Traumatologie. Prof. dr. Stefaan Nijs UZ Leuven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Traumatologie. Prof. dr. Stefaan Nijs UZ Leuven"

Transcriptie

1 Traumatologie Prof. dr. Stefaan Nijs UZ Leuven

2 0. Inleiding: Wat is traumatologie? Traumatologie is de studie van verwondingen die door ongevallen of geweld zijn veroorzaakt, en die chirurgische behandeling kunnen vereisen. In deze defini-e zijn er een aantal termen die verdere uitleg vereisen: Ongeval of geweld: is een plotse gebeurtenis waarbij een uitwendig agens weefselbeschadiging veroorzaakt. Het kan hierbij gaan over: mechanisch geweld: een mechanische kracht die gaat inwerken hoogenerge-sch : de kine-sche energieoverdracht is zeer hoog vb/ auto die tegen boom te plecer rijd laagenerge-sch : de kine-sche krachtsoverdracht is laag vb/ bejaarde die over matje struikelt thermisch: brandwonden en bevriezingen chemisch: blootstelling aan chemische stoffen kan straling: blootstelling aan onder andere radioac-eve straling Door de verzorging van de opgelopen verwondingen proberen we het verloop van de genezing te beïnvloeden. Het uiteindelijke resultaat varieert van volledig herstel zonder enig restletsel tot overlijden van het slachtoffer. Dit resultaat zal bepaald worden door de rela-eve ernst van de opgelopen letsels en door de kwaliteit van de geboden zorg. De rela-eve ernst is een combina-e van de absolute ernst van het letsel, de leehijd van het slachtoffer en de al dan niet aanwezige comorbiditeit. De kwaliteit van zorg wordt bepaald door de snelheid waarmee de zorg geboden wordt en door de aanwezigheid van een vooraf bepaalde systema-ek. Waaraan en wanneer sterven slachtoffers van een ongeval? 50% sterh ter plaatse: deze slachtoffers lopen zo een massief letsel (vb vrije ventrikelruptuur) op dat medische hulp al-jd te laat zal komen. We kunnen het aantal

3 overlijdens in deze categorie alleen reduceren door mensen bewust te maken van risicogedrag en door preven-e. 30% sterh in de eerste uren van hun hospitaal verblijf. Hierbij staan het niet -jdig onder controle krijgen van massieve bloedingen en zwaar hersenletsel op de voorgrond. Een snelle en accurate diagnosestelling en de juiste therapie, kan het aantal overlijdens in deze categorie terugdringen. 20% overlijdt laasjdig (na dagen tot weken). Hierbij zullen ze voornamelijk het slachtoffer worden van mul-- orgaan systeem falen en/of sepsis. Ondanks de vooruitgang in de medische wetenschap blijh mul-- orgaan systeem falen zeer moeilijk te behandelen. Om het aantal overlijdens in deze groep te reduceren is vooral een goede primaire opvang en behandeling, die rekening houdt met de fysiologische toestand van het slachtoffer belangrijk. De laatste jaren is er zeer veel aandacht besteed aan het inschacen van deze fysiologische toestand, wat aanleiding gaf tot de ontwikkeling van het concept damage control surgery and resuscita-on. Ondanks de ontwikkeling van de geneeskunde, blijh trauma de voornaamste doodsoorzaak voor personen onder de 40 jaar. Wereldwijd zien we zelfs een belangrijke toename van het aantal traumaslachtoffers door de ontwikkeling van industrie en verkeer in de derde wereld en door een toename van het geweld (zowel tussen individuen als in oorlogssitua-es). Maar ook in Vlaanderen blijven trauma-sche letsels (voornamelijk door verkeersongevallen en suïcide) de voornaamste oorzaak van poten-eel verloren levensjaren bij mannen en de op één na voornaamste oorzaak (na mama carcinoom) bij vrouwen. Traumazorg is ketenzorg : De zorg voor het slachtoffer van een ongeval kan slechts op-maal verlopen als alle radertjes op-maal op mekaar afgestemd zijn: Omstandershulp en alarmering Verplaatsen van de pa-ënt(en) Beoordelen/triage van de pa-ënt Verlenen van acute hulp Vervoer naar het ziekenhuis Opvang op de spoedgevallenafdeling Chirurgische hulp Intensieve zorg / medium care Verpleging en ontslag (Poly- )klinische revalida-e

4 Omstaandershulp en alarmering: Het is ieders plicht om mensen in nood naar best vermogen te helpen, zonder zichzelf in gevaar te brengen. Ar-kels 422 bis en ter van het strafrecht bepalen dat elke burger verplicht is hulp te bieden aan een persoon in gevaar als de burger zelf buiten gevaar is en als hij zelf het gevaar heeh vastgesteld of als het hem door een derde persoon werd medegedeeld. Pre- hospitaalfase: België was één van de eerste landen in Europa dat een na-onaal oproepnummer voor dringende medische hulp instelde. Ini-eel kon men bij het oproepnummer 900 enkel terecht voor hulp na ongevallen en/of medische hulp bij urgen-es op de openbaren weg, doch dit werd al snel uitgebreid naar alle medische urgen-es. Het nummer werd veranderd in het nummer 100 en nu kan men in alle landen van de EG gebruik maken va het nummer 112. Aan de hand van de doorgegeven informa-e zal de dispatcher van de 100 centrale de meest geschikte hulp ter plaatse sturen: een ziekenwagen, een ziekenwagen mede bemand door een speciaal opgeleid verpleegkundige (PIT), of een interven-ewagen met verpleegkundige en spoedarts (MUG). Hiervoor werden criteria opgesteld. Het is dus van groot belang dat de omstanders de juiste informa-e doorgeven. Na een eerste evalua-e ter plaatse en toedienen van de eerste zorgen zal het slachtoffer naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis afgevoerd worden. De wens van de pa-ënt speelt hierbij geen rol. Er kan op deze regel onder onder strikt bepaalde voorwaarden een uitzondering gemaakt worden, mits goedkeuring door de dispatcher van de 100 centrale. Merk op dat in tegenstelling tot veel van onze buurlanden er geen echelonering in de zorg aanwezig is. In veel van onze buurlanden worden pa-ënten met bepaalde (ernst van) aandoeningen of bepaalde kenmerken (leehijd, comorbiditeit,...) gecentraliseerd in meer uitgeruste centra. Intra- hospitaalfase De pa-ënt zal dan opgevangen worden op een erkende spoedgevallenafdeling. In België zijn er meer dan 150 erkende spedgevallen afdelingen. Om erkend te worden moet er aan bepaalde minimale criteria van uitrus-ng en personele aanwezigheid voldaan worden. Na de behandeling van de letsels (waarop we in deze cursus uitgebreid zullen ingaan) wordt het slachtoffer verder verzorgd in het ziekenhuis. Voor de erns-g gekwetsten zal meestal een -jdelijk verblijf op een intensieve zorgen afdeling noodzakelijk zijn. Na ontslag uit het ziekenhuis volgt meestal nog een langdurige revalida-e. Deze kan deels in een revalida-eafdeling gebeuren. De principes van revalida-e zullen uitgebreid aan bod komen in de cursus van Prof. dr. Peers.

5 Traumasystemen: Indien de hierboven beschreven zorgen georganiseerd zijn in een systeem met vooradepaalde protocollen, controlesystemen en kwali-eitscriteria, dan spreekt men van een traumasysteem. Verschillende studies hebben het posi-ef effect van het invoeren van een traumasysteem op de kwaliteit van traumazorg beschreven. Zo beschreef Mac Kenzie dat het invoeren van een traumasysteem het aantal voorkoombare overlijdens met 50% reduceert (Journal of Trauma 1999). Mann en Mullins beschreven een reduc-e van het absolute aantal overlijdens met 15 tot 20% in vergelijking met de Major Trauma Outcome study (Mann, Journal of Trauma 1999) en in een zelfde regio voor en na het invoeren (Mullins, Journal of Trauma 1999). In België is de systema-sche traumazorg niet wecelijk georganiseerd en bestaat er geen echelonering van de zorg. Of dit in rechtstreeks verband staat met het feit dat we bovengemiddeld slecht scoren qua verkeersdoden per miljoen inwoners of per miljard voertuigkilometers, valt uiteraard moeilijk te bewijzen, doch lijkt logisch. In onze buurlanden is duidelijk gedefinieerd welke pa-ënten in een meer gespecialiseerd traumacentrum verzorgd dienen te worden. Het gaat hier dan voornamelijk over: polytraumata levensbedreigende monotraumata: een aantal thoraco- abdominale aandoeningen bekkenletsels wervelzuilletsels en neurotrauma lidmaatbedreigend trauma: frakturen met erns-g weke delen trauma amputa-es die in aanmerking komen voor replanta-e complexe weke delen letsels Ook de hoogbejaarde en het kind vereisen specifieke zorgen waarbij mul-disciplinaire samenwerking de kwaliteit van zorgen aanzienlijk kan verbeteren. De laatste jaren is er in toenemende mate aandacht voor het ortho- geriatrisch trauma, en meerdere studies hebben aangetoond dat een systema-sche mul-disciplinaire aanpak tot een verminderde mortaliteit en morbiditeit leidt.

