Hoger onderwijs voor elk talent

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoger onderwijs voor elk talent"

Transcriptie

1 Hoger onderwijs voor elk talent Aanbevelingen en instrumenten voor meer diversiteit Bea Bossaerts (red.) Magda Kirsch Fernand Rochette Yves Beernaert

2 Hoger onderwijs voor elk talent Instrumenten en aanbevelingen voor meer diversiteit Een uitgave van de Koning Boudewijnstichting Brederodestraat 21 te 1000 Brussel Auteurs Bea Bossaerts, freelanceredacteur Yves Beernaert en Magda Kirsch, Educonsult Fernand Rochette, onderwijsdeskundige Coordinatie voor de Koning Boudewijnstichting Françoise Pissart, directeur Saïda Sakali, projectverantwoordelijke Helena Vansynghel, assistente Layout: Kaligram Drukwerk: Kaligram Deze uitgave kan gratis worden gedownload van onze website Deze uitgave kan (gratis) besteld worden : on line via per naar of telefonisch bij het contactcentrum van de Koning Boudewijnstichting, tel , fax Wettelijk depot: D/2007/2893/32 ISBN-13: EAN: NUR: 844 Oktober 2007 Met de steun van de Nationale Loterij 2

3 Woord vooraf In het kader van het programma Integratie en Migratie werkt de Koning Boudewijnstichting aan een aantal transversale thema s om de integratie van allochtone gemeenschappen te bevorderen. Het bevorderen van slaagkansen van allochtone jongeren in het onderwijs is zonder twijfel een belangrijke sleutelfactor voor een geslaagd integratieproces in onze samenleving. Onlangs voerde de OESO een studie uit op basis van gegevens van het PISA-rapport, waaruit blijkt dat de schoolresultaten van deze jongeren in het algemeen lager liggen dan het gemiddelde. De kloof tussen autochtone jongeren en allochtone jongeren is zelfs het meest voelbaar in Vlaanderen, maar is ook duidelijk in het Franstalig onderwijs. Om die trend te helpen ombuigen heeft de Koning Boudewijnstichting rond dit belangrijke beleidsthema een consultatieproces opgestart met de betrokken stakeholders. In oktober 2006 heeft ze de platformgroep Indoor opgericht rond de instroom en doorstroom van allochtone studenten in het hoger onderwijs. Die groep heeft gedurende een jaar mee nagedacht over een aanpak om de beperkte instroom en doorstroom van allochtone studenten in het hoger onderwijs te verhogen. Ook de Vlaamse minister van Onderwijs wil meer kansarme groepen toegang geven tot de hogeschool en de universiteit. In het nieuwe financieringssysteem dat hij in het hoger onderwijs wil invoeren, wil hij o.m. met een aanmoedigingsfonds initiatieven voor meer diversiteit in het hoger onderwijs stimuleren. Hij vroeg aan de platformgroep om voorstellen te formuleren voor de contouren van dat fonds en goede praktijken te identificeren die ter zake een zichtbare meerwaarde hebben. Dit rapport formuleert aanbevelingen voor het beleid en stelt instrumenten voor aan instellingen uit het hoger onderwijs die daadwerkelijk willen werken aan hogere slaagkansen van allochtone, maar ook van autochtone kansarme jongeren in het onderwijs. De Koning Boudewijnstichting is ervan overtuigd dat deze publicatie zeer bruikbaar materiaal bevat om diversiteit meer ingang te doen vinden in het hoger onderwijs, zowel voor het Vlaamse beleid, als voor VLIR, VLHORA en de associaties en voor de instellingen en opleidingen zelf. Meer dan ooit moet worden geput uit het onbenutte reservoir aan allochtoon talent voor onze kenniseconomie in de toekomst. De Koning Boudewijnstichting wil alle leden van de platformgroep hartelijk danken voor hun medewerking. Inzonderheid dank aan Bea Bossaerts, de auteur en coördinator van dit rapport, en aan co-auteurs Magda Kirsch, Yves Beernaert en Fernand Rochette. Ook dank aan de voorzitter van de platformgroep, Jan Adé, voor de deskundige opvolging van de werkzaamheden en zijn bereidheid om dit proces mee te stofferen met zijn expertise. Veel leesplezier! Hoger onderwijs voor elk talent 3

4 Inhoudstafel Woord vooraf Inleiding... 7 DeeI I: Cijfers instroom en doorstroom van allochtonen Instroom Doorstroom Deel II: Situering KBS-enquête Methodologie Respons op de enquêtes Deel III: Resultaten KBS-enquête Knelpunten bij instroom, doorstroom en uitstroom De aanpak in de hogeronderwijs instellingen vandaag Deel IV: Instrumenten voor een diversiteitsbeleid Een nationaal programma voor diversiteit in het hoger onderwijs Expertisecentra en steunpunten voor diversiteit Streefcijferscenario s Wetenschappelijk onderzoek en monitoring in de instellingen Een kader voor diversiteit: Pedagogy of Excellence Studiekeuzebegeleiding en heroriëntering Aangepaste informatie- en PR-activiteiten Tutoraat en mentoraat Cursussen en verplichte taaltoets academisch Nederlands Flexibele of deeltijdse trajecten

5 Deel V: Aanbevelingen voor een diversiteitsbeleid Aanbevelingen aan de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Aanbevelingen aan VLIR, VLHORA, de associaties en de katholieke onderwijskoepel Aanbevelingen aan de hogeronderwijsinstellingen en -opleidingen Besluit Bijlagen Samenstelling platformgroep Instroom-doorstroom van allochtone jongeren Bronnen Lijst van gesprekspartners Nuttige materialen en instrumenten Samenvatting Résumé Summary Hoger onderwijs voor elk talent 5

6 6

7 Inleiding Mijn ouders, die allebei geen school hadden gelopen, konden niet vatten wat naar school gaan betekende. Ze wisten niet welke impact dit zou hebben op de toekomst van hun kinderen. Ze hadden geen enkel referentiepunt. Er was ook niemand die hen uitlegde hoe het Belgische schoolsysteem in elkaar zat. Als je bezig bent met overleven, heb je andere zorgen aan je hoofd. Later hebben ze wel beseft hoe belangrijk studies zijn. ( ). Studeren is iets dat ik heb afgedwongen, zonder enige steun van mijn ouders. Dat schrijft juriste Yamila Idrissi in het boek Kif-Kif. Aan de ander kent men zichzelf. 1 In 1989 kwam ze als baby met haar ouders uit Marokko naar België. Haar verhaal loopt opvallend parallel met het andere in het boek, dat van Tessa Vermeiren, toenmalig directeur van Weekend-Knack. Als dochter van een fabrieksarbeider in het na-oorlogse Klein-Brabant was ook haar studie- en beroepsloopbaan niet evident. 1 Idrissi,Y., Vermeiren, T. (2005). Kif-Kif. Aan de ander kent men zichzelf. Roeselare: Roularta Books. Intussen zijn we vele jaren en een eerste democratiseringsgolf verder. Veel jongeren uit arbeiders- en landbouwersgezinnen hebben daar baat bij gehad. Meer secundaire scholen, meer hogeronderwijsinstellingen en een beter stelsel van studiebeurzen hebben sinds de jaren 60 nieuwe groepen naar het hoger onderwijs gebracht. Maar er zijn nog altijd getalenteerde jongeren die niet tot aan de poorten van het hoger onderwijs geraken, zowel allochtone als Vlaamse jongeren uit kansarme gezinnen. Tal van studies hebben dat aangetoond. De kloof ontstaat al in het basisonderwijs, groeit nog in het secundair onderwijs en is vaak onoverbrugbaar op het moment dat een eventuele keuze voor hoger onderwijs zich aandient. De oorzaken zijn ook in kaart gebracht. Het is nu hoog tijd om dit probleem aan te pakken. Waarom diversiteit in het hoger onderwijs? Diversiteit in het hoger onderwijs is niet enkel een kwestie van morele en humanitaire overwegingen (gelijke talenten moeten gelijke kansen krijgen), maar ook een economische noodzaak. Vandaag heeft onze maatschappij net als vijftig jaar geleden nood aan meer hooggeschoolde arbeidkrachten. De verdere uitbouw van onze kennismaatschappij vraagt meer mensen met een hogeronderwijsdiploma. Dat blijkt ook uit een recente studie van de VDAB: De arbeidsmarkt zit echt te wachten op de instroom van hooggeschoolden uit het onderwijs. Wil Vlaanderen zijn voorsprong op technologisch gebied behouden, dan zijn hooggeschoolden broodnodig (.). De toekomstige masters zullen moeten zorgen voor de broodnodige innovatie en zo bijdragen aan de welvaart. Tezelfdertijd zullen zij er ook voor zorgen dat laaggeschoolden nog een toekomst hebben in de maatschappij van morgen. 2 De meeste hogere opleidingen - en het sterkst van al wetenschappen en toegepaste wetenschappen - bieden mooie perspectieven naar jobs in verschillende sectoren. Hoog tijd dus om nieuw potentieel aan te boren, om op zoek te gaan naar talent in de groepen die nu nog te vaak de weg naar het hoger onderwijs niet vinden: kansarme groepen bij de allochtone en autochtone bevolking. 2 VDAB (2007). Werkzoekende schoolverlaters in Vlaanderen. 22 ste studie Brussel: VDAB studiedienst, p Hoger onderwijs voor elk talent 7

