een ontvanger- ingang en een weerstand van 300 Ohm naar een spanning van 3 V. De drempelspanning van de ontvanger ligt tussen 1,0 V en 2,5 V. t1 t0 = R.C.In(U0-E)/(U1-E)

19 Opgave 3 Gegeven zijn de uitgangskarakteristieken van de zender en de ingangskarakteristiek van de ontvanger.. De drempelspanning van de ontvanger ligt tussen 1,5 V en 3,5 V. Bereken de worst case vertragingstijd voor de opgaande flank van het signaal. t1 t0 = R.C.In(U0-E)/(U1-E) Opgave 4 In een bussysteem bevinden zich een afsluitweerstand van 3kOhm naar +6 V en een afsluitweerstand van 6kOhm naar aarde. De zender heeft de volgende karakteristieken : 1-niveau: O-niveau: E = 5 V en R = 500 Ohm I = -40 ma voor Uu > 0,4 V E = 0,2 V en R = 5 Ohm voor Uu < 0,4 V De ontvanger heeft de volgende karakteristiek: E = 2,0 V en R = 200 Ohm voor Ui > 2,0 V E = 2,0 V en R = 100 Ohm voor Ui < 2,0 V 0,8 V < drempelspanning < 2,0 V a. Teken nauwkeurig de karakteristieken van zender en ontvanger. b. Bereken de maximale vertragingstijd voor de neergaande flank van het signaal als de zender bovendien belast is met 200 pf. t1 t0 = R.C.In(U0-E)/(U1-E)

20 6 Antwoorden van oefenopgave RC-delay Opgave 1 a. b. c. t1 - t0 = 81, In{(0,68-3,11)/(2,5-3,11) = 22,4 ns d. t1 - t0 = 111, In{(3,11 + 3,89)/(1,5 + 3,89) = 5,8ns t2 - t1 = 16, In{(1,5-0,68)/(1,0-0,68) = 3,2 ns Dus t2 t0 = 5,8 + 3,2 = 9,0 ns Opgave 2 a. b. c. t1 - t0 = 66, In{(0,33-3,9)/(2,0-3,9) = 8,4 ns t2 - t1 = 54, In{(2,0-3,5)/(2,5-3,5) = 4,4 ns Dus t2 t0 = 8,4 + 4,4 = 12,8 ns Opgave

21 t1 - t0 = In{(0,4-10)/(3,5-10) = 29,5 ns Opgave 4 a. b. t1 t0 = ,2. ln((2,93 + 5,09)/(2,0 + 5,09)) = 4,49ns t2 t1 = 95. 0,2. ln ((2,0 + 1,71)/(0,8 + 1,71)) = 7,42ns Dus de totale delay t2 - t0-21 -

Elektrische Netwerken

Elektrische Netwerken Elektrische Netwerken 1 Project 1 Info te verkrijgen via: http://www.hanese.nl/~jonokiewicz/ Programma Week 1: DC stromen en spanningen Week 2: Serie en parallel, l stroomdeling, spanningsdeling Week 3:

Nadere informatie

Bij een uitwendige weerstand van 10 is dat vermogen 10

Bij een uitwendige weerstand van 10 is dat vermogen 10 Elektriciteitsleer Inwendige weerstand Een batterij heeft een bronspanning van 1,5 V en een inwendige weerstand van 3,0. a. Teken de grafiek van de klemspanning als functie van de stroomsterkte. Let er

Nadere informatie

Toets 1 IEEE, Modules 1 en 2, Versie 1

Toets 1 IEEE, Modules 1 en 2, Versie 1 Toets 1 IEEE, Modules 1 en 2, Versie 1 Datum: 16 september 2009 Tijd: 10:45 12:45 (120 minuten) Het gebruik van een rekenmachine is niet toegestaan. Deze toets telt 8 opgaven en een bonusopgave Werk systematisch

Nadere informatie

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring 1 De stroom- of ampèremeter De ampèremeter is een meetinstrument om elektrische stroom te meten. De sterkte van een elektrische stroom wordt uitgedrukt in ampère, vandaar de naam ampèremeter. Voorstelling

Nadere informatie

Netwerken. De ideale spanningsbron. De ideale stroombron. De weerstand. De bouwstenen van elektrische netwerken.

Netwerken. De ideale spanningsbron. De ideale stroombron. De weerstand. De bouwstenen van elektrische netwerken. Netwerken De bouwstenen van elektrische netwerken. Topologie van netwerken. Wetten van Kirchoff. Netwerken met één bron. Superpositiestelling. Stellingen van Thevenin en Norton. Stelsel van takstromen.

