gelijke behandeling en passend onderwijs 25 maart 2014 Actieweek passend onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "gelijke behandeling en passend onderwijs 25 maart 2014 Actieweek passend onderwijs"

Transcriptie

1 gelijke behandeling en passend onderwijs 25 maart 2014 Actieweek passend onderwijs

2 Voorstellen Domenica Ghidei lid van het College voor de Rechten van de Mens Dick Houtzager lid van het College voor de Rechten van de Mens Marije Graven beleidsmedewerker Annjet Swarte stafjurist Elsa van der Loo medewerker front office 2

3 Programma Presentatie over de wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte en de verhouding met passend onderwijs Interactief gedeelte: discussie in groepen aan de hand van een aantal vragen Pauze Terugkoppeling uit de groepen Een stap verder: bespreking van de signalen uit de groepen, bespreking knelpunten en mogelijke oplossingen, welke stappen moeten er worden genomen 3

4 College voor de Rechten van de Mens Sinds 1 oktober 2012, opvolger van de CGB Taken, onder meer: Adviezen uitbrengen Onderzoek doen Oordelen uitbrengen (gelijke behandeling) Voorlichting/deskundigheidsbevordering Rapportages en aanbevelingen Omvang: 11 Collegeleden Rond de 50 medewerkers 4

5 Taken College van de Rechten van de Mens tav Gelijke behandeling Non discriminatie / gelijke behandeling is een mensenrecht (Gevraagd en ongevraagd) adviseren Onderzoek uit eigen beweging Voorlichting/deskundigheidsbevordering Geven van oordelen Telefonisch spreekuur (werkdagen ) Informatie per 5

6 Verbod van discriminatie 1 De Nederlandse wet verbiedt het maken van onderscheid op grond van irrelevante persoonskenmerken Mensen in gelijke gevallen gelijk behandelen Gelijke behandeling betekent soms een uitzondering maken of iets extra s doen Niet elk onderscheid tussen mensen is verboden. Onderscheid dat volgens de gelijke behandeling niet is toegestaan = verboden onderscheid of discriminatie Opzet is niet van belang 6

7 Verbod van discriminatie 2 Gebaseerd op art 1 Grondwet en Europese regelgeving Discriminatiegronden: * Ras (afkomst), geslacht, godsdienst of levensovertuiging, seksuele gerichtheid, politieke overtuiging, burgerlijke staat, nationaliteit, leeftijd, handicap of chronische ziekte * voltijds/deeltijd contract, contract voor bepaalde of onbepaalde tijd Terreinen: * arbeid, toegang tot het vrije beroep, lidmaatschap vakbond * goederen en diensten (waaronder wonen en openbaar vervoer) * onderwijs (niet voor leeftijd) 7

8 De WGBH/CZ Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Wet uit 2003 Van toepassing op arbeid, beroepsonderwijs Beroepsonderwijs in brede zin Sinds 2009 ook op primair en voortgezet onderwijs Sinds 2009 ook op wonen en sinds 2012 op openbaar vervoer (wordt nog verder uitgebreid) Niet van toepassing op speciaal onderwijs 8

9 Begrip handicap/chronische ziekte Geen definitie Het gaat om beperkingen die fysiek, verstandelijk of psychisch van aard zijn. Vaak onomkeerbaar, in ieder geval langdurig van aard Ook vermeende handicap of chronische ziekte Ook indien mede een rol speelt/heeft gespeeld 9

10 Normen in de WGBH/CZ - 1 Onderscheid is verboden bij (art 6): Toelating tot het (beroeps)onderwijs Loopbaanorientatie en beroepskeuzevoorlichting Tijdens het onderwijs ( toegang tot en aanbieden van ) Afnemen van toetsen Meestal gaat het om: - toelating - aanpassingen voor volgen onderwijs/toetsen 10

11 Normen in de WGBH/CZ 2 Bewijslast Omgekeerde bewijslast (art 10) Degene die meent dat in zijn nadeel onderscheid wordt gemaakt / degene die zich gediscrimineerd voelt Moet feiten aanvoeren die dat onderscheid kunnen doen vermoeden Als diegene daarin slaagt, moet de tegenpartij bewijzen dat niet in strijd met de wet is gehandeld. Dus geen bewijs van discriminatie, vermoeden is genoeg. Wel feiten die dat vermoeden staven. 11

12 Normen in de WGBH/CZ - 3 Verbod van onderscheid Direct onderscheid (art 1) Indirect onderscheid (art 1) Intimidatie (art 1a) Nalaten doeltreffende aanpassing (art 2) Uitzonderingen in de wet opgesomd (art 3) Geschiktheidseisen mogen, mits noodzakelijk en passend. Staat niet in de wet: volgt uit oordelen. 12

13 Doeltreffende aanpassing Doeltreffend: geschikt en noodzakelijk voor individu met h/cz Zelfde als (extra) ondersteuning Leerling/ouder moet kenbaar maken dat hij een aanpassing wil; Onderzoeksplicht school Verplichting school om aanpassing te treffen Doeltreffende aanpassing hoeft niet als het onevenredig belastend is 13

14 Onevenredige belasting Feiten en omstandigheden die bij de afweging een rol spelen: grootte van de organisatie of instelling; noodzakelijke investeringen en kosten voor het aanbrengen van de aanpassing; beschikbare financiële tegemoetkomingen; operationele en technische haalbaarheid van de aanpassing; financiële draagkracht van de instelling; belang van andere leerlingen/studenten. 14

