Samenwerking onderwijs en zorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenwerking onderwijs en zorg"

Transcriptie

1 KORTLOPEND ONDERWIJSONDERZOEK Onderwijs en samenleving 98 Samenwerking onderwijs en zorg Evaluatie van een samenwerkingsverband tussen een (jeugd) huplverleningsinstelling en scholen voor speciaal onderwijs Marijke van Vijfeijken Mary van den Wijngaart

2 Samenwerking onderwijs en zorg Evaluatie van een samenwerkingsverband tussen een (jeugd) hulpverleningsinstelling en scholen voor speciaal onderwijs Marijke van Vijfeijken Mary van den Wijngaart

3 CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Vijfeijken, M. van & Wijngaart, M. van den Samenwerking onderwijs en zorg. Evaluatie van een samenwerkingsverband tussen een (jeugd) hulpverleningsinstelling en scholen voor speciaal onderwijs Vijfeijken, M. van, & Wijngaart, M. van den, IVA beleidsonderzoek en advies, Tilburg ISBN Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij electronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, or otherwise, without the prior written permission of the publisher. Uitgave: IVA beleidsonderzoek en advies Postbus 90153, 5000 LE Tilburg Telefoon: Copyright IVA beleidsonderzoek en advies, 2012 Dit onderzoek is gefinancierd uit het budget dat het ministerie van OCW jaarlijks beschikbaar stelt aan de LPC ten behoeve van Kortlopend Onderwijsonderzoek dat uitgevoerd wordt op verzoek van het onderwijsveld. 2

4 Inhoud Samenvatting 5 1 Inleiding Achtergrond van het onderzoek Doel en onderzoeksvragen Onderzoeksopzet Eerder onderzoek naar de samenwerking tussen speciaal onderwijs en residentiële instellingen Leeswijzer 14 2 Theoretische verkenning Netwerken in theoretisch perspectief Teamleren 19 3 Casebeschrijvingen De Mutsaersstichting en de Wijnberg De Mutsaersstichting en het Poortje De Mutsaersstichting en de Spoorzoeker De Mutsaersstichting en de Widdonckschool Meer algemene samenwerkingsvormen 25 4 Gevolgen van de samenwerking Bestuurlijke consequenties Veranderde werkzaamheden Deskundigheidsbevordering Teamgevoel 29 5 Reflectie op de samenwerking Meerwaarde Knelpunten en verbeterpunten 33 6 Reflectie en ambities van bestuurders Reflectie Ambities 40 7 Conclusies en aanbevelingen Vormgeving samenwerking Meerwaarde van de samenwerking Knelpunten en succesfactoren Aanbevelingen 46 3

5 Literatuurlijst/gehanteerde bronnen 51 Respondenten 53 Bijlage 1 Interviewleidraad/checklist 55 4

6 Samenvatting De jeugdzorginstelling de Mutsaersstichting en enkele partners voor speciaal onderwijs zijn een intensieve samenwerking aangegaan. Hulpverleners van de Mutsaersstichting zijn bij een viertal scholen betrokken de Wijnberg, de Widdonckschool, de Spoorzoeker en het Poortje om er voor te zorgen dat de leerkrachten toekomen aan hun kerntaak: het lesgeven. Leidend voor de samenwerking is de gedachte één-kindéén-plan. Idealiter vormen professionals uit de zorg en het onderwijs een team waarbij de ondersteuning aansluit op de hulpvraag van jongeren (en het gezin) én er afstemming is over de ondersteuning tussen de sectoren. Helaas is de praktijk veelal weerbarstig en komt samenwerking tussen professionals meestal niet zomaar tot stand. De betrokken partners willen graag weten wat nu de stand van zaken is met betrekking tot de samenwerking. Doel van het onderzoek is inzicht te bieden in een viertal aspecten van de samenwerking: wijze waarop samenwerking is vormgegeven, de meerwaarde van de samenwerking, kritische succesfactoren en knelpunten, en leerpunten voor andere vergelijkbare samenwerkingsverbanden. Om de doelstelling te kunnen realiseren is er een documentanalyse en literatuurstudie verricht, zijn er gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van de betrokken partners en is er een praktijksessie gehouden waarin de resultaten van het onderzoek zijn gepresenteerd en bediscussieerd. Een interdisciplinair samenwerkingsverband of netwerk met verschillende disciplines, deskundigheden, doelen en belangen ontwikkelt een gezamenlijke verantwoordelijkheid en probleemformulering waardoor een genuanceerder beeld van de werkelijkheid geconstrueerd kan worden. Dit is een dynamisch proces waarbij vijf aspecten van belang zijn: eenduidige informatie, grensoverstijgend werken, vertrouwen, leiderschap en verwachtingsmanagement. Vanwege de dynamiek van de samenwerking zal teamleren moeten plaats vinden. Karakteristieken van lerende teams zijn: samenstelling team is geënt op bevorderen van leereffecten, uitdaging team staat in perspectief en er is sprake van een psychologisch veilige omgeving. De samenwerking op de betrokken scholen is vooral gericht om zoveel mogelijk te werken volgens de gedachte van één-kind-één-plan. Hiervoor worden afspraken gemaakt tussen intern begeleiders van de scholen en behandelcoördinatoren van de Mutsaersstichting. Deze afspraken worden teruggekoppeld aan de hulpverleners en leer- 5

7 krachten. Bovendien sluit de Mutsaersstichting aan bij de Commissie van Begeleiding van drie scholen. Andere samenwerkingsvormen of kenmerken zijn casuïstiekbesprekingen, trainingen, aanwezigheid hulpverleners op school, leesbegeleiding en rondetafelgesprekken. De samenwerkingsafspraken kunnen binnen de reguliere taken en met gesloten beurzen geregeld worden. Hulpverleners merken dat zij nu meer dan voorheen de hulpverlening moeten afstemmen met een school. En leerkrachten dienen nu veel meer de leerlingen vanuit het systeemperspectief te benaderen. In de praktijk blijkt het echter moeilijk te zijn om de gewenste afstemming te realiseren. Dit komt vooral doordat de contacten verlopen via de intern begeleiders van de scholen en behandelcoördinatoren van de Mutsaersstichting, niet direct via de leerkrachten en hulpverleners. De meerwaarde van de samenwerking tussen onderwijs en zorg richt zich op lastenverlichting bij de ouders, meer continuïteit in de begeleiding van het kind, doorlopend aanbod, kind met extra zorgbehoefte kan op de eigen school blijven en het kind krijgt sneller hulp als hij/zij dat nodig heeft. Doordat de meerwaarde van de samenwerking verschilt per school zijn er echter wel verschillen in de mate waarin de betreffende scholen de meerwaarde ervaren. De samenwerking tussen onderwijs en zorg komt het beste tot zijn recht in structurele overlegvormen zoals de Commissies van Begeleiding van de scholen en casusbesprekingen. Daar vindt overleg plaatst en worden concrete afspraken gemaakt wat betreft de handelingsplannen. Een andere belangrijke succesfactor is de fysieke aanwezigheid van hulpverleners op scholen en de mogelijkheid die dit biedt voor direct en informeel contact tussen professionals. Toch worden er nog duidelijke knelpunten ervaren. Deze betreffen de indirecte communicatie via interne begeleiders van de scholen en behandelcoördinatoren van de Mutsaersstichting, onvoldoende afstemming over begeleiding van het kind, wachtlijsten bij de Mutsaersstichting, hulpverlenersmoeheid bij ouders en onbekendheid bij ouders over de Mutsaersstichting. In feite vormen zorg en onderwijs nog steeds twee gescheiden werelden. Er is een proces in gang gezet, de ene school is daar verder in dan de andere school, maar van integrale begeleiding via het principe van één-kind-één-plan is (nog) niet echt sprake. Het onderzoek laat zien dat er verwacht wordt dat hulpverleners en leerkrachten integraal handelen, maar er wordt vanuit de organisaties niet bewust ingestoken op het ontwik- 6