Nadere informatie

Gemengde schakelingen

Gemengde schakelingen Gemengde schakelingen We hebben in vorige lessen de serieschakeling en de parallelschakeling behandeld. Veel schakelingen zijn een combinatie van de serieschakeling en de parallelschakeling. Dat noemen

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Elektrodynamica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN 9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN Een parallelschakeling komt in de praktijk vaker voor dan een serieschakeling van verbruikers. Denken we maar aan alle elektrische apparaten die aangesloten zijn op

Nadere informatie

Opgaven bij hoofdstuk 12

Opgaven bij hoofdstuk 12 32 Meerkeuze-opgaven Opgaven bij hoofdstuk 12 12.6 Van een lineaire tweepoort is poort 1 als ingang en poort 2 als uitgang op te vatten. Bij de Z-parametervoorstelling van deze tweepoort geldt dan: a:

Nadere informatie

Antwoorden bij Deel 1 (hfdst. 1-8)

Antwoorden bij Deel 1 (hfdst. 1-8) Elektrische netwerken Oefenopgaven: open vragen Hints en Antwoorden Antwoorden bij Deel 1 (hfdst. 1-8) Hoofdstuk 1 1.1 15 S 1.2 4,5 A 1.3 2 A, 4 A, 6 A 1.4 5 ma,!2,5 ma 1.5 B: in strijd met de stroomwet;!1

Nadere informatie

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF NETWERKEN EN DE WETTEN VN KIRCHHOFF 1. Doelstelling van de proef Het doel van deze proef is het bepalen van de klemspanning van een spanningsbron, de waarden van de beveiligingsweerstanden en de inwendige

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 4 november Brenda Casteleyn, PhD

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 4 november Brenda Casteleyn, PhD Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Elektrodynamica 4 november 2017 Brenda Casteleyn, PhD Met dank aan: Atheneum van Veurne, Leen Goyens (http://users.telenet.be/toelating) 1. Inleiding

Nadere informatie

Opgaven bij hoofdstuk 20 20.1. Bepaal R 1 t/m R 3 (in het sternetwerk) als in de driehoek geldt: R 1 = 2 ks, R 2 = 3 ks, R 3 = 6 ks 20.

Opgaven bij hoofdstuk 20 20.1. Bepaal R 1 t/m R 3 (in het sternetwerk) als in de driehoek geldt: R 1 = 2 ks, R 2 = 3 ks, R 3 = 6 ks 20. Elektrische Netwerken 49 Opgaven bij hoofdstuk 20 20.1 Bepaal R 1 t/m R 3 (in het sternetwerk) als in de driehoek geldt: R 12 = 1 ks, R 23 = 3 ks, R 31 = 6 ks 20.2 Bepaal R 12 t/m R 31 (in de driehoek)

Nadere informatie

Serie. Itotaal= I1 = I2. Utotaal=UR1 + UR2. Rtotaal = R1 + R2. Itotaal= Utotaal : Rtotaal 24 = 10 + UR2 UR2 = 24 10 = 14 V

Serie. Itotaal= I1 = I2. Utotaal=UR1 + UR2. Rtotaal = R1 + R2. Itotaal= Utotaal : Rtotaal 24 = 10 + UR2 UR2 = 24 10 = 14 V Om te onthouden Serieschakeling Parallelschakeling Itotaal= I = I2 Utotaal=U + U2 totaal = + 2 Itotaal=I + I2 Utotaal= U = U2 tot 2 enz Voor elke schakeling I totaal U totaal totaal Itotaal= I = I2 Utotaal=U

Nadere informatie

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden Naam: Nr.: Groep: Klas: Datum: DEEL 6 In de vorige oefeningen heb je reeds een A-meter, die een kleine inwendige weerstand bezit, in serie leren schakelen met een gebruiker. Door de schakelstand te veranderen

Nadere informatie

1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen

1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen Hoofdstuk 3 Elektrodynamica Doelstellingen 1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen Elektrodynamica houdt de studie

Nadere informatie

Module 1: werken met OPAMPS. Project 1 : Elementaire lineaire OPAMP schakelingen.

Module 1: werken met OPAMPS. Project 1 : Elementaire lineaire OPAMP schakelingen. Vak: Labo elektro Pagina 1 / / Module 1: werken met OPAMPS. Project 1 : Elementaire lineaire OPAMP schakelingen. 1. Opgaven. - Zoek de bijzonderste principe schema s en datagegevens. Meet de opstellingen

Nadere informatie

9.2 Bepaal de harmonische tijdsfuncties die horen bij deze complexe getallen: U 1 = 3 + 4j V; U 2 = 3e jb/8 V; I 1 =!j + 1 ma; I 2 = 7e!jB/3 ma.

9.2 Bepaal de harmonische tijdsfuncties die horen bij deze complexe getallen: U 1 = 3 + 4j V; U 2 = 3e jb/8 V; I 1 =!j + 1 ma; I 2 = 7e!jB/3 ma. Elektrische Netwerken 21 Opgaven bij hoofdstuk 9 9.1 Geef de complexe weergave van deze tijdsfuncties: u 1 =!3.sin(Tt+0,524) V; u 2 =!3.sin(Tt+B/6) V; u 3 =!3.sin(Tt+30 ) V. (Klopt deze uitdrukking?) 9.2

Nadere informatie

Opgaven bij hoofdstuk 9

Opgaven bij hoofdstuk 9 24 Meerkeuze-opgaven Opgaven bij hoofdstuk 9 9.14 Gegeven de complexe spanning: û = +12 + 5j [V]. Deze komt overeen met een wisselspanning: a: u(t) =!13.cos(Tt! 0,39) [V] b: u(t) = +13.cos(Tt! 0,39) [V]