15 Relatie met Passend Onderwijs WGBH/CZ blijft bestaan naast Passend Onderwijs Versterking Zelfde doel: leerlingen met een beperking zo veel als mogelijk mee laten doen met regulier onderwijs Past ook in uitgangspunt van VN Verdrag voor mensen met een beperking: inclusieve samenleving Beide wetten verplichten scholen uit te gaan van de mogelijkheden van leerlingen/studenten en creatief te denken over ondersteuning/aanpassingen 15

16 Relatie met passend onderwijs 2a Mogelijke knelpunten De WGBH/CZ gaat uit van een eigen verantwoordelijkheid van de school bij beoordeling of aanpassingen kunnen worden getroffen en of leerling kan worden toegelaten Kan knellen met afspraken binnen over: - niveau van basisondersteuning, verdeling van middelen - specialisatie van scholen - voorrang voor leerlingen uit eigen regio 16

17 Relatie met passend onderwijs 2b Verplichting vanuit WGBH/CZ élke school een onderzoeksplicht voor élke leerling. Onderzoek of aanpassing/ondersteuning mogelijk is. Afspraken in samenwerkingsverband over verdeling middelen mogen rol spelen, maar bekijk ook wat daarnaast mogelijk is Gelijke behandeling = neem elke aanmelding serieus. Stuur leerling niet gelijk door naar gespecialiseerde school maar onderzoek of je zelf onderwijs kan bieden 17

18 Relatie met passend onderwijs 3 Gelijke behandeling van leerlingen betekent niet dat alle regio s precies dezelfde ondersteuning moeten bieden Het gaat erom dat leerlingen zo veel als mogelijk mee kunnen doen met het reguliere onderwijs, hoe dat is geregeld is niet van belang: als het maar werkt. 18

19 Oordeel van het College voor de Rechten van de Mens Leerlingen/scholieren/studenten/ouders die het niet eens zijn met afwijzing/weigering gevraagde aanpassing/verwijdering Verzoek om een oordeel bij College voor de Rechten van de Mens Geschillencommissie Passend Onderwijs Procedure bij College is gratis, laagdrempelig, juridisch. Niet-bindend oordeel. Mediation. Anti-discriminatiebureau 19

20 Wie kunnen om een oordeel van het College vragen Naast leerling/scholier/student of ouder ook: Belangenorganisatie (ADB S, ouderorganisaties) Onderwijsinstelling School en ouders samen Medezeggenschapsraad Regionaal samenwerkingsverband van scholen Samenwerkingsverband en ondersteuningsplanraad samen De onderwijsinstelling of het samenwerkingsverband kan vragen om een oordeel omtrent het eigen handelen 20

21 Over welke instellingen kan een oordeel worden gevraagd? Onderwijsinstellingen in het primair en voortgezet onderwijs (sinds 1 augustus 2009) Onderwijsinstellingen in het beroepsonderwijs: praktijkonderwijs, mbo, hbo, wo Samenwerkingsverbanden als zij beslissingen nemen die de oorzaak zijn van de discriminatieklacht Niet: speciaal (voortgezet) onderwijs Niet: Ministerie van OCW, Onderwijsinspectie, College voor Examens etc 21

22 Oordelen over WGBH/CZ en onderwijs in de afgelopen 10 jaar

23 Oordelen over: Po: 5 Vo: 23 Mbo: 13 Hbo: 10 Wo: 6 Onbevoegd: 2x 23

24 VN Gehandicaptenverdrag VN verdrag inzake de rechten van mensen met een beperking Recht op onderwijs Recht op passende ondersteuning Recht op redelijke aanpassingen Recht op inclusief onderwijs Nl heeft ondertekend, maar nog niet geratificeerd Er mag geen beleid of wetgeving worden gemaakt dat in strijd is met het verdrag College voor de Rechten van de Mens wordt het nationale monitoringsinstituut 24

25 Voor meer informatie: College van de Rechten van de Mens (College) Kleine Singel 1-3 Postbus DA Utrecht T F E W 25

7 november 2013 Platformdag Gehandicapten mbo Marije Graven

7 november 2013 Platformdag Gehandicapten mbo Marije Graven Workshop: 10 jaar WGBH/CZ 7 november 2013 Platformdag Gehandicapten mbo Marije Graven College voor de Rechten van de Mens (Sinds 1 oktober 2012, opvolger van de CGB) Missie is om mensenrechten te: Bewaken

Nadere informatie

28 april 2015 Keirsten de Jongh (Senior Beleidsadviseur)

28 april 2015 Keirsten de Jongh (Senior Beleidsadviseur) VN-verdrag handicap Presentatie voor Cliëntenbelang A dam 28 april 2015 Keirsten de Jongh (Senior Beleidsadviseur) College voor de Rechten van de Mens Sinds 1 oktober 2012 Opvolger van de Commissie Gelijke

Nadere informatie

Recht op gelijke behandeling gehandicapten en chronisch zieken wettelijk geregeld

Recht op gelijke behandeling gehandicapten en chronisch zieken wettelijk geregeld Recht op gelijke behandeling gehandicapten en chronisch zieken wettelijk geregeld Gezond, gehandicapt of chronisch ziek; alle mensen hebben in principe recht op gelijke behandeling. Dat staat in de Grondwet.