8 kelen van teamvakmanschap bij de professionals. Om de samenwerking te optimaliseren dient vooral geïnvesteerd te worden in het organiseren en intensiveren van het directe contact tussen hulpverleners en leerkrachten, de communicatie over het kind en het echt werken met één plan waarin onderwijs, zorg en vrijetijdsbesteding zijn opgenomen. Op bestuurlijk niveau zijn er duidelijke ambities om de samenwerking vanuit een natuurlijk proces te versterken. Dit is verwoord in een visiedocument waarin de ontwikkeling van een kennis- en expertisecentrum centraal staat. In dat kennis- en expertisecentrum komt zorg en onderwijs in één gebouw te zitten en dient er sprake te zijn van inhoudelijke synergie wat betreft gedeelde onderwijs- en zorgdoelen, wijze van onderwijs- en zorguitvoering, beeldvorming en klimaat. Tot nu toe is er op bestuurlijk niveau slechts pragmatisch met elkaar overlegd. De samenwerking moet voornamelijk groeien van onderaf. Op basis van het onderzoek en de literatuur hebben de onderzoekers een aantal aanbevelingen gedaan. Deze zijn: 1. Breng professionals al bij probleemformulering bij elkaar. 2. Besteed nadrukkelijk aandacht aan teamleren. 3. Zorg voor heldere, eenduidige en uitvoerbare plannen. 4. Zorg voor een professionele dialoog. 5. Organiseer kennismaking en contact tussen onderwijs en zorg. 6. Baken rollen en verantwoordelijkheden binnen de samenwerking af. 7. Bied duidelijke kaders voor de samenwerking. 8. Spreek expliciet over doelen en verwachtingen ten aanzien van samenwerking. Ofwel: Spreek aan, uit en af! 7

9

10 1 Inleiding De Mutsaersstichting werkt voor kinderen en jongeren (en hun ouders), die in hun ontwikkeling bedreigd worden dan wel een verstoorde ontwikkeling hebben. De Mutsaersstichting diagnosticeert, adviseert preventief en helpt kinderen en jongeren (en hun ouders) op eigen benen te staan. De Mutsaersstichting biedt ambulante- en semiambulante hulpverlening in combinatie met speciaal onderwijs voor kinderen met psychische problemen, evenals diagnostiek en behandeling van baby's en peuters met psychische problemen. De Mutsaersstichting heeft op eigen terrein een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs: de Wijnberg in Venlo (met drie dependances in Venray, Weert en Wessem) van Stichtingsbestuur de Wijnberg. Inmiddels heeft de Mutsaersstichting ook met andere onderwijspartners te weten de Aloysiusstichting en Stichting Speciaal Onderwijs in de regio Noord- en Midden- Limburg (SSONML) een innige samenwerking ontwikkeld. In deze samenwerking staat niet het organisatiebelang, maar het belang van het kind, de jongeren en het gezin centraal. Het onderwijs- en zorgaanbod aan jongeren krijgt in samenspraak tussen school en instelling vorm gebaseerd op een gezamenlijk plan, anders gezegd, er wordt gehandeld vanuit de gedachte één-kind-één-plan. In dit onderzoek gaat het met name om de gerealiseerde samenwerking van de Mutsaersstichting met twee scholen die onderdeel uitmaken van de Aloysiusstichting namelijk de Widdonckschool in Weert en de Spoorzoeker in Roermond, en het Poortje die onderdeel uitmaakt van Stichting Speciaal Onderwijs Noord en Midden Limburg (SSONML). Op deze scholen voor speciaal onderwijs zijn hulpverleners van de Mutsaersstichting aanwezig om er voor te zorgen dat de leerkrachten toekomen aan hun kerntaak lesgeven. De Mutsaersstichting als jeugdzorginstelling en de onderwijspartners willen graag weten wat de huidige stand van zaken is betreffende de samenwerking in de praktijk en of er nog verbeterpunten zijn. 1.1 Achtergrond van het onderzoek Het werk in de jeugdzorg is aan verandering onderhevig. De Wet op de Jeugdzorg stimuleert organisaties om van een aanbodgericht model naar een vraaggericht model te bewegen. In de beleidsbrief stelselwijziging jeugd, geen kind buiten spel van 8 9

11 november 2011 geeft de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het startsein voor bestuurlijke en financiële decentralisatie van de zorg voor jeugd van landelijk- naar gemeentelijk niveau. Het kwaliteitsbeleid is aangescherpt en handelt sterk vanuit deze gedachte. Deze veranderingen zijn van invloed op de professionals werkzaam in de jeugdzorg en op wat van hen verwacht wordt. Net als de jeugdzorg is tegelijkertijd ook het onderwijs aan het veranderen mede onder invloed van de invoering van Passend Onderwijs. Eén van de doelen van Passend Onderwijs is dat de inzet van extra ondersteuning in het onderwijs beter moet worden afgestemd op de inzet vanuit andere sectoren in het jeugddomein, zoals de jeugdzorg, de Wmo-zorg en de arbeidsmarkt. Zowel de voorzieningen als de ondersteuning die iemand vanuit verschillende sectoren ontvangt, moeten beter op elkaar worden afgestemd. Uiteraard zullen deze veranderingen ook voor de professionals werkzaam in het onderwijs van invloed zijn. Er wordt op dit moment zowel in beleid als in de praktijk nagedacht over de kennis, vaardigheden en houdingsaspecten die passen bij een moderne professional in de jeugdzorg. In 2009 gaf de MOgroep Jeugdzorg aan dat de verschillende instellingen binnen de jeugdzorg langs elkaar heen werkten en dat de centrale regie zou ontbreken. De branche heeft de afgelopen jaren verschillende initiatieven ontplooid ter versterking van de professionaliteit en versteviging van de samenwerking. De Mutsaersstichting heeft eveneens een initiatief ontplooid om beter aan te sluiten bij de zorg- en hulpvraag van kinderen, jongeren en gezinnen, vanuit de gedachte éénkind-één-plan. Dit initiatief is in die zin innovatief, dat er niet alleen met andere zorgen welzijnsinstanties wordt samengewerkt maar dat er wordt samengewerkt met het onderwijs, namelijk met de Aloysiusstichting en SSONML. De samenwerking tussen professionals komt meestal niet zomaar tot stand. Waar er sprake is van professionals uit verschillende disciplines en organisaties die met elkaar gaan samenwerken zijn er vaak een aantal bruggen te overwinnen. Idealiter leidt het nieuwe werkmodel in het kader van één-kind-één plan tot een werkroutine waarin de professionals elkaar kennen, elkaar zonder organisatorische drempels kunnen benaderen en samen actief de meerwaarde van de samenwerking proberen te realiseren. De professionals uit zorg en onderwijs vormen dan een team. We gaan in deze rapportage daarom ook graag in op hoe de samenwerking tussen professionals daadwerkelijk vorm krijgt. 10