Nadere informatie

Fig. 5.1: Blokschema van de 555

Fig. 5.1: Blokschema van de 555 5 Timer IC 555 In de vorige drie hoofdstukken hebben we respectievelijk de Schmitt-trigger, de monostabiele en de astabiele multivibrator bestudeerd. Voor ieder van deze schakelingen bestaan in de verschillende

Nadere informatie

Elektrische netwerken

Elektrische netwerken Deel 1: de basis H1 - H4: basisbegrippen gelijkspanning Opgaven bij hoofdstuk 1... 1 Opgaven bij hoofdstuk 2... 2 Opgaven bij hoofdstuk 3... 4 Opgaven bij hoofdstuk 4... 7 H5 - H8: basisbegrippen wisselspanning

Nadere informatie

Leerling maakte het bord volledig zelf

Leerling maakte het bord volledig zelf 3. Oefeningen en Metingen 3.. Montageoefening Bouw een paneel als volgt: lampvoeten monteren draden van de lampvoeten naar een suikertje verbindingsstuk brengen. Twee verbindingsstukken doorverbinden.

Nadere informatie

Elektrische stroomnetwerken

Elektrische stroomnetwerken ntroductieweek Faculteit Bewegings- en evalidatiewetenschappen 25 29 Augustus 2014 Elektrische stroomnetwerken Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be Assistent: Erik

Nadere informatie

Uitwerkingen Hoofdstuk 2 - deel 2

Uitwerkingen Hoofdstuk 2 - deel 2 Uitwerkingen Hoofdstuk 2 - deel 2 4 VWO 2.6 Serie en parallel 51. Vervanging 52. Bij de winkelstraat zijn de lampen parallel geschakeld en bij de kandelaar in serie. 53. Voorbeeld: Serie De stroom moet

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3: Netwerkanalyse

HOOFDSTUK 3: Netwerkanalyse HOOFDSTUK 3: Netwerkanalyse 1. Netwerkanalyse situering analyseren van het netwerk = achterhalen van werking, gegeven de opbouw 2 methoden manuele methode = reductie tot Thévenin- of Norton-circuit zeer

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2: Elektrische netwerken

HOOFDSTUK 2: Elektrische netwerken HOOFDSTUK 2: Elektrische netwerken 1. Netwerken en netwerkelementen elektrische netwerken situering brug tussen fysica en informatieverwerkende systemen abstractie maken fysische verschijnselen vb. velden

Nadere informatie

Men schakelt nu twee identieke van deze elementen in serie (zie Figuur 3).

Men schakelt nu twee identieke van deze elementen in serie (zie Figuur 3). jaar: 1989 nummer: 09 Men heeft een elektrisch schakelelement waarvan we het symbool weergeven in figuur 1. De (I,U) karakteristiek van dit element is weergegeven in de nevenstaande grafiek van figuur

Nadere informatie

Inhoudsopgave. - 2 - De condensator

Inhoudsopgave.  - 2 - De condensator Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Capaciteit...3 Complexe impedantie...4 De condensator in serie of parallel schakeling...4 Parallelschakeling...4 Serieschakeling...4 Aflezen van de capaciteit...5

Nadere informatie

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken.

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken. Inleiding hv Opdracht Statische elektriciteit Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken Opdracht Serie- en parallelschakeling Leg van elke schakeling uit ) of het een serie-

Nadere informatie

Hoofdstuk 26 Gelijkstroomschakeling

Hoofdstuk 26 Gelijkstroomschakeling Hoofdstuk 26 Gelijkstroomschakeling Inhoud hoofdstuk 26 Elektromotorische kracht (emk) en klemspanning. Weerstanden in serie en parallel De wetten van Kirchhoff Spanningbronnen in serie en parallel; batterijen

Nadere informatie

Opgave 2 Een spanningsbron wordt belast als er een apparaat op is aangesloten dat (in meer of mindere mate) stroom doorlaat.

Opgave 2 Een spanningsbron wordt belast als er een apparaat op is aangesloten dat (in meer of mindere mate) stroom doorlaat. Uitwerkingen 1 A Een spanningsbron wordt belast als er een apparaat op is aangesloten dat (in meer of mindere mate) stroom doorlaat. Een ideale spanningsbron levert bij elke stroomsterkte dezelfde spanning.

Nadere informatie

Elektrische netwerken

Elektrische netwerken Deel 1: de basis H1 - H4: basisbegrippen gelijkspanning Opgaven bij hoofdstuk 1... 1 Opgaven bij hoofdstuk 2... 2 Opgaven bij hoofdstuk 3... 4 Opgaven bij hoofdstuk 4... 11 H5 - H8: basisbegrippen wisselspanning

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 Het schakelen van weerstanden.