Nadere informatie

Klik om de stijl te bewerken. Wat heb je (nodig)? Wel of geen diagnose vereist? Studiemiddag 1 oktober 2015 VU Amsterdam

Klik om de stijl te bewerken. Wat heb je (nodig)? Wel of geen diagnose vereist? Studiemiddag 1 oktober 2015 VU Amsterdam Klik om de stijl te bewerken Wat heb je (nodig)? Wel of geen diagnose vereist? Studiemiddag 1 oktober 2015 VU Amsterdam Klik de stijl te bewerken Introductie op het thema. Marian de Groot, directeur handicap

Nadere informatie

Recht op gelijke behandeling voor studenten met een handicap of een chronische ziekte

Recht op gelijke behandeling voor studenten met een handicap of een chronische ziekte Recht op gelijke behandeling voor studenten met een handicap of een chronische ziekte mbo, hbo, universiteit en praktijkonderwijs mbo, hbo, universiteit en praktijkonderwijs Recht op gelijke behandeling

Nadere informatie

Recht op gelijke behandeling voor studenten met een handicap of een chronische ziekte. MBO, HBO, universiteit en praktijkonderwijs

Recht op gelijke behandeling voor studenten met een handicap of een chronische ziekte. MBO, HBO, universiteit en praktijkonderwijs Recht op gelijke behandeling voor studenten met een handicap of een chronische ziekte MBO, HBO, universiteit en praktijkonderwijs Recht op gelijke behandeling voor studenten met een handicap of een chronische

Nadere informatie

Recht op gelijke behandeling voor gehandicapte en chronisch zieke leerlingen. in het basis- en voortgezet onderwijs

Recht op gelijke behandeling voor gehandicapte en chronisch zieke leerlingen. in het basis- en voortgezet onderwijs Recht op gelijke behandeling voor gehandicapte en chronisch zieke leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs Recht op gelijke behandeling voor gehandicapte en chronisch zieke leerlingen Sinds 1 augustus

Nadere informatie

Recht op digitale participatie. 23 januari 2015, Dick Houtzager

Recht op digitale participatie. 23 januari 2015, Dick Houtzager Recht op digitale participatie 23 januari 2015, Dick Houtzager Wat gaan we doen? Wat doet het College voor de Rechten van de Mens? Gelijke behandeling in de ICT-praktijk Het nieuwe VN verdrag voor personen

Nadere informatie

Recht op gelijke behandeling voor gehandicapte en chronisch zieke leerlingen. in het basis- en voortgezet onderwijs

Recht op gelijke behandeling voor gehandicapte en chronisch zieke leerlingen. in het basis- en voortgezet onderwijs Recht op gelijke behandeling voor gehandicapte en chronisch zieke leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs 3 Inleiding Recht op gelijke behandeling voor gehandicapte en chronisch zieke leerlingen

Nadere informatie

Recht op gelijke behandeling voor leerlingen met een handicap of een chronische ziekte

Recht op gelijke behandeling voor leerlingen met een handicap of een chronische ziekte Recht op gelijke behandeling voor leerlingen met een handicap of een chronische ziekte Basis- en voortgezet onderwijs Basis- en voortgezet onderwijs Recht op gelijke behandeling voor leerlingen met een

Nadere informatie

Wat u over een procedure bij het College voor de Rechten van de Mens moet weten

Wat u over een procedure bij het College voor de Rechten van de Mens moet weten Wat u over een procedure bij het College voor de Rechten van de Mens moet weten Informatie over de procedure bij het College voor de Rechten van de Mens Deze brochure bevat informatie die van belang is

Nadere informatie

Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld

Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Directie Gehandicaptenbeleid

Nadere informatie

Recht op gelijke behandeling voor personen met een handicap of chronische ziekte

Recht op gelijke behandeling voor personen met een handicap of chronische ziekte Recht op gelijke behandeling voor personen met een handicap of chronische ziekte Recht op gelijke behandeling voor gehandicapten en chronisch zieken Inhoudsopgave Iedereen heeft recht op gelijke behandeling

Nadere informatie

Wettelijke kaders & regelgeving

Wettelijke kaders & regelgeving Wettelijke kaders & regelgeving Handreikingen voor toepassing in de praktijk Introductie op Module 4 Cursus Selecteren zonder vooroordelen: Voor de beste match! Dit opleidingsaanbod is tot stand gekomen

Nadere informatie

Oordeel 2012-102. Datum: 8 juni 2012. Dossiernummer: 2011-0531. Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster.

Oordeel 2012-102. Datum: 8 juni 2012. Dossiernummer: 2011-0531. Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster. Oordeel 2012-102 Datum: 8 juni 2012 Dossiernummer: 2011-0531 Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster tegen Stichting ROC Midden Nederland gevestigd te Utrecht, verweerster 1 Procesverloop

Nadere informatie

Bijlage 2. Uitwerking zorgplicht

Bijlage 2. Uitwerking zorgplicht Bijlage 2 Uitwerking zorgplicht Inleiding Het streven is om met ingang van 1 augustus 2012 een zorgplicht voor schoolbesturen in te voeren. Het begrip zorgplicht en de betekenis daarvan, roept de nodige

Nadere informatie

Jurisprudentie. Lees in dit document de toelichting op het beroepsonderwijs.