8 3 NL/V.doc Want heel wat bedrijven kampen met vacatures voor hooggeschoolden die niet ingevuld raken. De vijver waarin ze kunnen vissen, moet ruimer worden. Bedrijven die geen divers personeelsbestand opbouwen, missen bovendien kansen in een maatschappij die almaar diverser wordt. Kansen om nieuwe markten te veroveren, om de behoeften van nieuwe soorten consumenten op het spoor te komen. En kansen om aan innovatie te doen: verschillende inzichten en verschillende ideeën samenleggen leidt tot betere oplossingen. Of zoals IBM, een bedrijf dat diversiteit integreert in de globale bedrijfsstrategie, het op een studiedag van de Koning Boudewijnstichting formuleerde: None of us is as strong as all of us. 3 Ook de dienstensector heeft nood aan diversiteit op de werkvloer, bv. allochtone artsen of verpleegkundigen. Diversiteit in het hoger onderwijs is bovendien een essentieel element in de uitbouw van een inclusieve maatschappij. Kansarmen en allochtonen horen erbij, op elke sport van de ladder. Alleen zo kunnen ze zich uitgenodigd voelen tot actief burgerschap. Diversiteit leeft 4 tiek/nieuws/onderwijs/ _pisa.htm De laatste jaren is er een beweging op gang gekomen om de deelname van kansarme autochtone en allochtone jongeren aan het hoger onderwijs te stimuleren. Het huidige Vlaamse onderwijsbeleid heeft gelijke onderwijskansen als cruciaal beleidspunt naar voor geschoven, vanaf de kleuterschool tot in het hoger onderwijs en het levenslang leren. De titel van de beleidsnota van de Vlaamse onderwijsminister Frank Vandenbroucke laat aan duidelijkheid niets te wensen over: Vandaag kampioen in wiskunde, morgen ook in gelijke kansen. Daarmee refereert hij naar het jongste PISA-onderzoek van de OESO (2003) 4, waaruit blijkt dat de Vlaamse leerlingen aan de top staan voor wiskunde. Maar zij die thuis geen Nederlands spreken halen beduidend lagere cijfers, en in geen enkel ander land is de kloof tussen allochtonen en autochtonen zo groot. Ook in het hoger onderwijs zelf is er een proces aan de gang voor meer diversiteit. De hogeronderwijskoepels en andere betrokken organisaties en verenigingen hebben in de schoot van de Vlaamse Onderwijsraad (VLOR) stelling genomen voor meer diversiteit in het hoger onderwijs. De Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR), de Vlaamse Hogescholenraad (VLHORA), het Vlaams Verbond van Katholiek Hoger Onderwijs (VVKHO), verenigingen van kansarmen en allochtonen, personeelsorganisaties, sociale organisaties, studentenorganisaties en de VLOR hebben samen met de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming hun handtekening gezet onder de Engagementsverklaring van het Vlaams hoger onderwijs: diversiteit als meerwaarde (31 mei 2005). In het daaropvolgende jaar hebben alle hogeronderwijsinstellingen dit voorbeeld gevolgd. De engagementsverklaring past perfect in de Lissabonstrategie van de Europese Unie. In maart 2000 nam de Europese Raad in Lissabon een strategie aan om tegen 2010 van Europa de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te maken, die in staat is tot duurzame economische groei, met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang. De toenmalige Vlaamse Regering heeft de conclusies van de Europese Raad van Lissabon onderschreven en zich geëngageerd om de besluiten binnen de gestelde termijn te realiseren. 8

9 Waarom dit rapport? In het programma Integratie en Migratie werkt de Koning Boudewijnstichting aan een aantal transversale thema s om de integratie van allochtone gemeenschappen te bevorderen. Het bevorderen van slaagkansen van allochtone jongeren in het onderwijs is daarin zonder twijfel een belangrijke sleutelfactor. De stichting heeft daarom een consultatieproces met de betrokken Vlaamse stakeholders opgestart rond dit thema. In oktober 2006 startte ze met de platformgroep Indoor, die een kentering wil teweegbrengen in de beperkte instroom en doorstroom van allochtone studenten in het hoger onderwijs. Ook de Vlaamse minister van Onderwijs wil meer kansarme groepen toegang geven tot de hogeschool en de universiteit via een nieuw financieringssysteem in het hoger onderwijs. Zo krijgen instellingen met veel beursstudenten meer subsidies, en komt er een aanmoedigingsfonds voor meer diversiteit. Hij vroeg aan de platformgroep in de schoot van de Koning Boudewijnstichting om voorstellen te formuleren voor de contouren van dat fonds en goede praktijken te identificeren die een zichtbare meerwaarde hebben voor diversiteit in het hoger onderwijs. De studies van de voorbije jaren hebben immers uitgebreid de oorzaken van de gebrekkige instroom en doorstroom van allochtonen uitgetekend, maar er is te weinig zicht op wat er op een succesvolle manier aan kan worden gedaan. Hoe is dit rapport tot stand gekomen? In de platformgroep hadden eerst een paar verkennende gesprekken plaats, waarin ervaringen met diversiteitsbeleid werden uitgewisseld. De leden kregen ook de kans deel te nemen aan een studiereis naar Echo, het Nederlandse expertisecentrum voor diversiteit. Eind maart 2007 werd een studiedag georganiseerd om het thema voor het voetlicht te plaatsen en vanuit diverse hoeken visies aan bod te laten komen: o.m. de ervaringen van professor Adolfo Bermeo van de University of California Los Angeles (UCLA), Gerard Van Drielen van de Hogeschool Rotterdam en Edith Jonkers, diversiteitsverantwoordelijke bij IBM. Ruim 150 deelnemers uit het hoger onderwijs namen aan deze studiedag deel. In april gingen drie consultants aan de slag om een rapport voor te bereiden dat nadien aan de platformgroep ter bespreking en ter goedkeuring werd voorgelegd. Dat rapport wil aanzetten geven voor een coherent diversiteitsbeleid in het hoger onderwijs op alle niveaus, verder bouwend op bestaande onderzoeken en op basis van een eigen onderzoek bij studenten en instellingen. Dit rapport steunt vooral op de gegevens die verzameld werden via twee enquêtes en via persoonlijke gesprekken met verantwoordelijken in het hoger onderwijs. Een eerste online vragenlijst werd verspreid bij succesvolle allochtone (oud-) studenten. Een tweede lijst vond zijn weg naar de verantwoordelijken voor en medewerkers aan het diversiteitsbeleid in de instellingen voor hoger onderwijs. Door de gehanteerde methode en de kleinschaligheid van het onderzoek levert dit rapport geen wetenschappelijke conclusies op, maar samen met de resultaten van de research naar studies en onderzoeksmateriaal leidt het wel tot interessante aanbevelingen. Hoger onderwijs voor elk talent 9

10 Welke definitie werd gehanteerd? Een belangrijke vraag waarmee de opstellers van dit rapport hebben geworsteld is deze: wie beschouwen we als allochtoon in dit onderzoek? Er zijn diverse definities gangbaar, die doorgaans geen rekening houden met de nationaliteit, maar wel met het land van herkomst, met de thuistaal enz. Uiteindelijk werd ervoor gekozen om het uitzuiveren van de definitie over te laten aan toekomstig onderzoek, wat een van de aanbevelingen is van dit rapport. In de tekst hebben we het gewoon over kansarme allochtone student zonder verdere definitie, of kortweg over allochtonen of allochtone studenten. Veel passages zijn bij uitbreiding vaak evenzeer van toepassing op kansarme autochtone studenten, zonder dat dit evenwel altijd expliciet vermeld wordt. Een aantal voorstellen in dit rapport zijn bovendien nuttig voor een ruimere groep studenten dan enkel deze doelgroepen en kunnen een plaats vinden in een inclusief beleid. De focus van dit rapport ligt echter bij de genoemde kansarme groepen. Voor wie is het rapport bestemd? Dit rapport formuleert aanbevelingen om een sterk diversiteitsbeleid uit te bouwen in het hoger onderwijs. Het geeft ook een overzicht van bestaande instrumenten in Vlaanderen en elders om meer allochtone en kansarme studenten naar het hoger onderwijs te leiden en hen zo nodig ondersteuning te bieden om te slagen. Deze aanbevelingen zijn bedoeld voor het Vlaamse beleid, voor de beleidsmakers van de hogescholen en universiteiten, voor hun personeelsleden en voor iedereen in de maatschappij die wil en kan meewerken aan een diversiteitsbeleid in het hoger onderwijs, o.a. ook alle organisaties die de engagementsverklaring ondertekend hebben. Hoe is dit rapport opgebouwd? In een eerste deel van dit rapport worden kort de belangrijkste cijfers aangegeven over de instroom en doorstroom van allochtonen in het Vlaams hoger onderwijs. Nadien komen de methodologie en de respons van de KBS-enquête aan bod. In een derde deel worden de resultaten daarvan uitgebreid besproken: welke knelpunten zien succesvolle (oud)-studenten en instellingen bij de instroom, doorstroom en uitstroom? En hoe pakken de instellingen dit aan vandaag? Daarbij wordt geregeld de link gelegd naar bestaand wetenschappelijk onderzoek. Deel vier beschrijft - deels op basis van de enquête en de gesprekken - instrumenten die kunnen helpen om de instroom, doorstroom en uitstroom te verbeteren, zowel voor de overheid als voor de hogeronderwijsinstellingen zelf. Er wordt ook ingegaan op initiatieven waarbij het leerplichtonderwijs betrokken is, vaak via de lerarenopleidingen in het hoger onderwijs. Tot slot worden er aanbevelingen geformuleerd op macro-, meso- en microniveau. Uiteraard staan de aanbevelingen voor het aanmoedigingsfonds daarbij centraal. 10