Hoofdstuk 4 Het schakelen van weerstanden. Hoofdstuk 4 Het schakelen van weerstanden.. Doel. Het is de bedoeling een grote schakeling met weerstanden te vervangen door één equivalente weerstand. Een equivalente schakeling betekent dat een buitenstaander

Nadere informatie

4 Elektrische netwerken

4 Elektrische netwerken 4 lektrische netwerken 4.1 Netwerkelementen lektrische netwerken bestaan uit componenten die meestal twee aansluitklemmen hebben. Zo n component met twee klemmen wordt een tweepool genoemd. v + lk netwerkelement

Nadere informatie

Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen. Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen, energie

Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen. Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen, energie 4M versie 1 Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen Werk netjes en nauwkeurig Geef altijd een duidelijke berekening of een verklaring Veel succes, Zan Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen,

Nadere informatie

12 Elektrische schakelingen

12 Elektrische schakelingen Elektrische schakelingen Onderwerpen: - Stroomsterkte en spanning bij parallel- en serieschakeling - Verangingsweerstand bij parallelschakeling. - Verangingsweerstand bij serieschakeling.. Stroom en spanning

Nadere informatie

Denk aan ALLE letters van FIRES! Geef duidelijke berekeningen. Er zijn 4 opgaven. Totaal 35 punten.

Denk aan ALLE letters van FIRES! Geef duidelijke berekeningen. Er zijn 4 opgaven. Totaal 35 punten. NATUURKUNDE KLAS 4 PW HOOFDSTUK PW HOOFDSTUK 2 18/12/2008 Denk aan ALLE letters van FIRES! Geef duidelijke berekeningen. Er zijn 4 opgaven. Totaal 35 punten. Opgave 1 (3 + 2 + 4 pt) Een van de natuurkundeleraren

Nadere informatie

Oefeningen Elektriciteit II Deel II

Oefeningen Elektriciteit II Deel II Oefeningen Elektriciteit II Deel II Dit document bevat opgaven die aansluiten bij de cursustekst Elektriciteit II deel II uit het jaarprogramma van het e bachelorjaar industriële wetenschappen KaHo Sint-ieven.

Nadere informatie

Basisschakelingen en poorten in de CMOS technologie

Basisschakelingen en poorten in de CMOS technologie asisschakelingen en poorten in de CMOS technologie Jan Genoe KHLim Universitaire Campus, Gebouw -359 Diepenbeek www.khlim.be/~jgenoe In dit hoofdstuk bespreken we de basisschakelingen en poorten in de

Nadere informatie

Over Betuwe College Oefeningen H3 Elektriciteit deel 4

Over Betuwe College Oefeningen H3 Elektriciteit deel 4 1 Door een dunne draad loopt een elektrische stroom met een stroomsterkte van 2 µa. De spanning over deze draad is 50 V. Bereken de weerstand van de dunne draad. U = 50 V I = 2 µa R = 50V 2µA R = 2,5 10

Nadere informatie

Elektronische Basisschakelingen Oefenzitting 1

Elektronische Basisschakelingen Oefenzitting 1 Elektronische Basisschakelingen Oefenzitting 1 Aki Sarafianos http://homes.esat.kuleuven.be/~h01m3/ Materialen Slides, opgaves, extra info,... http://homes.esat.kuleuven.be/~h01m3/

Nadere informatie

Leereenheid 3. Diagnostische toets: Enkelvoudige wisselstroomkringen

Leereenheid 3. Diagnostische toets: Enkelvoudige wisselstroomkringen Leereenheid 3 Diagnostische toets: Enkelvoudige wisselstroomkringen Let op! Bij meerkeuzevragen: Duid met een kringetje rond de letter het juiste antwoord of de juiste antwoorden aan. Vragen gemerkt met:

Nadere informatie

Gelijkstroomketens. Serie. Parallel. Weerstanden optellen R 1 R 2 R 3 E U E U R. geleidingen optellen E U E U

Gelijkstroomketens. Serie. Parallel. Weerstanden optellen R 1 R 2 R 3 E U E U R. geleidingen optellen E U E U Serie Gelijkstroomketens Weerstanden optellen R 1 R 2 R R = R 1 + R 2 + R 3 R = R i R 3 i Parallel geleidingen optellen G = G 1 + G 2 + G 3 R 1 R 2 R 3 R 1 R = 1 + 1 + 1 R 1 R 2 R 3 R = 1 R i i 1 Gelijkstroomketens

Nadere informatie

Repetitie Elektronica (versie A)

Repetitie Elektronica (versie A) Naam: Klas: Repetitie Elektronica (versie A) Opgave 1 In de schakeling hiernaast stelt de stippellijn een spanningsbron voor. De spanningsbron wordt belast met weerstand R L. In het diagram naast de schakeling

Nadere informatie

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U Inhoud Condensator... 2 Het laden van een condensator... 3 Het ontladen van een condensator... 6 Het gedrag van een condensator in een schakeling... 7 Opgaven... 8 Opgave: Alarminstallatie... 8 Opgave:

Nadere informatie

Inhoudsopgave Schakelen van luidsprekers

Inhoudsopgave Schakelen van luidsprekers Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Vermogen...3 Impedantie...3 Serieschakeling van luidsprekers...4...4...4...4 Voorbeeld...4 Parallelschakeling van luidsprekers...4...4...4...4 Voorbeeld...5

Nadere informatie

Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek

Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek Examenvragen Hoofdvragen 1) Leid de uitdrukkingen van het elektrisch vermogen af voor sinusvormige

Nadere informatie

R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk

R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk PROEFWERK TECHNOLOGIE VWO MODULE 6 ELECTRICITEIT VRIJDAG 19 maart 2010 R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk 2P 2P 2P Opgave 1 Tup en Joep willen allebei in bed lezen. Ze hebben allebei een fietslampje.