Jurisprudentie. Lees in dit document de toelichting op het beroepsonderwijs. Jurisprudentie Wet op gelijke behandeling In Nederland gelden regels die zeggen dat gelijke gevallen gelijk behandeld behoren te worden. Helaas gebeurt dat niet altijd. Mensen worden nog steeds uitgesloten

Nadere informatie

Gelijke behandeling. informatie voor werknemers

Gelijke behandeling. informatie voor werknemers Gelijke behandeling informatie voor werknemers Gelijke behandeling: informatie voor werknemers Het is wettelijk bepaald dat iemand niet ongelijk behandeld mag worden vanwege zijn godsdienst, levensovertuiging,

Nadere informatie

Wettelijke kaders & Regelgeving: Handreikingen voor toepassing in de praktijk

Wettelijke kaders & Regelgeving: Handreikingen voor toepassing in de praktijk Wettelijke kaders & Regelgeving: Handreikingen voor toepassing in de praktijk Introductie op Module 4 Training Selecteren zonder Vooroordelen Voor de beste match! Dit opleidingsaanbod is tot stand gekomen

Nadere informatie

Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden

Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden Voorkeursbeleid Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden Als een werkgever een diverse samenstelling van zijn personeelsbestand nastreeft, heeft hij daarvoor enkele instrumenten ter beschikking. Te denken

Nadere informatie

Wat u als verzoeker over de CGB moet weten

Wat u als verzoeker over de CGB moet weten Mensen worden nog steeds uitgesloten van werk, opleiding of het verkrijgen van bepaalde goederen of diensten op grond van irrelevante kenmerken. Om deze uitsluiting tegen te gaan, kent Nederland de gelijkebehandelingswetgeving.

Nadere informatie

Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld

Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld

Nadere informatie

Regeling Vertrouwenspersoon aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG)

Regeling Vertrouwenspersoon aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) Regeling Vertrouwenspersoon aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) Begripsbepalingen Artikel 1 In deze regeling wordt verstaan onder: ongewenst gedrag: seksuele intimidatie, agressie, geweld en discriminatie;

Nadere informatie

INFORMATIEBLAD 6. College voor de Rechten van de Mens. rubriek: Veel gebruikte termen en afkortingen

INFORMATIEBLAD 6. College voor de Rechten van de Mens. rubriek: Veel gebruikte termen en afkortingen rubriek: Veel gebruikte termen en afkortingen INFORMATIEBLAD 6 Ambulante begeleiding Basisondersteuning Clusteronderwijs College voor de Rechten van de Mens Hulp van leerkrachten uit het speciaal onderwijs

Nadere informatie

Bekendheid met de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte en de Commissie Gelijke Behandeling

Bekendheid met de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte en de Commissie Gelijke Behandeling Bekendheid met de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte en de Commissie Gelijke Behandeling Onderzoek onder mensen met een chronische ziekte of beperking die deel uitmaken

Nadere informatie

Bijlage 1. Overzicht geschillen en procedures

Bijlage 1. Overzicht geschillen en procedures Bijlage 1. Overzicht geschillen en procedures 1. Schoolbestuur heeft een geschil met ouders rond toelating en verwijdering. 2. Schoolbestuur of ouder heeft geschil met samenwerkingsverband over toelaatbaarheid

Nadere informatie

Schema klachtenregelingen studenten MBO Utrecht

Schema klachtenregelingen studenten MBO Utrecht Schema klachtenregelingen studenten MBO Utrecht Aard van geschil concrete voorbeelden commissie / instantie reglement Zie Klacht over examens Oneens met uitslag Commissie van beroep voor Regeling beroep

Nadere informatie

Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld

Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Handicap of chronische ziekte? Gelijke behandeling wettelijk geregeld

Nadere informatie

Passend Onderwijs in Friesland. hoe zit dat precies

Passend Onderwijs in Friesland. hoe zit dat precies Passend Onderwijs in Friesland hoe zit dat precies Passend Onderwijs is de nieuwe manier waarop in het onderwijs extra ondersteuning aan leerlingen met leer- of ontwikkelingsmoeilijkheden wordt gegeven.

Nadere informatie

Protocol ongewenste omgangsvormen

Protocol ongewenste omgangsvormen Protocol ongewenste omgangsvormen Versiebeheer: revisienummer datum omschrijving verandering 4-03-2013 Vaststelling in bestuursvergadering 4 maart 2013, met ingang van 1 maart 2013 Protocol ongewenste

Nadere informatie

Wet van 3 april 2003 tot vaststelling van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte

Wet van 3 april 2003 tot vaststelling van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Tekst geldend op: 16-02-2012) Wet van 3 april 2003 tot vaststelling van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

Registratie gemeentelijke antidiscriminatievoorziening. Gemeente Maasdriel 2012

Registratie gemeentelijke antidiscriminatievoorziening. Gemeente Maasdriel 2012 Registratie lijke antidiscriminatievoorziening Gemeente 2012 Naam antidiscriminatievoorziening Rapportage voor Jaar van registratie 2012 Inleiding Voor u ligt de registratie van discriminatieklachten van

Nadere informatie

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE Breda, maart 2013 1 Voorwoord In artikel 1 van de grondwet is te lezen: Allen die zich

Nadere informatie

Oordeel 2012-133. Datum: 3 augustus 2012. Dossiernummer: 2012-0076. Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster.

Oordeel 2012-133. Datum: 3 augustus 2012. Dossiernummer: 2012-0076. Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster. Oordeel 2012-133 Datum: 3 augustus 2012 Dossiernummer: 2012-0076 Oordeel in de zaak van [... ] wonende te [... ], verzoekster tegen Stichting ROC Midden Nederland gevestigd te Utrecht, verweerster 1 Procesverloop

Nadere informatie

Passend onderwijs en gelijke behandeling

Passend onderwijs en gelijke behandeling Ellen van der Ende en Olga Luiken 1 Passend onderwijs en gelijke behandeling De rol van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte bij passend onderwijs en een vergelijking van

Nadere informatie

Onderzoek van de Commissie Gelijke Behandeling naar De toegankelijkheid van het beroepsonderwijs voor gehandicapten en chronisch zieken

Onderzoek van de Commissie Gelijke Behandeling naar De toegankelijkheid van het beroepsonderwijs voor gehandicapten en chronisch zieken Onderzoek van de Commissie Gelijke Behandeling naar De toegankelijkheid van het beroepsonderwijs voor gehandicapten en chronisch zieken CGB/November 2007 DEEL I: SAMENVATTING EN CONCLUSIES 1. INLEIDING

Nadere informatie

ECCVA/U200801782 CVA/LOGA 08/37 Lbr. 08/187

ECCVA/U200801782 CVA/LOGA 08/37 Lbr. 08/187 Brief aan de leden T.a.v. het college informatiecentrum tel. (070) 373 8021 betreft gelaatsbedekkende kleding bij gemeentepersoneel Samenvatting uw kenmerk ons kenmerk ECCVA/U200801782 CVA/LOGA 08/37 Lbr.