11 DeeI I: Cijfers instroom en doorstroom van allochtonen In dit eerste deel worden een aantal cijfers samengebracht die een beeld geven van de omvang van het fenomeen. Hoeveel allochtonen gaan er naar het hoger onderwijs, en hoeveel van hen halen daar ook effectief een diploma? Diverse publicaties hebben dit in het recente verleden in kaart gebracht. De concrete cijfers verschillen, maar de trend is onmiskenbaar: het zijn er zeer weinig. Ze stromen mondjesmaat in en nog veel minder uit. 1. Instroom 1.1. Grootte van de instroom Dat blijkt vooreerst als men hun aandeel bekijkt binnen de groep schoolverlaters. Uit een grootschalige peiling bij 9000 Vlaamse jongeren door de interuniversitaire onderzoeksgroep SONAR 5 waarnaar wordt verwezen in het boek Wit krijt schrijft beter, blijkt dat van de Turkse en Noord-Afrikaanse allochtonen minder dan 20% van de jongens en 25% van de meisjes aan het hoger onderwijs begint. Bij de autochtone jongeren is dat bijna drie keer zoveel (respectievelijk 57% en 71% 6 ). Dat blijkt nog sterker als men hun aandeel bekijkt binnen de groep die instroomt aan universiteiten en hogescholen. Voor de universiteiten wijst het recentste VLIR-gelijkekansenrapport van erop dat de geciteerde cijfers niet erg recent zijn, onvolledig, en bovendien moeilijk vergelijkbaar omwille van het ontbreken van een eenduidige definitie van allochtoon. Zo bijvoorbeeld bestond in het academiejaar aan de UHasselt 4.9% van de studentenpopulatie uit allochtonen, aan de Vrije Universiteit Brussel 6,6%. Tussen 1993 en 2003 steeg de instroom van allochtonen aan de Universiteit Antwerpen van 3,4% naar 9,6%. Voor de periode tot berekende men aan de UGent dat 0,8% instromers van Maghrebijns/Arabische en Turkse afkomst waren. Voor de K.U.Leuven komen in deze studie geen cijfers voor. Die waren wel te vinden op de website van de allochtone studentenvereniging Ahlan -Leuven 8, die verwijst naar minder dan 1% allochtone studenten aan de K.U.Leuven. In de hogescholen zou de instroom van 1998 tot 2006 geëvolueerd zijn van 3% naar 5 à 6% volgens Jan Geens (VLHORA) in Delta 9. Maar hij relativeert die stijging ook meteen vanuit de demografische realiteit, refererend aan een vorig artikel 10 : Het aandeel allochtonen in de totale bevolking blijft toenemen en in de bevolkingspiramide blijft de allochtone bevolking een jongere leeftijdsstructuur behouden dan de totale bevolking. 5 SONAR-onderzoeksgroep (2004) Hoe maken Vlaamse jongeren de overgang van school naar werk? Thematische analyses. (eindrapport PB098). Leuven: Steunpunt WAV. 6 Duquet, N., Glorieux, I., Laurijssens I., Van Dorsselaer, Y. (2006). Wit krijt schrijft beter. Schoolloopbanen van allochtone jongeren in beeld. Garant: Antwerpen-Apeldoorn.. 7 okt2005.pdf 8 9 Geens, J. (2006, september). Diversiteit in de hogescholen. Nog een lange weg te gaan, Delta, Tijdschrift voor hoger onderwijs, 3, nr. 11, Almaci, M., De Meester, K.(2005, september). Van de strijd tegen waste of talent naar talent search. Op zoek naar gelijke onderwijskansen in het hoger onderwijs.delta, Tijdschrift voor hoger onderwijs, nr. 7, Hoger onderwijs voor elk talent 11

12 11 Lacante, M., Almaci, M., Van Esbroeck, R., Lens, W. De Metsenaere, M. (2007). Allochtonen in het hoger onderwijs. Factoren van studiekeuze en studiesucces bij allochtone eerstejaarsstudenten. Brussel: Departement Onderwijs. 12 K.U.Leuven, Universiteit Hasselt, Universiteit Gent, Vrije Universiteit Brussel, Erasmushogeschool Brussel, Karel de Grote Hogeschool Antwerpen, Katholieke Hogeschool Mechelen. 13 Lacante e.a. (2007). O.c. 14 Geens, J. (2006, september) O.c. De instroom van kansarme (allochtone) jongeren blijft dus problematisch. Dat blijkt ook uit de recente gegevens van het OBPWO-onderzoek Allochtonen in het hoger onderwijs (2007) 11. De onderzoekers voerden een analyse uit van bestaande databanken en van eigen enquêtes bij de allochtone generatiestudenten van zeven pilootinstellingen 12. Hun conclusie is duidelijk: amper 5,8% van de studenten hoger onderwijs is van Turkse of Noord-Afrikaanse afkomst, een gemiddelde dat weliswaar grote verschillen tussen instellingen dekt (van 3,3% tot 14%). De auteurs vergelijken deze cijfers met kansarme groepen in de autochtone bevolking, de laagste SES-groepen (SES is de sociaaleconomische situatie, uitgedrukt in het hoogste opleidingsniveau van een van de ouders). De doorstroming van autochtonen uit de lagere sociaaleconomische groepen is minstens zo laag als deze bij de islamallochtonen, stellen zij Aard van de instroom Allochtonen die doorstromen naar het hoger onderwijs kiezen beduidend meer dan autochtonen voor universitair dan voor hogeschoolonderwijs. Ze kiezen vooral economische richtingen, gevolgd door rechten en sociale richtingen (vnl. psychologie en pedagogiek). 13 Uit onderzoek van VLHORA 14 kan men afleiden dat kansarme en vooral allochtone jongeren in de hogescholen vooral terug te vinden zijn in de departementen sociaal-agogisch werk, handelswetenschappen en bedrijfskunde, gezondheidszorg en de lerarenopleiding. Het valt op dat weinig jongeren uit kansarme of allochtone milieus leraar worden, terwijl dit een cruciaal beroep is om kinderen en jongeren uit die milieus te stimuleren in hun studies en hun studiekeuze. 12

13 2. Doorstroom Allochtonen zetten dus zelden de stap naar het hoger onderwijs. De weinigen die dat doen, brengen het er bovendien vaak slecht van af. Uit de fragmentarische cijfers in het boven geciteerde VLIR-rapport blijkt bv. dat in het eerste jaar 27,6% van hen slaagde aan de Universiteit Hasselt tegenover 59,6% bij de autochtonen. Aan de Vrije Universiteit Brussel slaagde 33,2% van de allochtonen tegenover 47,9% van de autochtonen. De Universiteit Antwerpen meldde een slaagcijfer van 30%, maar als men alleen de Maghrebijns-Turkse groep beschouwt, daalt dit cijfer tot 15%. De vermelde studie Allochtonen in het hoger onderwijs geeft aan dat maar 1 op de 5 van de allochtone jongeren (19,4%) slaagt in het eerste jaar hoger onderwijs. Van de autochtone studenten slaagt bijna het drievoud (56,1%). De drop-out ligt bij de allochtone groepen beduidend hoger, tot 45,30% bij de zgn. islamallochtonen tegenover 22,20% bij autochtonen. Etniciteit Lacante. e.a. (2007), O.c., p.21. studieresultaat Autochtonen Allochtonen buurlanden Allochtonen Europa Allochtonen islam Allochtonen Rest Geslaagd 56,10% 34,30% 31,30% 19,40% 28,20% Niet geslaagd 21,80% 34,30% 31,30% 35,30% 2,50% Drop-out 22,20% 31,40% 37,40% 45,30% 29,30% Besluit Zowel aan de universiteiten als in de hogescholen werden tot voor kort of tot vandaag gegevens over de instroom en doorstroom van allochtonen onvoldoende systematisch en gedifferentieerd bijgehouden. De weinige beschikbare gegevens wijzen alvast in dezelfde richting: voor allochtonen 16 zijn de instroom en doorstroom in het hoger onderwijs zeer problematisch. Vooral de hoge drop-out bij allochtonen uit Turkije en Noord-Afrika vormt een uitdaging voor de hogescholen en universiteiten. 16 Lacante. e.a. (2007), O.c., p.17. Hoger onderwijs voor elk talent 13

