Groene Raad. Afstudeeropdracht hbo Bedrijfskunde

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Groene Raad. Afstudeeropdracht hbo Bedrijfskunde"

Transcriptie

1 Afstudeeropdracht hbo Bedrijfskunde Groene Raad Cursist: dhr. P.C.P. Hendriks (Patrick) Cursistnummer: Datum: 30 november 2010 (publicatieversie) NCOI Opleidingsgroep Hbo Bedrijfskunde Docent NCOI: dhr. J. P. van Kooten

2 Voorwoord Met plezier presenteer ik mijn afstudeeropdracht Groene Raad als afsluiting van mijn hbo-opleiding Bedrijfskunde. Deze opleiding volgde ik in de periode december 2006 tot en met februari 2010 bij NCOI. In dit document staat de Vereniging voor Natuur- en Milieubescherming Pijnacker (NMP) centraal. Voor deze vereniging voerde ik een strategische analyse uit en deed ik een kwalitatief onderzoek. Ik interviewde verschillende (bestuurs)leden van de NMP, politici en andere belanghebbenden. De verkregen informatie gebruikte ik vervolgens om een verband te leggen tussen de doelstellingen van de NMP en de belangen van de lokale politiek in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Het resultaat en de aanbevelingen van dit onderzoek, helpen de NMP haar strategie te herijken en eventueel bij te stellen, zodat ze haar beoogde doelen kan behalen. Hierbij bedank ik Nico van der Helm, voorzitter van de NMP voor zijn steun bij dit onderzoek en voor de plezierige samenwerking. Ook bedank ik de geïnterviewden voor de tijd die ze vrijmaakten en voor de gesprekken die ze met me voerden. Ik heb deze gesprekken als zeer plezierig en leerzaam ervaren. Tenslotte bedank ik mijn vrouw - Pascale Warners - voor alle hulp tijdens mijn studie de afgelopen drie jaar en vooral voor het meelezen en corrigeren van de verschillende verslagen en scripties. Ik wens u veel leesplezier en inspiratie toe! Patrick Hendriks Pijnacker, september 2010 Foto op voorblad: Informatiebord van de NMP ter hoogte van de Polderweg met uitzicht op (een dijk van) de Bergboezem. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

3 Samenvatting Groene Raad is de titel van een onderzoek dat het eerste halfjaar van 2010 is uitgevoerd voor de Vereniging voor Natuur- en Milieubescherming Pijnacker (NMP). Deze vereniging bestaat uit vrijwilligers en heeft ongeveer 400 leden. In 2003 voerde de NMP een strategische analyse uit. Deze resulteerde in een missie met bijbehorende strategische doelen. Hoewel het speelveld inmiddels aanzienlijk veranderd is, worden deze uitgangspunten vandaag de dag nog steeds gehanteerd. In de gemeente Pijnacker-Nootdorp zijn opengebieden opgeofferd voor aanleg van huizen, bedrijventerreinen en wegen. Voor de nabije toekomst liggen nog meer plannen in het verschiet. De gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart 2010 resulteerden vanaf mei 2010 in een nieuwe gemeenteraad binnen de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Deze nieuwe raad bepaalt - samen met het college van burgemeester en wethouders - de komende jaren het gemeentelijk beleid. Dit beleid, in de vorm van (uitvoerings)plannen op het gebied van nieuwbouw, natuur en recreatie, is direct van invloed op de doelen van de NMP. Het bestuur van de NMP heeft zich tot doel gesteld om invloed uit te oefenen op deze voorgenomen beleidsplannen. In deze afstudeeropdracht staat de volgende probleemstelling centraal: Hoe kan de NMP de (nieuwe) lokale politieke partijen dusdanig beïnvloeden dat de vereniging haar doelstellingen kan behalen? De antwoorden op deze vraag en bijbehorende deelvragen moeten leiden tot de volgende onderzoeksresultaten: Advies op welke manier de NMP haar doelen richting de lokale politiek kan behalen; Vergroten van de bekendheid van de NMP onder de inwoners van Pijnacker; Advies om het ledenaantal te verhogen. Om de vragen te beantwoorden en onderzoeksresultaten te kunnen behalen, is een strategische analyse uitgevoerd. Hiermee kon worden getoetst of de strategie van de NMP van destijds nog de juiste is. Een model van geïntegreerde verandering helpt bij het uitvoeren van een omgevings- en organisatiediagnose en bij het opstellen van een SWOT-analyse. De verkregen informatie wordt in een confrontatiematrix gewogen met als resultaat een zestal strategische vragen. Naast de strategische analyse is een kwalitatief onderzoek uitgevoerd waarbij twaalf mensen zijn geïnterviewd, variërend van bestuursleden, leden en stakeholders van de NMP. De verkregen informatie wordt gebruikt om de probleemstelling en de deelvragen te beantwoorden en de onderzoeksresultaten te behalen. Bovengenoemde aanpak levert - in volgorde van belangrijkheid - de volgende zes aandachtsgebieden op: 1. Tijd vrijmaken om te netwerken en lobbyen en instanties benaderen die (voornemens zijn) natuurgebieden te initiëren en realiseren. 2. Verbeteren van de vaardigheden van de bestuursleden op het gebied van netwerken en lobbyen. 3. Opzetten van acties om leden te werven. 4. Kennis en ervaring van de bestuursleden inzetten bij het ontwikkelen en inrichten van nieuwe natuurgebieden. 5. Mogelijkheden uitzoeken waarmee de NMP zich beter kan profileren binnen het werkgebied. 6. Prioriteiten stellen bij het uitoefenen van bestuurstaken. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

4 Het eerste aandachtsgebied raakt een kernprobleem en geeft antwoord op de vraag uit de probleemstelling. Een van deze instanties die invloed hebben bij de aanleg van natuurgebieden is de gemeente(politiek). Een suggestie om de contacten te verbeteren en de invloed te verhogen, is: meer lobbyen onder de gemeenteraadsleden. Naast lobbyen werd geadviseerd om raadsleden te benaderen per of om gemeenteraadsvergaderingen en de commissievergaderingen Ruimte en Wijken bij te wonen. Een andere mogelijkheid is om vaker informatieve bijeenkomsten te organiseren voor leden van de NMP, gemeenteraadsleden, ambtenaren en ondernemers. Het intensiveren van contacten met ondernemers in het werkgebied kan ertoe leiden dat deze willen bijdragen aan de financiering van bepaalde projecten van de NMP. Het verbeteren van de vaardigheden op het gebied van netwerken en lobbyen, raakt een tweede kernprobleem en heeft direct relatie met de vraag uit probleemstelling. Het onderzoek levert verschillende aanbevelingen op, zoals een cursus netwerken voor bestuursleden. Een andere optie is om tijdens de bestuursvergadering een spreker uit te nodigen die de fijne kneepjes van het netwerken en lobbyen kent en deze kan overdragen. De bestuursleden kunnen ook via netwerksites zoals LinkedIn of Facebook een virtueel netwerk opbouwen. En de NMP kan als vereniging lid worden van een van de netwerkorganisaties binnen de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Om de continuïteit van de NMP niet in gevaar te laten komen, is het van belang dat het aantal leden een representatieve afspiegeling is van het aantal inwoners in de gemeente Pijnacker- Nootdorp. Per 1 januari 2010 heeft deze gemeente bijna inwoners. Sinds 2003 heeft de NMP een vrij constant ledenaantal van ongeveer 400. Als het ledenaantal van de NMP gelijke tred had gehouden met de groei van het aantal inwoners binnen de gemeente dan zou het nu ongeveer 530 bedragen (toename met 33%). Aanbevelingen om het aantal leden te vergroten zijn: Een flyer (of folder) maken waaruit de meerwaarde van de NMP blijkt en wat de positieve effecten zijn van een groene (woon)omgeving; Flyers (of folders) rondbezorgen en uitdelen, zoals word nu lid van de NMP -flyers in nieuwbouwwijken en op markten, braderieën, evenementen en huis aan huis. Hierbij mogen de Nootdorpse wijken niet vergeten worden; Adverteren in de weekkrant Telstar; Ledenwerfactie opzetten in het ledenblad de Verderkijker en op de website van de NMP; Aanmeldkaartjes voor het lidmaatschap van de NMP verstrekken aan bibliotheken, locaties van de gemeente en andere openbare gebouwen in het werkgebied. Om meer jongere leden te werven, kunnen ook flyers uitgedeeld worden op scholen: bijvoorbeeld na een biologieles of als de NMP een les of excursie heeft gehouden op de desbetreffende school. De kennis, inzet en betrokkenheid van het bestuur van de NMP is prima. Het is belangrijk dat het bestuur dit vasthoudt en verder uitbouwt. Dat kan bijvoorbeeld door de vacant staande functie van secretaris in te vullen met een persoon die wat betreft kennis en ervaring complementair is aan de overige bestuursleden. De NMP profileert zich op verschillende manieren. In het onderzoek komen mogelijkheden naar voren waarmee dat nog beter kan. Zo is voorgesteld om een vaste wekelijkse rubriek te krijgen in de weekkrant Telstar. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