Nadere informatie

Klachtenmonitor 2012 Meldpunt Discriminatie Drenthe

Klachtenmonitor 2012 Meldpunt Discriminatie Drenthe Klachtenmonitor 2012 Meldpunt Discriminatie Drenthe Inleiding Meldpunt Discriminatie Drenthe (MDD) is een onafhankelijke organisatie die zich ten doel stelt: het voorkomen, signaleren en bestrijden van

Nadere informatie

Het discriminatieverbod en redelijke aanpassingen

Het discriminatieverbod en redelijke aanpassingen Het discriminatieverbod en redelijke aanpassingen Integraal gebaseerd op de presentatie van Annelies D Espallier op de ontmoetingsdag van het SIHO voor de aanspreekpunten op 13/06/2013. Annelies D Espallier

Nadere informatie

Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte

Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Informatie van het College voor Arbeidszaken over de Wet gelijke behandeling op grond van handicap en chronische ziekte Wet gelijke behandeling

Nadere informatie

LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN

LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN LEIDRAAD KLEDING OP SCHOLEN Inleiding De laatste tijd is er veel publiciteit geweest rond scholen die hun leerlingen verboden gezichtsbedekkende kleding of een hoofddoek te dragen. Uit de discussies die

Nadere informatie

2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan?

2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan? 2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan? Om de strijd tegen discriminatie op de werkvloer aan te gaan, kan je als militant beroep doen op een breed wettelijk kader. Je vindt hieronder de belangrijkste

Nadere informatie

Lees in dit document de toelichting op het beroepsonderwijs.

Lees in dit document de toelichting op het beroepsonderwijs. Wet op gelijke behandeling In Nederland gelden regels die zeggen dat gelijke gevallen gelijk behandeld behoren te worden. Helaas gebeurt dat niet altijd. Mensen worden nog steeds uitgesloten van werk,

Nadere informatie

o DE STICHTING REGIONALE STICHTING ZORGCENTRA DE KEMPEN o DE STICHTING WONINGSTICHTING DE KEMPEN

o DE STICHTING REGIONALE STICHTING ZORGCENTRA DE KEMPEN o DE STICHTING WONINGSTICHTING DE KEMPEN Gedragscode inkoper: o DE STICHTING REGIONALE STICHTING ZORGCENTRA DE KEMPEN o DE STICHTING WONINGSTICHTING DE KEMPEN Ten behoeve van het inkopen van Goederen en/of Diensten, zoals vastgesteld door de.

Nadere informatie

Regeling bezwaar toelaatbaarheid

Regeling bezwaar toelaatbaarheid Regeling bezwaar toelaatbaarheid Colofon Uitgever: Auteur: PO-Raad en VO-raad, Utrecht Peter van den Heuvel (KPC Groep) Datum uitgave: januari 2014 1 Voorwoord Deze publicatie is onderdeel van het instrumentarium

Nadere informatie

Beleidsnotitie Kledingvoorschrift

Beleidsnotitie Kledingvoorschrift Beleidsnotitie Kledingvoorschrift Versie 01-08-2012 Postbus 930 3800 AX Amersfoort tel. 033-2570645 fax. 033-2570646 e.mail: info@kpoa.nl Inleiding Om de scholen in staat te stellen handelend op te kunnen

Nadere informatie

GRONDWET EN GELIJKHEID

GRONDWET EN GELIJKHEID Factsheet Grondwet voor Europa GRONDWET EN GELIJKHEID April 2005 Platform Artikel 13 Factsheet Grondwet en Gelijkheid Deze factsheet bevat informatie over de gevolgen van de invoering van de Grondwet voor

Nadere informatie

Jaarverslag. Anti Discriminatie Bureau Zeeland (ADB Zeeland)

Jaarverslag. Anti Discriminatie Bureau Zeeland (ADB Zeeland) Jaarverslag 2013 Anti Discriminatie Bureau Zeeland (ADB Zeeland) Algemeen ADB Zeeland voorkomt en bestrijdt discriminatie in Zeeland. Alle gemeenten in Nederland hebben vanaf 2009 de verplichting zorg

Nadere informatie

Ons kenmerk Uw kenmerk Bijlage(n) Plaats Datum PR2015/002 15R.00134 1 Woerden 13 mei 2015

Ons kenmerk Uw kenmerk Bijlage(n) Plaats Datum PR2015/002 15R.00134 1 Woerden 13 mei 2015 Participatieraad Woerden p/a Postbus 45 3440 AA Woerden info@participatieraadwoerden.nl Aan de gemeente Woerden t.a.v. het College van B&W Postbus 45 3440 AA Woerden Ons kenmerk Uw kenmerk Bijlage(n) Plaats

Nadere informatie

Heroverweging van het last-in / first-out (lifo) beginsel bij bedrijfseconomisch ontslag. 9 juli 2004 CGB-advies/2004/05