Nadere informatie

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Technologie 1 Elektrische en elektronische begrippen Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Opleiding Pop en Media Peet Ferwerda, januari 2002 Deze instructie wordt tijdens

Nadere informatie

Aanwijzingen. Figuur 1 LDR (NORP12) Weerstand - lichtsterkte grafiek (Let op: Logaritmische schaal) Nakijkmodel

Aanwijzingen. Figuur 1 LDR (NORP12) Weerstand - lichtsterkte grafiek (Let op: Logaritmische schaal) Nakijkmodel Rotterdam Academy Tentamenvoorblad Naam: Studentnr.: Groep/klas: Tentamen voor de: Arts en Crafts Officemanagement Opleiding(en): Engineering Maintenance & Mechanic Ondernemen Pedagogisch-Educatief Mw

Nadere informatie

Parallelschakeling - 2

Parallelschakeling - 2 Parallelschakeling - 2 In de vorige les over de parallelschakeling hebben we gezien dat de spanning in de parallelschakeling overal gelijk is. Verder hebben we deelstromen berekend en opgeteld tot de totale

Nadere informatie

De overgang van een gelineariseerde schakeling naar signaalverwerkingsblok

De overgang van een gelineariseerde schakeling naar signaalverwerkingsblok De overgang van een gelineariseerde schakeling naar signaalverwerkingsblok Stefan Cosemans (stefan.cosemans@esat.kuleuven.be) http://homes.esat.kuleuven.be/~scoseman/basisschakelingen/ Voorwoord In deze

Nadere informatie

We kunnen nu met deze kabel de spanning meten door de kabel parallel te schakelen op bv het LEGO zonnepaneel, de LEGO condensator of de LEGO motor.

We kunnen nu met deze kabel de spanning meten door de kabel parallel te schakelen op bv het LEGO zonnepaneel, de LEGO condensator of de LEGO motor. Metingen met LEGO zonnepaneel en condensator In mei zullen we LEGO autootjes een circuit laten afleggen waarbij we gebruik maken van groene energie. Ik heb gekozen om zonne-energie te gebruiken en omdat

Nadere informatie

Hoofdstuk 7: Algemene versterkingstechniek

Hoofdstuk 7: Algemene versterkingstechniek Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 7: Algemene versterkingstechniek 1: Spanningsbronnen en stroombronnen We beginnen dit hoofdstuk met een aantal eigenschappen in verband

Nadere informatie

TENTAMEN Versterkerschakelingen en Instrumentatie (EE1C31)

TENTAMEN Versterkerschakelingen en Instrumentatie (EE1C31) TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica TENTAMEN Versterkerschakelingen en Instrumentatie (EE1C31) 23 juli 2015, 9.00-12.00 uur Dit tentamen bestaat uit twee opgaven

Nadere informatie

-Zoek de eventuele benodigde gegevens op in het tabellenboek. -De moeilijkere opgaven hebben een rood opgavenummer.

-Zoek de eventuele benodigde gegevens op in het tabellenboek. -De moeilijkere opgaven hebben een rood opgavenummer. Extra opgaven hoofdstuk 7 -Zoek de eventuele benodigde gegevens op in het tabellenboek. -De moeilijkere opgaven hebben een rood opgavenummer. Gebruik eventueel gegevens uit tabellenboek. Opgave 7.1 Door

Nadere informatie

Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (3)

Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (3) Magnetische toepassingen in de motorvoertuigentechniek (3) E. Gernaat, ISBN 978-90-808907-3-2 1 Theorie wisselspanning 1.1 De inductieve spoelweerstand (X L ) Wanneer we een spoel op een wisselspanning

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5

Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5 Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5 OPGAVE 1 Teken hieronder het bijbehorende schakelschema. Geef ook de richting van de elektrische stroom aan.

Nadere informatie

AS2 lecture 4. Superpositie Thévenin, Norton, en complexe stroom. Cees Keyer. Amsterdam School of technology, dept. Electronic Engineering

AS2 lecture 4. Superpositie Thévenin, Norton, en complexe stroom. Cees Keyer. Amsterdam School of technology, dept. Electronic Engineering AS2 lecture 4 Superpositie Thévenin, Norton, en complexe stroom Cees Keyer. Amsterdam School of technology, dept. Electronic Engineering November 28 Superpositie. Netwerk theorema s Superpositie beginsel:

Nadere informatie

LABORATORIUM ELEKTRICITEIT

LABORATORIUM ELEKTRICITEIT LABORATORIUM ELEKTRICITEIT 1 Proef RL in serie... 1.1 Uitvoering:... 1.2 Opdrachten... 2 Proef RC in serie... 7 2.1 Meetschema... 7 2.2 Uitvoering:... 7 2.3 Opdrachten... 7 3 Proef RC in parallel... 11