5 In het onderzoek wordt verder uitvoerig aandacht besteed aan interactieve internetsites, ook wel web 2.0 genaamd. Aanbevolen wordt om de website van de NMP te veranderen in een interactief platform waarop bestuur en leden van de NMP de content van de site bepalen. Mogelijkheden hierbij zijn: het plaatsen van tekst, foto s en filmpjes op de site of het introduceren van een forum waarop betrokkenen met elkaar in contact kunnen treden en actuele zaken kunnen bespreken. Andere initiatieven die het bestuur naast het herprofileren van de eigen website kan nemen, is het opzetten van een interactieve omgeving op internet via Hyves of op Twitter. Andere suggesties die in het onderzoek werden genoemd zijn: het verkrijgen van een vaste plek ( clubhuis ) in het werkgebied en het (opnieuw) plaatsen van de informatiebordjes in de wijken. Bij het uitoefenen van de bestuurstaken is het raadzaam om een overzicht te maken van de neventaken per bestuurslid, aangevuld met diens aandachtsgebied. Een andere aanbeveling is om een actielijst op te stellen met een bijbehorende realistische planning. Hierin staat wanneer welke werkzaamheden, taken en projecten gepland staan, wat de doorlooptijd is en wie de eigenaar is. Tenslotte levert het onderzoek de aanbeveling op om het ledenbestand te filteren op leeftijd. De leden die de pensioensgerechtigde leeftijd hebben bereikt, kunnen schriftelijk benaderd worden met het verzoek of ze werkzaamheden voor de vereniging willen uitvoeren. Met de aanbevelingen uit het onderzoek wordt antwoord gegeven op de probleemstelling en de deelvragen. Daarbij zijn de onderzoeksresultaten behaald. Alle aanbevelingen uit het onderzoek zijn in een actielijst weergegeven. Deze actielijst is als bijlage bij dit document toegevoegd en daarmee voor het bestuur wellicht een handig hulpmiddel om de acties uit te voeren. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

6 Inhoudsopgave Voorwoord... 2 Samenvatting... 3 Inhoudsopgave Inleiding Vereniging voor Natuur- en Milieubescherming Pijnacker Probleemstelling, deelvragen en onderzoeksresultaten Uitgangspunten, belang, opzet en afbakening van het plan Interne en externe analyse Huidige strategisch profiel van de NMP Externe analyse Algemene omgeving: macro, meso, micro Algemene omgeving: DEPEST Directe omgeving: markt, concurrentie, belanghebbenden Interne analyse Organisatie(structuur) Marketing Financiële situatie SWOT-analyse en confrontatiematrix SWOT-analyse Confrontatiematrix De strategische opties: wat levert het op..? Beantwoorden probleemstelling Beantwoorden deelvragen Aanbeveling strategische vragen Prioriteren aanbevelingen op de strategische aandachtsgebieden Conclusie De strategie Resultaatdoelstellingen Organisatiestructuur en cultuur Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

7 5.4 Mensen en middelen Nabeschouwing en zelfreflectie Literatuurlijst Overzicht bijlagen Bijlage 1: Geschiedenis en achtergrond 'Vereniging voor Natuur- en Milieubescherming Pijnacker Bijlage 2: Kaart van Pijnacker-Nootdorp met (de plannen voor) natuur, ruimtelijke ordening en milieu Bijlage 3: Overzicht geïnterviewden kwalitatief onderzoek NMP Bijlage 4: De effecten van een groene woonomgeving Bijlage 5: De winst- en verliesrekening en balans 2009 van de NMP Bijlage 6: Uitwerkingen kwalitatief onderzoek Petra Graafland, fractievoorzitter van GroenLinks Pijnacker-Nootdorp en lid NMP Michel Barendse, ecoloog gemeente Pijnacker-Nootdorp en lid NMP Arthur Venselaar, voorzitter Ondernemersvereniging Pijnacker-Nootdorp (OVPN) Henk Nieuwenhuijsen, lid NMP Kees van der Helm, directeur VanderHelm Bedrijven en bestuurslid VNO NCW West/Zuid-Holland Nico van der Helm, voorzitter NMP Gerard de Hoog, bestuurslid (en tijdelijk secretaris) NMP Caroline Elfferich, lid NMP Harry Wever en Peter Hennevanger, gemeenteraadslid en fractievoorzitter D66 Pijnacker-Nootdorp Edo Haitsma, gemeenteraadslid VVD Pijnacker-Nootdorp Bob van der Deijl, fractievoorzitter CDA Pijnacker-Nootdorp Bijlage 7: Prioriteren van de aanbevelingen uit de strategische aandachtsgebieden Bijlage 8: Lijst met actiepunten uit de onderzoeksaanbevelingen Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

8 1 Inleiding In juni 2006 solliciteerde ik bij Rabobank Delflanden voor de functie van teamleider Inloop. In het aannamegesprek werd mij de vraag gesteld of ik bereid was om bij indiensttreding een hbo-opleiding te gaan volgen. Omdat ik dit een mooie kans vond om mijzelf verder te ontwikkelen, stemde ik ermee in. Met als resultaat dat ik in december 2006 startte met de hbo-opleiding Bedrijfskunde, met specialisatievak Bedrijfspsychologie. In september 2008 fuseerde Rabobank Delflanden met de Rabobanken Nootdorp-Pijnacker en 3B-Hoek. Zo ontstond Rabobank Zuid-Holland Midden. Een lokale bank met een werkgebied tussen het Westland, Den Haag en Rotterdam. De gemeente Delft is de grootste stad in het gebied. Binnen het werkgebied bedient de bank klanten uit de directoraten Particulieren en Bedrijven. Economische aanjagers zijn de TU-Delft en het glastuinbouwgebied in de regio Pijnacker-Nootdorp-Lansingerland, ook wel Oostland genaamd. Eind 2009 had Rabobank Zuid-Holland Midden een balanstotaal van meer dan 3,2 miljard euro. Sinds de fusie had ik de functie van teamleider Service en Verkoop Telefonie, onderdeel van het directoraat Particulieren. In deze functie stuurde ik ongeveer twintig vaste medewerkers aan (15 FTE) en zes uitzendkrachten (4 FTE). Eind oktober 2009 vertelde mijn leidinggevende dat ik per 1 november 2009 een andere functie kreeg. Ik werd in plaats van teamleider, projectleider. In deze rol kreeg ik de opdracht om de werkprocessen binnen het Klantcontactcentrum te beoordelen en waar nodig aan te passen. Ook zou ik het productportfolio van deze afdeling uitbreiden. De functieaanpassing was niet op mijn verzoek. Daarom tekende ik formeel bezwaar aan tegen deze verandering. In de daaropvolgende reactie van de bank, bleek dat de functie van projectleider van tijdelijke aard was. Van de bank ontving ik een beëindigingovereenkomst, met als gevolg dat ik per 1 juli 2010 niet meer voor deze bank werk. Mijn oude werkgever ging ermee akkoord dat ik mijn hbo-opleiding, op kosten van de zaak, mocht afronden. Voor mijn afstudeeropdracht besloot ik wel een onderwerp te kiezen dat geen relatie heeft met mijn (oud)werkgever de Rabobank. De NCOI ging hier gelukkig mee akkoord. Nadat verschillende scenario s de revue hadden gepasseerd, besloot ik om mijn scriptie over de Vereniging voor Natuur- en Milieubescherming Pijnacker (NMP) te doen. Ruim vijf jaar geleden werd ik geattendeerd op deze vereniging toen na de oplevering van onze nieuwbouwwoning een flyer van de NMP in de bus lag. Ik werd lid omdat de NMP zich inzet voor de natuur en het milieu. Als natuurliefhebber vind ik dit belangrijk. Daarnaast kwam de NMP sympathiek op mij over en vond ik het belangrijk om - als nieuwe inwoner van Pijnacker - een vrijwilligersorganisatie binnen mijn gemeente te steunen. De keuze van de NMP voor mijn afstudeeropdracht was voor mij aanleiding om in februari 2010 Nico van der Helm, voorzitter van de NMP, te benaderen. Na ruggespraak met het verenigingsbestuur ging voorzitter Van der Helm ermee akkoord dat ik een onderzoek zou uitvoeren voor de NMP. In dit hoofdstuk vertel ik u meer over de vereniging NMP en geef ik uitleg over de inhoud van het onderzoek. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

9 1.1 Vereniging voor Natuur- en Milieubescherming Pijnacker De Vereniging voor Natuur- en Milieubescherming Pijnacker (NMP) bestaat uit vrijwilligers en telt al geruime tijd ongeveer vierhonderd leden. De NMP richt zich op de natuur, het landschapbehoud en het milieu in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Het bestuur van de NMP bestaat uit zes personen. Zij overleggen gemiddeld eens per zes weken met elkaar. Daarnaast heeft het bestuur frequent contact met vertegenwoordigers van de gemeente Pijnacker- Nootdorp over het gemeentelijk beleid in relatie tot de natuur, het landschap en het milieu. Ook praktische zaken als groenbeheer komen aan de orde. Individuele bestuursleden en andere actieve leden vertegenwoordigen de vereniging in verschillende overlegorganen op gemeentelijk- en provinciaalniveau. Omdat NMP een vrijwilligersorganisatie is, is de tijd die de bestuursleden aan de vereniging kunnen besteden vaak beperkt. De NMP geeft een verenigingsblad uit onder de naam 'De Verderkijker', dat vier maal per jaar verschijnt. Met dit blad worden de leden op de hoogte gehouden van de activiteiten van de vereniging. Ook staan hierin activiteiten vermeld zoals excursies, lezingen en tentoonstellingen. De vaste rubriek 'Pijnacker bespied' biedt aan wisselende schrijvers ruimte voor observaties en bespiegelingen over de natuur en het landschap in de directe omgeving. In de rubriek 'Waarnemingen' tenslotte wordt melding gemaakt van bijzondere vogelwaarnemingen in de omgeving. Het blad De Verderkijker wordt behalve onder alle leden ook verspreid onder organisaties zoals de bibliotheek en de kantoren van de gemeente. De NMP publiceert ook regelmatig in de weekkrant Telstar en neemt deel aan milieumarkten en discussiebijeenkomsten. Verder zet de vereniging regelmatig educatieve activiteiten op zoals lezingen, excursies of een cursus natuurlijk tuinieren. Meer informatie over de totstandkoming en de geschiedenis van de NMP is te lezen in bijlage Probleemstelling, deelvragen en onderzoeksresultaten Binnen de gemeente starten de komende jaren nog enkele nieuwbouwprojecten voor zowel woningen als bedrijven. Ook zijn er initiatieven op het gebied van duurzaam ondernemen, zoals het gebruik van aardwarmte en het terugdringen van de CO2-uitstoot binnen het gemeentelijk apparaat. Veel plannen zijn bedacht en goedgekeurd door de gemeentepolitiek van voor maart Andere ideeën en initiatieven zijn vandaag de dag nog in behandeling binnen de gemeenteraad. Na de verkiezingen van 3 maart 2010 kreeg deze raad een nieuwe samenstelling. Hierdoor en door de afgenomen economische vooruitzichten en slechte financiële situatie van de gemeente Pijnacker-Nootdorp is het speelveld veranderd. De NMP wil geïnformeerd worden over grootschalige (nieuwbouw)projecten en plannen die impact hebben op de natuur, het landschap en milieu. Door de belangrijke koerswijziging van de NMP in 2003 legt de vereniging meer de nadruk op de dialoog met de gemeente en minder op het gebruik van juridische procedures. Een voorbeeld hiervan is het convenant dat met de gemeente is overeengekomen bij de aanleg van de nieuwbouwwijk Keijzershof. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