Heroverweging van het last-in / first-out (lifo) beginsel bij bedrijfseconomisch ontslag. 9 juli 2004 CGB-advies/2004/05 Heroverweging van het last-in / first-out (lifo) beginsel bij bedrijfseconomisch ontslag 9 juli 2004 CGB-advies/2004/05 1 Advies van de Commissie Gelijke Behandeling (CGB) over de notitie van de Minister

Nadere informatie

Klachtenregeling primair en voortgezet onderwijs Onderwijsgroep Zuid-Hollandse Waarden

Klachtenregeling primair en voortgezet onderwijs Onderwijsgroep Zuid-Hollandse Waarden Klachtenregeling primair en voortgezet onderwijs Onderwijsgroep Zuid-Hollandse Waarden Inhoudsopgave Artikel 1 Begripsbepalingen Artikel 2 Reikwijdte Artikel 3 Contactpersoon en vertrouwenspersoon Artikel

Nadere informatie

GEMEENTE BEUNINGEN INGEKOMEN U FEB 2012

GEMEENTE BEUNINGEN INGEKOMEN U FEB 2012 iederl gelijk Bureau Gelijke Behandeling Gelderland Zuid GEMEENTE BEUNINGEN INGEKOMEN U FEB 2012 Arend Noorduijnstraat 15 6512 BK Nijmegen T (024) 324 04 00 info@ieder1gelijk.nl www.ieder1gelijk.nl Het

Nadere informatie

Gedragsregels. voor uitzendondernemingen

Gedragsregels. voor uitzendondernemingen Gedragsregels voor uitzendondernemingen Gedragsregels voor uitzendondernemingen Er bestaat behoefte aan flexibele arbeid, zowel bij werknemers als bij werkgevers. Uitzendondernemingen voorzien in die behoefte

Nadere informatie

Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas

Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas Regeling Klachtencommissie Ongewenst Gedrag SintLucas Vastgesteld door het College van Bestuur Inwerking getreden op 7 oktober 2013 Artikel 1: Begripsbepalingen 1. Agressie en geweld: voorvallen waarbij

Nadere informatie

Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING

Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING 29311 Wijziging van de Algemene wet gelijke behandeling en enkele andere wetten naar aanleiding van onderdelen van de evaluatie van de Algemene wet gelijke behandeling, de Wet gelijke behandeling van mannen

Nadere informatie

Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag

Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag Kinderdagverblijf Eigenwijs, handelend onder Vertah BV, verder te noemen organisatie: hanteert deze Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag voor

Nadere informatie

december 2014 Informatiekaart VN-verdrag TransitieBureau Wmo

december 2014 Informatiekaart VN-verdrag TransitieBureau Wmo december 2014 Informatiekaart VN-verdrag TransitieBureau Wmo Deze informatiekaart is bedoeld om u in te lichten over het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (verder: VN-verdrag Handicap)

Nadere informatie

Wegwijzer bij het indienen van een klacht

Wegwijzer bij het indienen van een klacht Wegwijzer bij het indienen van een klacht Vastgesteld 3 januari 2011 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. WEGWIJZER VOOR HET INDIENEN VAN EEN KLACHT... 5 3. TOELICHTING OP REGELING BEROEP EXAMINERING... 6 4. TOELICHTING

Nadere informatie

Vergelijking discriminatiemeldingen 2012 binnen de G32

Vergelijking discriminatiemeldingen 2012 binnen de G32 Vergelijking discriminatiemeldingen 2012 binnen de G32 Toelichting Benadrukt dient te worden dat de discriminatiecijfers van de G32 onderling moeilijk vergelijkbaar zijn. Als een bepaalde gemeente (op

Nadere informatie

tegen personeel. -seksueel misbruik; seksuele intimidatie; ongewenst seksueel gedrag tegen personeel

tegen personeel. -seksueel misbruik; seksuele intimidatie; ongewenst seksueel gedrag tegen personeel Algemeen: De regeling schorsen en verwijderen van leerlingen bevat de hierin te nemen stappen met inachtneming van de Wet op het voortgezet onderwijs; het Inrichtingsbesluit wet op het voortgezet onderwijs;

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. (Tekst geldend op: 27-06-2013) Wet van 2 maart 1994, houdende algemene regels ter bescherming tegen discriminatie op grond van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit,

Nadere informatie

Passend onderwijs Bergen,Gennep en Mook Informatie voor alle ouders

Passend onderwijs Bergen,Gennep en Mook Informatie voor alle ouders Passend onderwijs Bergen,Gennep en Mook Informatie voor alle ouders Inhoudsopgave: Inleiding Hoofdstuk 1 Passend onderwijs in een notendop Hoofdstuk 2 Het ondersteuningsprofiel Hoofdstuk 3 Aanmelden Hoofdstuk

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 990 Uitvoering van het op 13 december 2006 te New York tot stand gekomen Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap (Trb. 2007,

Nadere informatie

5.10.1 Gedragscode FloreoKids. Versie 1 26-7-2011

5.10.1 Gedragscode FloreoKids. Versie 1 26-7-2011 5.10.1 Gedragscode FloreoKids Versie 1 26-7-2011 5.10.1. Gedragscode FloreoKids Om elkaar te beschermen heeft FloreoKids in een gedragscode beschreven op welke wijze we met elkaar en met onze klanten omgaan.