Nadere informatie

De condensator. Q = C x V of. BRON: http://on4cp.org/cursus/cc/cond.htm. Starten we met het symbool en een paar voorbeelden :

De condensator. Q = C x V of. BRON: http://on4cp.org/cursus/cc/cond.htm. Starten we met het symbool en een paar voorbeelden : BRON: http://on4cp.org/cursus/cc/cond.htm De condensator In dit hoofdstuk behandelen we de condensator als essentieel element in schakelingen. We beperken ons tot het gedrag en gebruik bij gelijkstroom;

Nadere informatie

Overgangsverschijnselen

Overgangsverschijnselen Hoofdstuk 5 Overgangsverschijnselen Doelstellingen 1. Overgangsverschijnselen van RC en RL ketens kunnen uitleggen waarbij de wiskundige afleiding van ondergeschikt belang is Als we een condensator of

Nadere informatie

SERIE-schakeling U I. THEMA 5: elektrische schakelingen. Theoretische berekening voor vervangingsweerstand:

SERIE-schakeling U I. THEMA 5: elektrische schakelingen. Theoretische berekening voor vervangingsweerstand: QUARK_5-Thema-05-elektrische schakelingen Blz. 1 THEMA 5: elektrische schakelingen Inleiding: PHET-opdracht ---> GEVAL-1 : SERIE-schakeling OPDRACHT: 1. bepaal de spanningspijlen en de stroomsterkten.

Nadere informatie

Tentamen Lineaire Schakelingen, 2 e deel (EE1300-B)

Tentamen Lineaire Schakelingen, 2 e deel (EE1300-B) Tentamen Lineaire Schakelingen, 2 e deel (EE1300-B) Plaats: DTC tentamenzaal 2 Datum: 28 januari 2014 Tijd: 09:00-12:00 uur Dit tentamen bestaat uit 6 opgaven. Gebruik voor elk vraagstuk een nieuw blad.

Nadere informatie

Gelijkstroomketens. Serie. Parallel. Weerstanden optellen R 1 R 2 R 3 E U E U R. geleidingen optellen E U E U

Gelijkstroomketens. Serie. Parallel. Weerstanden optellen R 1 R 2 R 3 E U E U R. geleidingen optellen E U E U Serie Gelijkstroomketens Weerstanden optellen R 1 R 2 R R = R 1 + R 2 + R 3 R = R i R 3 i Parallel geleidingen optellen G = G 1 + G 2 + G 3 R 1 R 2 R 3 R 1 R = 1 + 1 + 1 R 1 R 2 R 3 R = 1 R i i 1 Gelijkstroomketens

Nadere informatie

Vak: Labo elektro Pagina 1 / /

Vak: Labo elektro Pagina 1 / / Vak: Labo elektro Pagina 1 / / Verslag Transistoren. Spanningsversterking. De transistor is slechts een stroomversterker. Die tot spanningsversterker kan worden uitgebreid. Hiervoor plaatsen we een weerstand

Nadere informatie

Hertentamen Lineaire Schakelingen (EE1C11)

Hertentamen Lineaire Schakelingen (EE1C11) Hertentamen Lineaire Schakelingen (EE1C11) Datum: 6 januari 2016 Tijd: 18:30 21:30 uur Plaats: CT instructiezaal 1.96 Dit tentamen bestaat uit 6 opgaven. Deel je tijd dus goed in! Gebruik voor elk vraagstuk

Nadere informatie

Practicum complexe stromen

Practicum complexe stromen Practicum complexe stromen Experiment 1a: Een blokspanning over een condensator en een spoel De opstelling is al voor je klaargezet. Controleer of de frequentie ongeveer op 500 Hz staat. De vorm van het

Nadere informatie

Elektriciteit Inhoud. Elektriciteit demonstraties

Elektriciteit Inhoud. Elektriciteit demonstraties Elektriciteit Inhoud Inleiding : Deze les Spanning: Wat is dat, hoe komt dat? Stroom(sterkte) : Wat is dat, hoe komt dat? Practicum: (I,)-diagram van een lampje en een weerstand Weerstand : Wet van Ohm

Nadere informatie

Naam: Klas Practicum elektriciteit: I-U-diagram van lampje Nodig: spanningsbron, schuifweerstand (30 Ω), gloeilampje, V- en A-meter, 6 snoeren

Naam: Klas Practicum elektriciteit: I-U-diagram van lampje Nodig: spanningsbron, schuifweerstand (30 Ω), gloeilampje, V- en A-meter, 6 snoeren Naam: Klas Practicum elektriciteit: I-U-diagram van lampje Nodig: spanningsbron, schuifweerstand (30 Ω), gloeilampje, V- en A-meter, 6 snoeren Schakeling In de hiernaast afgebeelde schakeling kan de spanning

Nadere informatie

Lessen in Elektriciteit

Lessen in Elektriciteit Lessen in Elektriciteit Door: Gaby Sondagh en Isabel Duin Eckartcollege Tegenwoordig kunnen we niet zonder elektriciteit. Het licht in de klas, de computers waar je op werkt en allerlei andere apparaten

Nadere informatie

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U Inhoud Condensator... 2 Het laden van een condensator... 3 Het ontladen van een condensator... 5 Opgaven... 6 Opgave: Alarminstallatie... 6 Opgave: Gelijkrichtschakeling... 6 Opgave: Boormachine... 7 1/7

Nadere informatie

Voor de zend / luister amateur. Het berekenen van weerstand verzwakkers.