10 De gemeente Pijnacker-Nootdorp is groeigemeente. Een kaart van de gemeente met achtergrondinformatie over de gemeente en de plannen op het gebied van natuur, ruimtelijke ordening en milieu staat in bijlage 2. In de komende gemeenteraadsperiode staat de nieuwe lokale politiek voor een aantal belangrijke besluiten op het gebied van natuur en milieu. Omdat de bestuursleden van de NMP slechts beperkt tijd hebben om alle gemeentelijke initiatieven te volgen, is het noodzakelijk dat de beschikbare tijd efficiënt wordt benut. Op basis van deze constatering benaderde ik NMP-voorzitter Nico van der Helm met het voorstel om voor de NMP een onderzoek uit te voeren waarbij de volgende probleemstelling centraal staat: Hoe kan de NMP de (nieuwe) lokale politieke partijen dusdanig beïnvloeden dat de vereniging haar doelstellingen kan behalen? In het onderzoek legde ik een verband tussen de doelstelling van de NMP en standpunten van de verschillende politieke partijen in de nieuwe gemeenteraad van Pijnacker-Nootdorp. In figuur 1 staat de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen weergegeven. Figuur 1: uitslag gemeenteraadsverkiezingen 2010 (Bron: Telstar-online) De VVD kwam als grootste partij uit de gemeenteraadsverkiezingen. Daarmee werd deze de trekker bij de coalitieonderhandelingen die enige weken duurden. Uiteindelijk kwam er eind mei 2010 een brede coalitie tot stand, bestaande uit de politieke partijen: VVD, CDA, D66, PvdA en GroenLinks. Alle partijen leveren een wethouder. De gemeenteraad heeft daarmee 29 raadsleden. Het college bestaat uit vijf wethouders met de heer Buddeberg als burgemeester. Bij mijn onderzoek formuleerde ik de onderstaande deelvragen: Welke aandachtsgebieden voor natuur en milieu vinden de leden van de NMP de komende vier jaar belangrijk? Welke prioriteiten stellen de leden daarbij (welke projecten moeten als eerste worden uitgevoerd)? Wordt de NMP door de lokale politiek als een serieuze partner gezien? Hoe kan de NMP zich profileren richting de gemeentepolitiek en de lokale media? Welke aanpak is nodig om meer jonge leden te werven? Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

11 De antwoorden op de probleemstelling en bovengenoemde deelvragen moeten leiden tot de volgende onderzoeksresultaten: Advies op welke manier de NMP haar doelen richting de lokale politiek kan behalen; Vergroten van de bekendheid van de NMP onder de inwoners van Pijnacker; Advies om het ledenaantal te verhogen. In de volgende paragraaf staan de aanpak van het onderzoek en de randvoorwaarden van de afstudeeropdracht beschreven. 1.3 Uitgangspunten, belang, opzet en afbakening van het plan In dit onderzoek kom ik tot objectieve antwoorden op de probleemstelling en de deelvragen. Met behulp van de uiteindelijke onderzoeksresultaten kan het bestuur van de NMP heroverwegen of de huidige aanpak en tijdbesteding de juiste zijn. Daarnaast krijgt het bestuur een beeld van hoe de directe omgeving de inzet en het functioneren van de NMP ervaart. Ik heb gekozen voor kwalitatief onderzoek, op basis van een halfgestructureerd interview 1. Daarvoor interviewde ik twaalf mensen; twee bestuursleden, twee leden van de NMP, twee stakeholders 2, zes raadsleden (van vier verschillende politieke partijen). Een van de geïnterviewden, Petra Graafland van GroenLinks, is zowel gemeenteraadslid als lid van de NMP. Een andere geïnterviewde, Michel Barendse, is lid van de NMP en ecoloog van de gemeente Pijnacker-Nootdorp. De gesprekken met de geïnterviewden duurden gemiddeld een uur per geïnterviewde. Het volledige overzicht van de geïnterviewden is bijgesloten in bijlage 3. De verkregen informatie uit de interviews en uit verschillende literatuur gebruik ik voor het onderzoek. Vervolgens werk ik de informatie op basis van een geïntegreerd model voor geplande verandering uit. In figuur 2 op de volgende bladzijde is dit model weergegeven. 1 Bij dit type interview is er een standaard vragenlijst of lijst met onderwerpen (topiclijst). Er is ruimte voor de eigen inbreng van de geïnterviewde. De onderzoeker stelt zich flexibel op en speelt in op de situatie. (Verhoeven, 2004: 126). 2 Een stakeholder is een externe belanghebbende. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

12 Figuur 2: geïntegreerd model voor geplande verandering als basis voor het onderzoek NMP Het onderzoek start met de huidige strategie van de NMP en de bijbehorende organisatiedoelen als uitgangspunt. Deze informatie, aangevuld met theoretische kennis, gebruik ik om een omgevingsdiagnose, ofwel externe analyse uit te voeren. Naast de externe analyse voer ik ook een organisatiediagnose, ofwel interne analyse uit. De externe en interne analyses omschrijf ik volgens onderstaande principes: Externe analyse Algemene omgeving o Macro, meso, micro o DEPEST Directe omgeving o Markt, concurrentie, belanghebbenden Interne analyse Organisatie(structuur) Marketing Financiële situatie Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

13 De uitwerking van de externe en interne analyse geeft een beeld van de huidige situatie van de NMP. Vervolgens zet ik de verkregen informatie op systematische wijze uiteen in een Strengths, Weaknesses, Opportunities & Threats (SWOT)-analyse 3. De verzamelde informatie van de SWOT-analyse gebruik ik als input om de confrontatiematrix 4 op te stellen. Met deze confrontatiematrix breng ik de nieuwe strategische aandachtsgebieden voor de NMP in kaart. Daarnaast beantwoord ik probleemstelling en de deelvragen. Ook ken ik prioriteit toe aan de strategische aandachtgebieden. Voor ieder aandachtsgebied geef ik vervolgens een aanbeveling. Deze aanbevelingen laten zien of en hoe de NMP moet veranderen om de nieuwe strategie uit te kunnen voeren. Tenslotte schrijf ik de conclusie aan de hand van de aanbeveling uit het onderzoek. Opvolging en eventuele uitvoering van het advies is aan het bestuur van de NMP en valt buiten de verantwoording van dit onderzoek. De indeling van deze afstudeeropdracht is als volgt: Na de inleiding in hoofdstuk 1, doe ik in hoofdstuk 2 de interne en externe analyse voor de NMP. Het resultaat van het kwalitatief onderzoek verwerk ik in hoofdstuk 3 in een SWOT-analyse met bijbehorende confrontatiematrix. In hoofdstuk 4 beantwoord ik de probleemstelling en deelvragen, weeg ik de strategische opties en doe ik aanbevelingen. Hoofdstuk 5 beslaat de conclusie. In hoofdstuk 6 tenslotte, blik ik terug op mijn hbo-opleiding en reflecteer ik op mijn handelen. Als bijlage bij het onderzoek ga ik in op de invloed die een groene woonomgeving heeft op de mensen in stedelijk gebied. Hiermee leg ik de verbinding met het specialisatievak bedrijfspsychologie dat centraal stond in het tweede jaar van mijn opleiding. 3 Strengths, Weaknesses, Opportunities & Threats, ofwel SWOT betekent in het Nederlands: Sterkte, Zwakte, Kansen en Bedreigingen. 4 In de confrontatiematrix worden alle belangrijke sterkten en zwaktes tegen alle kansen en bedreigingen afgezet. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