12 1.2 Doel en onderzoeksvragen Het doel van het onderzoek is inzicht te geven in de vormgeving en meerwaarde van de samenwerking tussen de Mutsaersstichting en de onderwijspartners Aloysiusstichting, Stichting Speciaal Onderwijs in de regio Noord- en Midden Limburg en Stichtingsbestuur De Wijnberg. In dit onderzoek wordt gefocust op de samenwerking die wordt gerealiseerd op drie scholen voor speciaal onderwijs namelijk de Widdonckschool, de Spoorzoeker en het Poortje. Er is onderscheid gemaakt tussen vier hoofdvragen namelijk: 1) Hoe is de samenwerking tussen de residentiële instelling en onderwijspartners daadwerkelijk vormgegeven? Welke verschillende vormen van samenwerking tussen hulpverleners en leerkrachten worden er in de praktijk van de scholen voor so gerealiseerd? Welke bestuurlijke consequenties hebben deze vormen van samenwerking? (bijvoorbeeld voor personeel/organisatie/bekostiging) Zijn er (andere of extra) competenties nodig voor hulpverleners en leerkrachten die samenwerken binnen een onderwijsinstelling? Zo, ja is hiervoor extra scholing/deskundigheidsbevordering georganiseerd of is dit gewenst? 2) Wat is de meerwaarde van de samenwerking tussen hulpverleners en leerkrachten op een so volgens leerkrachten, hulpverleners, managers/bestuurders en ouders? Hoe wordt de samenwerking ervaren door ouders (en kinderen), leerkrachten, jeugdwerkers en managers/bestuurders? Welke voorbeelden van samenwerkingsvormen zijn te beschouwen als goede voorbeelden en waarom? 3) Wat zijn (kritische) succesfactoren en knelpunten voor de uitwerking van de samenwerking? Welke ondersteuning en/of facilitering is wenselijk vanuit de zorg- en onderwijsinstelling? Wat zijn (kritische) succesfactoren bij het realiseren van de samenwerking? Wat zijn de knelpunten of mogelijke verbeterpunten ten behoeve van het realiseren van de beoogde samenwerking? 11

13 4) Welke lessen kunnen geleerd worden uit de gerealiseerde samenwerking tussen de Mutsaersstichting en de scholen voor speciaal onderwijs? In hoeverre passen de samenwerkingsvormen bij de huidige ontwikkelingen rondom passend onderwijs? Wat zijn de leerpunten voor andere regio s die een vergelijkbare samenwerking tussen zorg en onderwijs beogen? 1.3 Onderzoeksopzet Op de eerste plaats is er een startbijeenkomst georganiseerd waarbij van elke betrokken instelling een afgevaardigde aanwezig was. Tijdens deze bijeenkomst is het onderzoek toegelicht en zijn concrete afspraken gemaakt over de onderzoeksactiviteiten. De onderzoekers hebben relevante documenten bestudeerd over de samenwerking tussen de Mutsaersstichting en de genoemde onderwijspartners. Deze documenten zijn door de Mutsaersstichting en/of onderwijspartners zelf aangeleverd. Vervolgens is een beknopte literatuurstudie uitgevoerd naar succesfactoren van netwerken, samenwerkingsverbanden en teamleren. Het resultaat van de theoretische verkenning staat beschreven in hoofdstuk 2. Voor de aanbevelingen is een koppeling gemaakt tussen deze literatuurstudie en de resultaten van de interviews. De onderzoekers hebben gesprekken gevoerd met leerkrachten, jeugdwerkers, managers/bestuurders en ouders op vier scholen voor speciaal onderwijs namelijk: De Spoorzoeker in Roermond; De Widdonckschool in Weert; Het Poortje in Venlo; De Wijnberg in Venlo. Voor deze interviews is een interviewleidraad/checklist ontwikkeld die in bijlage 1 staat. De resultaten van de documentanalyse, literatuurstudie en de interviews zijn geanalyseerd en verwerkt in een conceptrapportage. Geanalyseerd is hoe de samenwerking is vormgegeven, welke samenwerkingsvormen of onderdelen van samenwerkingsvormen beschouwd kunnen worden als goede voorbeelden, wat de gevolgen zijn van de samenwerking voor onder meer de competenties van hulpverleners en leerkrachten, 12

14 hoe betrokkenen reflecteren op de meerwaarde van de samenwerking en wat de knelpunten en/of verbeterpunten zijn. Vervolgens is een praktijksessie georganiseerd voor de jeugdwerkers en leerkrachten die werkzaam zijn bij de Spoorzoeker, de Widdonck, het Poortje en de Wijnberg. Aan deze sessie hebben uiteindelijk acht personen deelgenomen. Tijdens deze sessie zijn de resultaten van het onderzoek gepresenteerd. Daarbij is steeds met de deelnemers bediscussieerd of zij de resultaten herkenden en of zij nog aanvullingen hadden. Het uiteindelijke doel van deze bijeenkomst was het gezamenlijk definiëren van de meerwaarde van de samenwerking en de succesfactoren en verbeterpunten. De bevindingen van de praktijksessie zijn verwerkt tot het definitieve eindrapport. In het rapport wordt onder andere verslag gedaan van de verschillende samenwerkingsvormen op de vier scholen voor speciaal onderwijs en de meerwaarde van de samenwerkingsvormen vanuit een gezamenlijk perspectief en het perspectief van leerkrachten, jeugdwerkers, managers/bestuurders en ouders (en kinderen). Er zijn aanbevelingen geformuleerd ten behoeve van de samenwerking tussen de jeugdzorginstelling en de onderwijspartners gebaseerd op de theoretische verkenning en de resultaten uit de interviews. De leerpunten die geformuleerd zijn in deze rapportage zijn relevant voor andere regio s die vergelijkbare initiatieven willen ontplooien. 1.4 Eerder onderzoek naar de samenwerking tussen speciaal onderwijs en residentiële instellingen ITS heeft in 2008 op verzoek van het Ministerie van OCW een onderzoek uitgevoerd naar de wijze waarop de gedachte één-kind-één-plan in de praktijk vorm krijgt. Het doel van het onderzoek was inzicht te geven in de vormgeving en meerwaarde van de aanpak één-kind-één-plan. Daarbij is ingegaan op de wijze waarop de aanpak in de praktijk vorm krijgt, op de vraag hoe de betrokken partijen de samenwerking ervaren, op succesfactoren en knelpunten en op goede voorbeelden (gevalsstudies). De samenwerking tussen de Mutsaersstichting (locatie Venlo) en de school voor speciaal onderwijs De Wijnberg was 1 van de 5 gevalsstudies die in deze rapportage beschreven staat en als goed voorbeeld wordt beschouwd. De Wijnberg is een school voor speciaal onderwijs die op het terrein van de Mutsaersstichting (locatie Venlo) zelf staat. In het onderhavig onderzoek gaat het vooral om de samenwerking tussen de Mutsaersstichting en onderwijspartners in het speciaal onderwijs die zich niet op het terrein van 13

15 de jeugdzorginstelling zelf bevinden. Er is op deze scholen sprake van een minder natuurlijke samenwerkingsrelatie. 1.5 Leeswijzer In dit eerste hoofdstuk zijn de achtergrond van het onderzoek toegelicht, de onderzoeksvragen en de onderzoeksopzet. In het volgende hoofdstuk staat de samenvatting van de theoretische verkenning die ten behoeve van dit onderzoek is uitgevoerd. Hoofdstuk 3 tot en met 6 zijn te beschouwen als de resultaten van het onderzoek. In het laatste hoofdstuk zijn de conclusies en aanbevelingen van het onderzoek beschreven. 14