14 14

15 Deel II: Situering KBS-enquête 1. Methodologie Een beperkt aantal allochtonen zet de stap naar het hoger onderwijs en een deel van hen slaagt ook. De KBS-enquête wilde nagaan hoe dat komt. Welke waren de kritieke succesfactoren, en hebben strategieën van de instellingen hierin een rol gespeeld? Hierover werden zowel succesvolle allochtone studenten en afgestudeerden ondervraagd als de hogeronderwijsinstellingen zelf. De lijst van succesvolle allochtone studenten en afgestudeerden werd samengesteld op basis van lijsten van eerdere projecten van de Koning Boudewijnstichting met deze doelgroep. De vragenlijsten van de onderzoekers werden per mail verstuurd door de Koning Boudewijnstichting. De respondenten konden de enquête ook doorsturen naar bevriende of bekende succesvolle allochtone afgestudeerden of studenten. Daarnaast vertrok een tweede vragenlijst naar de verantwoordelijken voor het diversiteitsbeleid aan de Vlaamse universiteiten en hogescholen: diversiteitsverantwoordelijken, studentenbegeleiders, leidinggevenden, docenten, mentoren Verder deden de onderzoekers 18 interviews met verantwoordelijken voor of medewerkers aan het diversiteitsbeleid in de instellingen. Het grootste aantal gebeurde face to face, een aantal telefonisch (lijst: zie bijlage 2). De resultaten van hun onderzoek en de aanbevelingen die op basis daarvan werden geformuleerd werden door de INDOOR-platformgroep besproken. 2. Respons op de enquêtes 2.1. Aantal respondenten Ondanks het feit dat dit onderzoek binnen zeer korte tijd diende te worden afgesloten (de respondenten hadden slechts 5 weken tijd om te reageren), is de respons toch bevredigend. Er werden 140 succesvolle allochtone studenten aangeschreven, van wie er 104 reageerden (101 na filtering van dubbele antwoorden). Op de enquête van de diversiteitsverantwoordelijken reageerden 40 medewerkers van hogeronderwijsinstellingen. De enquêtes werden voortreffelijk ingevuld. Niet alleen werden de antwoordmogelijkheden van de gesloten vragen aangevinkt, er kwamen ook talloze suggesties bij de open vragen Wie waren de respondenten? De studenten Er waren 45 mannelijke en 56 vrouwelijke respondenten. Dit is een perfecte weerspiegeling van de populatie in het Vlaamse hoger onderwijs respondenten zijn nog student en 73 zijn afgestudeerd. Een klein derde is tussen 18 en 24 jaar, iets meer dan 1/3 tussen 24 en 30 jaar en de overigen zijn ouder dan Vlaams ministerie van Onderwijs en Vorming (2007).Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2006, p.6. Hoger onderwijs voor elk talent 15

16 De meerderheid van de respondenten (75) is in België geboren. Van diegenen die niet in België geboren zijn, is de grootste groep (7) in Turkije geboren, 4 in een Centraal-Afrikaans land, 4 in een Oost-Europees of Balkanland, 3 in Marokko en 3 in Azië en 5 elders. De ouders van de meeste respondenten daarentegen zijn doorgaans niet in België geboren: slechts 9 respondenten hebben een vader en 19 een moeder die in België werd geboren. Zowel bij de vrouwen als bij de mannen werd meer dan 1/3 van de ouders in Turkije geboren. Ongeveer 1/4 van de moeders en bijna 1/3 van de vaders werd in Marokko geboren. Iets meer dan 1/3 van de respondenten deed zijn secundair onderwijs in Limburg, bijna 1/4 in Antwerpen, 15 in Vlaams-Brabant, 13 in Oost-Vlaanderen, 5 in Brussel en 4 in West- Vlaanderen. 6 respondenten deden hun secundaire studies in het buitenland (van wie 1 in Nederland). Vooropleiding 70 respondenten volgden in het secundair onderwijs een aso-opleiding, 20 een tso-opleiding en 11 een bso-opleiding. Ongeveer 1/4 van de respondenten heeft een economische opleiding in het aso gevolgd, 1/5 een aso-richting met Latijn, 9 respondenten een opleiding met wiskunde en wetenschappen. Verder volgden 6 respondenten de richting menswetenschappen, 5 een aso-richting met moderne talen en 2 respondenten volgden hun aso-opleiding in het buitenland. In het tso volgden 9 respondenten een economische opleiding. De respondenten uit het bso zijn vooral studenten met een diploma kantoor (6 respondenten). Vier respondenten die in het buitenland studeerden specificeerden hun opleiding niet. 18 Lacante. e.a. (2007). O.c., p.19. De opleiding hoger onderwijs Ongeveer de helft van de respondenten volgde/volgt een universitaire opleiding en ongeveer de helft een hogeschoolopleiding. Eén respondent heeft een doctoraat en één is doctoraatsstudent. Hoewel allochtone jongeren meestal voor universitaire opleidingen kiezen 18, blijkt dat niet uit dit staal van respondenten. Daar zijn twee mogelijke verklaringen voor: in tegenstelling tot andere onderzoeken gaat het in deze enquête niet om studenten die instromen in het hoger onderwijs, maar om afgestudeerden (bijna 70%) en studenten die minstens het eerste jaar succesvol afsloten. Het gaat bovendien om een kleine groep zeer gemotiveerde respondenten. 16

17 Gevolgde opleidingen politieke wetenschappen, sociaal werk HWB, TEW, economie onderwijs rechten, notariële wetenschappen, criminologie talen, filologie pedagogie, psychologie wetenschappen, toegepaste wetenschappen industriële wetenschappen, technologie, IT communicatiewetenschappen geschiedenis, kunstgeschiedenis, archeologie andere Bron: enquête succesvolle allochtone (oud)-studenten. Ook voor de gevolgde opleiding in het hoger onderwijs geeft deze enquête andere resultaten. Het recente OBPWO-onderzoek heeft uitgewezen dat de meerderheid van de allochtone studenten kiest voor richtingen die in hun milieu een hoge status genieten: economische richtingen, gevolgd door rechten en sociale richtingen Lacante e.a.(2007). O.c. p. 19. In deze enquête zijn deze richtingen ook sterk vertegenwoordigd, maar in een andere volgorde. De grootste groep, bijna 1/3 van de respondenten, studeerde sociale wetenschappen of volgde een opleiding sociaal werk. Wanneer men hier de studenten communicatiewetenschappen aan toevoegt dan gaat het zelfs over meer dan 1/3 van de respondenten. Ongeveer 1/4 van de respondenten volgde een economische richting. Slechts 7 respondenten studeren of studeerden rechten. Het valt op dat meer dan 1/10 van de respondenten een onderwijsdiploma heeft of wenst het te behalen (vooral vrouwen) en 6 respondenten een diploma pedagogie of psychologie. Van de respondenten (succesvolle allochtone studenten) deden er 43 ooit een jaar over. In de meeste gevallen was dat het eerste jaar. Bij de mannen deed meer dan de helft een jaar over, bij de vrouwen slechts 1/3. Hoger onderwijs voor elk talent 17

18 De instellingen Er waren 9 medewerkers van universiteiten die reageerden op de enquête en 31 medewerkers van hogescholen. Daarmee zijn alle universiteiten aan bod gekomen en 18 van de 22 hogescholen. Dit is zonder meer uitstekend: meer dan 85% van de instellingen van hoger onderwijs reageerde. Bovendien antwoordden de meeste respondenten na overleg met collega s in naam van hun instelling. Verantwoordelijkheid respondenten diversiteitscoördinator verantwoordelijke studie/ studentenbegeleiding leidinggevend docent, lector mentor; coach etc. andere projectcoördinator Bron: enquête instellingen Vaak is de taak van de respondenten voor diversiteitsbeleid slechts een deel van hun opdracht, in combinatie met een opdracht als leidinggevende, lesgever op studentenbegeleider. Van de 40 respondenten hebben 14 een taak als diversiteitscoördinator, evenveel zijn verantwoordelijke studie en/of studentenbegeleider. Er reageerden 11 leidinggevenden (vicerector, departementshoofden of decanen, opleidingshoofden, diensthoofden), 10 lectoren, 6 mentoren, monitoren, coaches of studietrajectbegeleiders, 3 projectverantwoordelijken. En verder een schoolopbouwwerker, een ombudspersoon, een stafmedewerker onderwijs en een onderzoeker. 18

19 Deel III: Resultaten KBS-enquête Heel wat knelpunten beletten dat kansarme allochtone jongeren in het hoger onderwijs binnenkomen, daar ook slagen en nadien op hun niveau werk vinden. Dat is de voorbije jaren al uitgebreid onderzocht in tal van studies en onderzoeken. De KBS-enquête vroeg hoe allochtone jongeren die wél succes hebben in het hoger onderwijs daar tegenaan kijken. Ook naar de mening van de hogeronderwijsinstellingen werd gepeild. Dit hoofdstuk maakt eerst een bondige synthese van de knelpunten die uit de KBS-enquêtes naar voor komen, en dit wordt in verband gebracht met resultaten uit andere studies. Nadien wordt kort beschreven hoe hogeronderwijsinstellingen vandaag werken aan meer diversiteit in de instroom, doorstroom en uitstroom, zowel op beleidsniveau als in concrete initiatieven. Ook hun mening daarover en die van de succesvolle studenten komt aan bod. Een aantal praktijkvoorbeelden wordt uitgebreider beschreven in het volgende deel IV. 1. Knelpunten bij instroom, doorstroom en uitstroom Volgende knelpunten en succesfactoren bij de instroom en doorstroom kwamen uit de enquête naar voor: de vooropleiding in het secundair onderwijs en de daar behaalde resultaten, de studiekeuze voor het hoger onderwijs en de steun die ze daarbij kregen, persoonlijkheidskenmerken (o.m. motivatie en inzet), de thuissituatie waarbij de taal die thuis gesproken wordt, rolmodellen en netwerken De vooropleiding en behaalde resultaten Het lagere studiesucces van allochtonen in het hoger onderwijs vindt zijn wortels vaak al in het begin van de schoolcarrière. Een aantal allochtone ouders stuurt zijn kinderen pas laat of niet naar het kleuteronderwijs. Die late start halen ze meestal niet meer in. In het secundair onderwijs worden allochtone jongeren vaker dan autochtonen naar tso of bso georiënteerd, maar ze zetten van daaruit wel relatief vaak de stap naar hoger onderwijs 20. Ruim 15% van de allochtone studenten komt uit het bso, dat eigenlijk een beroepsfinaliteit heeft en geen optimale vooropleiding is voor hoger onderwijs. De oververtegenwoordiging van allochtone jongeren in het beroepsonderwijs en hun ondervertegenwoordiging in het algemeen secundair onderwijs, noemen Duquet e.a. de voornaamste oorzaak voor hun lage doorstroming naar het hoger onderwijs Lacante e.a. (2007). O.c., p Duquet e.a. O.c. Deze stelling wordt bevestigd door de respondenten op de enquête voor succesvolle allochtone (oud)-studenten en door de bevindingen van sleutelfiguren uit de instellingen van het hoger onderwijs. Meer dan een kwart van de respondenten meent dat de voornaamste drempel voor instroom in het hoger onderwijs de gebrekkige vooropleiding is. Verschillende respondenten wijzen erop dat zij door het Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB) naar het bso werden verwezen, ondanks uitstekende uitslagen in het basisonderwijs en/of de eerste graad. Als hun ouders voldoende weerbaar waren, konden deze leerlingen toch naar het aso of het tso. Hoger onderwijs voor elk talent 19