14 2 Interne en externe analyse Voordat de SWOT-analyse kan worden opgesteld, is het van belang dat er een gedegen interne en externe analyse wordt uitgevoerd. Centaal daarbij staat het huidige strategisch beleid van de NMP aangevuld met informatie uit literatuur. In zekere zin is er sprake van een outside-in-benadering 5 bij het uitwerken van de analyses. Deze benadering gaat ervan uit dat een succesvolle organisatie zich voortdurend aanpast aan de kansen en mogelijkheden die de markt haar biedt. Daarbij wordt als eerste het huidige strategisch beleid van de vereniging vastgesteld. Daarna wordt gekeken naar de product- marktcombinatie voor de NMP. In het geval van een vereniging ligt dat iets anders dan bij een commercieel bedrijf. Gesteld wordt dat bij de NMP het product natuur en milieu is, en dat de markt het speelveld is waarbinnen de NMP opereert. Dit speelveld bestaat uit omgevingsfactoren als (plannen van) de gemeentelijke politiek, de stakeholders en uiteraard de leden van de NMP. Tenslotte wordt bij de outside-in-benadering gekeken naar de inrichting van de organisatie. 2.1 Huidige strategisch profiel van de NMP In 2003 werkten het bestuur en een aantal leden van de NMP een visiedocument uit. In dit document maakten zij keuzes voor de onderwerpen waar de NMP zich wil voor wil inzetten. Ook beschreven zij hierin aan welke onderwerpen zij geen prioriteit meer wilden geven. Ze stelden de externe focus bij en werkten ideeën uit over hoe de vereniging effectiever, actiever en aantrekkelijker kan worden. In verschillende werkgroepen werd de visie uitgewerkt tot meer concrete plannen, bijvoorbeeld voor gebiedsbescherming en communicatie. Met het opstellen van het visiedocument is de strategie 6 van de NMP herijkt en is de missie 7 vastgesteld. Deze is als volgt: Missie NMP: We zijn een vereniging die de natuur op lokaal niveau een stem wil geven en daarom behartigen wij de belangen van de natuur en natuurliefhebbers in en rondom Pijnacker-Nootdorp. We streven ernaar om bij te dragen aan het behoud van bij deze regio behorende natuurwaarden. Hieronder verstaan wij de hier van oudsher voorkomende flora en fauna, het cultuurlandschap, bestaande geologische (bodem)structuren en natuurlijke processen die zich daar afspelen. Tevens willen we een bijdrage leveren aan het versterken van bestaande natuurwaarden door natuurontwikkeling. 5 De outside-in-benadering houdt in dat een organisatie van buitenaf wordt beïnvloed bij de vaststelling van het strategisch beleid, de product-marktcombinatie en de inrichting van de structuur, cultuur en processen van de organisatie. De outside-in-benadering stelt de markt, de concurrentie en de klant als middelpunt van het strategieproces. (Klein en Rorink, 2009: 12). 6 Een strategie is een plan waarin een organisatie formuleert wat op de middellange termijn (meestal drie tot vijf jaar) de functie is van de organisatie. Welke invloed de organisatie uitoefent op de samenleving en via welke weg en met welke middelen de organisatie de geformuleerde doelen wil behalen. 7 De missie is de functie die een organisatie in de samenleving vervult. (Douma:2007:17). Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

15 In het visiedocument zijn de volgende strategische doelen benoemd: Realisatie van de Groenblauwe Slinger 8 zodanig dat ze kan functioneren als ecologische verbindingszone tussen het Groene Hart en Midden Delfland; Behoud van bedreigde natuurwaarden in en rond Pijnacker-Nootdorp; Natuurontwikkeling in bepaalde gebiedsdelen ter vergroting van de biodiversiteit in en rond Pijnacker- Nootdorp. Om dat te bereiken zijn daarbij de volgende randvoorwaarden van kracht: Het overheidsbeleid wordt kritisch gevolgd; NMP overlegt met gemeente en andere lokale partijen; Er wordt gebruikgemaakt van het recht om in te spreken en eventueel juridische procedures te voeren; NMP maakt de inwoners van Pijnacker-Nootdorp bewust van ontwikkelingen op gebied van natuur en milieu. Ze doet dat door publiciteit en educatie; Er wordt samengewerkt met andere partijen; Er worden eigen gebiedsgerichte beleidsplannen gemaakt en uitgevoerd; Er worden gebiedsinventarisaties gehouden en gebieden gemonitord; Er wordt landschapsonderhoud gepleegd. De NMP richt zich vooral op natuur en landschapbehoud. Het onderwerp milieu wordt meegenomen als het van invloed is op natuur- en landschapsbehoud (het groene milieu). Het grijze milieu (afval, vervuiling door industrie en dergelijke) wordt grotendeels overgelaten aan andere organisaties die in de gemeente Pijnacker-Nootdorp actief werken aan dit thema. Duurzaamheid in de brede zin van het woord, heeft wel nadrukkelijk de aandacht van de NMP. Vanuit de gekozen strategie zijn de volgende twee doelstellingen geformuleerd zoals de NMP die naar buiten toe publiceert: Doelstellingen NMP: Behoud en verbeteren van landschappelijke en natuurlijke waarden en van het leefmilieu, in het bijzonder in en rondom de gemeente Pijnacker-Nootdorp; Het opwekken, vergroten en stimuleren van de belangstelling voor en de kennis van de natuur. De NMP tracht deze doelstellingen te bereiken door beïnvloeding van de publieke opinie via woord, geschrift en acties. Ook overlegt NMP met overheden en andere instanties en werkt ze ermee samen. Daarnaast maakt ze gebruik te maken van inspraak-, beroeps- en bezwaarprocedures en doet ze daadwerkelijk aan natuurbeheer. Met het huidige strategische beleid als uitgangspunt, kan geanalyseerd worden of de door de NMP geformuleerde doelen op een efficiënte manier kunnen worden behaald en of de strategische keuzes van 8 De Groenblauwe Slinger, tegenwoordig ook de Groenzoom genoemd, is de verbindingszone tussen Midden-Delfland en het Groene Hart van een nog te ontwikkelen glastuinbouw, waterberging en natuur- en recreatiegebied tussen de gemeenten Pijnacker-Nootdorp en Lansingerland. De aanleg van dit gebied maakt deelt uit van de Nota Ruimte 2007 en wordt (mede) gefinancierd uit het Fonds Economische Structuurversterking. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

16 destijds nog de juiste zijn. Vanuit de outside-in-benadering wordt hiermee naar de productmarktcombinatie gekeken. In de volgende paragrafen staan achtereenvolgens de externe en daarna de interne analyse. 2.2 Externe analyse De externe analyse is een belangrijke eerste stap in het proces van strategische planning. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen de directe omgeving (ook wel taakomgeving) en de algemene omgeving van een onderneming. Tot de directe omgeving horen de marktomgeving en de belanghebbenden van de onderneming. In de algemene omgeving van de onderneming staat het speelveld op verschillende niveaus centraal. Daarnaast worden de demografische, economische, politieke, ecologische, sociale en technologische factoren onderscheiden. Ontwikkelingen in de algemene omgeving kunnen een onderneming soms rechtstreeks raken in de bedrijfsvoering. De externe analyse resulteert in een beschrijving van de kansen en bedreigingen voor de organisatie op de korte- en middellange termijn. In de uitwerking van de externe analyse wordt eerst de algemene omgeving beschreven en wordt daarna de directe omgeving uitgewerkt Algemene omgeving: macro, meso, micro Voor de NMP is op macro-, meso- en microniveau het volgende van toepassing: Macro 9 : De natuur en het milieu als onderdelen in het leef- en werkklimaat in Nederland. Meso 10 : Natuur- en milieuverenigingen als organisaties voor het behartigen van de natuur en het milieu (in Nederland). Micro 11 : Een natuur- en milieuvereniging die zich inzet om de natuur, het landschapsbehoud en het milieu te behartigen in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Primair voor de leden van de vereniging, secundair voor andere belanghebbenden in dit werkgebied Algemene omgeving: DEPEST De macro-omgeving is voor een onderneming niet beïnvloedbaar en al helemaal niet beheersbaar. Het is wel zaak om goed in te spelen op trends en maatschappelijke ontwikkelingen. Daarom is het belangrijk de gebeurtenissen in de macro-omgeving goed in de gaten te houden. Vanuit de DEPEST worden deze omgevingsfactoren beschreven. Waarbij DEPEST als woord is samengesteld uit de eerste letters van: 9 Macro-economie houdt zich bezig met het bestuderen van economische systemen als geheel, van bijvoorbeeld een land. Men beschouwt dan de consumptie van alle gezinnen in een land samen waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen afzonderlijke producten of diensten. 10 Meso-economie gaat over bedrijfstakken en economische sectoren. De meso-omgeving is niet beheersbaar, maar wel beïnvloedbaar. 11 Micro-economie bestudeert het economisch gedrag van afzonderlijke gezinnen en bedrijven. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

17 demografische, economische, politieke, ecologische, sociaal culturele en technologische factoren. Hieronder staan deze afzonderlijk beschreven. Demografische factoren: Een kenmerk van de Westerse economie is dat de bevolking vergrijst. Ouderen gaan minder werken, of gaan met pensioen. Vaak krijgen ze meer tijd en financiële middelen. Deze bevolkingsgroep gaat zijn tijd ook anders besteden. Zo zit men steeds minder achter de geraniums. Onderzoek heeft bijvoorbeeld uitgewezen dat 22% van de Nederlandse vijftigplussers tot minimaal een sociaal netwerk behoort. (Lanting: 2010, 42). Op deze demografische trend kan de NMP inspelen door voor deze doelgroep activiteiten te organiseren. Of door deze leden op basis van geboortedatum te benaderen om zich als actief lid voor de vereniging in te zetten. De omvang van de bevolking blijft in de Westerse economie vrij constant. Het opleidingsniveau in deze economie verandert ook niet noemenswaardig. Daarbij blijft de verhouding mannen/vrouwen hetzelfde. Economische factoren: De wereldwijde economische ontwikkeling is op dit moment stabiel, tot licht negatief. De meest recente cijfers van het CBS (juni 2010) die zijn weergegeven in tabel 1 hieronder, laten een kleine stijging zien in economische groei ten opzichte van het laatste kwartaal van CBS-basisgegevens Nederland Cijfer (aantal, percentage of kengetal) Periode Aantal inwoners maart 2010 Economische groei 0,6% 1e kwartaal 2010 Werkloze beroepsbevolking 5,6% maart - mei 2010 Consumentenvertrouwen -18 juni 2010 Inflatie 1,0% mei 2010 Slachtofferschap criminaliteit 25,4% 2008 Gezond of zeer gezond 81,4% 2009 Tabel 1: CBS-cijfers voorjaar 2010 De trend in het consumentenvertrouwen is negatief. Het ligt vandaag de dag op het niveau van december De consument spaart wel meer. Het spaartegoed groeide in het eerste kwartaal 2010 met gemiddeld 800 miljoen euro per maand tot een totaal van 291,3 miljard euro. De lage consumptie is opmerkelijk omdat met de koopkracht nog weinig aan de hand is. De lonen stijgen, maar wel minder dan in voorgaande jaren. De inflatie en spaarrente zijn laag. Toch geeft de consument zijn geld niet uit. De werkloosheid nam de afgelopen maanden af en lag in april 2010 op 5,6% van de beroepsbevolking. Voor de NMP als vereniging spelen economische factoren een kleinere rol dan voor een commercieel bedrijf. De NMP merkt er pas wat van als het besteedbaar inkomen per gezin (lees: lid) dusdanig afneemt dat men het lidmaatschap van de NMP beëindigt. De jaarcontributie voor het lidmaatschap van de NMP is tijdens de Algemene LedenVergadering (ALV) van 6 maart 2010 vastgesteld op zeven euro. Tijdens de ALV bleek dat het gemiddelde lid al twaalf euro per jaar aan contributie betaalt. Daaruit blijkt dat de leden bereid zijn een hogere contributie per jaar te betalen. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