6 I. Algemene begrippen. Wonde en wondgenezing: Een wonde is een verstoring in de con-nuïteit van de weefsels. Deze onderbreking kan ontstaan door : stomp geweld scherp geweld toxische chemische binding ioniserende straling hoge/lage temperatuur elektrische spanning Let op het begrip wonde dat we hanteren is dus veel ruimer dan enkel een onderbreking van de huid. Ook onderbrekingen in bot (breuken) of organen (vb/leverscheur) aanzien we als een wonde. Zodra er in het lichaam een wonde ontstaat komt er een genezingsproces op gang. Deze zal aanleiding geven tot regenera-e of tot fibrose. Bij regenera-e heelt het ontstane defect zonder interposi-e van licekenweefsel, bij fibrose wordt het defect opgevuld met licekenweefsel. In de genezing kunnen we 4 fazen onderscheiden: hemostase (bloedstelping) inflamma-o (ontsteking) prolifera-e remodelling. Al deze fazen zijn noodzakelijk om tot een normaal weefselherstel te komen. De regulering van het ganse proces gebeurd door lokale omgevingsfactoren zoals zuurstofgehalte en ph van de weefsels. Daarnaast spelen verschillende groeifactoren en cytokines een belangrijke regulerende rol. In de verschillende fazen zullen deze in verschillende mate in het wondgebied aanwezig zijn. Ondanks zeer intensief onderzoek kan men het genezingsproces nog steeds maar in beperkte mate s-muleren. Stoornissen in de wondgenezing: Zachte heelmeesters maken senkende wonden : Zowel systemische als lokale factoren kunnen een nega-eve invloed hebben op de wondgenezing. Als voornaamste systemische factoren weerhouden we:

7 malnutri-e (chronisch - langdurige intraveneuze voeding) medica-egebruik (NSAID, cor-coïden, cytosta-ca,...) diabetes immuun deficiën-e - auto immuun aandoeningen ouderdom Daarnaast kunnen ook lokale factoren een rol spelen: zuurstof gebrek (gedevitaliseerd weefsel, ischemische aandoeningen,...) infec-e hematomen bestraling Primaire versus secundaire wondgenezing: Bij primaire wondgenezing zien we een (quasi) volledige regenera-e. Primaire wondgenezing kan slechts optreden als aan al deze voorwaarden voldaan wordt: geen dood weefsel op-male doorbloeding steriele wonde geen weefseldefect verschillende weefsellagen kunnen spanningsvrij tegen elkaar aangebracht worden. Bij secundaire wondgenezing wordt het defect in belangrijke mate door fibrose opgevuld. Dit is de meest natuurlijke, en dus meest veilige, heling. Door de belangrijke licekenvorming ontstaan er echter func-onele en esthe-sche beperkingen. Men kan de mate van fibrose proberen te beperken door vertraagd primair of secundair de wonde te sluiten. (cfr tekeningen slides). Huidletsels: Indien een pa-ënt zich met een huidwonde bij jou aanbiedt ga je in de eerste plaats na hoe de wonde ontstaan is en hoeveel bacteriële contamina-e er is.: steekwonde (diep inbrengen van contamina-e, moeilijk zuiver te maken) kneuswonde (veel dood weefsel) scheurwonde (onregelma-ge randen) bijtwonde (steeds massief gecontamineerd)

8 De behandeling begin je door de haemostase te garanderen. vervolgens ga je de wonde inspecteren. Hierbij let je op: lokalisa-e van de wonde (rela-e met onderliggende structuren) graad van contusie / lacera-e vitaliteit van de weefsels aanwezigheid van weefseldefect omliggende structuren corpus alienum. Indien de wonde beperkt is kan je ze dan defeni-ef verzorgen: verdoven reinigen wondexcissie sluiten Je mag een wonde niet primair sluiten indien: wonde ouder is dan limiet (cfr tabel) huidwonde veel smaller dan diep (steekwonde) wonde dubieus vitaal weefsel bevat wonde niet zonder spanning sluitbaar wonde in een geïnfecteerd gebied ligt wonde in een gebied met circula-estoornis ligt Locatie Schoon Gecontamineerd Hechtingen gelaat 12 uur 6 uur 5 dagen torso 8 uur 4 uur 11 dagen arm 8 uur 4 uur 11 dagen been 6 uur 4 uur 11 dagen voet 6 uur nooit 11 dagen tetanusprofylaxe (cfr richtlijnen)

9 profylac-sche an-bio-ca indien: gecontamineerde wonden bij personen met mechanische hartkleppen en/of endoprothesen personen met immuundeficiën-e een bacterierijk hol orgaan beschadigd werd Brandwonden: Exacte sta-s-eken betreffende het voorkomen van brandwonden in België ontbreken. naar schasng zouden er jaarlijks bij ongeveer incidenten brandwonden ontstaan.de meerderheid hiervan ontstaat in de thuisomgeving (60-70%). Op de tweede plaats komen arbeidsongevallen (23%). Jaarlijks worden ongeveen tot brandwonden door de huisarts verzorgd pa-ënten dienen in een brandwondencentrum verzorgd te worden. De ernst van de brandwonde wordt ingeschat op basis van de uitgebreidheid en de diepte. De uitgebreidheid wordt ingeschat aan de hand van de regel van 9 volgens Wallace (cfr slides). Bij de inschasng van de diepte maken we een onderscheid tussen: Eerst graad: Enkel beschadiging van het epiderm. Het letsel wordt gekenmerkt door pijn en roodheid. (cfr. zonnebrand) Tweede graad oppervlakkig: beschadiging van het bovenste deel van het derm. Ter hoogte van het letsel staan blaren en pijn op de voorgrond. De wonde vertoont een roze tot rood voch-g aspect. Capillaire refill is aanwezig. Men mag een spontane heling binnen 2 weken zonder licekens verwachten. Tweede graad diep: beschadiging van het epiderm en een dieper deel van het derm. De wonde komt rood of wit voor. De refill is beperkt tot afwezig. De wonde is minder pijnlijk dan bij een oppervlakkige 2de graads brandwonde. De wonde heelt na meerdere weken tot maanden met licekenvorming. Derde graad: De volledige huid is verbrand. Er is geen refill aanwezig. De sensibiliteit is volledig weg. Er kan geen spontane heling optreden. Vierde graad: Verbranding van de volledige huid met bovendien beschadiging van het onderliggend vet- en spierweefsel, eventueel de botstructuur. Amputa-e is noodzakelijk. De urgente behandeling is er op gericht verdere verdieping (spoelen met lauw water) en bijbesmesng (steriel inpakken) te voorkomen. In een tweede -jd gaan eventuele ingebrande kledingstukken verwijderd worden en de wonde met een bacteriënbestrijdende zalf ingesmeerd worden. Diepe tweede graad wonden en derde graadwonden zullen tangen-eel geëxcisseerd en bedekt worden met huidgreffen.

10 In de nazorg gaat men door spalken, drukverbanden en licekenzorg proberen de licekenvorming te beperken. Hierbij ligt de nadruk niet alleen op het esthe-sche maar evenzeer (of zelfs in de eerste plaats) op het func-onele. Chemische verbranding wordt in hoofdzaak op dezelfde manier aangepakt. Men gaat kleding wel onmiddellijk verwijderen om verder contact te beperken. Bij enkele producten gaan we niet spoelen omdat ze een verdere exotherme reac-e met water hebben: H2SO4 en HCL met NaOH, MgOH met zeep fenol, fosfor, mosterdgas met olie ongebluste kalk adorstelen Denk bij chemische verbranding niet alleen aan het thermische effect maar ook aan de mogelijke toxiciteit. Neem bij twijfel steeds contact op met het an-- gif centrum. Vrieswonden: Vrieswonden kunnen op dezelfde wijze als brandwonden worden ingedeeld. Men gaat bevroren lichaamsdelen geleidelijk opwarmen en nadien bloot laten aan de lucht. De evolu-e kan dan afgewacht worden. Diepe tweede graad en derde graad wonden behoeven weer tangen-ële excissie. Amputa-e kan noodzakelijk zijn. In tegenstelling tot wat vaak aangenomen wordt mag men stappen op bevroren voeten. Basisbegrippen musculo- skeletale letsels: De musculoskeletale letsels kunnen ingedeeld worden in: contusio - kneuzing distor-o - verstuiking disloca-o - ontwrich-ng fractuur - breuk pees- en/of spierscheur de basisbehandeling van al deze letsels kan samengevat worden in het lecerwoord PRICE P: protect - bescherm R: rest - rust I: ice - ijs C: compression - compressie E: eleva-on - hoogstand

11 Contusio - kneuzing: Bij een kneuzing ontstaat er rechtstreekse weefselbeschadiging waardoor er een haematoom ontstaat. Ten gevolge hiervan treedt er een ontstekingsreac-e op. DistorEo - verstuiking: Bij een verstuiking gaan twee botstukken van een gewricht -jdelijk in zulk een abnormale stand ten opzichte van mekaar staan dat er een uitrekking/inscheuren van minstens één gewrichtsband optreedt. We maken een onderscheid tussen: Graad I: inscheuren van 1 band (stabiel) Graad II: volledig scheuren van I band (gedeeltelijk instabiel) Graad III: volledig scheuren van meerdere banden (volledig instabiel) DislocaEo - ontwricheng: Bij een ontwrich-ng blijven de botstukken van een gewricht in een abnormale verhouding ten opzichte van mekaar staan. Uiteraard zijn hierbij meerdere banden volledig gescheurd. Spier- peesscheur: Bij een spierscheur wordt een spier zo sterk uitgerokken dat er een scheur in haar vezels ontstaat. Bij een peesscheur kan de scheur in de pees zelf ontstaan of kan de pees losscheuren van het bot waar ze normaal op aanhecht. We onderscheiden opnieuw: Graad I: scheuren van een bepergt aantal vezels (pijn) Graad II: belangrijk gedeelte ingescheurd (krachtsverlies) Graad III: volledige scheur (func-everlies) Fractuur - breuk: Een breuk is een onderbreking in de con-nuïteit van het bot. De zekerheidstekens van een breuk zijn: abnormale stand abnormale beweeglijkheid beencrepita-es bot doorheen wond