20 22 Lacante e. a. (2007). O.c., p.25. Veel allochtone studenten die aan hoger onderwijs beginnen, hebben - mede door een foute studiekeuze in het secundair onderwijs - voordien al studievertraging opgelopen. De studie van Lacante 22 vermeldt dat slechts 43% van de allochtone leerlingen het hoger onderwijs op tijd aanvat, tegenover 80% van de autochtone leerlingen. Toch behaalde meer dan de helft van de succesvolle allochtone (oud-)studenten in het laatste jaar secundair onderwijs tussen 70% en 80% en bijna 1/5 behaalde meer dan 80%. 1/4 van de respondenten behaalde tussen 60% en 70%. Slechts een kleine minderheid van de respondenten haalde tussen 50% en 60%. Dit ligt in de lijn van het drop-out onderzoek van Lacante e.a. Volgens dat onderzoek hebben de beste leerlingen uit het secundair onderwijs - behorend tot het eerste kwartiel voor Nederlands, wiskunde en/of totaalresultaat - de meeste kansen om in het eerste jaar te slagen De studiekeuze voor hoger onderwijs Motivatie van de keuze Voor bijna alle ondervraagde succesvolle allochtone studenten was interesse voor de opleiding de eerste en belangrijkste motivatie om aan het hoger onderwijs te beginnen. Ook interesse voor het latere beroep was vaak een belangrijk keuze-element. Bijna 4/5 van de respondenten stelde dat de uitdaging een belangrijk element was bij de keuze van de opleiding. Ongeveer de helft van de respondenten hield ook rekening met het aanzien van het beroep en met het feit dat de opleiding aansloot bij de vooropleiding. Ook de vraag naar afgestudeerden op de arbeidsmarkt speelt enigszins mee bij de keuze. Motivatie voor keuze HO Interesse opleiding Interesse beroep Uitdaging Aanzien beroep Aansluiting op SO Bezoldiging beroep Vraag arbeidsmarkt Korte duur opleiding Vrienden een beetje sterk zeer sterk Bron: enquête succesvolle allochtone studenten 20

Link met het secundair onderwijs

Link met het secundair onderwijs Link met het secundair onderwijs 1. Instroomprojecten 'Tutoraat' en 'Klimop' De moeizame doorstroom in het secundair onderwijs en de instroom naar het hoger onderwijs van kansarme en allochtone jongeren

Nadere informatie

Probleemstelling allochtonen in SO/HO. Voornaamste drempels bij instroom HO. De cijfers voor allochtonen in het HO. Thuissituatie.

Probleemstelling allochtonen in SO/HO. Voornaamste drempels bij instroom HO. De cijfers voor allochtonen in het HO. Thuissituatie. Werkthema s KBS Migratie & multiculturele samenleving voor elk talent Voor meer diversiteit in het onderwijs St.A.M. congres Blankenberge Sociale rechtvaardigheid & armoede Burgersamenleving & maatschappelijk

Nadere informatie

ANTWOORD. Vraag nr. 572 van 1 september 2011 van KATHLEEN DECKX

ANTWOORD. Vraag nr. 572 van 1 september 2011 van KATHLEEN DECKX VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 572 van 1 september 2011 van KATHLEEN DECKX Leerlingen BSO Slaagkansen hoger

Nadere informatie

Schoolverlaters bevraagd

Schoolverlaters bevraagd sessie 3 De wereld op de stoep: Schoolverlaters bevraagd Lieven Tusschans Stad Gent Werk en Economie Dienst Werk Schoolverlaters bevraagd Europa 2020 (schoolverlaters, kwalificaties, werkloosheid) Dienst

Nadere informatie

Hoger onderwijs, lager onderwijs, schoolloopbaan, schoolse vertraging, secundair onderwijs, universitair onderwijs, watervalsysteem, zittenblijven

Hoger onderwijs, lager onderwijs, schoolloopbaan, schoolse vertraging, secundair onderwijs, universitair onderwijs, watervalsysteem, zittenblijven 1. Referentie Referentie Duqué, H. (1998). Zittenblijven en schoolse vertraging in het Vlaams onderwijs. Een kwantitatieve analyse 1996-1997. Onuitgegeven onderzoeksrapport, Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap,

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Hebben laaggeschoolden een hoger risico om in armoede te belanden? Ja. Laagopgeleiden hebben het vaak

Nadere informatie

Instroom Doorstroom - Uitstroom

Instroom Doorstroom - Uitstroom Infofiche Instroom Doorstroom - Uitstroom De Vlaamse overheid wil inzetten op instroom, doorstroom en uitstroom van studenten in het hoger onderwijs en dit vooral wat betreft studenten die onevenredig

Nadere informatie

Verslag over de ronde tafel de meerwaarde van het Aanmoedigingsfonds van 25 maart 2013

Verslag over de ronde tafel de meerwaarde van het Aanmoedigingsfonds van 25 maart 2013 Raad Hoger Onderwijs 11 juni 2013 RHO-RHO-END-003t Verslag over de ronde tafel de meerwaarde van het Aanmoedigingsfonds van 25 maart 2013 Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2

Nadere informatie

Onderwijs en vorming. 1 73.609 leerlingen. Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse

Onderwijs en vorming. 1 73.609 leerlingen. Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Onderwijs en vorming Samenvatting 73.609 leerlingen (2012) 16.981 kleuters 26.537 kinderen in het lager

Nadere informatie

STEM monitor 2015 SITUERING DOELSTELLINGEN

STEM monitor 2015 SITUERING DOELSTELLINGEN STEM monitor 2015 SITUERING In het STEM-actieplan 2012-2020 van de Vlaamse regering werd voorzien in een algemene monitoring van het actieplan op basis van een aantal indicatoren. De STEM monitor geeft

Nadere informatie

ANTWOORD. Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN

ANTWOORD. Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN Hoger onderwijs Werkstudenten Onder

Nadere informatie

Een diploma geeft je vleugels!

Een diploma geeft je vleugels! Onderwijs Een diploma geeft je vleugels! VDAB (2004). Werkzoekende schoolverlaters in Vlaanderen. 19de longitudinale studie 2002-2003. Brussel. In deze jaarlijkse studie van de VDAB staat de arbeidsmarktsituatie

Nadere informatie

Huis Sofia 22 november 2011

Huis Sofia 22 november 2011 Huis Sofia 22 november 2011 Overzicht presentatie Antwerpen in cijfers OCMW Antwerpen in cijfers Studenten in Antwerpen Strategische visie en doelstelling Visie en uitgangspunten Wie woont er? Wat betekent

Nadere informatie

Allochtone ex-biculturele leerlingen, zelfs kansarmen, slagen te Brussel op school even goed als de leerlingen in Vlaanderen!

Allochtone ex-biculturele leerlingen, zelfs kansarmen, slagen te Brussel op school even goed als de leerlingen in Vlaanderen! Allochtone ex-biculturele leerlingen, zelfs kansarmen, slagen te Brussel op school even goed als de leerlingen in Vlaanderen! Wat we hier schrijven is gebaseerd op heel goed cijfermateriaal; niet op theorieën

Nadere informatie

Genderspecifieke studiekeuze in het hoger onderwijs

Genderspecifieke studiekeuze in het hoger onderwijs Genderspecifieke studiekeuze in het hoger onderwijs Ilse Laurijssen & Ignace Glorieux Onderzoeksgroep TOR - Vrije Universiteit Brussel Studiedag SSL: 'Hoger onderwijs: kiezen en winnen? X www.steunpuntssl.be

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Partnerkeuze bij allochtone jongeren

Partnerkeuze bij allochtone jongeren Partnerkeuze bij allochtone jongeren Inleiding In april 2005 lanceerde de Koning Boudewijnstichting een projectoproep tot voorstellen om de thematiek huwelijk en migratie te onderzoeken. Het projectvoorstel

Nadere informatie

Referentie GLORIEUX, I., I. LAURIJSSEN & Y. VAN DORSSELAER, Zwart op wit. De intrede van allochtonen op de arbeidsmarkt. Garant, Antwerpen, 2009.

Referentie GLORIEUX, I., I. LAURIJSSEN & Y. VAN DORSSELAER, Zwart op wit. De intrede van allochtonen op de arbeidsmarkt. Garant, Antwerpen, 2009. 1. Referentie Referentie GLORIEUX, I., I. LAURIJSSEN & Y. VAN DORSSELAER, Zwart op wit. De intrede van allochtonen op de arbeidsmarkt. Garant, Antwerpen, 2009. Taal Nederlands ISBN ISSN 9789044124828 Publicatievorm

Nadere informatie

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen.

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen. VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Inhoud info-avond. 3.1 een richting kiezen 3.2 een school kiezen

Inhoud info-avond. 3.1 een richting kiezen 3.2 een school kiezen 1 2 Inhoud info-avond 1. Hervorming secundair onderwijs 2. Huidige structuur secundair onderwijs 3. Hoe kiezen? 3.1 een richting kiezen 3.2 een school kiezen 4. Inschrijven 5. Waar vind ik verdere informatie?