18 Politieke factoren: Politieke factoren zijn, de wijze waarop en de mate waarin een overheid ingrijpt in de economie. Voorbeelden hiervan zijn fiscaal beleid, arbeidsrecht, milieurecht, handelsbeperkingen, tarieven en politieke stabiliteit. Ook duurzaamheid, milieu en natuur vallen hieronder. Politieke factoren kunnen ook diensten zijn die de overheid wil verlenen. De overheid heeft grote invloed op de gezondheid, het onderwijs en de infrastructuur van een land. In deze tijd van Al Gore, Kyoto, uitgeputte gas- en oliereserves, uit de pan rijzende benzineprijzen en het olielek van BP in de Golf van Mexico, is het ook in het belang van de overheid om de ontwikkeling van duurzame energie te stimuleren. De politiek heeft van klimaat en milieu belangrijke onderwerpen gemaakt. Duurzame ontwikkeling voorziet in de behoeften van de huidige en komende generaties. Vaak gaat duurzaamheid gepaard met technologische ontwikkeling. Om bedrijven bij deze ontwikkeling door de eerste moeilijke fase heen te helpen, is het belangrijk dat de overheid deze onzekerheden voor ondernemers zo goed mogelijk helpt te verkleinen. Dit kan bijvoorbeeld door extra geld beschikbaar te stellen voor alternatieve energieopwekking zoals: het gebruik van aardwarmte 12, biomassavergassing, zonne-energie of het aanleggen van windmolenvelden. Maar bijvoorbeeld ook door de wet- en regelgeving voor dit soort projecten te vergemakkelijken. De mate waarin overheden moeten ingrijpen in de markt en andere onderdelen van de samenleving om het milieu te beschermen, is onderwerp van veel discussies. Liberale partijen willen dat de overheid de markt zoveel mogelijk met rust laat, terwijl groene partijen zoveel mogelijk willen doen om het milieu te beschermen. Behalve overheden houden ook maatschappelijke organisaties zoals de NMP zich bezig met de bescherming van het milieu en de voorlichting daarover. Zoals uit de probleemstelling van dit onderzoek blijkt, staan de politieke factoren centraal. In de hoofdstukken 3 en 4 wordt verder ingegaan op de politieke factoren die direct van invloed zijn op het functioneren van de NMP. Ecologische factoren: Tot ecologische factoren worden zaken zoals natuurlijke hulpbronnen, milieuvervuiling, recycling en de uitstoot van schadelijke gassen gerekend. Menselijk handelen leidt tot milieuverontreiniging. Omdat het milieu een collectief goed is, is het een taak van de overheid om dit te beschermen. Voor het milieubeleid maakt ze gebruik van verschillende instrumenten, zoals milieueducatie, voorschriften, belastingen en subsidies. Het milieu bestaat uit het ecologische milieu en de sociale omgeving. In de betekenis van ecologische leefomgeving of 'leefmilieu', is het milieu onderdeel van onze fysieke omgeving. Het is de levende en niet levende natuur waarin het menselijk leven en het menselijk bestaan mogelijk is en plaatsvindt. Binnen de wetenschap zijn er verschillende specialismen die de relatie tussen mens en milieu onderzoeken, waaronder milieuwetenschappen, milieueconomie, en milieufilosofie. 12 Aardwarmte of geothermie is energie die kan ontstaan door het temperatuurverschil tussen de aardoppervlakte en diep in de aarde gelegen warmtereservoirs. Deze aardwarmte kan ingezet worden voor de winning van energie. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

19 De zorg voor het milieu is de laatste jaren veel belangrijker geworden. Hierdoor worden de milieuvoorschriften scherper en zullen er beperkingen opgelegd worden aan productieprocessen. Maar de strenge eisen leveren ook kansen op voor het bedrijfsleven. Op het gebied van de milieutechnologie en bijvoorbeeld het bestrijden van geluidshinder betekenen strengere voorschriften meer afzetmogelijkheden. De overheid en industrie hebben te maken met de zorg voor het landschap. Het opofferen van natuur voor economische noodzaak wordt zelden geaccepteerd. Hier moet de overheid zo zorgvuldig mogelijk mee omgaan. Wanneer het bedrijf goed zorgbiedt voor de natuur kan dit positief uitpakken. Veel mensen geven namelijk om het milieu en kopen eerder producten van een bedrijf die rekening houdt met de natuur en het milieu. Jolanda Maas deed in 2009 een promotieonderzoek onder de naam Vitamine G. Ze onderzocht de algemene relatie tussen groen en gezondheid, in samenwerking met Alterra 13, voor het NIVEL 14. De doestellingen van dit onderzoek waren: Inzicht krijgen in de sterkte van de relatie tussen een groene omgeving en gezondheid, welzijn en sociale veiligheid; Achterhalen welke mechanismen ten grondslag liggen aan die relatie. Enkele citaten uit het onderzoek: Mensen die meer tijd doorbrengen in een groene woonomgeving herstellen sneller van stress. Ziekte of het overlijden van een naaste hebben bijvoorbeeld bij mensen die groen wonen minder effect op hun gezondheid. Maar ook bewegen en sociale contacten zijn niet helemaal weg te cijferen als verklaring voor de heilzame werking van groen. Zo tuinieren mensen uit een groene woonomgeving vaker en langer, en fietsen zij meer minuten naar hun werk. Verder voelen zij zich minder eenzaam en ervaren ze minder vaak een tekort aan sociale contacten. Daarbij werd gekeken naar zowel platteland als stad, naar oud en jong, èn naar hoge en lage opleidingsniveaus. In alle gevallen blijkt de hoeveelheid groen in de woonomgeving een positieve relatie te vertonen met de ervaren gezondheid van mensen. Dus ook mensen met een lager opleidingsniveau voelen zich gezonder in een groenere buurt. Groen is méér dan een luxe product, stelt Maas, het werkt gezondheidsbevorderend. Bovendien voelen mensen in een groene woonomgeving zich veiliger. Er zou dan ook meer aandacht moeten komen voor groen in de leefomgeving bij het inrichten van wijken en steden. Daarbij kan de Nederlandse gezondheidszorg groen actiever inzetten voor de gezondheid van patiënten. Waarom zou een huisarts patiënten niet vaker aanraden een wandelingetje te maken in het bos? Verder zou ieder verpleeg- of ziekenhuis eigenlijk een binnentuin moeten hebben waar patiënten even tot rust kunnen komen. Een samenvatting van het Vitamine G-onderzoek is te lezen in bijlage 4. Voor de NMP zijn de ecologische factoren in de maatschappij van belang bij het opstellen van de strategische doelen. Deze factoren komen ook terug in de communicatie naar de achterban en de beïnvloeding van de publieke opinie en het uitvoeren van de taken. 13 Alterra: kennisinstituut voor de groene leefomgeving. Alterra maakt deel uit van Wageningen University & Research centre. 14 NIVEL: Nederlands Instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