Voor de zend / luister amateur. Het berekenen van weerstand verzwakkers. PA0FWN. Voor de zend / luister amateur. Het berekenen van weerstand verzwakkers. Regelmatig krijgen we in b.v. Electron en andere publicaties te maken met zaken als Hf (vermogens) verzwakkers. Tussen een

Nadere informatie

Kleurencode van weerstanden.

Kleurencode van weerstanden. Kleurencode van weerstanden. x1 x2 x3 n t TC R = x1 x2 (x3) 10 n +/- t% +/- TC 1 Kleurencode van weerstanden. R = x1 x2 (x3) 10 n +/- t [%] +/- TC [ppm] x n t TC x n t TC zilver - -2 10 goud - -1 5 Zwart

Nadere informatie

Elektronische basisschakelingen: Oefenzitting 1

Elektronische basisschakelingen: Oefenzitting 1 Elektronische basisschakelingen: Oefenzitting 1 Aki Sarafianos (aki.sarafianos@esat.kuleuven.be) ESAT 91.22 October 21, 2013 Formuleoverzicht In zitting 1 en 2 worden volgende constanten en modellen gebruikt:

Nadere informatie

Werkblad 1 Serieschakeling gelijke lampjes

Werkblad 1 Serieschakeling gelijke lampjes Werkblad 1 Serieschakeling gelijke lampjes In een serieschakeling gaat de stroom door alle onderdelen. In figuur 1 gaat de stroom eerst door lampje 1, dan door lampje 2, om terug te komen bij de spanningsbron.

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

Opgaven bij hoofdstuk 20

Opgaven bij hoofdstuk 20 Elektrische Netwerken 67 Opgaven bij hoofdstuk 20 20.9 Wij willen nevenstaand weerstandsnetwerk vereenvoudigen, tussen de klemmen A en B. Voor de vervangingsweerstand R x geldt: a R x $ 19 [ks] b: 19 >

Nadere informatie

Van Dijk Educatie Parallelschakeling 2063NGQ0571. Kenteq Leermiddelen. copyright Kenteq

Van Dijk Educatie Parallelschakeling 2063NGQ0571. Kenteq Leermiddelen. copyright Kenteq Parallelschakeling 2063NGQ0571 Kenteq Leermiddelen copyright Kenteq Inhoudsopgave 1 Parallelschakeling 5 1.1 Inleiding 5 1.2 Doelen 5 1.3 Parallelschakeling 6 1.4 Shuntweerstand 21 1.5 Samenvatting 24

Nadere informatie

Uitwerking LES 22 N CURSSUS

Uitwerking LES 22 N CURSSUS 1) C In een schakeling, bestaande uit een batterij en twee in serie geschakelde weerstanden, moet de stroom door de weerstanden gemeten worden. Wat is de juiste schakeling? A) schakeling 3 ( dit is de

Nadere informatie

Theory DutchBE (Belgium) Niet-lineaire dynamica in elektrische schakelingen (10 punten)

Theory DutchBE (Belgium) Niet-lineaire dynamica in elektrische schakelingen (10 punten) Q2-1 Niet-lineaire dynamica in elektrische schakelingen (10 punten) Neem voor het begin van deze opgave de algemene instructies uit de aparte enveloppe door! Inleiding Bistabiele niet-lineaire halfgeleider

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie elektriciteit klas 2 1 t/m 6 HAVO (versie A)

Naam: Klas: Repetitie elektriciteit klas 2 1 t/m 6 HAVO (versie A) Naam: Klas: Repetitie elektriciteit klas 2 1 t/m 6 HAVO (versie A) OPGAVE 1 Welke spanning leveren de combinaties van 1,5 volt-batterijen? Eerste combinatie: Tweede combinatie: OPGAVE 2 Stel dat alle lampjes

Nadere informatie

FORMULE BLAD - VERON ZENDCURSUS

FORMULE BLAD - VERON ZENDCURSUS FORMULE BLAD - VERON ZENDCURSUS Wet van Ohm U = I R (1) U = spanning in V, I is stroom in A en r is weerstand in Ohm Eerste wet van Kirchhoff Som van alle stromen in een knooppunt is nul. Tweede wet van

Nadere informatie

Spanning versus potentiaal

Spanning versus potentiaal Spanning versus potentiaal Opgave: Potentiaal II R1 = 1,00 Ω R2 = 2,00 Ω R3 = 3,00 Ω R4 = 4,00 Ω R5 = 5,00 Ω R6 = 6,00 Ω R7 = 7,00 Ω Het potentiaalverschil tussen twee punten is gelijk aan de spanning

Nadere informatie

Het geheim van de vierkants weerstand.