16 2 Theoretische verkenning De samenwerking tussen professionals komt meestal niet zomaar tot stand. Zoals in de inleiding al genoemd moet waar er sprake is van professionals uit verschillende disciplines en organisaties die met elkaar samenwerken bruggen overwonnen worden. Bij de samenwerking tussen de jeugdzorginstelling en de onderwijspartners moet de samenwerking leiden tot één-kind-één-plan. Professionals moeten elkaar goed kennen om zo een vergaande samenwerking te kunnen realiseren. Professionals uit zorg en onderwijs moeten samen een team kunnen vormen om te kunnen werken met éénkind-één-plan. In dit hoofdstuk wordt in de eerste paragraaf ingegaan op definities van samenwerkingsverbanden en op factoren die van belang zijn om samenwerkingsverbanden of netwerken tot een succes te maken. In de tweede paragraaf staat teamleren centraal. Uitgaande van de stelling dat in samenwerkingsverbanden altijd teamleren plaats moet vinden. 2.1 Netwerken in theoretisch perspectief Eén van de doelen van Passend Onderwijs is dat de inzet van extra ondersteuning in het onderwijs beter moet worden afgestemd op de inzet vanuit andere sectoren in het jeugddomein, zoals de jeugdzorg, de residentiële instellingen, de Wmo-zorg en de arbeidsmarkt. Dit vraagt om een functionele samenwerking binnen een samenwerkingsverband, ook wel netwerken genoemd. Hendrix, Konings, Doesburg & Groot (2001, p. 34) omschrijven een samenwerkingsverband als volgt: een samenwerkingsverband is een bewust gevormd verband tussen twee of meer organisaties of zelfstandige professionals die, met het oog op een bepaald doel, een bepaalde waarde of een bepaald belang, wederzijdse verplichtingen aangaan in de verwachting tot resultaten te komen die voor elk van de organisaties afzonderlijk niet haalbaar zijn. Swart (2009) kiest in haar theoretische verhandeling voor de omschrijving van Hendrix et al. (2001) van een interdisciplinair samenwerkingsverband als een verband van professionals van verschillende disciplines, met een verschillende deskundigheid, die 15

17 ieder een eigen organisatie (of onderdeel in een organisatie) met eigen doelen en belangen vertegenwoordigen. Zij zijn zich ervan bewust dat zij op elkaar zijn aangewezen, als zij in complexe situaties een integrale aanpak willen realiseren die voldoende is afgestemd op de cliënt. Door samen te werken kunnen de betrokken professionals in het belang van cliënt(systeem) een gezamenlijke verantwoordelijkheid ontwikkelen. Zij zien de cliënt niet als mijn cliënt, maar als onze cliënt. Zij streven ernaar tot een gemeenschappelijke probleemformulering te komen waarop vanuit ieders deskundigheid zoveel mogelijk verschillende antwoorden gegeven kunnen worden. Het uiten van verschillende opvattingen kan leiden tot een diepgaander probleemanalyse en aanpak. Juist in samenwerkingsverbanden brengt iedere deelnemer zijn eigen specifieke kijk mee, waarmee een stukje van de complexe werkelijkheid gedetailleerd bekeken wordt. Door deze verschillende detailopnamen bij elkaar te brengen kunnen verschillende professionals met elkaar een genuanceerder beeld van die complexe werkelijkheid construeren (Hendrix et al., 2001). Voor het optimaal bundelen van krachten bestaat helaas geen recept en er is dan ook geen blauwdruk te maken voor een goed functionerend netwerk. Omdat de verschillende partijen niet alleen ten opzichte van elkaar, maar ook op zichzelf staand dynamische organisaties zijn, moet het zoeken naar een beste manier van samenwerken altijd als een dynamisch proces gezien worden. Roman & van Vijfeijken (2011) beschrijven vijf lessen uit de literatuur, beredeneerd vanuit de dynamiek van organisaties: 1. Netwerken moeten kunnen uitgaan van eenduidige informatie. Dit begint bij het ontwikkelen van een gezamenlijke taal. De kernconcepten waarover het netwerk praat en de daarbij behorende begrippen dienen eenduidig door alle partijen te worden geïnterpreteerd. Het op voorhand uitgaan van een voor iedereen heldere taal en voor alle disciplines duidelijke begrippen kan leiden tot misverstanden of verwarring, terwijl het zorgen voor een gezamenlijk begrip en een geoperationaliseerde terminologie bijdraagt aan een open dialoog, compromis en een eerste stap vormt richting onderling vertrouwen (Dawes et al., 2009). Hierbij dient ook aandacht te zijn voor verschillen tussen expliciete kennis en kunde en impliciete kennis en kunde; waar de eerste middels traditionele informatiewijzen makkelijker over te brengen is, vereist daadwerkelijk inzicht in de tweede wellicht een meer innovatieve strategie. Daarnaast dient de informatie die onderling wordt uitgewisseld voor alle partijen van voldoende hoge kwaliteit te zijn. Het gewenste detailniveau van de informatie kan per partij verschillen. Belangrijk is dat de informatie voor alle betrokkenen klaar voor gebruik is (Wang & Strong, 1996). 16

18 2. Netwerken moeten grenzen tussen organisaties weten te overstijgen. Iedere organisatie heeft een eigen, formeel vastgelegde, visie en missie. Het feit dat de organisaties die betrokken worden in het netwerk elkaar kunnen versterken, betekent bovendien in veel gevallen dat ze in elkaars verlengde liggen en, als resultaat hiervan, meestal al een gezamenlijke geschiedenis of in ieder geval een beeld van elkaar hebben. Er is daarmee vaak al een beeld van wat de autoriteitsdomeinen en -grenzen zijn van verschillende partijen, ook al hoeft dit beeld niet altijd te kloppen. Om dit laatste te voorkomen is het belangrijk om elkaar goed te leren kennen. Verder kunnen er praktische, technische grenzen zijn die uitwisselingsmogelijkheden beperken. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de privacywaarborging van persoonsgegevens of aan het werken vanuit verschillende technische infrastructuren. Maar ook beleid kan drempels opwerpen. Voordat innovatieve werkwijzen worden geborgd in formeel beleid bestaat er vaak een grijze periode waarin medewerkers zelf moeten inschatten of hun acties passend zijn bij de grotere doelstelling en als het ware binnen het bestaand beleid moeten laveren. Ervaring met en kennis van het beleid van de eigen organisatie en een voldoende ontwikkeld vakmanschap om beredeneerd af te wijken zijn daarbij belangrijk. Een netwerk vormen betekent het uitwisselen van expertise over al deze grenzen heen. Dit vraagt om steun voor het project en de procedures die het netwerk nodig heeft vanuit het management (Eglene et al., 2007), om een goede facilitering voor het overkomen van drempels (Bryson, 2004) om voldoende onderling vertrouwen en hieruit volgend de bereidheid om kennis te delen. 3. Netwerkpartners moeten elkaar voldoende vertrouwen. Het delen van de eigen kennis en kunde met anderen en het aangaan van een relatie waarbij het eigen succes mede van andere partijen afhankelijk is vraagt om een voldoende mate van vertrouwen (Rousseau et al., 1998). Informatie en kennis/kunde delen met andere (aanpalende) organisaties brengt risico s met zich mee, onder andere als privacygevoelige of vertrouwelijke informatie wordt gedeeld, maar ook wat betreft de eigen kneepjes van het vak. Men stelt zich kwetsbaar op doordat anderen hier kritiek op zouden kunnen leveren. Belangrijk is ook hierbij draagvlak van en een goede communicatie door het management, opdat medewerkers erop kunnen vertrouwen dat zij niet hoofdelijk afgerekend worden wanneer er door hun openheid kritische aantekeningen bij de werkwijze van de organisatie worden geplaatst. 17