Nadere informatie

Lwoo en pro Integratie in passend onderwijs LWOO EN PRO. Integratie in passend onderwijs

Lwoo en pro Integratie in passend onderwijs LWOO EN PRO. Integratie in passend onderwijs LWOO EN PRO Integratie in passend onderwijs 1 Deze brochure is bedoeld voor scholen en samenwerkingsverbanden. We lichten hierin toe wat er de komende periode voor u verandert op het gebied van lwoo en

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Inhoud Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Onderwerp 1 Gelijkheid...13 De rechten van Tim... 14 Onderwerp 2 Toegankelijkheid...17 De rechten

Nadere informatie

Zwaarlijvigheid kan een handicap vormen in de zin van de richtlijn betreffende gelijke behandeling inzake arbeid

Zwaarlijvigheid kan een handicap vormen in de zin van de richtlijn betreffende gelijke behandeling inzake arbeid Hof van Justitie van de Europese Unie PERSCOMMUNIQUÉ nr. 183/14 Luxemburg, 18 december 2014 Pers en Voorlichting Arrest in zaak C-354/13 Fag og Arbejde (FOA), namens Karsten Kaltoft / Kommunernes Landsforening

Nadere informatie

Toelichting bij de klachtenprocedure

Toelichting bij de klachtenprocedure Toelichting bij de klachtenprocedure I Inleiding Ondanks alle inspanningen om regelingen zorgvuldig toe te passen en adequaat met elkaar om te gaan, kan het voorkomen dat deze niet correct uitgevoerd worden.

Nadere informatie

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú De Socialistische Fractie in het Europees Parlement streeft naar de garantie dat iedereen zich volledig aanvaard voelt zoals hij of zij is, zodat we in onze gemeenschappen

Nadere informatie

Regeling Vertrouwenspersonen

Regeling Vertrouwenspersonen Regeling Vertrouwenspersonen 1 Regeling Vertrouwenspersonen Inhoudsopgave 1 Preambule... 1 Artikel 1 Ongewenst gedrag... 1 Artikel 2 Behandeling ongewenst gedrag... 1 2 Taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden...

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst en lijst met afkortingen

Verklarende woordenlijst en lijst met afkortingen Verklarende woordenlijst en lijst met afkortingen Adaptief onderwijs Onderwijs dat zich aanpast aan de ontwikkelingsmogelijkheden en behoeften van elk (individueel) kind. Arrangement Extra onderwijsondersteuning

Nadere informatie

Recht en etnisch profileren. - De complexiteit van het verschijnsel discriminatie - De complexiteit van het bestaande recht

Recht en etnisch profileren. - De complexiteit van het verschijnsel discriminatie - De complexiteit van het bestaande recht Recht en etnisch profileren - De complexiteit van het verschijnsel discriminatie - De complexiteit van het bestaande recht Neutraal: Pejoratief: tussen twee zaken onderscheid maken individuen slecht(er)

Nadere informatie

KLACHTENROUTE VOOR STUDENTEN VAN ROC LEIDEN 2015-2016

KLACHTENROUTE VOOR STUDENTEN VAN ROC LEIDEN 2015-2016 KLACHTENROUTE VOOR STUDENTEN VAN ROC LEIDEN 2015-2016 Versie: definitief, 1.0 Datum: 15 september 2015 Documentnummer: Intern/2015/9508 Klachtenroute voor studenten 2015-2016 (vastgesteld College van Bestuur

Nadere informatie

Wet Passend Onderwijs Informatieblad Ieder(in) Mei 2014

Wet Passend Onderwijs Informatieblad Ieder(in) Mei 2014 Wet Passend Onderwijs Informatieblad Ieder(in) Mei 2014 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Huidige situatie onderwijs 4 3. Wat verandert er met de invoering van de Wet passend onderwijs? 5 Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Het bevoegd gezag van Vivente, stichting voor christelijke primair onderwijs, gevestigd te Zwolle,

Het bevoegd gezag van Vivente, stichting voor christelijke primair onderwijs, gevestigd te Zwolle, Het bevoegd gezag van Vivente, stichting voor christelijke primair onderwijs, gevestigd te Zwolle, gelet op de bepalingen van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op

Nadere informatie

Advies van de Commissie Gelijke Behandeling over artikel 1 Grondwet

Advies van de Commissie Gelijke Behandeling over artikel 1 Grondwet Advies van de over artikel 1 Grondwet 26/02/2004 CGB-advies/2004/03 AANLEIDING Aanleiding voor dit advies vormen de motie Rouvoet c.s. van 6 december 2001, waarin wordt aangedrongen op het toevoegen van

Nadere informatie

Regeling Ongewenste omgangsvormen Gilde Opleidingen

Regeling Ongewenste omgangsvormen Gilde Opleidingen Regeling Ongewenste omgangsvormen Gilde Opleidingen Vastgesteld door College van Bestuur 13 februari 2015 Instemming Studentenraad 13 maart 2015 Instemming Ondernemingsraad 20 april 2015 Inleiding Definitie

Nadere informatie

Klachtenregeling voor Medewerkers

Klachtenregeling voor Medewerkers Voorlopige vaststelling door Raad van Bestuur 16.06.2008 Geaccordeerd Directieberaad 19.05.2008 Ter Instemming naar CMR 11.09.2008 Instemming CMR 04.12.2008 Definitieve vaststelling door Raad van bestuur

Nadere informatie

de Wet & het College Bescherming Persoonsgegevens Anne Smeets

de Wet & het College Bescherming Persoonsgegevens Anne Smeets de Wet & het College Bescherming Persoonsgegevens Anne Smeets Parafrase op J.H. Donner Maar het kan toch niet zo zijn - want dat is de afweging die je maakt - dat je de behoefte aan privacy van velen desnoods

Nadere informatie

Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen. Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs

Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen. Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs Van gunsten naar rechten voor leerlingen met beperkingen Het VN-Verdrag over de rechten van personen met een handicap en onderwijs Feiten New York 13 december 2006 Verdrag + Optioneel Protocol (rechtsbescherming)

Nadere informatie

Studeren met een functiebeperking

Studeren met een functiebeperking Studeren met een functiebeperking 1. Vooraf De Inspectie van het Onderwijs en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben in de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de toegankelijkheid

Nadere informatie

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO Informatie voor ouders groep 8 over: D De E O Overstap V E R S T A P Overgang van PO naar VO Let op! Informatie over de procedure aanmelding wordt tijdens de decemberavonden in het VO aan de ouders gegeven.