12 Je moet echter ook steeds aan een breuk denken wanneer één of meer van de volgende tekens aanwezig zijn (waarschijnlijkheidstekens): pijn oedeem func-everlies We kunnen fracturen indelen op verschillende manieren: trauma-sch letsel (ten gevolge van geweld) versus pathologische fractuur Trauma-sche letsels: direkt geweld indirekt geweld ten gevolge van de eigen spierkracht (vb. epilep-sch insult) daarnaast kunnen ook nog stressfracturen optreden tengevolge van repe--ef microtrauma. Pathologische frakturen: doorheen lokale goedaardige botafwijkingen doorheen primaire maligne lokale botafwijkingen doorheen metasta-sche lokale botafwijkingen Ook op basis van hun vorm kunnen we fracturen indelen: impressie of indeuking fissuur green- s-ck compressie intra- ar-culair lange pijpbeenderen (dwars, schuin, spiraal, meervoudig)

13 De AO classificaee van fracturen: Hierbij gaan we fracturen van verschillende bocen op een uniforme manier beschrijven aan de hand van cijfers en lecers. Het eerste cijfer definieert het bot waar het letsel optreedt: 1. Humerus 2. Voorarm 3. Femur 4. Tibia 5. Wervelzuil 6. Bekken 7. Voetwortel 8. Voorvoet 9. Scapula 06. Clavicula 24. Carpus 25. Metacarpus 26. Vingers 45. Patella 92. Maxillo- faciaal 93. Schedel Het tweede cijfer definieert het botstuk dat gebroken is: 1. proximale gewricht en metafyse 2. disfyse 3. distale gewricht en metafyse De lengte van stukken 1 en 3 is gelijk aan de maximale breedte van het gewricht. Daarna wordt er een lecer toegekend. Voor diafysaire fracturen geldt: A. eenvoudige fractuur (één fractuurlijn) B. fractuur met vlinderfragment: hoofdfragmenten komen in contact met mekaar, maar er is een losgekomen 3de fragment C. meervoudige (comminu-eve) fractuur: de hoofdfragmenten komen niet meer met mekaar in contact

14 Voor de segmenten 13, 21, 23, 33, 41 en 43 geldt: A. extra- ar-culaire fractuur B. par-eel ar-culaire fractuur (één deel van het gewricht in con-nuïteit met de schah + een deel afgebroken) C. complete ar-culaire fractuur (geen enkel deel van het gewricht in con-nuïteit met de schah) Voor de segmenten 11 en 31 geldt: A. Fractuur ter hoogte van de chirurgische hals/subtochanter of van de tuberkels/ tuberositae. B. 11. Fractuur ter hoogte van het collum chirurgicum en de tuberkels 31. Fractuur ter hoogte van de femurhals C. 11. Fractuur ter hoogte van het collum anatomicum 31. Fractuur van het caput femoris Voor het segment 44 (distale fibula) A. infrasyndesmo-sch B. transsyndesmo-sch C. suprasyndesmo-sch Na deze lecerindica-e kunnen dan nog bijkomende cijfers gebruikt worden om fraktuurvormen nog gedetailleerder te beschrijven. Naast de beschrijving van de beenderige letsels, gaan we ook de weke delen letsels beschrijven. We maken hierbij een onderscheid tussen gesloten letsels (geen verbinding tussen de buitenwereld en de breuk) en open letsels (verbinding tussen de buitenwereld en de breuk). Gesloten letsels worden ingedeeld volgen Tscherne: graad 0: geen of mineure weke delen beschadiging, de fractuur is eenvoudig en het resultaat van een indirect trauma graad I: er is een oppervlakkige schaafwonde of kneuzing van de huid, de fractuur is eenvoudig of vertoont een vlinderfragment graad II: er is een diepe, gecontamineerde schaafwonde of een meer uitgebreide kneuzing van de spier en of huid, de fractuur wordt veroorzaakt door direct trauma en is dwars of complex en comminu-ef. Indien er een dreigend compar-ment syndroom is behoort het

15 letsel tot deze groep, onavankelijk van de overige weke delen beschadiging (uitzondering open letsels) graad III: er is een uitgebreide huid contusie met destruc-e van diepere spieren en/of avulsie van de huid (gesloten degloving). De fractuur is complex. Indien er een compar-ment syndroom of vaat letsels is behoort het letsel tot deze groep, onavankelijk van de overige weke delen beschadiging (uitzondering open letsels) Open letsels worden ingedeeld volgens GusBllo: Gus-llo I: Inside- outletsel, propere wonde, minimale weke delen beschadiging, geen significante periostale stripping Gus-llo II: Outside- in letsel, meer uitgesproken weke delen beschadiging, beperkte periostale stripping en wat necro-sch materiaal Gus-llo III: Outside- in letsel, veel necro-sch weefsel, hoog energe-sch A: primair sluiten van de wonde is mogelijk B: primair sluiten van de wonde onmogelijk C: revascularisa-e distaal weefsel noodzakelijk

16 II. Polytrauma. DefiniBe Iedere pa-ënt die bij een ongeval letsels aan meer dan één orgaansysteem opliep die mogelijk levensbedreigend zijn of waarvan de combina-e tot erns-g orgaanfalen kan leiden. In de pre- hospitaal fase gebeurt de beoordeling door middel van de Revised Trauma Score van Champion. (Champion HR et al, "A Revision of the Trauma Score", J Trauma 29: ,1989) RTS = GCS SBP RR De RTS correleert met de kans op overleven. Iedere pa-ënt met een RTS <6 wordt beschouwd als zijnde een polytrauma (meer dan 10% mortaliteitsrisico). TRISS calculator: hcp://www.trauma.org/index.php/main/ar-cle/387 Eenmaal in het hospitaal gebruiken we de Injury Severity Score om een onderscheid te maken tussen drie verschillende modules: Polytrauma (ISS > 16, meerdere orgaansystemen) Levensbedreigend monotrauma (ISS > 16, slechts een orgaansysteem ) Mul-trauma zonder onmiddellijke levensbedreiging, maar de combina-e van letsels veroorzaakt een belangrijk verhoogd risico op orgaanfalen. (ISS < 16, meerdere orgaansystemen getroffen) Daarnaast kan de pa-ënt na ini-ële resuscita-e volledig gestabiliseerd zijn en overgaan naar de zorgprogramma s acute traumatologie, acute wervelzuiltraumatologie en of acuut craniocerebraal trauma.

17 Opmerking ISS: Aan 6 lichaamsregio s wordt een score (0-5) gegeven volgens de Abbreviated Injury Score, met name: Hoofd Aangezicht Thorax Abdomen Extremiteiten Extern De Injury Severity Score (ISS) is de som van de kwadraten van de drie hoogste scores. Indien de pa-ent in één van de lichaamsregios 5 scoort heeh hij per defini-e een ISS van 75 Eerste beoordeling: We gaan onze pa-ënt aan een zeer snelle eerste beoordeling onderwerpen: Airway maintenance with cervical spine protec-on Breathing and ven-la-on Circula-on with hemorrhage control Disability: neurological status Exposure (zorg dat je pa-ënt niet a{oelt!) Airway: Indien de pa-ënt spreekt is er een luchtweg aanwezig en kunnen we verder gaan naar B. Pa-ënt spreekt niet: GCS <8: beschermde luchtweg noodzakelijk Zoek naar de obstruc-e: vreemde voorwerpen in de luchtweg aangezichtsfracturen trachea - larynx fractuur De ganse evalua-emoet gebeuren onder bescherming van de cervicale wervelzuil.

18 Breathing and venelaeon: Beoordeel ademhaling: aanwezigheid ja of nee symmetrie (visueel excursie thorax) symmetrie (ausculta-e) percussie (mogelijk in luidruch-ge omgeving?) Palpeer thoraxwand Klinische diagnose spanningspneumothorax, open pneumothorax, massieve hemothorax en/of flail CirculaEon met boedingscontrole: polsslag ademhalingsfrequen-e bloeddruk bewustzijnsniveau huidskleur Disability - Glasgow coma scale oog verbaal motor 1 niet niet niet 2 pijnprikkel kreunen extensie op pijn 3 aanspreken woorden abnormale flexie 4 spontaan zinnen, verward normale flexie 5 zinnen,adequaat localiseren 6 bevel uitvoeren Exposure: Pa-ënt volledig ontkleden in een warme omgeving waarbij ook de rug dient geïnspecteerd te worden (nadien bedekken met warme dekens).