Nadere informatie

Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie

Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie Resultaten enquête jongerenambassadeurs voor sociale inclusie Datum: 12 november 2013 1 Deelnemers Belangrijk om op te merken in elke communicatie is dat deze enquête peilde bij een 500-tal jongeren over

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Socio-demografische gegevens

Jongeren en Gezondheid 2014 : Socio-demografische gegevens Resultaten HBSC 14 Socio-demografische gegevens Jongeren en Gezondheid 14 : Socio-demografische gegevens Steekproef De steekproef van de studie Jongeren en Gezondheid 14 bestaat uit 9.566 leerlingen van

Nadere informatie

De meerwaarde van het Aanmoedigingsfonds VLOR 25/03/13

De meerwaarde van het Aanmoedigingsfonds VLOR 25/03/13 De meerwaarde van het Aanmoedigingsfonds VLOR 25/03/13 Coördinator Diversiteit en Studentenbegeleiding, Annelies Vogelaers Departement Handelswetenschappen en Bedrijfskunde, Tilly Volckaerts Diversiteit

Nadere informatie

Werkzoekende schoolverlaters in Vlaanderen 2015. Kiezen voor TSO, it makes Se-n-Se Provincie Antwerpen

Werkzoekende schoolverlaters in Vlaanderen 2015. Kiezen voor TSO, it makes Se-n-Se Provincie Antwerpen Kiezen voor TSO, it makes Se-n-Se Provincie Antwerpen Onderzoek naar de aansluiting onderwijs - arbeidsmarkt Alle schoolverlaters van 2013 worden 1 jaar lang gevolgd (tot en met juni 2014) Succes wordt

Nadere informatie

Studeer wijzer: Iedereen op weg naar succesvol studeren?

Studeer wijzer: Iedereen op weg naar succesvol studeren? Verslag workshopcyclus diversiteit: studievaardigheden Studeer wijzer: Iedereen op weg naar succesvol studeren? Doelstelling Door het uitwisselen van ervaringen en expertise met betrekking tot het thema

Nadere informatie

Arbeidsmarktbarometer 2011 Basisonderwijs en Secundair onderwijs

Arbeidsmarktbarometer 2011 Basisonderwijs en Secundair onderwijs Arbeidsmarktbarometer 2011 Basisonderwijs en Secundair onderwijs Vlaams ministerie van Onderwijs & Vorming Agentschap voor Onderwijsdiensten (AgODi) Koning Albert II-laan 15, 1210 Brussel http://www.ond.vlaanderen.be/wegwijs/agodi

Nadere informatie

INKOMSTEN BEELDENDE KUNSTENAARS

INKOMSTEN BEELDENDE KUNSTENAARS INKOMSTEN BEELDENDE KUNSTENAARS In het kader van de opdracht coördinatie en verruiming van het sociaal overleg in de artistieke sector wil het Kunstenloket met dit onderzoek nagaan op welke manier beeldende

Nadere informatie

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Jaarverslag Herplaatsingsfonds 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Het Herplaatsingsfonds financiert de outplacementbegeleiding van alle ontslagen werknemers tewerkgesteld in bedrijven in het Vlaamse

Nadere informatie

Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid

Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid Algemene vergadering RWO -Oudenaarde 11 juni 2012 Inhoud Terminologie: ECM Enkele vragen Overzicht van de immigratie Aanwezigheid in regio Oudenaarde Enkele

Nadere informatie

Retentie in het beroep van leraar

Retentie in het beroep van leraar Retentie in het beroep van leraar Een analyse op basis van de longitudinale SONAR-data Ilse Laurijssen Retentie in het beroep van leraar Een analyse op basis van de longitudinale SONAR-data Ilse Laurijssen

Nadere informatie

STEM monitor 2015. 9 juni 2015 RITA DUNON

STEM monitor 2015. 9 juni 2015 RITA DUNON STEM monitor 2015 9 juni 2015 RITA DUNON Doelstellingen STEM-actieplan STEM-actieplan 2012-2020 streeft op middellange termijn naar: Meer starters en afgestudeerden in STEMopleidingen en richtingen die

Nadere informatie

Programma. Voorstelling project Waarom? Wat? Ambassadeurs gezocht! De Making of Ambassadeurs Dursun aan het woord Speeddating Invullen fiches

Programma. Voorstelling project Waarom? Wat? Ambassadeurs gezocht! De Making of Ambassadeurs Dursun aan het woord Speeddating Invullen fiches Latent Talent Programma Voorstelling project Waarom? Wat? Ambassadeurs gezocht! De Making of Ambassadeurs Dursun aan het woord Speeddating Invullen fiches Rachid Boumalek aan het woord Voorstelling project

Nadere informatie

ONDERWIJSWOORDENLIJST VOOR SCHOOLRADERS ALS JE NIET HELEMAAL MEE BENT

ONDERWIJSWOORDENLIJST VOOR SCHOOLRADERS ALS JE NIET HELEMAAL MEE BENT ONDERWIJSWOORDENLIJST VOOR SCHOOLRADERS ALS JE NIET HELEMAAL MEE BENT < verwijder geen elementen boven deze lijn; ze bevatten sjabloon-instellingen - deze lijn wordt niet afgedrukt > Deze woordenlijst

Nadere informatie

Ambassadeursproject 27 mei 2011

Ambassadeursproject 27 mei 2011 Ambassadeursproject 27 mei 2011 Een ambassadeurwerking? Wat is ambassadeurswerking? Verschillende initiatieven in Vlaanderen: - Ambassadeurswerkingen studieloopbaan - Ambassadeurswerkingen rond specifieke

Nadere informatie

Kiezen voor het hoger onderwijs?! Infoavond

Kiezen voor het hoger onderwijs?! Infoavond Kiezen voor het hoger onderwijs?! Infoavond Hogeschool PXL Elfde-Liniestraat 24 B-3500 Hasselt www.pxl.be - www.pxl.be/facebook INHOUD 1. Organisatie hoger onderwijs 2. Aanbod Hogeschool PXL 3. Leerkrediet

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen

Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Overzicht van de behoeften aan wetenschappelijke en technologische beroepen 7 Juli 2010 Stéphane THYS Coördinator Opzet van de presentatie Studenten in wetenschappelijke

Nadere informatie

Tabel 2.1 Overzicht van de situatie op de arbeidsmarkt van de onderzochte personen op 30/06/97. Deelpopulatie 1996

Tabel 2.1 Overzicht van de situatie op de arbeidsmarkt van de onderzochte personen op 30/06/97. Deelpopulatie 1996 Dit deel van het onderzoek omvat alle personen tussen de 18 en 55 jaar oud (leeftijdsgrenzen inbegrepen) op 30 juni 1997, wiens dossier van het Vlaams Fonds voor de Sociale Integratie van Personen met

Nadere informatie

De vrouwen hebben dan ook een grotere kans op werkloosheid (0,39) dan de mannen uit de onderzoekspopulatie (0,29).

De vrouwen hebben dan ook een grotere kans op werkloosheid (0,39) dan de mannen uit de onderzoekspopulatie (0,29). In het kader van het onderzoek kreeg de RVA de vraag om op basis van de door het VFSIPH opgestelde lijst van Rijksregisternummers na te gaan welke personen op 30 juni 1997 als werkloze ingeschreven waren.

Nadere informatie

RESULTATEN VAN DE ENQUETE NAAR MENINGEN VAN VLAAMSE STUDENTEN OVER HET STUDEREN AAN DE OPEN UNIVERSITEIT - SEPTEMBER 2007 -

RESULTATEN VAN DE ENQUETE NAAR MENINGEN VAN VLAAMSE STUDENTEN OVER HET STUDEREN AAN DE OPEN UNIVERSITEIT - SEPTEMBER 2007 - RESULTATEN VAN DE ENQUETE NAAR MENINGEN VAN VLAAMSE STUDENTEN OVER HET STUDEREN AAN DE OPEN UNIVERSITEIT - SEPTEMBER 2007 - Uitgevoerd: september 2007 Onderzoekers: drs. Herman Kiesel, drs. Lic. Rick Coone,

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

5. Onderwijs en schoolkleur

5. Onderwijs en schoolkleur 5. Onderwijs en schoolkleur Niet-westerse allochtonen verlaten het Nederlandse onderwijssysteem gemiddeld met een lager onderwijsniveau dan autochtone leerlingen. Al in het basisonderwijs lopen allochtone

Nadere informatie

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD)

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) 2013. De gehele publicatie is na te lezen op de website

Nadere informatie

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau.

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. 4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes 4.2.1. Algemeen In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. Instellingsniveau (vragenlijst coördinator) provincie,

Nadere informatie

Studiekeuzebegeleiding aan de Universiteit Gent: een praktijkvoorbeeld

Studiekeuzebegeleiding aan de Universiteit Gent: een praktijkvoorbeeld Studiekeuzebegeleiding aan de Universiteit Gent: een praktijkvoorbeeld 2de GoLeWe-projectconferentie Maastricht, 11 mei 2010 Ufo Universiteitsforum centraal aanspreekpunt voor informatie en advies voor,

Nadere informatie

Onderzoek. Stappenplan

Onderzoek. Stappenplan tudiekeuze Als het einde van het secundair onderwijs dichtbij komt, moet je een belangrijke keuze maken. Ga je verder studeren of zoek je een job? Beide keuzes kosten veel energie en hebben een redelijk

Nadere informatie

NOVEMBER 2014 BAROMETER

NOVEMBER 2014 BAROMETER NOVEMBER 2014 BAROMETER In deze nieuwe editie van de barometer staan we stil bij de Census 2011 die afgelopen maand werd gepubliceerd door Statistics Belgium, onderdeel van de FOD Economie. We vertalen

Nadere informatie

SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN?

SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN? SCHOLEN, DE PLAATS BIJ UITSTEK OM JONGEREN TE BEVRAGEN? Lessen uit scholenonderzoek in Vlaanderen Jessy Siongers Universiteit Gent Vrije Universiteit Brussel Steunpunt Cultuur & Jeugdonderzoeksplatform

Nadere informatie

BASISONDERWIJS Leerlingen. ALGEMEEN Schoolbevolking. 1 Schoolbevolking in het Vlaams onderwijs. 2 Evolutie schoolbevolking per onderwijsniveau

BASISONDERWIJS Leerlingen. ALGEMEEN Schoolbevolking. 1 Schoolbevolking in het Vlaams onderwijs. 2 Evolutie schoolbevolking per onderwijsniveau ALGEMEEN Schoolbevolking 1 Schoolbevolking in het Vlaams onderwijs basisonderwijs (1) Voltijds onderwijs Kleuteronderwijs 271.239 Lager onderwijs 428.036 Totaal 699.275 Secundair onderwijs (1) Voltijds

Nadere informatie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie De Global Entrepreneurship Monitor (GEM) is een jaarlijks onderzoek dat een beeld geeft van de ondernemingsgraad van een land. GEM

Nadere informatie

Studieaanbod in de eerste graad B-stroom. Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs

Studieaanbod in de eerste graad B-stroom. Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs Studieaanbod in de eerste graad B-stroom Screening van de beroepenvelden in de eerste graad van het voltijds secundair onderwijs juli 2015 Inhoud Inhoud... 2 1 Inleiding... 4 2 Situering... 5 3 Leerlingenaantallen

Nadere informatie

Hogescholen denken aan verhoging studiegeld

Hogescholen denken aan verhoging studiegeld De Morgen Hogescholen denken aan verhoging studiegeld Miljoen euro is het bedrag waar de hogescholen naar op zoek zijn. Oorzaak is het recordaantal inschrijvingen Nooit eerder studeerden er zo veel jongeren

Nadere informatie

Stadsmonitor 2014 Een samenwerking tussen het Agentschap Binnenlands Bestuur en de Studiedienst van de Vlaamse Regering

Stadsmonitor 2014 Een samenwerking tussen het Agentschap Binnenlands Bestuur en de Studiedienst van de Vlaamse Regering Stadsmonitor 2014 Een samenwerking tussen het Agentschap Binnenlands Bestuur en de Studiedienst van de Vlaamse Regering Situering Opdracht: minister, bevoegd voor het Stedenbeleid De stadsmonitor is een

Nadere informatie

1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft.

1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft. ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 8 november 2006 1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft.

Nadere informatie

Jong geleerd is fel gegeerd

Jong geleerd is fel gegeerd Jong geleerd is fel gegeerd Schoolverlaters een jaar lang gevolgd VDAB Databeheer & -analyse (2003), Werkzoekende schoolverlaters in Vlaanderen, 18de longitudinale studie, juni 2001-juni 2002 1 Jonge mensen

Nadere informatie

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van

Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van Presentatie onderzoeksverslag Plaatje 1 Welkom bij mijn presentatie. Mijn naam is Monica Heikoop en ik ben docent aan de opleiding Communicatie van de Hogeschool Rotterdam. Mijn presentatie is opgebouwd

Nadere informatie

Determinanten van de differentiële slaagkansen in het hoger onderwijs

Determinanten van de differentiële slaagkansen in het hoger onderwijs Determinanten van de differentiële slaagkansen in het hoger onderwijs Kristel Rombaut o.l.v. Bea Cantillon en Gerlinde Verbist Mei 2006 CENTRUM VOOR SOCIAAL BELEID HERMAN DELEECK UNIVERSITEIT ANTWERPEN-

Nadere informatie

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009

EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP. - eindrapport - dr. Marga de Weerd. Amsterdam, november 2009 EFFECTEN VAN DE WEEKEND- SCHOOL VAN STICHTING WITTE TULP - eindrapport - dr. Marga de Weerd Amsterdam, november 2009 Regioplan Beleidsonderzoek Nieuwezijds Voorburgwal 35 1012 RD Amsterdam Tel.: +31 (0)20-5315315

Nadere informatie

Overzicht. Studiekeuze Bachelor-masterstructuur (bama) Overgang SO naar HO Praktisch Studeren doe je zelf maar niet alleen

Overzicht. Studiekeuze Bachelor-masterstructuur (bama) Overgang SO naar HO Praktisch Studeren doe je zelf maar niet alleen Start to study Overzicht Studiekeuze Bachelor-masterstructuur (bama) Overgang SO naar HO Praktisch Studeren doe je zelf maar niet alleen Hoe maak je een goede studiekeuze? Studiekeuze Neem je tijd! begin

Nadere informatie

Breek taboe omtrent kansarme

Breek taboe omtrent kansarme ITINERA INSTITUTE FLASH Breek taboe omtrent kansarme versus kansrijke diploma s 03 07 2013 MENSEN WELVAART BESCHERMING De Europese leiders hebben een actieplan tegen jeugdwerkloosheid aangekondigd. Uiteraard

Nadere informatie

Resultaten WO-monitor 2013

Resultaten WO-monitor 2013 Resultaten WO-monitor 2013 Samenvatting: De WO-Monitor is een vragenlijst die wordt afgenomen onder recent afgestudeerden (1-1,5 jaar na afstuderen) van de universiteiten in Nederland. De WO-monitor wordt

Nadere informatie

Profiel en tevredenheid van uitzendkrachten. In samenwerking met

Profiel en tevredenheid van uitzendkrachten. In samenwerking met Profiel en tevredenheid van uitzendkrachten. 2012 In samenwerking met 1 547.259 uitzendkrachten 547.259 motieven 2 Inhoudstafel 1. Uitzendarbeid vandaag 2. Doel van het onderzoek 3. De enquête 4. De verschillende

Nadere informatie

Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17

Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17 Aan de ouders van de leerlingen van TSO/KSO/7BSO 2011-11-17 Beste ouders Beste opvoedingsverantwoordelijke Als ouder bent u nauw betrokken bij de studiekeuze van uw zoon of dochter. Ook de school en het

Nadere informatie

Met een dynamische keuzebegeleiding naar een effectieve keuzebekwaamheid

Met een dynamische keuzebegeleiding naar een effectieve keuzebekwaamheid Met een dynamische keuzebegeleiding naar een effectieve keuzebekwaamheid Eindrapport Onderzoek in opdracht van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Departement Onderwijs OBPWO 04.01 Project Ministerieel

Nadere informatie

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011 Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze oktober 2011 Hoog percentage studie uitvallers Uit cijfers van de HBO-raad blijkt dat gemiddeld 15,8% van de HBO studenten afvalt

Nadere informatie

BASISONDERWIJS Leerlingen. HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten. A Hoger beroepsonderwijs. B Hogescholen/universiteiten

BASISONDERWIJS Leerlingen. HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten. A Hoger beroepsonderwijs. B Hogescholen/universiteiten BASISONDERWIJS Leerlingen HOGER ONDERWIJS Studenten en cursisten A Hoger beroepsonderwijs 1 cursisten HBO5 verpleegkunde (1) 3 inschrijvingen in de specifieke lerarenopleiding van het volwassenenonderwijs

Nadere informatie

Constructie van de variabele Etnische afkomst

Constructie van de variabele Etnische afkomst Constructie van de variabele Etnische afkomst Ter inleiding geven we eerst een aantal door verschillende organisaties gehanteerde definities van een allochtoon. Daarna leggen we voor het SiBO-onderzoek

Nadere informatie

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Maatschappelijke waardering door de ogen van de TTALIS leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Bevindingen uit de Teaching And Learning International Survey (TALIS) 2013 IN FOCUS Faculteit

Nadere informatie

Vroegtijdig schoolverlaten vermijden Tijdig aanpakken!

Vroegtijdig schoolverlaten vermijden Tijdig aanpakken! Vroegtijdig schoolverlaten vermijden Tijdig aanpakken! Wat leren we van deze getuigenissen? Socio-economische status Gedragsproblemen Negatieve schoolbetrokkenheid Tucht en uitsluiting Schoolse vertraging

Nadere informatie

Leuvenseplein 4 19 mei 1998 1000 Brussel AR/PCA/ADV/007

Leuvenseplein 4 19 mei 1998 1000 Brussel AR/PCA/ADV/007 Vlaamse Onderwijsraad Algemene Raad Leuvenseplein 4 19 mei 1998 1000 Brussel AR/PCA/ADV/007 Advies over de toeleiding en doorstroming van allochtone studenten in de lerarenopleiding aan de hogescholen

Nadere informatie

Voorwaarden voor het secundair onderwijs

Voorwaarden voor het secundair onderwijs studie beurs Koken kost geld. En studeren ook. Een studiebeurs kan helpen. Velen laten die kans liggen. Misschien is het toch de moeite om een aanvraag in te dienen. De reglementering voor het hoger onderwijs

Nadere informatie

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES «WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES Brussel wordt gekenmerkt door een grote concentratie van armoede in de dichtbevolkte buurten van de arme sikkel in het centrum van de stad, met name