Nadere informatie

Datum 2 december 2013 Brief Netwerk Ouderinitiatieven m.b.t. knelpunten passend onderwijs MBO

Datum 2 december 2013 Brief Netwerk Ouderinitiatieven m.b.t. knelpunten passend onderwijs MBO >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie IPC 2150 Rijnstraat 50 Den Haag

Nadere informatie

Passend onderwijs. Passend onderwijs

Passend onderwijs. Passend onderwijs Opbouw presentatie 1. De Basis basis Waarom passend onderwijs? Alle leerlingen hebben recht op passend onderwijs: geen thuiszitters. Scholen, besturen en samenwerkingsverbanden hebben ruimte om maatwerk

Nadere informatie

Regeling melden vermoeden van een misstand in de sector VO

Regeling melden vermoeden van een misstand in de sector VO Regeling melden vermoeden van een misstand in de sector VO Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1 1. In deze regeling wordt verstaan onder: a. bestuur: de natuurlijke persoon/personen of het orgaan

Nadere informatie

Botsende rechten in het onderwijs

Botsende rechten in het onderwijs Botsende rechten in het onderwijs Factsheet over de soms botsende relatie tussen vrijheid van onderwijs, het verbod op discriminatie en vrijheid van godsdienst Bureau Discriminatiezaken Kennemerland Postbus

Nadere informatie

21 november 2012. dr. Bengt Verbeeck HoGent / UGent

21 november 2012. dr. Bengt Verbeeck HoGent / UGent 21 november 2012 dr. Bengt Verbeeck HoGent / UGent VN-Verdrag 13 december 2006 inzake de rechten van personen met een handicap Baanbrekend Verdrag van de 21 ste eeuw de daad bij het woord voegen EG is

Nadere informatie

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO

Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO Informatie voor ouders groep 8 over: Overgang van PO naar VO De Overstap Let op! Informatie over de procedure aanmelding wordt tijdens de decemberavonden in het VO aan de ouders gegeven. Inrichting van

Nadere informatie

Begrippenlijst. Begrippen en definities passend onderwijs. steunpunt medezeggenschap passend onderwijs. Floor Kaspers, Petra Overbeek

Begrippenlijst. Begrippen en definities passend onderwijs. steunpunt medezeggenschap passend onderwijs. Floor Kaspers, Petra Overbeek Begrippenlijst steunpunt Begrippen en definities Floor Kaspers, Petra Overbeek April 2013 Passend onderwijs Passend onderwijs is de nieuwe manier waarop onderwijs aan leerlingen die extra ondersteuning

Nadere informatie

a. School: een school als bedoeld in de Wet op het primair onderwijs;

a. School: een school als bedoeld in de Wet op het primair onderwijs; Klachtenregeling KLACHTENREGELING PRIMAIR EN VOORTGEZET ONDERWIJS Het bevoegd gezag van OcTHO, Stichting Openbaar Primair Onderwijs Tholen; gehoord de medezeggenschapsraad/gemeenschappelijke medezeggenschapsraad;

Nadere informatie

Klachtenregeling. Deel. Van Beleid Klachten bij Scholengroep LeerTij

Klachtenregeling. Deel. Van Beleid Klachten bij Scholengroep LeerTij Klachtenregeling Deel 1 Van Beleid Klachten bij Scholengroep LeerTij 1 Het bevoegd gezag van Scholengroep LeerTij, stichting voor openbaar, PC en RK-onderwijs, statutair gevestigd te Terneuzen, gelet op

Nadere informatie

Passend onderwijs Voorblad 1: Foto Typ hier de titel

Passend onderwijs Voorblad 1: Foto Typ hier de titel Passend onderwijs Voorblad 1: Foto Typ hier de titel Opbouw presentatie Voorblad 2: Watermerk Typ hier de titel Voorblad 2: Watermerk Typ hier de titel Waarom passend onderwijs? Minder thuiszitters. Meer

Nadere informatie

Het werk van de vertrouwensinspecteur (VI) Presentatie 3 e Nationaal Congres Pesten

Het werk van de vertrouwensinspecteur (VI) Presentatie 3 e Nationaal Congres Pesten Het werk van de vertrouwensinspecteur (VI) Presentatie 3 e Nationaal Congres Pesten Bijeenkomst 28 januari 2016 Jet ten Brinke Coördinerend Inspecteur Vertrouwensinspecteurs Waar gaat het over? Maar ook:

Nadere informatie

INHOUD. VOORWOORD... v HOOFDSTUK 1. DISCRIMINATIE OP DE WERKVLOER EN DE WETTEN VAN 10 MEI 2007... 1

INHOUD. VOORWOORD... v HOOFDSTUK 1. DISCRIMINATIE OP DE WERKVLOER EN DE WETTEN VAN 10 MEI 2007... 1 INHOUD VOORWOORD....................................................... v HOOFDSTUK 1. DISCRIMINATIE OP DE WERKVLOER EN DE WETTEN VAN 10 MEI 2007........................................ 1 I. Inleiding

Nadere informatie