19 Na deze eerste beoordeling kunnen we de pa-ënt onderbrengen in één van de volgende categorieën: overleden in extremis niet stabiel stabiel Polytrauma Stomp Penetrerend Overleden In extremis Niet stabiel Stabiel

20 Polytrauma Stomp Penetrerend Overleden In extremis Niet stabiel Stabiel Overleden Stomp trauma opgenomen zonder levenstekens Penetrerend trauma dat opgenomen wordt zonder levenstekens met prehospitaal >15 minuten CPR Levenstekens: Reactieve pupillen Spontane beweging Georganiseerde ECG activiteit Uitzondering: hypotherme slachtoffer dient eerst opgewarmd References: American College of Surgeons Committee on Trauma: Advanced Trauma Life Support, ed.8, Chicago, 2008, The College. Committee on Trauma: Resources for Optimal Care of the Injured Patient Chicago, 2006, American

21 Polytrauma Stomp Penetrerend Overleden In extremis Niet stabiel Stabiel Klasse IV shock: ü Bloedverlies: > 2000 cc / 40% circulerend volume ü Polsfequentie: > 140 min ü Bloeddruk: verlaagd ü Pulsedruk: verlaagd ü Ademhalingsfrequentie> 40/min ü Urineproductie: quasi afwezig ü Mentaal: verward, lethargisch

22 Polytrauma Stomp Penetrerend Overleden In extremis Niet stabiel Stabiel Klasse II- III shock: ü Bloedverlies: cc cc ü Polsfequentie: > 100/min > 120/min ü Bloeddruk: normaal verlaagd ü Pulsedruk: verlaagd verlaagd ü Ademhalingsfreq: 20-30/min 30-40/min ü Urineproductie: ml/uur 5-15 ml/uur ü Mentaal: angstig angstig verward

23 Polytrauma Stomp Penetrerend Overleden In extremis Niet stabiel Stabiel Klasse I shock: ü Bloedverlies: ü Polsfequentie: ü Bloeddruk: ü Pulsedruk: ü Ademhalingsfreq: ü Urineproductie: ü Mentaal: < 750 ml < 100 / min normaal normaal / min > 30 ml / uur normaal

24 Pa-ënt in extremis: De pa-ënt is in zulk een slechte toestand dat hij dreigt te overlijden als er niet onmiddellijk ingegrepen wordt. Er is dus een zeer beperkte -jd voor diagnos-ek. Flowchart stomp trauma:

25 Flowchart penetrerend trauma Cave: avankelijk van graad van inspira-e kan het abdomen reeds beginnen vanaf tepelniveau

26 Niet- stabiele pa-ënt: De niet stabiele pa-ënt is een pa-ënt in shock. Bij shock is er een onevenwicht tussen de zuurstofvraag en het zuurstofaanbod. Bij aanhouden van deze toestand gaan cellen afsterven en de organen stoppen met func-oneren. De oorzaken van shock kunnen mul-ple zijn: hypovolemisch (zuurstofaanbod gedaald wegens te weinig transportmiddel) cardiaal (zuurstofaanbod gedaald wegens verminderd/vertraagd transport) sep-sch (zuurstofvraag sterk gestegen) spanningspneumothorax (zuurstofopname gedaald) neurogeen (zuurstofaanbod gedaald door dilata-e bloedvaten) Shock Volume kan replacement ingedeeld worden trauma in 4 klasses: Table 1. Estimated fluid and blood losses Class I Class II Class III Class IV Blood Loss (ml) Up to >2000 Blood Loss (% Blood Volume) Up to 15% 15-30% 30-40% >40% Pulse Rate <100 >100 >120 >140 Blood Pressure Normal Normal Decreased Decreased Pulse Pressure (mmhg) Normal or increased Decreased Decreased Decreased Respiratory Rate >35 Urinary Output (ml/hr) > Negligible CNS/Mental status Slightly anxious Mildly anxious Anxious, confused Confused, lethargy Fluid Replacement (3:1 rule) Crystalloid Crystalloid Crystalloid and blood Crystalloid and blood Table 2. Therapeutic decisions based on patient response [4] We gaan shock bij de traumapa-ënt Fast Response bestrijden door Transitory snelle toediening Response van vocht No om Response het circulerend volume (en dus de transportmogelijkheid) te verhogen. Dit kunnen we door Vital signs Back to normal Transitory improvement, Continue abnormal toediening van colloïde of cristalloïde oplossingen. Tot op heden kon geen sluitend bewijs van recurrence of!pa"fc de Estimated superioriteit blood loss van een van Minimal beide (10-20%) soorten oplossingen Moderate aangetoond (20-40%) worden. Aangezien Severe (>40%) cristalloïde Need for more oplossingen crystalloids zich gaan Low verspreiden over het intra- vasculair, High het inters--ëel High en het intra- cellulair Need for blood compar-ment moet Low je indien je het circulerend Moderate/High volume wil verhogen Immediate met een bepaald Blood preparation volume het drievoudige Crossmatched volume and hiervan toedienen. Type-specific Bij de niet stabiele Released pa-ënt when gaan we type-specific emergency verified starten met snel 2 liter verwarmde zoutoplossing toe te dienen. Need for surgery Possible Probable Highly probable Early presence of surgeon Yes Yes Yes Avankelijk van de reac-e op deze ini-ële vocht challenge maken we een onderscheid tussen responders (normalisa-e van de shock parameters) en de non- responders (blijvende Due to their effective extravasation into the 80% of oncotic, plasmatic and normal pressure. It is shocktekens). extravascular space, Indien the een maximum responders hemodynamic stabiel blijh expensive na deze vochcoediening because of its source: noemen human we plasma. he gestabiliseerd effects of crystalloids (bloeding occur immediately gestopt). after Indien infusion shock and last beginnen only for a te short ontwikkelen period. Because spreken of their we van tors een than transiënt with the need responder of keeping (ongoing them adequate na een Their periode levels are van far stabilisa-e more related er to zich prognostic terug tekens fac- van bleeding). brief duration, they do not promote lasting effects levels through exogenous albumin infusions. It can upon the cardiovascular system. [7] Consequently, in be used in 5 and 25% and is especially indicated order for the body to maintain the initial hemodynamic effect, new infusions of crystalloids are use of colloids can unleash coagulopathies and it has when there are risks of coagulation disorders. The required, the main concern of which is the excess a 24-hour action on blood pressure. Due to its high infiltration of the fluid back into the interstice, cost, the solution is not popular in the treatment of attacking especially the lungs. Their advantages, just hypovolemic shock. like with saline solution, are their inexpensiveness Dextrans are a mixture of variable sizes of glucose polymers and molecular weights produced by and ease of handling. Hypertonic NaCl Solutions (7.5%) bacteria in a sucrose environment. The molecular The recently known hypertonic solutions are considered to have a greater ability to expand blood vol- trans used present an average molecular weight weight can certainly vary. However, most of the dex- of

27

28 Early total trauma care: Tot midden jaren 80 van de vorige eeuw werd er van uit gegaan dat de polytraumapa-ënt te ziek was om niet levensreddende ingrepen te ondergaan. Na behandeling van zijn meest erns-ge letsels werd hij dan ook langdurig in trac-e gelegd of met gips behandeld om zijn fracturen te laten helen. Door het werk van onder andere Bone en van Bucholz werd het echter duidelijk dat deze aanpak nega-ef was voor de pa-ënt en mede aan de oorsprong lag van mul-ple orgaanfalen. Immers ieder fractuur en ieder letsel is een wonde en veroorzaakt dus een inflammatoire reac-e. Hierbij worden zowel lokaal als systemisch allerlei cytokines en andere ontstekingsmediërende stoffen vrijgezet. De lokale ontstekingseac-e draagt bij tot het weefselherstel zoals eerder beschreven. De systemische vrijzesng kan echter, en zeker als ze gepoten-ëerd wordt door stress, pijn, bloeding, contamina-e en/of ischemie- reperfusie schade resulteren in een whole body inflamma-on. Deze mondt uit in een systemic inflammatory response syndrome kortweg SIRS genoemd. Dit wordt gekenmerkt door een verhoogde capillaire lek (waardoor eiwicen naar de extravasculaire ruimte lekken en er door osmose oedemen ontstaan) en een zeer hoge enegie consump-e op weefselgebied (hyperdynamische status - hoge zuurstofnood). Bij aanhouden van het SIRS komt het lichaam in een burn- out. Al de aanwezige reserves worden opgebruikt en de organen kunnen hun func-e niet langer aanhouden. Ze gaan dan ook één voor één falen (MOSF mul-ple orgaan systeem falen): nieren, lever, hart, longen, hersenen en immuunsysteem. Door het falen van het immuunsysteem en door bacteriële lek uit holle organen gaat het organisme nog bijkomend belast worden door infec-es. Een bijzondere vorm van orgaanfalen is het ARDS (adult respiratory distress syndrome). Door capillaire lek ontstaat er een oedeem van het inters--ële longweefsel. Hierdoor wordt de zuurstofuitwisseling zeer sterk belemmerd. Eens ingesteld is het MOSF zeer moeilijk te behandelen en is de mortaliteit hoog (> 40%). Vroeg-jdige letselbehandeling leidt tot: verminderde bloeding verminderde mediator en cytokinevrijstelling verminderde stress verminderde pijn verminderde contamina-e verminderde ischemie- reperfusieschade en dus tot minder kans op MOSF. Tezelfder-jd wordt de verzorging van de pa-ënt aanzienlijk vergemakkelijkt, is er minder nood aan pijnstelling en kan het slachtoffer vroeger gemobiliseerd worden (verminderde kans op decubitus en pneumonie). Gebaseerd op deze inzichten ging men alle letsels van slachtoffer volledig en defini-ef behandelen. Deze aanpak noemt met early total trauma care. Dit is nog steeds de beste aanpak van de stabiele en gestabiliseerde pa-ënt. Bij pa-ënten die langdurig in shock bleven zag men ondanks de volledige volg nog steeds MOSF ontstaan. stop

29 Damage control: Langdurige chirurgische ingrepen kunnen aanleiding geven tot: a{oeling verzuring (door vermindere weefselperfusie - shock) stollingsstoornissen (door opgebruiken van de natuurlijke stollingsreserves) Deze triade noemt men de 2nd hit. Bij de borderline pa-ënt die geen reserves meer heeh door de ernst van zijn letsels (blijvend instabiel) kan deze 2nd hit opnieuw MOSF uitlokken. daarom noemen we deze triade dan ook de lethal triad of trauma. Bij deze borderline pa-ënten moeten we dan ook de 2nd hit vermijden. Hiervoor hanteren we een damage control approach. Deze bestaat uit: damage control surgery permissieve hypotensie haemosta-sche resuscita-e damage control surgery: De chirurgie wordt beperkt tot het noodzakelijke: stop de bloeding; hierbij wordt ook gebruikt van endovasculaire procedures om de bloeding van binnen uit het bloedvat te sealen (angio- embolisa-e). stop de contamina-e stabiliseer fracturen debrideer avitaal weefsel (eventueel amputa-e) permissieve hypotensie: Tot het onder controle brengen van de bloeding wordt de bloeddruk net onder het normale niveau gehouden om de bloeding te beperken. De systolische druk wort hierbij tussen mm Hg gehouden en de mean arterial pressure rond 60mm Hg. Deze aanpak is tegenaangewezen in geval van erns-g hersen traulma omdat anders de cerebrale perfusie niet langer gegarandeerd is. haemosta-sche resuscita-e: Om de stolling op-maal te houden gaan we vroeg-jdig transfunderen en hierbij een mix aan te bieden die zo dicht mogelijk bij normaal bloed ligt. We gaan dus vroeg-jdig plasma en bloedplaatjes geven, samen met packed red blood cells. We kunnen ons in de samenstelling van de mix laten lijden door de labowaarden, dit is echter -jdrovend. Daarom wordt meestal vooraf afgesproken bloed producten steeds in een bepaalde verhouding toe te dienen indien massieve transfusies voorzien worden (Massive transfusion protocol). Na de ini-ële levensreddende chirurgie wordt de pa-ënt op de intensieve zorgen eenheid verder geresusciteerd. In een tweede en soms derde -jd wordt dan de defini-eve verzorging uitgevoerd.