20 Sociaal culturele factoren: Sociaal-culturele factoren zijn bijvoorbeeld de leefgewoonten, opvattingen en normen en waarden binnen een maatschappij. In de Nederlandse samenleving doen zich tal van sociaal-culturele veranderingen voor die ook effecten hebben op regionaal gebied. Het Sociaal en Cultureel planbureau noemt als belangrijke beeldbepalende ontwikkelingen de 'vijf I's' (Schnabel, 2000: website Raad voor het Landelijk Gebied). De I s staan voor: Individualisering: de combinatie van toegenomen persoonlijke vrijheid in het leven en toenemende afhankelijkheid van overheidsregels (zoals het optrekken van de AOW-leeftijd en steeds langer wordende verzorgingsketens). De economische en sociale consequenties zijn groot. Zo telt het gemiddelde huishouden nu nog maar 2,2 personen. Dat is een halvering ten opzichte van een halve eeuw geleden. Het gevolg is een grotere behoefte aan individuele voorzieningen (zoals een huis). Informalisering: democratisering van de samenleving betekent overgang van een door stabiele organisaties bepaalde maatschappij naar een veel flexibelere netwerksamenleving. Hierin is steeds minder plaats voor een elite die als model en gids functioneert. Informatisering: ontwikkeling in de richting van virtueel contact zoals bijvoorbeeld bij sociale netwerken 15 als Hyves, Facebook en LinkedIn. Internationalisering: in de economie, de bevolking, de cultuur, de politiek. Overal is te zien hoe nationale grenzen vervagen. Global players bepalen het beeld van de nationale- en internationale economie. Internationalisering is ook zichtbaar in de vorm van grote stromen migranten. Er ontwikkelt zich een internationale identiteit die versterking van de nationale identiteit niet in de weg blijkt te staan. Intensivering: meer dan ooit staat het leven in het teken van het verlangen het leven ook ten volle te kunnen beleven. Het leven is een project geworden; een opdracht om eruit te halen wat erin zit, vooral door de ontplooiing van de eigen wensen, gevoelens en mogelijkheden. De leefgewoonten, opvattingen en normen en waarden binnen een maatschappij zijn voor de NMP van cruciaal belang. De vereniging verleent het bestaansrecht aan deze waarden. Door lid te worden van de vereniging tonen mensen aan belang te hechten aan natuur- en milieubescherming. Technologische factoren: Technologische omgevingsfactoren zijn vernieuwingen op het gebied van producten, productiemethoden of productiesystemen. Ze kunnen een belangrijke invloed hebben op verdere ontwikkelingen op de markt, zonder dat een bedrijf daar direct invloed op kan uitoefenen of precies kan voorspellen in welke richting de ontwikkeling gaat. Tot de technologische factoren behoort ook de infrastructuur van een land of regio. De aanwezigheid van snelle vervoersmogelijkheden en goede communicatievormen (zoals telefoon, , internet en dergelijke) bepalen de ontwikkeling van bedrijven. Er is een direct verband tussen verstedelijking en technologische vooruitgang. Technologie ontwikkelt zich het snelst waar relatief veel mensen dicht op elkaar wonen. Technologie is een gevolg van behoefte, maar ook van het aanwezig zijn van mensen die in die behoefte kunnen voorzien. Sterke technologische ontwikkeling is een kenmerk van een volk dat een samenleving is geworden. 15 Onder Technologische factoren wordt hier verder op in gegaan. Hbo Bedrijfskunde afstudeeropdracht Groene Raad bladzijde cursist: P.C.P. Hendriks

Een marketingplan in twaalf stappen

Een marketingplan in twaalf stappen Reekx is gespecialiseerd in het adviseren van organisaties en detacheren van specialisten op het gebied van het efficiënt managen van informatiestromen. Kijk op onze website www.reekx.nl voor actuele informatie

Nadere informatie

SWOT-ANALYSE. SWOT en confrontatiematrix aangeboden door www.managementmodellensite.nl 1

SWOT-ANALYSE. SWOT en confrontatiematrix aangeboden door www.managementmodellensite.nl 1 SWOT-ANALYSE De SWOT-analyse is een breed toegepaste manier om kansen en bedreigingen voor en sterkten en zwakten van de organisatie in beeld te brengen. Vaak blijft het bij het benoemen van deze vier

Nadere informatie

Saxionstudent.nl Blok1

Saxionstudent.nl Blok1 Samenvatting eindopdracht Trends en ontwikkelingen op consumentenniveau Macro In dit eind rapport hebben we de navigatiesystemen markt in kaart gebracht. In de macro, meso en micro omgevingen hebben we

Nadere informatie

Beleidsdocument 2010 2014. voor de ITP Patiëntenvereniging Nederland (Immuun Trombocytopenie)

Beleidsdocument 2010 2014. voor de ITP Patiëntenvereniging Nederland (Immuun Trombocytopenie) ITP Patiëntenvereniging Nederland Beleidsdocument 2010 t/m 2014 Beleidsdocument 2010 2014 voor de ITP Patiëntenvereniging Nederland (Immuun Trombocytopenie) Colofon ITP Patiëntenvereniging Nederland Adres:

Nadere informatie

SWOT - analyse. november 2007 van Dromen naar Scoren 1

SWOT - analyse. november 2007 van Dromen naar Scoren 1 SWOT - analyse Een handige methode om uw organisatie te leren kennen en te kijken waar uw organisatie staat en naartoe moet, is de SWOT-analyse. De vier letters staan voor Strengths, Weaknesses, Opportunities

Nadere informatie

Het Online Marketingplan. Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan

Het Online Marketingplan. Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan Het Online Marketingplan Het Social Media Plan als onderdeel van het Marketing Plan 1 Wil je een online marketingplan voor jouw organisatie beschrijven? In dit document vind je de opzet voor zo n plan.

Nadere informatie

DUTCH DATACENTER ASSOCIATION

DUTCH DATACENTER ASSOCIATION DUTCH DATACENTER ASSOCIATION Onze missie: De DDA verbindt de marktleidende datacenters in Nederland met als missie het versterken van de economische groei en het profileren van datacenters in de samenleving.

Nadere informatie

DESTEP analyse. De zes onderdelen van de DESTEP analyse:

DESTEP analyse. De zes onderdelen van de DESTEP analyse: DESTEP analyse De DESTEP analyse is een model dat veel gebruikt wordt bij het maken van een externe analyse van een bedrijf. De DESTEP analyse behandelt de macro-economische factoren. Hier kan een bedrijf

Nadere informatie

Jan van der Wel, Zorgondernemer, Bestuurslid RGFHMR, Bedrijfskunde. Van bedreigingen naar kansen in de innoverende fysiotherapiepraktijk

Jan van der Wel, Zorgondernemer, Bestuurslid RGFHMR, Bedrijfskunde. Van bedreigingen naar kansen in de innoverende fysiotherapiepraktijk Jan van der Wel, Zorgondernemer, Bestuurslid RGFHMR, Bedrijfskunde Van bedreigingen naar kansen in de innoverende fysiotherapiepraktijk Externe Analyse Interne Analyse Kansen en Bedreigingen Strategische

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

Managementsamenvatting adviesrapport platform voor Mensen met een Verstandelijke Beperking (MMEB)

Managementsamenvatting adviesrapport platform voor Mensen met een Verstandelijke Beperking (MMEB) Managementsamenvatting adviesrapport platform voor Mensen met een Verstandelijke Beperking (MMEB) In de interne analyse wordt er gebruikt gemaakt van het 7S model van McKinsey, bestaande uit de onderdelen:

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Beleidsplan 2013-2017

Beleidsplan 2013-2017 Voorwoord Deventer is trots op de veelkleurige, multiculturele samenstelling van haar inwoners. Al eeuwen lang onderhoudt Deventer, als Hanzestad contacten met vele landen en culturen over heel de wereld.

Nadere informatie

Inleiding: De vragenlijst wordt afgesloten met de vraag om uw kennisvraag 2 ledig in maximaal 100 woorden te formuleren.

Inleiding: De vragenlijst wordt afgesloten met de vraag om uw kennisvraag 2 ledig in maximaal 100 woorden te formuleren. Inleiding: Deze vragenlijst bestaat uit 45 vragen en dient ertoe om het innovatietraject strategischeen zoekmachine marketing zo Efficiënt, Effectief en Educatief mogelijk te laten verlopen. Deze kunt

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

Het Vijfkrachtenmodel van Porter

Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het Vijfkrachtenmodel van Porter (een concurrentieanalyse en de mate van concurrentie binnen een bedrijfstak) 1 Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het vijfkrachtenmodel is een strategisch model wat de aantrekkelijkheid

Nadere informatie

Visiedocument. Educohof Podium voor duurzame leefomgeving. Presentatie versie

Visiedocument. Educohof Podium voor duurzame leefomgeving. Presentatie versie Visiedocument Educohof Podium voor duurzame leefomgeving Presentatie versie Courante communicatie, sponsoring, fondswerving Teylingerweg 35 2114 EG Vogelenzang T 020 716 5274 E nicole@courante.nl 13 augustus

Nadere informatie

Strategisch handelen BUS3

Strategisch handelen BUS3 Strategisch handelen BUS3 College 2010 Docent Roland Hiemstra College Criteria paper strategisch management BUS3 De acht sleutelconcepten van strategie Informatiestrategie en informatieplanning Werkafspraken

Nadere informatie

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang:

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang: Profiel Bestuur Uitgangspunten Het algemene belang van stichting SOM staat bij de leden voorop De leden onderschrijven de visie en de missie van stichting SOM De leden onderschrijven de grondslag en de

Nadere informatie

Haalbaarheidsonderzoek

Haalbaarheidsonderzoek Haalbaarheidsonderzoek Inleiding Het verwerven van een topsportevenement begint met een idee of een wens. Vanuit de oriëntatiefase, waar het idee concreter is uitgewerkt kan die wens een duidelijke ambitie

Nadere informatie

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Vastgesteld in de bestuursvergadering van 24 mei 2007 PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Binnen de voor de stichting geldende statuten en reglementen, is het College van Bestuur het bevoegd gezag van de stichting,

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

De gereedschapskist van de informatiespecialist (2)

De gereedschapskist van de informatiespecialist (2) De gereedschapskist van de informatiespecialist (2) Kees Westerkamp Informatiespecialisten krijgen in hun werk steeds vaker te maken met het schrijven van beleidsnotities en marketingadviezen. Hiervoor

Nadere informatie

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans In maart 2014 heeft PGGM haar leden gevraagd naar hun persoonlijke balans: wat betekent persoonlijke balans voor

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht Onderzoeksplan Rekenkamer Utrecht 16 februari 2009 1 Inleiding Vanuit de raadsfracties van het CDA en de VVD kwam in 2008 de suggestie aan de Rekenkamer om

Nadere informatie

Ledenvergadering 20 feb 2013 (on)gewijzigd vastgesteld

Ledenvergadering 20 feb 2013 (on)gewijzigd vastgesteld Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging KNNV afdeling Delfland Postbus 133 2600 AC DELFT afdelingdelfland@knnv.nl www.knnv.nl/afdelingdelfland twitter: KNNVafdDelfland facebook: KNNV-afdeling-Delfland

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Beslisdocument en plan van aanpak

Beslisdocument en plan van aanpak Beslisdocument en plan van aanpak TIENDEVEEN Inleiding In oktober 2006 heeft de gemeenteraad ingestemd met het plan van aanpak Woningbouw dorpen. Het project bestaat uit drie fasen. Deze fasen worden telkens

Nadere informatie

VRAGENLIJST JOnG. Mail het formulier met jouw antwoorden naar Dionne Neven (Regioadviseur MKB Limburg): Neven@mkblimburg.nl

VRAGENLIJST JOnG. Mail het formulier met jouw antwoorden naar Dionne Neven (Regioadviseur MKB Limburg): Neven@mkblimburg.nl VRAGENLIJST JOnG JOnG is een initiatief van en voor jonge ondernemers. Tot de doelgroep behoren Ondernemers in de eerste 5 jaar van hun ondernemerschap. JOnG stelt zich tot doel de individuele ondernemers

Nadere informatie

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen

Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Reflectie op 2014 uitdagingen Netwerk Jong Leefomgeving Jaarplan 2015 Het jaarplan is opgebouwd aan de hand van een aantal onderdelen: Een reflectie op de activiteiten in 2014; De visie en doelstellingen binnen het jaarplan voor 2015;

Nadere informatie

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Strategische visie van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Al deze veranderingen hebben ingrijpende gevolgen De bibliotheken in Drenthe krijgen te maken met bezuinigingen en veranderende politieke opvattingen.