Nadere informatie

Het glazen plafond in de Nederlandse culturele sector Een samenvatting

Het glazen plafond in de Nederlandse culturele sector Een samenvatting Het glazen plafond in de Nederlandse culturele sector Een samenvatting Noem drie namen van leidinggevende vrouwen in de kunst- en cultuurwereld : het zou een quizvraag kunnen zijn. Nochtans is er veel

Nadere informatie

TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001

TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001 TRAINING & OPLEIDING Opleidingen in de lift: + 25% in 2001 Training en opleiding (T&O) van werkzoekenden en werknemers is één van de kerntaken van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding

Nadere informatie

B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003. Academiejaar 2003-2004

B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003. Academiejaar 2003-2004 B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003 Academiejaar 2003-2004 Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap departement Onderwijs Inhoudsopgave Hoger onderwijs

Nadere informatie

SECTORFOTO Verhuissector 2008 DEpaRTEmEnT WERk En SOCialE ECOnOmiE

SECTORFOTO Verhuissector 2008 DEpaRTEmEnT WERk En SOCialE ECOnOmiE SECTORFOTO Verhuissector 2008 Departement Werk en Sociale Economie Colofon Samenstelling: Vlaamse overheid Beleidsdomein Werk en Sociale Economie Departement Werk en Sociale Economie Koning Albert II-laan

Nadere informatie

Jongeren helpen met een juiste studiekeuze: inleefdagen in het Ziekenhuis Maas en Kempen. ZMK en KaSOMK - Mosa-ic

Jongeren helpen met een juiste studiekeuze: inleefdagen in het Ziekenhuis Maas en Kempen. ZMK en KaSOMK - Mosa-ic Jongeren helpen met een juiste studiekeuze: inleefdagen in het Ziekenhuis Maas en Kempen ZMK en KaSOMK - Mosa-ic Wie zijn wij? Ziekenhuis Maas en Kempen twee campussen: campus Bree campus Maaseik Structurele

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN. Vraag nr. 426 van 9 april 2014 van ANN BRUSSEEL

VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN. Vraag nr. 426 van 9 april 2014 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 426 van 9 april 2014 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes:

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes: ZER Informatica Resultaten programma-evaluatie Programma-evaluatie 5 enquêtes: - Overgang secundair onderwijs universiteit - Studenten die niet aan examens deelnamen / met hun opleiding stopten - Evaluatie

Nadere informatie

Onderzoek. Stappenplan

Onderzoek. Stappenplan Als het einde van het secundair onderwijs dichtbij komt, moet je weer een belangrijke keuze maken. Ga je verder studeren of zoek je een job. Beide keuzes kosten veel energie en hebben een redelijk grote

Nadere informatie

1. Op welke manier wordt deze samenwerking tussen steden/gemeenten, de VDAB en de bouwsector concreet ingevuld?

1. Op welke manier wordt deze samenwerking tussen steden/gemeenten, de VDAB en de bouwsector concreet ingevuld? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 420 van JAN HOFKENS datum: 6 maart 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT VDAB - Samenwerkingsverband BouwKan met bouwsector De bestaande

Nadere informatie

Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven

Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven Valsamis, D. & Vandeweghe, B. 2012. Instroom- en retentiebeleid van bedrijven: wachten

Nadere informatie

CD&V ONDERWIJS 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST. Sterker onderwijs, Sterkere toekomst ONS 3D PLAN ONDERWIJS

CD&V ONDERWIJS 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST. Sterker onderwijs, Sterkere toekomst ONS 3D PLAN ONDERWIJS CD&V 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST ONDERWIJS DE AANPAKKERS VAN MORGEN ZITTEN VANDAAG IN MIJN KLAS. ONS VLAAMS ONDERWIJS IS TOP! PARTICIPATIE VAN KINDEREN VANAF 3 JAAR IN HET ONDERWIJS HEEFT

Nadere informatie

Ontwikkelen van diversiteitsbeleid in de lerarenopleiding. Elke Londers, T. Dang, S. Dhert & J. Torbeyns 13 november 2008

Ontwikkelen van diversiteitsbeleid in de lerarenopleiding. Elke Londers, T. Dang, S. Dhert & J. Torbeyns 13 november 2008 Ontwikkelen van diversiteitsbeleid in de lerarenopleiding Elke Londers, T. Dang, S. Dhert & J. Torbeyns 13 november 2008 Overzicht 1. Definitie van diversiteit "alle mogelijke verschillen die kunnen bestaan

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR SCHOOLVERLATERS SECUNDAIR ONDERWIJS DECEMBER 2012 STUDIE UITGEVOERD IN OPDRACHT VAN STAD GENT

ONDERZOEK NAAR SCHOOLVERLATERS SECUNDAIR ONDERWIJS DECEMBER 2012 STUDIE UITGEVOERD IN OPDRACHT VAN STAD GENT ONDERZOEK NAAR SCHOOLVERLATERS SECUNDAIR ONDERWIJS DECEMBER 2012 STUDIE UITGEVOERD IN OPDRACHT VAN STAD GENT INHOUDSTAFEL DEEL 1: METHODOLOGIE 7 1. Opmaak vragenlijsten 7 2. Populatie, steekproef en respons

Nadere informatie

Uitgerust op rustpensioen

Uitgerust op rustpensioen Uitgerust op rustpensioen Eindeloopbaan en pensioenvorming in Vlaanderen Herremans, W. (2005). Uitgerust op rustpensioen. Eindeloopbaan en pensioenvorming in Vlaanderen. Steunpunt WAV, in opdracht van

Nadere informatie

Levenslang leren becijferd: wie, wat en waarom (niet)?

Levenslang leren becijferd: wie, wat en waarom (niet)? Levenslang leren becijferd: wie, wat en waarom (niet)? Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, administratie Planning en Statistiek, VRIND 2001. 1 Reeds sinds het begin van de jaren negentig is het thema

Nadere informatie

Vragenlijst Klastitularis - Eerste leerjaar A of B (schooljaar 2009-2010): overzicht items per schaal Schaal (Dimensie) Items Itemnummer Bron item

Vragenlijst Klastitularis - Eerste leerjaar A of B (schooljaar 2009-2010): overzicht items per schaal Schaal (Dimensie) Items Itemnummer Bron item Vragenlijst Klastitularis - Eerste leerjaar A of B (schooljaar 2009-2010): overzicht items per schaal Schaal (Dimensie) Items Itemnummer Bron item Integratie - Populariteit (sociale ontwikkeling) heeft

Nadere informatie

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kansengroepen op de arbeidsmarkt Faiza Djait

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kansengroepen op de arbeidsmarkt Faiza Djait DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE Kansengroepen op de arbeidsmarkt Faiza Djait Voor drie kansengroepen: ouderen, allochtonen en personen met een arbeidshandicap 1. Overzicht van de belangrijkste arbeidsmarktindicatoren

Nadere informatie

Fedactio Federatie van Actieve Verenigingen van België

Fedactio Federatie van Actieve Verenigingen van België Over Fedactio Koepelorganisatie 54 Verenigingen actief in verschillende domeinen in Brussel, Vlaanderen en Wallonië gemeenschappelijke doel : actieve bijdrage leveren aan de sociale cohesie www.fedactio.be

Nadere informatie

Fact sheet (FS) Succesvol zijn in het onderwijs

Fact sheet (FS) Succesvol zijn in het onderwijs Ina Lodewyckx, Noel Clycq, Ward Nouwen I N D E Z E F A C T S H E E T 1 Onderwijsloopbanen in cijfers 2 Directies en leerkrachten over succes en hindernissen 3 Ouders over de (school)loopbaan van hun kinderen

Nadere informatie

Invoegbedrijven. Maatregel. De begunstigden en bestedingen

Invoegbedrijven. Maatregel. De begunstigden en bestedingen Invoegbedrijven Maatregel Het programma invoegbedrijven beoogt de creatie van duurzame tewerkstelling voor kansengroepen binnen de reguliere economie. Aan ondernemingen die de principes van Maatschappelijk

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

Het taalbeleid aan de Universiteit Gent 2009-2011: resultaten en bevindingen

Het taalbeleid aan de Universiteit Gent 2009-2011: resultaten en bevindingen . Taalbeleid hoger onderwijs Ronde 8 Sibo Kanobana Universiteit Gent Contact: sibo.kanobana@ugent.be Het taalbeleid aan de Universiteit Gent 2009-2011: resultaten en bevindingen 1. Inleiding In deze bijdrage

Nadere informatie

Monitor beleidsmaatregelen 2014. Anja van den Broek

Monitor beleidsmaatregelen 2014. Anja van den Broek Monitor beleidsmaatregelen 2014 Anja van den Broek Maatregelen, vraagstelling en data Beleidsmaatregelen Collegegeldsystematiek tweede studies uit de Wet Versterking besturing inclusief uitzonderingen

Nadere informatie

Technisch onderwijs West-Vlaanderen Werkt 3, 2009

Technisch onderwijs West-Vlaanderen Werkt 3, 2009 West-Vlaanderen Werkt 3, 2009 in West-Vlaanderen dr. Marie Van Looveren sociaaleconomisch beleid, WES Jongeren uit het gewone secundair onderwijs kunnen na de eerste graad kiezen voor één van de volgende

Nadere informatie

Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi

Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie 83 November 2014 Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi Sarah Botterman (GFK Belgium) Colofon Wilt u meer weten

Nadere informatie

Allochtoon talent aan het werk

Allochtoon talent aan het werk Doelgroepen Allochtoon talent aan het werk Vandevenne, G. & Lenaers, S. 2007.. Diepenbeek: Onderwijs wordt terecht beschouwd als de voornaamste hefboom om de kansen van kansarme en allochtone jongeren

Nadere informatie