30 Abdominaal comparbment syndroom: Een erns-ge complica-e van het abdominaal trauma is het abdominaal compar-ment syndroom. dit is gedefinieerd als een aangehouden intra- abdominale druk (IAP) van meer dan 20mm HG (met of zonder een abdominale perfusie druk (AAP) < 60mm Hg) die geassocieerd is met een nieuw ontstane orgaan dysfunc-e / - falen. de meest voorkomende orgaandysfunc-es zijn: metabole acidose ondanks resuscita-e oligurie ondanks voldoende vochtsubs-tu-e gestegen peak airway pressures hypercarbie refractair aan hyperven-la-e hypoxie refractair aan zuurstohoediening en PEEP intracraniële overdruk AAP= mean arteriële druk (MAP) - IAP De IAP kan eenvoudig gevolgd worden door de blaasdruk te meten. Dit kan door een drukcatheter aan een blaassonde te koppelen. De behandeling van een abdominaal compar-ment syndroom ligt in een decompressie. Hierbij wordt de buik geopend en kunnen de organen naar buiten uitpuilen. Ze worden door een verband afgesloten van de buitenwereld. Verschillende verbanden kunnen hiervoor gebruikt worden. Het op dit moment meest gebruikte is het vacuum verband dat naast afsluiten ook oedeembestrijdend (en dus drukverlagend) werkt. Dit verband kan ook gebruikt worden om het abdomen versneld en progressief terug te sluiten.

31

OPVANG. De Zwaar Gekwetste Patiënt TRAUMA. Soorten Traumata

OPVANG. De Zwaar Gekwetste Patiënt TRAUMA. Soorten Traumata OPVANG De Zwaar Gekwetste Patiënt Prof Dr Marc Sabbe Dienst Urgentiegeneeskunde UZ Gasthuisberg - KU Leuven TRAUMA Soorten Mortaliteit-morbiditeit Benadering patiënt Prehospitaal traumazorg In-hospitaal

Nadere informatie

Hemodynamische op/malisa/e op de IC. Jasper van Bommel Intensive Care - Erasmus MC Rotterdam

Hemodynamische op/malisa/e op de IC. Jasper van Bommel Intensive Care - Erasmus MC Rotterdam Hemodynamische op/malisa/e op de IC Jasper van Bommel Intensive Care - Erasmus MC Rotterdam Circulatoir falen Definitie SHOCK! Levensbedreigende toestand waarin te weinig bloed met zuurstof naar de organen

Nadere informatie

Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn. Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts

Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn. Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts Casus 1 Vrouw, 74 jaar diep bewusteloos gevonden in de tuin Bekend met diabetes type II Langzame snurkende ademhaling Langzame

Nadere informatie

BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG

BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG BIJLAGE 1: PROTOCOLLEN AMBULANCEZORG Airway en CWK-immbolisatie, Breathing, Circulation, Disability en Exposure (5 protocollen) Wervelkolom indicaties fixatie en bevrijding (2 protocollen) Triage en keuze

Nadere informatie

Levensreddende handelingen

Levensreddende handelingen Levensreddende handelingen Hoofdstuk 3: Het stelpen van ernstige bloedingen Anatomie van de bloedsomloop Samenstellende delen De hartspier De grote bloedsomloop De kleine bloedsomloop De aders en haarvaten:

Nadere informatie

Eindtermen Certificaat Eerste Hulp bij Sportongevallen van. Het Oranje Kruis. 18 december 2012

Eindtermen Certificaat Eerste Hulp bij Sportongevallen van. Het Oranje Kruis. 18 december 2012 Eindtermen Certificaat Eerste Hulp bij Sportongevallen van Het Oranje Kruis 2013 18 december 2012 Eindtermen Certificaat Eerste Hulp bij Sportongevallen vastgesteld door het College van Deskundigen Doelgroep

Nadere informatie

Een beroerte, wat nu?

Een beroerte, wat nu? Een beroerte, wat nu? U bent opgenomen in het VUmc op de zorgeenheid neurologie, omdat u een beroerte heeft gehad. Wat is een beroerte? Een beroerte wordt in vaktaal een CVA genoemd: een Cerebro Vasculair

Nadere informatie

Welke stelling in het geval van brandwonden is juist?

Welke stelling in het geval van brandwonden is juist? Meerkeuzevraag 8.1 Meerkeuzevraag 8.2 Meerkeuzevraag 8.3 Meerkeuzevraag 8.4 Meerkeuzevraag 8.5 Meerkeuzevraag 8.6 Meerkeuzevraag 8.7 Welke stelling in het geval van brandwonden is juist? A. De gevormde

Nadere informatie

Inleiding. Hoe het begon. Honing in wondzorg. Eigenschappen van honing

Inleiding. Hoe het begon. Honing in wondzorg. Eigenschappen van honing Inleiding Honing in wondzorg Jan Vandeputte Renva bvba Thuiszorg Historiek van honing Samenstelling van honing Werking van honing / verschillen De klinische voordelen van honing Klinische bewijzen voor

Nadere informatie

Module 3 Levensbedreigende verwondingen

Module 3 Levensbedreigende verwondingen OPLEIDING HULPVERLENING VOOR REISLEIDERS OPLEIDING HULPVERLENING VOOR REISLEIDERS Module 3 Levensbedreigende verwondingen Toerisme Vlaanderen, i.s.m. AVICENNA, medische opleiding en consultancy Toerisme

Nadere informatie

Inkijkexemplaar. Inhoud. 6 Hoofd- en wervelletsels. 1 Ongevallen. 7 Letsels aan botten, 2 Problemen met. 8 Vergiftigingen door inslikken.

Inkijkexemplaar. Inhoud. 6 Hoofd- en wervelletsels. 1 Ongevallen. 7 Letsels aan botten, 2 Problemen met. 8 Vergiftigingen door inslikken. Inhoud Ongevallen gebeuren elke dag. Meestal gaat het om kleine ongevallen waarvan de gevolgen niet zo erg zijn: een valpartij met een schaafwonde tot gevolg, een verstuikte voet bij het sporten, of een

Nadere informatie

Behandeling van wonden en letsels

Behandeling van wonden en letsels Module 4 Behandeling van wonden en letsels Als u deze module gevolgd hebt, weet u: - Wat u moet doen bij mogelijk inwendig bloedverlies - Wat u moet doen bij uitwendig bloedverlies - Wat u moet doen bij

Nadere informatie

Kwaliteitsregistratie in de traumatologie. Prof. dr. Michiel H.J. Verhofstad, traumachirurg

Kwaliteitsregistratie in de traumatologie. Prof. dr. Michiel H.J. Verhofstad, traumachirurg Kwaliteitsregistratie in de traumatologie Prof. dr. Michiel H.J. Verhofstad, traumachirurg Kwaliteitsregistraties wat moet je er mee Kwaliteitsregistraties wat moet je er mee Kwaliteitsregistraties wat

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39153 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39153 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/39153 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hommes, M. Title: The injured liver : management and hepatic injuries in the traumapatient

Nadere informatie

Van sepsis tot orgaanfalen

Van sepsis tot orgaanfalen Van sepsis tot orgaanfalen Hoe een infectie uit de hand kan lopen in neutropene patiënten 21 januari 2015 J.C. Regelink, internist hematoloog 4 th Nursing Symposoim Inhoud Historie Begrippen Sepis en orgaanfalen

Nadere informatie

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN DR J DE VOS INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN Praktische informatiegids 2 Deze informatiefolder is een leidraad bij de operatie en nabehandeling bij een operatie voor de ziekte van dupuytren en beval alle

Nadere informatie

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette SIS Het Shaken Infant Syndrome Dr. Johan Marchand Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette Wetenschappelijk dossier 1 A. Inleiding B. Epidemiologische gegevens

Nadere informatie

Ballistiek en schotwonden

Ballistiek en schotwonden Wij kunnen te maken krijgen met schotwonden. De aard van het wapen en de kogel kunnen een invloed hebben op de aard van de wonde. Wat moet een arts weten over wapens en ballistiek? 1. Ballistiek 2. Schotwonden

Nadere informatie

ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer

ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer Indien een stoornis in de vitale functie wordt waargenomen direct handelen (Treat as you go) A AIRWAY AND C-SPINE (= vrije

Nadere informatie

Eerstehulpinitiatie voor doven en slechthorenden

Eerstehulpinitiatie voor doven en slechthorenden Eerstehulpinitiatie voor doven en slechthorenden Inhoud Kennismaking Basisprincipes van eerste hulp Vier stappen in eerste hulp Bloeding Brandwonde Huidwonde Kennismaking Inhoud Kennismaking Basisprincipes