Nadere informatie

Vragenlijst effectmeting herindeling gemeenten provincie Zuid-Holland

Vragenlijst effectmeting herindeling gemeenten provincie Zuid-Holland Vragenlijst effectmeting herindeling gemeenten provincie Zuid-Holland De Rijksuniversiteit Groningen (RuG) en Berenschot onderzoeken in opdracht van de provincie Zuid-Holland gemeentelijke herindelingen.

Nadere informatie

STRATEGIEONTWIKKELING

STRATEGIEONTWIKKELING STRATEGIEONTWIKKELING drs. P.W. Stolze 1 SITUATIE Strategie geeft in het algemeen richting aan een organisatie of organisatie-eenheid in haar omgeving (wat gaan we doen) en vormt een richtsnoer voor de

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions Onderzoeksopzet Danique Beeks Studentnummer: 2054232 Advanced Business Creation Stagebedrijf: JH Busines Promotions Bedrijfsbegeleider: John van den Heuvel Datum: 12 September 2013 Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Van der Meer B.V. heeft in 2011 een nulmeting laten uitvoeren door een externe adviseur. Deze actie is genomen om op een objectieve

Nadere informatie

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV Plan van aanpak Project : Let s Drop Bedrijf : DropCo BV Plaats, datum: Horn, 28 september 2012 Opgesteld door: 1205366 1205366smit@zuyd.nl Plan van Aanpak project Let s Drop pagina 1 Inhoudsopgave plan

Nadere informatie

Nieuw relatiemanagement- SCRM. Bestaande communities. Doelstellingen en strategie

Nieuw relatiemanagement- SCRM. Bestaande communities. Doelstellingen en strategie Nieuw relatiemanagement- SCRM 1 Social media audit Bestaande communities Doelgroep Doelstellingen en strategie Bestaande online communities Op welke social Media is het bedrijf Proximus reeds aanwezig?

Nadere informatie

Passend Leiderschap. Workshop AVS congres. Pieter Dekkers. 16 maart 2012

Passend Leiderschap. Workshop AVS congres. Pieter Dekkers. 16 maart 2012 Passend Leiderschap Workshop AVS congres Pieter Dekkers 16 maart 2012 1 Coproductie onderzoek 2 Opzet workshop 1. Introductie en kennismaking 2. Achtergrond 3. Onderzoeksmodel Passend Leiderschap 4. Krachtenveldanalyse

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

BIJLAGE BIJ STAP 8: UITVOERINGSPROTOCOL FACILITERENDE REGIEROL

BIJLAGE BIJ STAP 8: UITVOERINGSPROTOCOL FACILITERENDE REGIEROL BIJLAGE BIJ STAP 8: UITVOERINGSPROTOCOL FACILITERENDE REGIEROL Voorbeeld uitvoeringsprotocol faciliterende regierol Algemeen Het uitvoeringsprotocol heeft betrekking op de volgende onderwerpen: A. Het

Nadere informatie

Ondersteuning van Vrijwilligershulp en Mantelzorg voor kwetsbare burgers in Zuid-Kennemerland in de sector Wonen, Welzijn & Zorg

Ondersteuning van Vrijwilligershulp en Mantelzorg voor kwetsbare burgers in Zuid-Kennemerland in de sector Wonen, Welzijn & Zorg versie 6: werkdocument vastgesteld in de bestuursvergadering d.d. 14 januari 2014 Ondersteuning van Vrijwilligershulp en Mantelzorg voor kwetsbare burgers in Zuid-Kennemerland in de sector Wonen, Welzijn

Nadere informatie

Profiel. Manager Product- en dienstontwikkeling. 6 februari 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam

Profiel. Manager Product- en dienstontwikkeling. 6 februari 2015. Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Profiel Manager Product- en dienstontwikkeling 6 februari 2015 Opdrachtgever Stichting Bibliotheek Rotterdam Voor meer informatie over de functie Manon Min, adviseur Leeuwendaal Telefoon (070) 414 27 00

Nadere informatie

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake Kijkt u eens om u heen, zit u ook met een computer, mobiele telefoon, misschien wel twee en mogelijk ook nog andere type computer zoals

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Beleidsplan Stichting Omroep Logos

Beleidsplan Stichting Omroep Logos Beleidsplan Stichting Omroep Logos Inleiding Voor u ligt het beleidsplan van Stichting Omroep Logos voor de komende drie jaar. Al geruime tijd wordt er binnen het bestuur van Omroep Logos nagedacht over

Nadere informatie

MOBILE STRATEGY Mobile strategy, hoe pak je dat aan?

MOBILE STRATEGY Mobile strategy, hoe pak je dat aan? MOBILE STRATEGY Mobile strategy, hoe pak je dat aan? Hoe u bereikt dat mobile een strategisch onderdeel van uw bedrijfsvoering wordt INHOUD Wat is een mobile strategy? 3 Aanpak van een mobile strategy

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten

Raadsvoorstel. Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten Raadsvoorstel Vergadering: : 28 april 2008 Agendanummer : 7 Opiniërende vergadering : 14 april 2008 Portefeuillehouder : L.C.J. Lijmbach Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten Aan de raad,

Nadere informatie

WC MARKETING BLOK 2 LESWEEK 1

WC MARKETING BLOK 2 LESWEEK 1 WC MARKETING BLOK 2 LESWEEK 1 AGENDA Blok 2 overzicht Team formatie Blokopdracht briefing Debriefing Onderzoek deel 1 marktoriëntatie Huiswerk Andre Neumann Propedeuse Psychologie MSc Kunstmatige Intelligentie/HCI

Nadere informatie

Marketingplan Bedrijventerreinen

Marketingplan Bedrijventerreinen Marketingplan Bedrijventerreinen Alphen Altforst Appeltern Beneden-Leeuwen Boven-Leeuwen Dreumel Maasbommel Wamel 1. Inleiding Momenteel hebben we drie gemeentelijke bedrijventerreinen in de verkoop: Veesteeg

Nadere informatie

Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015

Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015 Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015 Opgesteld door: Helene Marcus-Baart, coördinator HagaVrienden I.s.m: Hans de Sonnaville, secretaris HagaVrienden (Beknopt) beleidsplan HagaVrienden 2013-2015

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Voor agendapunt 7 Vragen halfuur voor raadsleden (raadsvergadering 25 september)

Voor agendapunt 7 Vragen halfuur voor raadsleden (raadsvergadering 25 september) Voor agendapunt 7 Vragen halfuur voor raadsleden (raadsvergadering 25 september) In de bijlage de ambtelijke beantwoording over hoe het proces tot een fusiemelding bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)

Nadere informatie

Gangmakers voor Bussum!

Gangmakers voor Bussum! Met de fusie tussen Bussum, Naarden en Muiden in het vizier en de op handen zijnde Raadsverkiezingen in maart 2014 geeft de Bussumse Ondernemers Vereniging (BOV) met dit pamflet haar visie op de economische

Nadere informatie

NIMA Business Marketing B1 - Examennummer 12495-3 juli 2010. Case: Transport Exceptionel (100 punten)

NIMA Business Marketing B1 - Examennummer 12495-3 juli 2010. Case: Transport Exceptionel (100 punten) Antwoordmodel Aan dit antwoordmodel kunnen geen rechten worden ontleend. Over de antwoordindicaties kan niet worden gecorrespondeerd voordat de uitslag van het examen bekend is. Bent u het niet eens met

Nadere informatie

Waarom dit e-book. De vele mogelijkheden van LinkedIn zal in dit e-book uitgebreid uitgelegd worden. Ik wens je veel leesplezier!

Waarom dit e-book. De vele mogelijkheden van LinkedIn zal in dit e-book uitgebreid uitgelegd worden. Ik wens je veel leesplezier! Waarom dit e-book Breng jezelf en je bedrijf onder de aandacht bij LinkedIn. LinkedIn is voor iedereen die zichzelf, product of dienst en bedrijf onder de aandacht wilt brengen. Met dit e-book laat ik

Nadere informatie

In 9 stappen ondernemer. Tips & tricks bij het starten van je eigen onderneming

In 9 stappen ondernemer. Tips & tricks bij het starten van je eigen onderneming In 9 stappen ondernemer Tips & tricks bij het starten van je eigen onderneming Inhoudsopgave Stap 1: ben ik wel ondernemer? Stap 2: wat wordt mijn product of dienst? Stap 3: wie zijn mijn klanten en waar

Nadere informatie

De Rabobank is een unieke bank. Wij hebben geen aandeelhouders, maar leden. We zijn een coöperatie.