19 Een ander punt waarbij het vertrouwen in elkaar op de proef kan worden gesteld heeft te maken met een meer praktisch probleem, namelijk de verdeling van budgetten en de inzet van andere schaarse middelen zoals de tijd en energie van medewerkers. Redelijkheid en billijkheid zijn immers subjectieve begrippen. Free riders, of partijen die (ogenschijnlijk) minder inbrengen maar wel successen aan zichzelf toeschrijven, kunnen ervoor zorgen dat netwerkpartners zich terugtrekken of zich minder betrokken opstellen. Wanneer er reeds een persoonlijke of professionele relatie bestaat tussen partijen kan het afhankelijk van of deze relatie als positief of negatief wordt bestempeld minder lang of juist langer duren om het gewenste niveau van vertrouwen te verkrijgen. Het (gebrek aan) vertrouwen kan in dat geval gebaseerd worden op eerdere ervaringen met samenwerking, eerdere ervaringen met de betrokken personen of beelden/attitudes ten opzichte van de andere organisatie(s). Uit de literatuur blijkt dat het erg belangrijk is om, zeker bij de vorming van het netwerk in de beginfase, face-to-face contact tussen de netwerkpartners te organiseren. Het feit dat men elkaar persoonlijk kent helpt om de betrokkenheid te vergroten en om elkaar sneller/makkelijker te vertrouwen. 4. Netwerken hebben leiderschap nodig. Het is niet nodig om een daadwerkelijke leider aan te wijzen, maar duidelijkheid over wie het aanspreekpunt vormt en wie verantwoordelijk is voor het zetten van vervolgstappen (al dan niet in verschillende fasen of op verschillende gebieden) is erg belangrijk. Gekozen kan worden voor een scheiding tussen operationele (procesmatige) aansturing of regie en inhoudelijke aansturing/regie. De competenties van degenen die zich met regievoering binnen het netwerk bezighouden moeten, zoals eerder al vastgesteld, passend zijn voor de taak die zij opnemen aangezien het persoonlijk leiderschap in de literatuur als één van de belangrijkste kritische succesfactoren naar voren is gekomen. 5. Netwerken moeten verwachtingen expliciteren en stroomlijnen. Wanneer partijen met onrealistische verwachtingen of aannames starten aan het project is het bereiken van gezamenlijk succes moeilijk. Het gaat hierbij zowel om verwachtingen ten aanzien van het doel van het project als over de wijze waarop netwerkpartijen met elkaar omgaan en wie de verantwoordelijkheid draagt voor te nemen beslissingen. Verwachtingen dienen dan ook vanaf het begin zo goed mogelijk te worden geëxpliciteerd en uitgesproken. Een grondige stakeholdersanalyse kan helpen om de doelstellingen van verschillende partijen boven tafel te halen zodat duidelijk wordt wanneer het project voor hen succesvol is geweest. 18

20 2.2 Teamleren Omdat (kennis)netwerken en interdisciplinaire samenwerkingsverbanden in een dynamische omgeving opereren zullen zij zich steeds moeten aanpassen, willen zij de gestelde doelen bereiken. Binnen deze samenwerkingsverbanden zal per definitie teamleren moeten plaatsvinden. Als mensen ingewikkelde kwesties willen doorgronden en willen handelen in aanvulling op elkaar, is teamleren noodzakelijk. Swart (2009) benadrukt dat teamleren wel moeten worden geleerd. Bolhuis & Simons (1999) wijzen erop dat mensen op de werkplek individueel en in groepen vaak ongepland en impliciet leren. Om deze leerervaringen te benutten moeten zij deze expliciet maken. Ook Nonaka & Takeuchi (1995) geven aan dat professionals hun impliciete kennis moeten expliciteren om nieuwe kennis voort te brengen. Het besef in een samenwerkingsverband moet er zijn, dat er over de grenzen van de eigen organisatie heen, teamleren moet plaatsvinden. Gesteld wordt door Edmondson, Gohmer en Pisano (2001) en later ook door Roman & Dekker (2012) dat de meest succesvolle teams zich snel nieuwe werkroutines eigen kunnen maken, waarmee ze tegelijkertijd flexibel en efficient zijn. Deze teams leren real time en kunnen zich terwijl zij bezig zijn met het werk een nieuwe werkwijze eigen maken. De kernkarakteristieken van dergelijke lerende teams: 1) Het team is geconstrueerd om leereffecten te optimaliseren: teamleden zijn geselecteerd op het goed met elkaar kunnen samenwerken, op hun bereidheid om met nieuwe en onverwachte situaties om te gaan en op hun pro-active houding als het gaat om het geven van feedback en suggesties (aan elkaar en aan hun meerdere). 2) De uitdaging van het team is in perspectief geplaatst: bij vorming van het team is benadrukt dat het team een nieuwe uitdaging aangaat en dat dit enigszins als een creatief proces kan worden gezien waarbij de input en betrokkenheid van ieder teamlid vereist is. 3) Het team opereert in een omgeving van psychologische veiligheid : de organisatie en de teamleider bieden daarbij aan alle teamleden de ruimte om veilig te experimenteren met het nieuwe gewenste werkgedrag, waarbij het mogelijk is om vragen te stellen, knelpunten aan te geven en suggesties ter verbetering te uiten. 19

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012 N W O Fase A Z Jij de Baas Gids voor de Starter Versie 1.2: november 2012 2012 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 School De school Inleiding 2 Doelen 3 Middelen 4 Invoering 5 Uitvoering 6 Jij de Baas:

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3 N W Fase B O Z Entree Leerstijlen Versie 0.1: januari 20]3 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Indeling 4 Strategie 6 Leerstijl Ieder mens heeft zijn eigen leerstijl. Deze natuurlijke

Nadere informatie

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius

Zoektocht. Directeur/bestuurder Socius Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar, klik dan hier voor de webversie. Klik hier voor een PDF van de nieuwsbrief. Socius januari 2014 Zoektocht Op de drempel van 2014 kijk ik nog eens naar wat ons het

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012 WIJZIGINGSBLAD A2 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 Publicatiedatum : 1 april 2012 Ingangsdatum : 1 april 2012 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A2:2012/BMI 2002 Pagina 2/5 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010 WIJZIGINGSBLAD A2 Nationale Beoordelingsrichtlijn BORG 2005 versie 2 Procescertificaat voor het ontwerp, de installatie en het onderhoud van inbraakbeveiliging BORG 2005 versie 2 / A2 Publicatiedatum :

Nadere informatie

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving Aanpak: Bemoeizorg De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: GGD West-Brabant

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP 12/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP Pagina 1 van 10 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

12 merken, 13 ongelukken

12 merken, 13 ongelukken 12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB)

Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB) Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB) www.zat.nl Over dit instrument 1 Commissies voor de Begeleiding (CvB s) hebben de taak om er met het team voor te zorgen dat iedere leerling optimaal gebruik

Nadere informatie

Grafentheorie voor bouwkundigen

Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen A.J. van Zanten Delft University Press CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag Zanten, A.J. van Grafentheorie voor bouwkundigen /

Nadere informatie

Kansen Monitor. Hier komt de naam van uw bedrijf. en hier de foto of logo van uw bedrijf

Kansen Monitor. Hier komt de naam van uw bedrijf. en hier de foto of logo van uw bedrijf Kansen Monitor Hier komt de naam van uw bedrijf en hier de foto of logo van uw bedrijf Het copyright van dit document berust bij De Keizer Kennismakelaar s Graveland NL All rights reserved. Neither the

Nadere informatie

Taken van interne begeleiders in de samenwerking

Taken van interne begeleiders in de samenwerking Taken van interne begeleiders in de samenwerking Hoewel dé intern begeleider niet bestaat, heeft de Landelijke Beroepsgroep voor Intern Begeleiders (LBib) toch geprobeerd wat overzicht te brengen in de