Nadere informatie

Fractuur behandeling. Chirurgie. Beter voor elkaar

Fractuur behandeling. Chirurgie. Beter voor elkaar Fractuur behandeling Chirurgie Beter voor elkaar 2 Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van een gebroken bot. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk

Nadere informatie

LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80

LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80 LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80 Eerste deel van de cursus: HANDLEIDING OM LETSELS T.G.V. VALPARTIJEN TE HERKENNEN EN EVT. TE HANDELEN Tweede deel van de cursus: KUNNEN HANDELEN BIJ ONWELWORDING/

Nadere informatie

patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien

patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be - www.azsintjozef-malle.be Dit ziekenhuis

Nadere informatie

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN

INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN DR J DE VOS INGREEP VOOR ZIEKTE VAN DUPUYTREN Praktische informatiegids 2 Deze informatiefolder is een leidraad bij de operatie en nabehandeling bij een operatie voor de ziekte van dupuytren en beval alle

Nadere informatie

Abstract 11-11-2015. Brandwondenzorg. Disclosure belangen spreker

Abstract 11-11-2015. Brandwondenzorg. Disclosure belangen spreker Brandwondenzorg Rob van Komen, teamleider brandwondencentrum, voorzitter brandwondencommissie WCS kenniscentrum wondzorg Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

BEHANDELING VAN FRACTUREN

BEHANDELING VAN FRACTUREN BEHANDELING VAN FRACTUREN 25733 Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van een gebroken bot. Het is goed u te realiseren dat bij het vaststellen van een aandoening

Nadere informatie

Wondgenezing en Diabetes Mellitus

Wondgenezing en Diabetes Mellitus Wondgenezing en Diabetes Mellitus Treat the whole patient, not the hole in the patient Richard van Valen Verpleegkundig specialist Erasmus MC Leerdoelen Inzicht in wondgenezing Inzicht in problemen met

Nadere informatie

Andere verschijnselen die ook voorkomen zonder een breuk in de oogkas:

Andere verschijnselen die ook voorkomen zonder een breuk in de oogkas: Een breuk van de oogkas (orbitafractuur) Inleiding Het oog wordt goed beschermd: aan de voorzijde door de oogleden en aan de overige zijden door de botten van de oogkas (orbita). Door een stomp trauma,

Nadere informatie

Eerste Hulp aan Kinderen: eindtermen (vastgesteld door het College van Deskundigen in mei 2006) Doelgroep

Eerste Hulp aan Kinderen: eindtermen (vastgesteld door het College van Deskundigen in mei 2006) Doelgroep Eerste Hulp aan Kinderen: eindtermen (vastgesteld door het College van Deskundigen in mei 2006) Doelgroep a. Bezitters van het diploma Eerste Hulp b. Belangstellenden die (nog) niet in het bezit zijn van

Nadere informatie

4-4-2012. traumatology. M.Holla orthopaedisch chirurg. doel van het onderwijs: - kennis van veelvoorkomende termen bij traumatologie

4-4-2012. traumatology. M.Holla orthopaedisch chirurg. doel van het onderwijs: - kennis van veelvoorkomende termen bij traumatologie orthopaedisch chirurg traumatology UMC St Radboud doel van het onderwijs: - kennis van veelvoorkomende termen bij traumatologie - inzicht in de behandeling van fracturen en luxaties: - van de bovenste

Nadere informatie

SAMENVATTING ONDERWIJSDAG PRESHOPITALE ZORG 2-4-2015

SAMENVATTING ONDERWIJSDAG PRESHOPITALE ZORG 2-4-2015 SAMENVATTING ONDERWIJSDAG PRESHOPITALE ZORG 2-4-2015 ZIROP SBAR I-GEL CPAP- FLOWSAFE T-POD VACUUM MATRAS LUNGULTRASOUND (CAT) TOURNIQUETTE (CAT) ZiROP Afspraken (convenant) tussen OLVG (en andere ketenpartners)

Nadere informatie

Voor geen gat te vangen

Voor geen gat te vangen Voor geen gat te vangen opvang van en zorg voor patiënten met schotwonden Pascal Hannemann traumachirurg MUMC NAZL symposium 29 januari 2015 Omvang van het probleem Omvang van het probleem Gemiddeld 0,9/100.000

Nadere informatie

Eindtermen voor het diploma eerste hulp ( vastgesteld door het College van Deskundigen op 6 maart 2006)

Eindtermen voor het diploma eerste hulp ( vastgesteld door het College van Deskundigen op 6 maart 2006) Eindtermen voor het diploma eerste hulp ( vastgesteld door het College van Deskundigen op 6 maart 2006) 1. Definities Wie is het slachtoffer? Een slachtoffer is iemand die een acuut optredende, al of niet

Nadere informatie

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 197 198 Samenvatting In het proefschrift worden diverse klinische aspecten van primaire PCI (Primaire Coronaire Interventie) voor de behandeling van een hartinfarct onderzocht.

Nadere informatie

University Medical Center Groningen Traumatology

University Medical Center Groningen Traumatology Benn Beuker traumachirurg epidemiologie hoewel schotwonden minder vaak voorkomen dan steekwonden, is de inwerking op het weefsel vele malen ernstiger tgv holtevorming en energieoverdracht. Abdominaal letsel

Nadere informatie

Bloedgassen. Homeostase. Ronald Broek

Bloedgassen. Homeostase. Ronald Broek Bloedgassen Homeostase Ronald Broek Verstoring Homeostase Ziekte/Trauma/vergiftiging. Geeft zuur-base en bloedgasstoornissen. Oorzaken zuur-base verschuiving Longemfyseem. Nierinsufficientie Grote chirurgische

Nadere informatie

LPA Triage keuze van ziekenhuis

LPA Triage keuze van ziekenhuis Plaats ongeval Casuïstiekbespreking: Sprong van hoogte 25 november 2013 Dr. Teun Peter Saltzherr, assistent chirurgie Locatie: Lelystad Val van hoogte (3 verdiepingen) A,B goed C: p120 RR 90/60 D: EMV

Nadere informatie

BVP 06/12/2014 Werkgroep voor Pneumologie Verpleegkundigen THORAXTRAUMA Waar lucht en bloed overal kunnen kruipen

BVP 06/12/2014 Werkgroep voor Pneumologie Verpleegkundigen THORAXTRAUMA Waar lucht en bloed overal kunnen kruipen BVP 06/12/2014 Werkgroep voor Pneumologie Verpleegkundigen THORAXTRAUMA Waar lucht en bloed overal kunnen kruipen Paul E.Van Schil, MD Dienst Thorax- en Vaatheelkunde UA - UZ Antwerpen Thoraxtrauma algemene

Nadere informatie

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade Dr. C. Jadoul Neuroloog AZ Nikolaas 1 Casus: recidief slikpneumonie Dame 75 jaar Spoed: algemeen achteruit (mentaal en fysiek) Antec: Parkinson

Nadere informatie

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Toelichting bij de resultaten van het OLV Ziekenhuis voor de kwaliteitsindicatoren van het Vlaams Ziekenhuisnetwerk Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Het project Sinds enkele jaren is er meer aandacht

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands * 137 Samenvatting Het doel van deze dissertatie was het beschrijven van lange termijn resultaten van ernstige tot zeer ernstige ongevalslachtoffers. Ernstig werd gedefinieerd als een letselernst van 16

Nadere informatie

Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015. Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart. 12/3/14 pag.

Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015. Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart. 12/3/14 pag. Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015 Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart 12/3/14 pag. 2 Inhoudstafel Casus Probleemlijst Differentiaaldiagnoses Acuut

Nadere informatie

Botbreukoperatie afdeling Chirurgie

Botbreukoperatie afdeling Chirurgie Botbreukoperatie afdeling Chirurgie Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Chirurgie september 2013 pavo 0323 Inleiding In het menselijk lichaam zitten zeer veel verschillende botten, die op verschillende

Nadere informatie

AG eerste hulp opleidingen 47 vragen met antwoorden.

AG eerste hulp opleidingen 47 vragen met antwoorden. AG eerste hulp opleidingen 47 vragen met antwoorden. 1 Noem de 5 punten van de EHBO 1 let op gevaar 2 ga na wat er is gebeurd en wat het slachtoffer mankeert 3 stel het slachtoffer gerust 4 zorg voor professionele

Nadere informatie

Graad 1 verzwikking: Lichte overrekking en geringe beschadiging van de vezels (fibrillen) van het ligament.

Graad 1 verzwikking: Lichte overrekking en geringe beschadiging van de vezels (fibrillen) van het ligament. Verstuikte enkel Een verstuikte enkel is een veel voorkomende aandoening. Ongeveer 25.000 mensen per dag maken dat mee. Enkel verstuikingen komen voor bij atleten en bij niet atleten, bij kinderen en volwassenen.

Nadere informatie

Basisreanimatie volwassenen. CPR-werkgroep Heilig Hart Ziekenhuis Mol

Basisreanimatie volwassenen. CPR-werkgroep Heilig Hart Ziekenhuis Mol Basisreanimatie volwassenen CPR-werkgroep Heilig Hart Ziekenhuis Mol Overlevingsketen is de basis voor Advanced Life Support en een goede en snel begonnen is doorslaggevend voor het succes van de ALS en

Nadere informatie

H o c k e y E H B O. Woensdag 30 november MHC Goirle. Door Paul van den Broek

H o c k e y E H B O. Woensdag 30 november MHC Goirle. Door Paul van den Broek H o c k e y E H B O Woensdag 30 november MHC Goirle Door Paul van den Broek Inhoud Alarmeren Blaren Bloedneus Epilepsie Hersenschudding verstuikingen Schaafwond Suikerziekte Wond Bewusteloosheid Bloedhygiëne

Nadere informatie

Majeure bloeding wat nu?