De Rabobank is een unieke bank. Wij hebben geen aandeelhouders, maar leden. We zijn een coöperatie. In deze folder leest u wie we zijn, wat we doen en op welke manieren u ons kunt bereiken. U ervaart onze maatschappelijke betrokkenheid in Enschede en Haaksbergen. En u leest waarom lid worden van Rabobank

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 De marketing- omgeving

Hoofdstuk 4 De marketing- omgeving Hoofdstuk 4 De marketing- omgeving Marketingomgeving Deel 1 Deel 2 Markten Deel 3 Deel 4 Deel 5 Deel 6 Deel 7 Deel 8 Deel 9 Principes van marketing - Hoofdstuk 4 2 Leerdoelen 1. Aangeven welke krachten

Nadere informatie

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan De Retailscan 2014 is 350 x ingevuld. 24% van de respondenten is werkzaam in de foodsector en 76% in de non food. Van de respondenten

Nadere informatie

De SWOT analyse en confrontatiematrix

De SWOT analyse en confrontatiematrix De SWOT analyse en confrontatiematrix swotanalyse Instrument om de sterkten en zwakten (intern) van een organisatie in kaart te brengen en de kansen en bedreigingen (extern) te onderzoeken Vanuit de SWOT

Nadere informatie

Heeft u zicht op de toekomst?!

Heeft u zicht op de toekomst?! 1 Heeft u zicht op de toekomst?! Hoe zit het met de toekomst van uw markt? Wanneer heeft u voor het laatst kritisch gekeken naar uw aannames over de toekomst van uw markten, klanten, toeleveranciers en

Nadere informatie

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV

Communicatieplan t.a.v. energiebeleid. Peek Bouw & Infra BV Communicatieplan t.a.v. energiebeleid Peek Bouw & Infra BV Peek Bouw & Infra BV Wayensedijk 27 3992 LN HOUTEN Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1.0 Inleiding 1.1 Inleiding 1.2 Doelstellingen 2.0 Doelgroepen

Nadere informatie

Externe analyse. Adviesrapport. Datum. 22 februari 2012. AUTEUR Sonja Pfaltzgraff CURSISTENNUMMER 113881

Externe analyse. Adviesrapport. Datum. 22 februari 2012. AUTEUR Sonja Pfaltzgraff CURSISTENNUMMER 113881 -1 Adviesrapport Datum 22 februari 2012 AUTEUR Sonja Pfaltzgraff CURSISTENNUMMER 113881 S. Pfaltzgraff Docent: de heer Hopman Studentnummer: 113881 22 februari 2012 NCOI Opleidingsgroep Module: marketing

Nadere informatie

Pensioencommunicatie start bij de werkgever

Pensioencommunicatie start bij de werkgever Pensioencommunicatie start bij de werkgever Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen J. Arts (Pon) Pensioencommunicatie start bij de werkgever Welke maatregelen kan de werkgever nemen om het pensioenbewustzijn

Nadere informatie

Zorg om het Dorp Mariahout

Zorg om het Dorp Mariahout Zorg om het Dorp Mariahout Zorgcoöperatieve Ontwikkelingen Brabant 2011 Zorg om het Dorp Mariahout Inleiding Bij het uitwerken van het opzetten van een koepel Zorgcoöperatieve Ontwikkelingen Brabant behoort

Nadere informatie

SAMENVATTING VOORGESCHIEDENIS

SAMENVATTING VOORGESCHIEDENIS Aan de raad, Onderwerp: Digitale informatieborden Voorstel: 1. De huidige 23 analoge evenementeninformatieborden vervangen door 20 digitale informatieborden 2. Geen gebruik maken van sponsoring en commerciële

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X KNLTB Stappenplan beleidsplan tennisvereniging X Inleiding Iedere verenigingsbestuurder weet in het achterhoofd dat het belangrijk is om beleidsmatig en doelgericht te werken. Toch komen de meeste verenigingsbestuurders

Nadere informatie

Financieel management

Financieel management Financieel management Tweede herziene druk Kees van Alphen Inhoud 1 inleiding 1 2 het verhaal achter de cijfers 3 2.1 Het besturen van een organisatie: ondernemingsmodel 3 Checklist 6 3 sturen op winst,

Nadere informatie

Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet!

Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet! ziekenhuis Open voor iedereen. Ook via mobiel en tablet! Het Groene Hart Ziekenhuis (GHZ) in Gouda is een modern, flexibel, slagvaardig en ondernemend ziekenhuis met zo n 450 bedden en ruim 125 medisch

Nadere informatie

Beleidsplan. Stichting Voor Door Met Elkaar

Beleidsplan. Stichting Voor Door Met Elkaar Beleidsplan Stichting Voor Door Met Elkaar Plaats S'Hertogenbosch Datum 3 februari 2015 Opgesteld door N. Remkes-Nienhuis nanda.remkes@voordoormetelkaar.nl R. Oosterbaan ron.oosterbaan@voordoormetelkaar.nl

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

HET STRATEGISCH BELEIDSPLAN

HET STRATEGISCH BELEIDSPLAN HET STRATEGISCH BELEIDSPLAN Vooraf Iedere speelotheek (SOT) moet om de paar jaren een nieuwe (meerjarig) beleidsplan samenstellen. De redenen kunnen zeer divers zijn, het doel blijft hetzelfde, namelijk:

Nadere informatie

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat!

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! In 2012 heeft Allévo met behulp van Involvit haar twee websites én het intranet vervangen. Daarnaast heeft Allévo ook de eerste verkennende

Nadere informatie

Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen

Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen Onderzoeksopzet Definitie deeleconomie Trends en ontwikkelingen Deelnemers Maatschappelijke effecten Deeleconomie-platforms Woonvormen met delen

Nadere informatie

Inhoudelijke vragen kun je stellen aan het huidige bestuurslid: Jerre Lubberts via voorzitter@jumpteam.nl

Inhoudelijke vragen kun je stellen aan het huidige bestuurslid: Jerre Lubberts via voorzitter@jumpteam.nl Voorzitter Binnen het 9-koppige bestuur van Jumpteam is de voorzitter verantwoordelijk voor de dagelijkse leiding & de aansturing van het bestuur en daarmee voor Jumpteam als vereniging. Taken & verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling is altijd op zoek naar betere oplossingen op het gebied van wonen en commercieel vastgoed. Ons streven is om snel

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6 Index 1. Waar komen we vandaan? 1 2. Waar gaan we naartoe? 2 2.1 Missie 2 2.2 Visie 2 2.3 Doelstellingen 3 2.4 Strategie 4 2.4.1 Organisatie 4 2.4.2 Aanbod 4 2.4.3 Maatschappelijk rolmodel 4 2.4.4. Marketing

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Nota van B&W. Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie. mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari 2011

Nota van B&W. Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie. mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari 2011 7 gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie Portefeuillehouder Steller Collegevergadering mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari

Nadere informatie

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur

Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Handreiking zelfevaluatie functioneren van het bestuur Met onderstaande handreiking wil OPF aangesloten ondernemingspensioenfondsen helpen bij het organiseren van de zelfevaluatie van het functioneren

Nadere informatie

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1 Format Projectplan Onbeperkt Sportief biedt u een format voor het maken van een projectplan. Met zeven hoofdvragen krijgt u helder op papier wat uw project inhoudt. Het projectplan heeft als doel het stimuleren

Nadere informatie

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD

HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD HET BOEKEN MANIFEST LEZEN WAT JE WENST, WANNEER JIJ DAT WENST, IN IEDER DOOR JOU GEWENST FORMAAT. #MYNEXTREAD 2 I Het Boeken Manifest De Europese en Internationale Federatie van Boekhandels (EIBF) vertegenwoordigt

Nadere informatie

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)?

Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Welke kansen bieden internet en sociale media (niet)? Chris Aalberts Internet en sociale media hebben de wereld ingrijpend veranderd, dat weten we allemaal. Maar deze simpele waarheid zegt maar weinig

Nadere informatie

Rapport opvolging bevindingen burgervisitatiecommissie 14ini03177

Rapport opvolging bevindingen burgervisitatiecommissie 14ini03177 Rapport opvolging bevindingen burgervisitatiecommissie 14ini03177 Inleiding De burgervisitatiecommissie heeft haar bevindingen gedeeld over hoe wij onze visie over onze veranderende rol van de gemeente

Nadere informatie

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse Arnold Monshouwer Business Club Bernisse Wie zijn wij? Waarom innoveren? Wat is innovatie? Hoe kom ik op ideeën? Hoe pak ik het aan? Agenda Even voorstellen 1. Beter, eerder en sneller innoveren 2. Onafhankelijk

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Zo zijn we aan de slag

Zo zijn we aan de slag Zo zijn we aan de slag Na 19 maart is er een procesakkoord opgesteld en een werkakkoord gesloten. In beide akkoorden wordt één ding helder: college en raad gaan anders werken. De samenleving wordt nauw

Nadere informatie

Rotary & Nyenrode. Cursus voor Surinaamse ondernemers

Rotary & Nyenrode. Cursus voor Surinaamse ondernemers Rotary & Nyenrode Cursus voor Surinaamse ondernemers Nieuwsbrief, februari 2011 een training gericht op professionalisering van (beginnende) Surinaamse ondernemers Gesprekspartners Rotary Interland Commissie

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

Beleidsplan 2015-2018. Behoud de natuur en de recreatie. Vereniging De Oeverlanden Blijven!

Beleidsplan 2015-2018. Behoud de natuur en de recreatie. Vereniging De Oeverlanden Blijven! Beleidsplan 2015-2018 Behoud de natuur en de recreatie Vereniging De Oeverlanden Blijven! Maart 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Beschrijving van de vereniging...3 2.1 Historie...3 2.2 De vereniging

Nadere informatie