Nadere informatie

12 Succesfactoren. voor een doorlopend onderwijstraject in, voor en na gesloten verblijf. Colofon:

12 Succesfactoren. voor een doorlopend onderwijstraject in, voor en na gesloten verblijf. Colofon: Tekst en samenstelling: ministeries van OCW, VenJ en VWS, DJI, Jeugdzorg Nederland, Taakgroep Onderwijs in gesloten instellingen en Gedragswerk. Deze succesfactoren zijn vooral bedoeld voor managers en

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics Hoe kunnen we gedragsproblemen in het onderwijs substantieel verminderen? Een integrale benadering voor op de werkvloer leidt tot minder ervaren

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

Samen maken. mogelijk. wij meedoen voor jeugd ONDERSTEUNING BIJ LEVEN MET EEN BEPERKING

Samen maken. mogelijk. wij meedoen voor jeugd ONDERSTEUNING BIJ LEVEN MET EEN BEPERKING Samen maken wij meedoen voor jeugd mogelijk Kinderen en jongeren met een beperking moeten de kans krijgen zich optimaal te ontwikkelen, zodat zij zo zelfstandig mogelijk mee kunnen doen in de maatschappij.

Nadere informatie

Eerder aandacht voor praktische leerlingen in het basisonderwijs

Eerder aandacht voor praktische leerlingen in het basisonderwijs KORTLOPEND ONDERWIJSONDERZOEK Professionele 86 organisatie Eerder aandacht voor praktische leerlingen in het basisonderwijs Eerder aandacht voor praktische leerlingen in het basisonderwijs Onderzoek naar

Nadere informatie

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent

Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Recept 4: Hoe meten we praktisch onze resultaten? Weten dat u met de juiste dingen bezig bent Het gerecht Het resultaat: weten dat u met de juiste dingen bezig bent. Alles is op een bepaalde manier meetbaar.

Nadere informatie

Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding

Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding Persoon Jongeren met een beperking die moeilijk plaatsbaar zijn op de arbeidsmarkt Situatie Tuinbouwbedrijf

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Onderzoek naar ervaringen met ingekochte examens in het mbo

Onderzoek naar ervaringen met ingekochte examens in het mbo Onderzoek naar ervaringen met ingekochte examens in het mbo Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Wat zijn de ervaringen van mbo-scholen en examenleveranciers met ingekochte beroepsgerichte examens

Nadere informatie

Preventieve Ambulante Begeleiding

Preventieve Ambulante Begeleiding Preventieve Ambulante Begeleiding 1. Wat is Preventieve Ambulante Begeleiding Preventieve Ambulante Begeleiding is een kortdurende dienstverlening in de vorm van ondersteuning en advisering door een ambulant

Nadere informatie

School en echtscheiding

School en echtscheiding School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique van der Pluijm en Margit Grevelt School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid dat a zorg onderwijs zekerheid t enschap rg welzijn obilit eit n beleids- Het ITSmaakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave CE

Nadere informatie

NOKS. Netwerkoverleg, kind en systeem VISIEDOCUMENT

NOKS. Netwerkoverleg, kind en systeem VISIEDOCUMENT NOKS Netwerkoverleg, kind en systeem VISIEDOCUMENT september 2009 1 Inleiding Een groep zorgverleners en instellingen uit de eerste, tweede en derde lijn komen al een aantal jaren bijeen om in het Netwerkoverleg,

Nadere informatie

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het?

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? werkgroep bundelen van expertise, 25 mei 2012 Aanleiding voor een team passend onderwijs Passend onderwijs betekent dat iedere leerling het onderwijs en

Nadere informatie

C:\Users\admin\AppData\Local\Microsoft\Windows\Temporary Internet Files\Content.Outlook\DY4SI3QT\Zorgstructuur de Reuzepas.doc

C:\Users\admin\AppData\Local\Microsoft\Windows\Temporary Internet Files\Content.Outlook\DY4SI3QT\Zorgstructuur de Reuzepas.doc De zorgstructuur op de Reuzepas Het team van de Reuzepas heeft voor zichzelf de volgende missie geformuleerd: De Reuzepas biedt onderwijs, dat kinderen in een sociale, veilige en uitdagende leeromgeving

Nadere informatie

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld

Nadere informatie

Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd

Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd Conceptvisie Brede Scholen in Sliedrecht Samenwerken & verbinden voor de jeugd Opdrachtgever: Hans Tanis, Wethouder Onderwijs Auteurs: Hans Erkens en Diana Vonk Datum: 9 oktober 2013 Inleiding 1.1. Aanleiding

Nadere informatie

Quick scan Ambulant begeleid wonen. Rapport naar aanleiding van het onderzoek van de Inspectie jeugdzorg bij Kompaan

Quick scan Ambulant begeleid wonen. Rapport naar aanleiding van het onderzoek van de Inspectie jeugdzorg bij Kompaan Quick scan Ambulant begeleid wonen Rapport naar aanleiding van het onderzoek van de Inspectie jeugdzorg bij Kompaan Inspectie jeugdzorg September 2006 Inleiding De Inspectie jeugdzorg wil een inschatting

Nadere informatie

Eerder en Dichtbij. Projectplan

Eerder en Dichtbij. Projectplan Eerder en Dichtbij Projectplan Bussum, augustus september 2012 1. Inleiding De pilot Eerder en Dichtbij is een verlening van de eerste pilot Meer preventie minder zorg. Het doel van de pilot was oorspronkelijk

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Thema: Één meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling

Thema: Één meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Thema: Één meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling De deelnemers in deze groep kwamen uit zeer verschillende werksoorten en vanuit beide invalshoeken: huiselijk geweld en aanpak kindermishandeling.

Nadere informatie

Scan Leefkwaliteit op en om bedrijventerreinen : een beknopte reflectie.

Scan Leefkwaliteit op en om bedrijventerreinen : een beknopte reflectie. Kenniscentrum Leefomgeving Scan Leefkwaliteit op en om bedrijventerreinen : een beknopte reflectie. ISSN: 1872-4418-22 Copyright 2013 by Saxion University of Applied Sciences. All rights reserved. No part

Nadere informatie

Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP)

Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP) Visiedocument Expertisenetwerk Kinder- en Jeugdpsychiatrie (EKJP) I/ Inleiding Het aantal kinderen en jongeren met ernstige psychische problemen is goed bekend. Zowel in Nederland als in andere landen

Nadere informatie

Basisstudie in het boekhouden

Basisstudie in het boekhouden OPGAVEN Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren, P. Kuppen, E. Rijswijk Zevende druk Basisstudie in het boekhouden Opgavenboek Opgavenboek Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Integrale Zorg. Kom verder! www.ln5.nl INFORMATIE VOOR VERWIJZERS. Integrale Zorg voor kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking

Integrale Zorg. Kom verder! www.ln5.nl INFORMATIE VOOR VERWIJZERS. Integrale Zorg voor kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking Integrale Zorg INFORMATIE VOOR VERWIJZERS Integrale Zorg voor kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking Kom verder! www.ln5.nl Het zorgarrangement PriZma kent Crisisopvang, Observatie,

Nadere informatie

De Kern van Veranderen

De Kern van Veranderen De Kern van Veranderen #DKVV De kern van veranderen marco de witte en jan jonker Alle rechten voorbehouden: niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007 Passend Perspectief een onderzoek naar de toekomstige ontwikkeling van de zorgexpertise van het regulier voortgezet onderwijs in Voorne-Putten/Rozenburg mei 2007 Samenvatting en conclusies In het najaar