Majeure bloeding wat nu? Majeure bloeding wat nu? Jan J. De Waele MD PhD Surgical ICU Ghent University Hospital Ghent, Belgium. Jan.DeWaele@UGent.be @CriticCareDoc Inleiding Stolling is een complex gebeuren Falen van de stolling

Nadere informatie

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016

Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Spoed Interventie Team (SIT): waarom en hoe? Elien Pragt Anesthesioloog-intensivist MUMC+ 22 april 2016 Waarom SIT? Critical care outreach team (CCOT) Medical emergency team (MET) Spoed interventie team

Nadere informatie

SEH bij snijwonden, brandwonden en vergiftiging

SEH bij snijwonden, brandwonden en vergiftiging SEH bij snijwonden, brandwonden en vergiftiging Handleiding voor het behandelen van snijwonden. Verschijnselen de huid is beschadigd meestal is er bloed te zien het slachtoffer heeft pijn Doel van de eerste

Nadere informatie

Doorliggen voorkomen. Een handleiding voor patiënten en familie

Doorliggen voorkomen. Een handleiding voor patiënten en familie Doorliggen voorkomen Een handleiding voor patiënten en familie Doel van deze folder In deze folder kunt u lezen wat doorliggen (decubitus) is, waar decubitus ontstaat en wat er tegen gedaan kan worden.

Nadere informatie

patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien

patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien patiënteninformatie algemene heelkunde Aambeien ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be - www.azsintjozef-malle.be Dit ziekenhuis

Nadere informatie

Doorliggen voorkomen

Doorliggen voorkomen Doorliggen voorkomen Wat is decubitus? Decubitus (doorligplekken) wordt veroorzaakt door voortdurende druk. Door druk wordt de huid en het onderliggende weefsel beschadigd. Decubitus kan in verschillende

Nadere informatie

Oedeem en wonden. Oedeem en wond(heling) 2de Tweedaags Vlaams Wondzorg Congres Kortrijk, 17-18/02/2011 M. Flour, UZ Leuven

Oedeem en wonden. Oedeem en wond(heling) 2de Tweedaags Vlaams Wondzorg Congres Kortrijk, 17-18/02/2011 M. Flour, UZ Leuven Oedeem en wond(heling) Krijgen mensen met lymfoedeem sneller wonden? Oedeem en wonden Heeft lymfoedeem een invloed op de wondgenezing? Oedeem en wonden, 2de Tweedaags Vlaams Wondzorg Congres Kortrijk,

Nadere informatie

Thorax trauma. Casus GM. Demeyer I. OLV Ziekenhuis Aalst. 8 dec 2012 Met eigen middelen naar spoedgevallen > uren: stamp van paard op de borst

Thorax trauma. Casus GM. Demeyer I. OLV Ziekenhuis Aalst. 8 dec 2012 Met eigen middelen naar spoedgevallen > uren: stamp van paard op de borst 1 Thorax trauma Demeyer I. OLV Ziekenhuis Aalst Casus GM 8 dec 2012 Met eigen middelen naar spoedgevallen > uren: stamp van paard op de borst Blanco voorgeschiedenis 1 GM, man, 3/5/1951 Observatie: Zweet

Nadere informatie

Beter voorkomen dan genezen voorkomen van kwetsuren door middel van de juiste trainingsopbouw

Beter voorkomen dan genezen voorkomen van kwetsuren door middel van de juiste trainingsopbouw Blessurebehandeling en preventie Overzicht: 1. (R)ICE 2. meest voorkomende kwetsuren a) hoofd en hals b) armen c) romp d) benen e) andere letsels Beter voorkomen dan genezen voorkomen van kwetsuren door

Nadere informatie

Complexe wondzorg Dr. H. Bontinck - Dr. J. Bontinck. Bijscholingsdagen heelkunde 16/10/2014 en 21/10/2014

Complexe wondzorg Dr. H. Bontinck - Dr. J. Bontinck. Bijscholingsdagen heelkunde 16/10/2014 en 21/10/2014 Complexe wondzorg Dr. H. Bontinck - Dr. J. Bontinck Bijscholingsdagen heelkunde 16/10/2014 en 21/10/2014 Fysiologie van de wondheling Wonde = pathologische toestand waarbij verschillende weefsels van elkaar

Nadere informatie

08#11#11% EHBO en hockey. Voor coaches en trainers van Alliance. Nicole Troost en Elly Blok, huisartsen

08#11#11% EHBO en hockey. Voor coaches en trainers van Alliance. Nicole Troost en Elly Blok, huisartsen EHBO en hockey Voor coaches en trainers van Alliance Nicole Troost en Elly Blok, huisartsen 1% Onderwerpen:! Inleiding ;aantallen blessures! Voorbereiding: het halve werk! Tijdens de wedstrijd:! Opgelopen

Nadere informatie

Erratum Manschap a Levensreddend handelen. Versie: 1.0, 31 december 2015

Erratum Manschap a Levensreddend handelen. Versie: 1.0, 31 december 2015 Erratum Manschap a Levensreddend handelen Versie: 1.0, 31 december 2015 Inleiding Op 1 januari 2016 is versie 3 van het Landelijke protocol levensreddend handelen door de brandweer (LPLHB 3.0) gepubliceerd.

Nadere informatie

Inkijkexemplaar. Inhoud. 1 Ongeval 3. 2 Huidwonde 13. 3 Brandwonde 20. 4 Bloedneus 23. 5 Bloeding 26

Inkijkexemplaar. Inhoud. 1 Ongeval 3. 2 Huidwonde 13. 3 Brandwonde 20. 4 Bloedneus 23. 5 Bloeding 26 1 0 6 Inhoud Elke dag gebeuren er ongevallen. Soms heel kleine, maar soms ook grotere. Als er iets gebeurt, is het handig dat je weet wat je moet doen om te helpen. Eerste hulp is niet zo moeilijk. Je

Nadere informatie

Overzicht van veranderingen in de 9 e editie van het ATLS Manual 18/12/12. Hoofdstuk 1 Overview. - teamwork is een nieuw onderwerp

Overzicht van veranderingen in de 9 e editie van het ATLS Manual 18/12/12. Hoofdstuk 1 Overview. - teamwork is een nieuw onderwerp Overzicht van veranderingen in de 9 e editie van het ATLS Manual 18/12/12 Hoofdstuk 1 Overview - teamwork is een nieuw onderwerp - zuurstof wordt genoemd bij Breathing; niet bij Airway - CWK X-ray vervaardigen

Nadere informatie

Bloedvergiftiging. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Bloedvergiftiging. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Bloedvergiftiging Informatie voor patiënten F0907-1225 juni 2010 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44

Nadere informatie

Tenniselleboog en golfelleboog. informatie voor patiënten

Tenniselleboog en golfelleboog. informatie voor patiënten Tenniselleboog en golfelleboog informatie voor patiënten WAT ZIJN EEN TENNISELLEBOOG EN EEN GOLFELLEBOOG? De tenniselleboog is de meest voorkomende diagnose bij elleboogpijn. Typische pijnklachten zijn

Nadere informatie

13-05-11. De hemodynamisch instabiele pa2ent. Inhoud. Basale hemodynamische monitoring. monitoring en therapie

13-05-11. De hemodynamisch instabiele pa2ent. Inhoud. Basale hemodynamische monitoring. monitoring en therapie De hemodynamisch instabiele pa2ent monitoring en therapie NIVAZ 2011 Joris Lemson anesthesioloog en (kinder) intensivist Intensive Care UMC St Radboud Inhoud Fysiologie Hemodynamische monitoring Interpreta2e

Nadere informatie

Uitvoering van de ABCDE methode

Uitvoering van de ABCDE methode Uitvoering van de ABCDE methode Deze pagina beschrijft de uitvoering van de ABCDE methodiek. Om deze pagina goed te kunnen gebruiken, lees eerst de andere pagina's over het protocol, te beginnen bij de

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Tenolyse. Expertisecentrum hand- en polschirurgie Maasstad Ziekenhuis

PATIËNTEN INFORMATIE. Tenolyse. Expertisecentrum hand- en polschirurgie Maasstad Ziekenhuis PATIËNTEN INFORMATIE Tenolyse Expertisecentrum hand- en polschirurgie Maasstad Ziekenhuis 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Expertisecentrum handen polschirurgie van het

Nadere informatie

KBC-Preventie. Ongevallen thuis. we hebben het voor u

KBC-Preventie. Ongevallen thuis. we hebben het voor u KBC-Preventie Ongevallen thuis we hebben het voor u Basisprincipes van eerste hulp Handel als eerstehulpverlener. Zorg dat u de situatie niet verergert. Blijf rustig in een noodsituatie en verleen de eerste

Nadere informatie

Decubitus - Smetten - Vochtletsel

Decubitus - Smetten - Vochtletsel WONDVERZORGING INFECTIEBESTRIJDING PREVENTIE Decubitus - Smetten - Vochtletsel WWW.BIOLOGIQ.NL Definitie Decubitus Volgens de NPUAP en EPUAP wordt decubitus als volgt gedefinieerd: Decubitus is een gelokaliseerde

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Wonddrainage met een menselijk gezicht

Wonddrainage met een menselijk gezicht Wonddrainage met een menselijk gezicht Patiëntvriendelijke drainage ml 1600 1695 1400 1364* n=122 *p

Nadere informatie

11.5.3.1. EHBO-tips: Wonden en hun verzorging

11.5.3.1. EHBO-tips: Wonden en hun verzorging 11.5.3.1. EHBO-tips: Wonden en hun verzorging Voor eerste hulp maken we een onderscheid tussen : 1. lichte wonden : kunnen door de hulpverlener volledig zelf verzorgd worden. 2. ernstige wonden : worden

Nadere informatie

Het Fenomeen van Raynaud

Het Fenomeen van Raynaud Het Fenomeen van Raynaud Wat is het Fenomeen van Raynaud? Wij spreken van het Fenomeen van Raynaud bij het plotseling optreden van verkleuringen van vingers en/of tenen bij blootstelling aan kou of bij

Nadere informatie

Brandwonden en dan? Eerst water, de rest komt later

Brandwonden en dan? Eerst water, de rest komt later Brandwonden en dan? Eerst water, de rest komt later Eerst water, de rest komt later! Voorkom brandwonden Er is maar één juist antwoord op de vraag hoe brandwonden kunnen worden voorkomen: wees alert en

Nadere informatie

17Spierklachten en ontstekingen

17Spierklachten en ontstekingen DC 17Spierklachten en ontstekingen 1 Inleiding Pijn aan je spieren is meestal niet ernstig, maar wel lastig. Het is vaak te voorkomen en er is zeker iets aan te doen. We behandelen een aantal klachten.

