Inhoud. Voorwoord 11. Inleiding Colorectaal carcinoom Lynchsyndroom 41

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoud. Voorwoord 11. Inleiding Colorectaal carcinoom Lynchsyndroom 41"

Transcriptie

1 Inhoud Voorwoord 11 Inleiding 13 1 Klinische en moleculaire diagnose 13 2 Sporadisch, familiair en erfelijk 19 3 Het risico op kanker 21 4 DNA-diagnostiek Next generation sequencing Variants of unknown significance 25 5 Criteria voor verwijzing 26 6 Preventie, surveillance en behandeling Surveillance Doelgerichte behandeling Farmacogenetica 30 7 Psychosociale aspecten 30 1 Colorectaal carcinoom Inleiding Erfelijk en familiair colorectaal carcinoom Next generation sequencing Lynchsyndroom 41 1 Inleiding 41 2 Klinisch beeld Colorectaal carcinoom Endometriumcarcinoom Ovariumcarcinoom Urinewegtumoren Maagcarcinoom Talgkliertumoren 49 3 Moleculaire genetica 51 4 Lynch-like-syndroom 54 5 Constitutionele epigenetische mutaties EPCAM-deleties 60 6 Diagnostiek, preventie, surveillance en behandeling Chirurgische behandeling van colorectaal carcinoom MSI, prognose en adjuvante chemotherapie 65 7 Constitutioneel mismatch-repair-deficiëntiesyndroom (CMMRD) 66

2 6 Inhoud 1.2 Polyposissyndromen 69 1 Inleiding 69 2 Familiaire adenomateuze polyposis (FAP) Colorectale adenomen en carcinomen Duodenumadenomen en -carcinomen Desmoïdtumoren Schildkliercarcinoom Gardnersyndroom Moleculaire genetica: het APC-gen Surveillance en behandeling 77 3 MUTYH-geassocieerde adenomateuze polyposis (MAP) Autosomaal recessieve adenomateuze polyposis Mono-allelische MUTYH-mutatiedragers DNA-diagnostiek Surveillance en behandeling 81 4 Adenomateuze polyposis zonder APC- of MUTYH-mutaties 82 5 NTHL1-geassocieerde adenomateuze polyposis (NAP) 84 6 Polymerase proofreading-associated polyposis (PPAP) 84 7 Serratedpolyposissyndroom (SPS) 87 8 Juvenielepolyposissyndroom (JPS) 89 9 Peutz-jegherssyndroom (PJS) Familiair colorectaal carcinoom Inleiding Surveillance Hematologische maligniteiten Inleiding Myelodysplastisch syndroom/acute myeloïde leukemie Fanconianemie (FA) Huidkanker (niet-melanoom) Inleiding Nevoïdebasaalcelcarcinoomsyndroom (NBCCS), gorlinsyndroom Klinisch beeld Klinische criteria voor de diagnose Moleculaire genetica Diagnostiek, preventie, surveillance en behandeling 118

3 Inhoud 7 4 Li-fraumenisyndroom Inleiding Klinisch beeld Mammacarcinoom Sarcoom Hersentumor Bijnierschorscarcinoom Moleculaire genetica Diagnostiek, surveillance en behandeling Diagnostiek Surveillance Behandeling Longcarcinoom Inleiding EGFR-mutaties Maagcarcinoom Inleiding Erfelijk diffuus maagcarcinoom Lobulair mammacarcinoom CDH1-mutatiediagnostiek Periodieke gastroscopie MRI van de mammae en preventieve mastectomie Profylactische gastrectomie Mammacarcinoom Inleiding Next generation sequencing Erfelijk mamma-ovariumcarcinoom De kans op een BRCA1- of BRCA2-mutatie Het risico op kanker bij dragerschap van een BRCA1-/BRCA2-mutatie CHEK2 en mammacarcinoom Familiair mammacarcinoom Periodieke mammografie bij een verhoogd risico op mammacarcinoom Risicoreducerende mastectomie en systemische behandeling Risicoreducerende bilaterale mastectomie Contralaterale mastectomie Systemische behandeling 169

4 8 Inhoud 8 Melanoom Inleiding Familial atypical multiple mole melanoma-syndroom Moleculaire genetica en DNA-diagnostiek Preventie, surveillance, behandeling Multipele endocriene neoplasie Inleiding Multipele endocriene neoplasie type Inleiding Bijschildkliertumoren Neuro-endocriene pancreastumoren Hypofyseadenomen Surveillance en behandeling Multipele endocriene neoplasie type Inleiding Diagnostiek, preventie, surveillance en behandeling Neurofibromatose Inleiding Neurofibromatose type Inleiding Klinisch-diagnostische criteria Tumoren NF1 als vorm van RASopathie Neurofibromatose type Inleiding Klinisch-diagnostische criteria Tumorspectrum Schwannomatose Niercelcarcinoom Inleiding Moleculaire pathogenese en behandeling Erfelijk niercelcarcinoom Diagnostiek Surveillance en behandeling 217