Nadere informatie

Pol Van Damme. Leesfiches

Pol Van Damme. Leesfiches Pol Van Damme Deze leesfiches bevatten niet zomaar vraagjes bij boeken. Nee, het gaat om leuk en creatief bezig zijn met boeken, om bevorderen van leesbegrip, maar bovenal: om leesplezier! Het boekenpakket

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

- Gezamenlijke visie - Algemeen of specifiek - Doelstelling vastgelegd - Doel SMART geformuleerd

- Gezamenlijke visie - Algemeen of specifiek - Doelstelling vastgelegd - Doel SMART geformuleerd Toetsingskader Verantwoorde zorg voor delictplegers met ernstige psychische en/of psychiatrische klachten (Netwerkniveau / Managementniveau); concept, 23 maart 2010 Aspect 1: Doelconvergentie De mate waarin

Nadere informatie

Belastingwetgeving 2015

Belastingwetgeving 2015 Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Belastingwetgeving Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Eerste druk Uitgeverij

Nadere informatie

Boekhouden geboekstaafd

Boekhouden geboekstaafd Boekhouden geboekstaafd Drs. H. Fuchs S.J.M. van Vlimmeren OPGAVEN Zevende druk Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Boekhouden geboekstaafd 2 Opgaven Drs. H. Fuchs S. J. M. van Vlimmeren Zevende druk Noordhoff

Nadere informatie

Een verslag van coachende begeleidingsgesprekken met een klasgenoot over de leerdoelen en leerpunten tijdens de stage.

Een verslag van coachende begeleidingsgesprekken met een klasgenoot over de leerdoelen en leerpunten tijdens de stage. Specificaties Medewerker maatschappelijke zorg Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Coachend begeleiden en sociaal activeren Cursus Gehandicaptenzorg, geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg,

Nadere informatie

Centrum voor Jeugd en Gezin. Bouwstenen voor de groei

Centrum voor Jeugd en Gezin. Bouwstenen voor de groei Centrum voor Jeugd en Gezin Bouwstenen voor de groei Moduleaanbod Stade Advies Centrum voor Jeugd en Gezin; Bouwstenen voor de groei Hoe organiseert u het CJG? Plan en Ontwikkelmodulen: Module Verkenning

Nadere informatie

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving Aanpak: Bijzondere Zorg Team Namens de gemeente Deventer hebben drie netwerkpartners de vragenlijst gezamenlijk ingevuld. Dit zijn Dimence GGZ, Tactus verslavingszorg, en Iriszorg maatschappelijke opvang.

Nadere informatie

Projectopdracht PAR in oprichting in het Pilotjaar 2015

Projectopdracht PAR in oprichting in het Pilotjaar 2015 Projectopdracht PAR in oprichting in het Pilotjaar 2015 Waarom een PAR in Zinzia? De visie en strategie van Zinzia bieden een duidelijke koers aan de organisatie. Vanaf 2013 heeft - met het kompas Ziel

Nadere informatie

Ook de wensen en eisen aan de professionele organisaties veranderen door de kanteling.

Ook de wensen en eisen aan de professionele organisaties veranderen door de kanteling. Welzijn nieuwe stijl in gemeente Apeldoorn. Maatschappelijk agenderen gericht op de kanteling van formele naar informele zorg en het versterken van de zelfredzaamheid bewoners. Wat is interessant aan deze

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie

Bedrijfsadministratie Bedrijfsadministratie Opgaven Niveau 5 MBA Peter Kuppen Frans van Luit Bedrijfsadministratie MBA Niveau 5 Opgaven Opgaven Bedrijfsadminstratie MBA Niveau 5 P. Kuppen F. van Luit Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Leraar basisonderwijs LB

Leraar basisonderwijs LB Leraar basisonderwijs LB Functiewaardering: 43343 43333 43 33 Salarisschaal: LB Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en bedrijfsvoeringsondersteunende werkzaamheden, overdragen

Nadere informatie

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Informatie voor de cliënt 2 De Regionale Centra GGZ Venray, Venlo en Roermond Lichamelijke klachten heeft

Nadere informatie

GGzE centrum psychotische stoornissen. Algemene informatie >>

GGzE centrum psychotische stoornissen. Algemene informatie >> GGzE centrum psychotische stoornissen GGzE centrum psychotische stoornissen Algemene informatie >> We zijn er zowel voor mensen met een eerste psychose als voor mensen met langer durende psychotische klachten.

Nadere informatie

Intake Formulier Opleidingen

Intake Formulier Opleidingen Intake Formulier Opleidingen CommVault Afdeling: Opleidingen Documentnummer: I-CV-01_training Contactgegevens Betrokkenen Naam Email Telefoonnummer DataManagement Professionals (Trainer) Naam Email Telefoonnummer

Nadere informatie

Plan van aanpak uitvoering samenwerkingsagenda passend onderwijs regio 30.06

Plan van aanpak uitvoering samenwerkingsagenda passend onderwijs regio 30.06 Plan van aanpak uitvoering samenwerkingsagenda passend onderwijs regio 30.06 Inleiding 2 februari 2015 is de eerste bijeenkomst van de stuurgroep passend onderwijs regio 30.06 geweest. Doel van deze bijeenkomst

Nadere informatie

Samen voor kinderen 20-2-2014. Agenda. Ondersteuningsplan SWV PO 30 07. Wat betekent Passend Onderwijs voor mij? 1. Passend Onderwijs algemeen

Samen voor kinderen 20-2-2014. Agenda. Ondersteuningsplan SWV PO 30 07. Wat betekent Passend Onderwijs voor mij? 1. Passend Onderwijs algemeen Wat betekent Passend Onderwijs voor mij? Samen op weg... Agenda 1. Passend Onderwijs algemeen Ouders School 2. Onderwijs in Best 3. Onderwijs op deze school Kind 4. Gedeelde verantwoordelijkheid Passend

Nadere informatie

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel pagina 1 van 7 Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel Algemene gegevens School BRIN Charlois (18OR00) Charlois 18OR00 Directeur Lydia van den Hoonaard Adres Clemensstraat 117 3082 CE ROTTERDAM Telefoon

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal

Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal Informatieblad voor zorglandbouwsector over de cliënt staat centraal De cliënt staat centraal is een uitspraak die we breed in de maatschappij tegen komen. Soms iets anders verwoordt; bijvoorbeeld klant

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie

Agendapunt 011015 BO GGDRU Vergadering Datum Onderwerp Bijlage Doel agendering Toelichting

Agendapunt 011015 BO GGDRU Vergadering Datum Onderwerp Bijlage Doel agendering Toelichting Agendapunt Mededelingen 011015 BO GGDRU Vergadering : BO Adviescommissie GGDrU Datum : 15 oktober 2015 Onderwerp : Voortgang gezondheidscommunicatie, alcoholpreventie en convenant jeugd Bijlage : Evaluatie

Nadere informatie

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming Jeroen Bron en Minke Bruning, 27 november 2014 27-11-2014 SLO projectgroep burgerschap; Jeroen Bron CPS Onderwijsontwikkeling en advies;

Nadere informatie

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel pagina 1 van 8 Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel Algemene gegevens School BRIN School voor Speciaal Basisonderwijs De Kring (20KY00) School voor Speciaal Basisonderwijs De Kring 20KY Directeur

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Wmo-werkplaats Twente. Scholingshandleiding voor cursist en trainer. Samenwerken met vrijwilligers

Wmo-werkplaats Twente. Scholingshandleiding voor cursist en trainer. Samenwerken met vrijwilligers Wmo-werkplaats Twente Scholingshandleiding voor cursist en trainer Samenwerken met vrijwilligers De vrijwilliger als vanzelfsprekende partner in zorg en welzijnswerk juli 2011 Saxion. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel pagina 1 van 8 Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel Algemene gegevens School BRIN De Schalm (18ZU00) De Schalm 18ZU00 Directeur Hiske de Koning Adres Katendrechtsestraat 61 3072 NS ROTTERDAM Telefoon

Nadere informatie

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen

* * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. van. arbeidsrecht. arbeidsverhoudingen m * * Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden L E X I C O N van arbeidsrecht en arbeidsverhoudingen ** k EUR op ir EUROPESE STICHTING TOT VERBETERING VAN DE LEVENS- EN

Nadere informatie

Gehandicaptenzorg, woonbegeleiding, activiteitenbegeleiding, zorgcoördinatie.