Het geheim van de vierkants weerstand. Het geheim van de vierkants weerstand. PA0 FWN Vast wel eens van gehoord. De vierkants-weerstand. Om dit te begrijpen gaan we eens kijken hoe weerstanden gewoonlijk gemeten worden. Normaal doen we dit

Nadere informatie

Inhoudsopgave Batterijlader via USB

Inhoudsopgave Batterijlader via USB Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Batterijen...3 Wat zijn batterijen...3 Vormen van Batterijen...3 Capaciteit van een batterij...4 Batterijladers...4 Inleiding...4 Batterijlader met constante spanning...4

Nadere informatie

Onderzoeken welke onderdelen noodzakelijk zijn om een PV-installatie autonoom te laten werken.

Onderzoeken welke onderdelen noodzakelijk zijn om een PV-installatie autonoom te laten werken. Experiment 5 5 Onderdelen van een autonome PV-installatie Onderzoeken welke onderdelen noodzakelijk zijn om een PV-installatie autonoom te laten werken. grondplaat 1 zonnemodule 1 halogeenlamp 1 motor

Nadere informatie

Weerstand. Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm. Cursus Radiozendamateur 1

Weerstand. Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm. Cursus Radiozendamateur 1 Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm Cursus Radiozendamateur 1 DOELSTELLINGEN: Kennis: - Inzicht in de fenomenen spanning, stroom, weerstand en vermogen. - De kleurcodes van

Nadere informatie

Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen

Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen Inhoud De schakeling Een blokspanning van 15 V opwekken De wisselspanning omhoog transformeren Analyse van de maximale stroom door de primaire

Nadere informatie

Uitwerking LES 10 N CURSSUS

Uitwerking LES 10 N CURSSUS 1) B De resonantiefrequentie van een afstemkring wordt bepaald door: A) uitsluitend de capaciteit van de condensator B) de capaciteit van de condensator en de zelfinductie van de spoel (zowel van de condensator

Nadere informatie

BIOFYSICA: WERKZITTING 08 en 09 (Oplossingen) ELEKTRISCHE KRINGEN

BIOFYSICA: WERKZITTING 08 en 09 (Oplossingen) ELEKTRISCHE KRINGEN 1ste Kandidatuur ARTS of TANDARTS Academiejaar 2002-2003 Oefening 11 (p29) BIOFYSICA: WERKZITTING 08 en 09 (Oplossingen) ELEKTRISCHE KRINGEN Bereken de stromen in de verschillende takken van het netwerk

Nadere informatie

Tentamen Analoge- en Elektrotechniek

Tentamen Analoge- en Elektrotechniek Verantwoordelijke docent: R. Hoogendoorn, H.J. Wimmenhoven Cursus Analoge- en Elektrotechniek Code MAMAET01 Cursusjaar: 2014 Datum: 2-6-2014 Tijdsduur: 90 min. Modulehouder: R. Hoogendoorn Aantal bladen:

Nadere informatie

JAN Denk aan ALLE letters van FIRES! Geef duidelijke berekeningen. Er zijn 4 opgaven. Totaal 34 punten.

JAN Denk aan ALLE letters van FIRES! Geef duidelijke berekeningen. Er zijn 4 opgaven. Totaal 34 punten. NATUURKUNDE KLAS 4 INHAALPROEFWERK HOOFDSTUK 2 JAN.. 2009 Denk aan ALLE letters van FIRES! Geef duidelijke berekeningen. Er zijn 4 opgaven. Totaal 34 punten. Opgave 1 (3 + 4 pt) De batterij in de hiernaast

Nadere informatie

Elektronische basisschakelingen: Oplossingen 2

Elektronische basisschakelingen: Oplossingen 2 Elektronische basisschakelingen: Oplossingen Nico De Clercq (nico.declercq@esat.kuleuven.ac.be) ESAT 9.0 November 5, 03 Differentieelversterker. Differentieelversterker met weerstanden als last i i v uit,l

Nadere informatie

De condensator en energie

De condensator en energie De condensator en energie Belangrijkste onderdelen in de proeven De LEGO-condensator De condensator heeft een capaciteit van 1 Farad en is beschermd tegen een overbelasting tot 18 Volt. Wanneer de condensator

Nadere informatie

Combinatorische schakelingen

Combinatorische schakelingen Practicum 1: Combinatorische schakelingen Groep A.6: Lennert Acke Pieter Schuddinck Kristof Vandoorne Steven Werbrouck Inhoudstabel 1. Doelstellingen... 2 2. Voorbereiding... 3 3. Hardware-practicum...

Nadere informatie

Duurzame energie. Aan de slag met de energiemeter van LEGO

Duurzame energie. Aan de slag met de energiemeter van LEGO Duurzame energie Aan de slag met de energiemeter van LEGO LEGO, het LEGO logo, MINDSTORMS en het MINDSTORMS logo zijn handelsmerken van de LEGO Group. 2010 The LEGO Group. 1 Inhoudsopgave 1. Overzicht

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

Klasse B versterkers

Klasse B versterkers Klasse B versterkers Jan Genoe KHLim Universitaire Campus, Gebouw B 359 Diepenbeek Belgium http://www.khlim.be/~jgenoe In dit hoofdstuk bespreken we de Klasse B en de klasse G versterker. Deze versterker

Nadere informatie