Nadere informatie

Inkijkexemplaar. Inhoud. 1 Ongeval 3. 2 Flauwte 17. 3 Huidwonde 20. 4 Brandwonde 28. 5 Bloedneus 33. 6 Bloeding 36

Inkijkexemplaar. Inhoud. 1 Ongeval 3. 2 Flauwte 17. 3 Huidwonde 20. 4 Brandwonde 28. 5 Bloedneus 33. 6 Bloeding 36 Inhoud Ongevallen gebeuren elke dag. Meestal gaat het om kleine ongevallen waarvan de gevolgen niet zo erg zijn: door een valpartij met de fiets loop je een schaafwonde op, je krijgt een bloedneus tijdens

Nadere informatie

Reanimatie volwassene. Richtlijnen 2010

Reanimatie volwassene. Richtlijnen 2010 Reanimatie volwassene Richtlijnen 2010 Inhoud Inleiding Belangrijkste wijzigingen voor de hulpverlener-ambulancier ALS-schema Aandachtspunten Vragen Waarom nieuwe richtlijnen? Reanimatie anno 1767 (richtlijnen

Nadere informatie

Buikverpleging. Informatie voor bezoek

Buikverpleging. Informatie voor bezoek Buikverpleging Informatie voor bezoek Inleiding Het is nodig uw familielid of naaste op de buik te leggen. We noemen dat buikverpleging. In deze folder staat wat buikverpleging is, waarom we dit doen

Nadere informatie

HANDLEIDING EHBO JO KST ELEN

HANDLEIDING EHBO JO KST ELEN HANDLEIDING EHBO JO KST ELEN In het kader van gezondheidsopvoeding en EHBO publiceren we enkele basisregels bij eventueel voorkomende problemen op en langs voetbalterreinen. Deze regels beogen niet een

Nadere informatie

Chemische brandwonden en compartiment syndroom. Willem Voragen

Chemische brandwonden en compartiment syndroom. Willem Voragen Chemische brandwonden en compartiment syndroom Willem Voragen } Geen wond } Ontstekingsreactie van de huid } Een blaar of zeer pijnlijke wond } Voorbeeld: thee, soep } Een blaar of een zeer pijnlijke wond

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting en discussie

Nederlandse samenvatting en discussie 9. Nederlandse samenvatting en discussie Chapter 9 In dit proefschrift is het onderzoek beschreven naar de hartfunctie tijdens sepsis en de invloed van beademing op het hart als de werking van het hart

Nadere informatie

IMPINGEMENT VAN DE SCHOUDER

IMPINGEMENT VAN DE SCHOUDER IMPINGEMENT VAN DE SCHOUDER 1. INLEIDING De schouder is een relatief complex gewricht dat een zeer grote mobiliteit jammergenoeg combineert met een relatief gebrek aan stabiliteit.zolang alle componenten

Nadere informatie

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband?

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Bij mensen kan slechts 1 w h i p l a s h a c c i d e n t langdurige pijn en lijden veroorzaken. De anatomie van de hond is fundamenteel gelijk aan

Nadere informatie

EHBébé. Ongevallengids voor kinderen tussen 0 en 3 jaar

EHBébé. Ongevallengids voor kinderen tussen 0 en 3 jaar EHBébé Ongevallengids voor kinderen tussen 0 en 3 jaar Bij baby s en peuters moet je vaak ogen op je rug hebben. Jammer genoeg ontsnappen ze al eens aan onze waakzame blik, soms met de nodige blutsen,

Nadere informatie

Buikligging Aandachtspunten

Buikligging Aandachtspunten Buikverpleging Het is momenteel noodzakelijk uw familielid/kennis (verder te noemen patiënt) in buikligging te verplegen (buikverpleging). De patiënt wordt al beademd omdat deze niet in staat is zelfstandig

Nadere informatie

Fracturen. (Gebroken botten) Chirurgie

Fracturen. (Gebroken botten) Chirurgie Fracturen (Gebroken botten) Chirurgie Inhoudsopgave Inleiding 6 Wat is een fractuur en wat merkt u ervan? 6 De behandeling 6 Er is eigenlijk geen behandeling nodig 7 De gips behandeling 7 De operatieve

Nadere informatie

INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012

INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012 INHOUD Dit protocol is gebaseerd op de NVN richtlijn 2011 Prognose van post-anoxisch coma. 1 september 2012 Inleiding: Een post-anoxisch coma wordt veroorzaakt door globale anoxie of ischemie van de hersenen,

Nadere informatie

Lesfiche : EHBO & Reanimatie

Lesfiche : EHBO & Reanimatie Lesfiche : EHBO & Reanimatie Niveau 1: (Praktijk: 2lesuren) Inschatten van een situatie: Veiligheid! Waarom? Niemand heeft nood aan meerdere slachtoffers dan er oorspronkelijk waren ( aarzel dus ook niet

Nadere informatie

Endoscopische operaties aan de bijholten van de neus

Endoscopische operaties aan de bijholten van de neus patiënteninformatie neus-keel-oor Endoscopische operaties aan de bijholten van de neus ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be

Nadere informatie

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS)

Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Centrum voor Revalidatie Complex Regionaal Pijn Syndroom (CRPS) Het verloop, de symptomen en de behandeling Centrum voor Revalidatie Inleiding Uw arts heeft bij u de diagnose Complex Regionaal Pijn Syndroom

Nadere informatie

De pijn is typisch gelokaliseerd aan de voorzijde van de schouder en straalt uit in de bicepsspier.

De pijn is typisch gelokaliseerd aan de voorzijde van de schouder en straalt uit in de bicepsspier. Biceps Tendinopathie Biceps tendinopathie is een ontsteking van de lange kop van de bicepsspier. Soms kan de pees ontstoken zijn na een val of een blessure, bijv. zware gewichten heffen, maar kan soms

Nadere informatie

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het?

WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? WEKE DELEN SARCOOM Wat betekent het? Oncologie/0145 1 Deze informatiebrochure is voor personen met een weke delen sarcoom en alle anderen die hier heel dichtbij betrokken zijn: familie, vrienden We geven

Nadere informatie

Acuut Leverfalen. Sjoerd Kuiken MDL- arts. SLAZ (OLVG- loca>e west)

Acuut Leverfalen. Sjoerd Kuiken MDL- arts. SLAZ (OLVG- loca>e west) Acuut Leverfalen Sjoerd Kuiken MDL- arts SLAZ (OLVG- loca>e west) Opzet Anatomie Belangrijkste leverfunc>es Oorzaken acuut leverfalen Behandeling / IC opvang pa>ënt met ALF Criteria acute levertransplanta>e

Nadere informatie

Nieuwe richtlijn decubitus. Barbara den Boogert Wondconsulent Reinier de Graaf Gasthuis Delft

Nieuwe richtlijn decubitus. Barbara den Boogert Wondconsulent Reinier de Graaf Gasthuis Delft Nieuwe richtlijn decubitus Barbara den Boogert Wondconsulent Reinier de Graaf Gasthuis Delft Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Het toepassen van algemene regels voor het verlenen van eerste hulp in onvoorziene situaties

Het toepassen van algemene regels voor het verlenen van eerste hulp in onvoorziene situaties OPDRACHTFORMULIER Het toepassen van algemene regels voor het verlenen van eerste hulp in onvoorziene situaties Naam student: Datum: Voordat je gaat oefenen 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid

Nadere informatie

Beroertezorg. Neurologie

Beroertezorg. Neurologie Beroertezorg Neurologie Inhoudsopgave 1 Wat is een beroerte (CVA)?... 3 2 Wat is een TIA?... 5 3 Alarmsymptomen van een CVA of TIA... 6 4 De acute fase... 7 5 De revalidatiefase... 9 6 Ontslag... 11 7

Nadere informatie

Koudetherapie. www.icepower.be

Koudetherapie. www.icepower.be Koudetherapie IcePower Koudetherapie is een traditionele genezingsmethode Eén van de oudste doeltreffende genezingsmethodes. De sportgeneeskunde gebruikt koude met uitstekend resultaat. Fysioline investeert

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Bloedvergiftiging. of sepsis

PATIËNTEN INFORMATIE. Bloedvergiftiging. of sepsis PATIËNTEN INFORMATIE Bloedvergiftiging of sepsis 2 PATIËNTENINFORMATIE Inleiding De arts heeft u verteld dat u of uw naaste een bloedvergiftiging heeft, ook wel sepsis genoemd. Een sepsis is een complexe

Nadere informatie