Gehandicaptenzorg, woonbegeleiding, activiteitenbegeleiding, zorgcoördinatie. Specificaties Medewerker maatschappelijke zorg Titel: Soort: Werksituatie: Eindproduct: Kwaliteitszorg voor MZ Cursus Gehandicaptenzorg, woonbegeleiding, activiteitenbegeleiding, zorgcoördinatie. Een presentatie

Nadere informatie

Instructie cliëntprofielen

Instructie cliëntprofielen Bijlage 4 Instructie cliëntprofielen Dit document beschrijft: 1. Inleiding cliëntprofielen 2. Proces ontwikkeling cliëntprofielen 3. Definitie cliëntprofielen 4. De cliëntprofielen op hoofdlijnen 5. De

Nadere informatie

Regio Haaglanden Functiebeschrijving Casemanager dementie regio Haaglanden augustus 2012

Regio Haaglanden Functiebeschrijving Casemanager dementie regio Haaglanden augustus 2012 Regio Haaglanden Inleiding De voor de cliënt en zijn omgeving zeer ingrijpende diagnose dementie roept veel vragen op over de ziekte en het verloop hiervan, maar ook over de organisatie van zorg en over

Nadere informatie

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 Interpersoonlijke competentie Kern 1.2 Inter-persoonlijk competent Communiceren in de groep De student heeft zicht op het eigen communicatief gedrag in de klas

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

1. De methodiek Management Drives

1. De methodiek Management Drives 1. De methodiek Management Drives Management Drives is een unieke methodiek die u concrete handvatten biedt in het benaderen van de ontwikkeling van individu, team en organisatie. De methodiek kent een

Nadere informatie

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder!

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! Als we over cliënten praten, bedoelen we kinderen, jongeren en hun ouders. Als we over ouders praten, bedoelen we ook eenoudergezinnen, verzorgers, voogden en/of

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Visie ontwikkelen in regionale inspiratiebijeenkomsten Wat verstaan we eigenlijk onder loopbaanoriëntatie en -begeleiding

Nadere informatie

o Het externe bureau buiten schooltijd

o Het externe bureau buiten schooltijd Behandeling door externen onder schooltijd 1. Inleiding Basisscholen krijgen in toenemende mate te maken met ouders/verzorgers die op eigen initiatief en voor eigen rekening externe hulp inschakelen om

Nadere informatie

(INVAL) PEDAGOGISCH MEDEWERKERS voor minimaal 7 en maximaal 32 uur per week voor bepaalde tijd

(INVAL) PEDAGOGISCH MEDEWERKERS voor minimaal 7 en maximaal 32 uur per week voor bepaalde tijd Externe oproep 24-uurs Jongere en Oudere Jeugd Kinderen en jeugdigen hebben het recht om op een humane en evenwichtige manier op te groeien. De hulpvraag van de cliënt is het uitgangspunt van ons handelen,

Nadere informatie

samenwerkingsverband primair onderwijs Communicatieplan Stichting Passenderwijs Datum: november 2014 Versie: 4.0 Stichting Passenderwijs

samenwerkingsverband primair onderwijs Communicatieplan Stichting Passenderwijs Datum: november 2014 Versie: 4.0 Stichting Passenderwijs samenwerkingsverband primair onderwijs Communicatieplan Stichting Passenderwijs Datum: november 2014 Versie: 4.0 Stichting Passenderwijs 1 Communicatieplan In onderstaand communicatieplan staat beschreven

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN Tweede druk Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Yvonne van de Voort Tweede

Nadere informatie

LOL. Module. Begroting. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: april 2013

LOL. Module. Begroting. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: april 2013 N W O LOL Z Module Begroting Versie 0.1: april 2013 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Opbrengst 4 Stakeholders 8 Middelen 12 Strategie 15 P l a n n e n In de module plannen maakte je

Nadere informatie

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw Profielschets Teamleider vwo bovenbouw Rotterdam, 2016 Profielschets Teamleider vwo bovenbouw (LD) Libanon Lyceum Omvang: 1,0 fte met een beperkte lesgevende taak. Vooraf Het Libanon Lyceum in Rotterdam

Nadere informatie

Beleid Organisatiestructuur

Beleid Organisatiestructuur Beleid Organisatiestructuur Waarom een andere structuur? Al geruime tijd wordt er door de schoolleiding, het bestuur en het team nagedacht over de meest wenselijke en toekomstbestendige organisatiestructuur,

Nadere informatie

De ontwikkeling van een brede school in pedagogisch-didactisch opzicht. Samenwerkingsproject SBO De Fontein met basisschool De Liaan.

De ontwikkeling van een brede school in pedagogisch-didactisch opzicht. Samenwerkingsproject SBO De Fontein met basisschool De Liaan. De ontwikkeling van een brede school in pedagogisch-didactisch opzicht. Samenwerkingsproject SBO De Fontein met basisschool De Liaan. 1 Passend Onderwijs Regio Noord - Limburg. Het bestuur van Stichting

Nadere informatie

Passend Onderwijs voor uw kind

Passend Onderwijs voor uw kind Passend Onderwijs voor uw kind Hoe werkt het in het Samenwerkingsverband VO VSO Nijmegen en omgeving? Informatie voor ouders Nijmegen 14-8-2014 Passend Onderwijs voor uw kind... minder nieuw dan het lijkt

Nadere informatie

ZORGPLAN. Christelijk Lyceum Delft VMBO

ZORGPLAN. Christelijk Lyceum Delft VMBO ZORGPLAN Christelijk Lyceum Delft VMBO 1 Missie en visie van de school Het CLD wil zijn leerlingen een veilige omgeving bieden, waarin zij kunnen opgroeien tot verantwoordelijke en vrije mensen. Wij beschouwen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 3. Hoofdstuk 1 Wat is intervisie 5

Inhoudsopgave. Inleiding 3. Hoofdstuk 1 Wat is intervisie 5 Naam: Peter de Graaf Opleiding: Coaching & Counseling Europees Instituut Periode: Januari 2006 September 2011 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Wat is intervisie 5 1.1 Het begrip intervisie 5 1.2 Toelichting

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE Educonnect informatiebrochure Pagina 1 Inhoudsopgave algemene informatiebrochure Educonnect Educonnect - pagina 3. De SCSOG Het aanbod van Educonnect De kern van Educonnect

Nadere informatie

Aanpak: Interventieteam Gezinnen. Beschrijving

Aanpak: Interventieteam Gezinnen. Beschrijving Aanpak: Interventieteam Gezinnen De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: Fier

Nadere informatie

Samenwerkingsafspraken SWV de Eem en wijkteams Amersfoort, januari 2015

Samenwerkingsafspraken SWV de Eem en wijkteams Amersfoort, januari 2015 Samenwerkingsafspraken SWV de Eem en wijkteams Amersfoort, januari 2015 Basisscholen en wijkteams hebben dezelfde missie voor jeugd: Passende en vlotte ondersteuning voor de kinderen en gezinnen in de

Nadere informatie