5 Inhoud Ziekte van von Hippel-Lindau Inleiding Klinisch beeld Cerebellaire hemangioblastomen Retinahemangioblastomen Niercelcarcinoom Feochromocytoom, hoofd-halsparaganglioom Pancreascysten en -tumoren Binnenoortumoren Cystadenomen van de epididymis Moleculaire genetica Surveillance en behandeling Overige erfelijke syndromen Birt-hogg-dubésyndroom Huidverschijnselen Longcysten en pneumothorax Niercelcarcinoom Overige tumoren Moleculaire genetica Diagnose, surveillance, behandeling Hereditaire leiomyomatose en niercelcarcinoom Cutane leiomyomen Uterusmyomen Niercelcarcinoom Overige verschijnselen Diagnose, surveillance, behandeling Tubereuzesclerosecomplex (TSC) Hereditair papillair niercelcarcinoom BAP1-tumorsyndroom Overige syndromen Familiair niercelcarcinoom Ovariumcarcinoom Inleiding Erfelijk ovariumcarcinoom DNA-diagnostiek Familiair ovariumcarcinoom Preventieve operatie en behandeling Preventieve bilaterale salpingo-oöforectomie (pbso) Behandeling 260

6 10 Inhoud 5 DICER1-syndroom Pancreascarcinoom Inleiding DNA-diagnostiek Surveillance Behandeling Paraganglioom Inleiding Klinisch beeld Gastro-intestinale stromatumoren (GIST) Niercelcarcinoom Moleculaire genetica Diagnostiek, surveillance en behandeling Prostaatcarcinoom Inleiding Hereditair prostaatcarcinoom Diagnostiek Surveillance PTEN-hamartoomtumorsyndroom Inleiding Klinische verschijnselen Mucocutane verschijnselen Macrocefalie Maligne tumoren Lhermitte-Duclos Vaatafwijkingen Diagnostiek, surveillance, behandeling Schildkliercarcinoom Inleiding Erfelijk en familiair schildkliercarcinoom 294 Literatuur 297 Over de auteur 371 Zakenregister 373 Namenregister 388 Verantwoording figuren 389

Eind goed, al goed? Of ook nog erfelijkheidsonderzoek? Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMCU

Eind goed, al goed? Of ook nog erfelijkheidsonderzoek? Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMCU Eind goed, al goed? Of ook nog erfelijkheidsonderzoek? Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMCU Darmkanker in de familie? familie anamnese negatief: 85% -sporadische vorm- familie anamnese positief:

Nadere informatie

Mammacarcinoom en erfelijkheid. Dr. Marleen Kets, klinisch geneticus Afdeling genetica UMC St Radboud

Mammacarcinoom en erfelijkheid. Dr. Marleen Kets, klinisch geneticus Afdeling genetica UMC St Radboud Mammacarcinoom en erfelijkheid Dr. Marleen Kets, klinisch geneticus Afdeling genetica UMC St Radboud Mammacarcinoom Life time risk 12-13% Meest voorkomende kanker bij vrouwen Circa 20% hiervan heeft een

Nadere informatie

Oncogenetica. E. van der Looij en C.M. Kets

Oncogenetica. E. van der Looij en C.M. Kets 9 Oncogenetica E. van der Looij en C.M. Kets J.A. van Spil et al. (Red.), Oncologie DOI 10.1007/978-90-313-8871-4_, Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media 013 30 Hoofdstuk Oncogenetica.1

Nadere informatie

Familiair coloncarcinoom

Familiair coloncarcinoom Familiair coloncarcinoom Dit is een uitgave van het Flevoziekenhuis i.s.m. Zorggroep Almere Afdeling Maag-, Darm en Leverziekten Maart 2013 Inleiding Geachte collega, Voor u ligt de folder ter ondersteuning

Nadere informatie

Erfelijkheid & kanker. Titia Brouwer Maatschappelijk werker Afdeling Genetica 11 april 2016

Erfelijkheid & kanker. Titia Brouwer Maatschappelijk werker Afdeling Genetica 11 april 2016 Erfelijkheid & kanker Titia Brouwer Maatschappelijk werker Afdeling Genetica 11 april 2016 Erfelijkheidsonderzoek wegwijzer voor de praktijk Historie van de genetica Mendel 1822-1884 DNA, Watson & Crick,

Nadere informatie

VII. Inhoud. Algemeen

VII. Inhoud. Algemeen VII Inhoud I Algemeen 1 Kanker, diagnostiek en stadiëring............................................... 3 1.1 Inleiding............................................................................. 4 1.2

Nadere informatie

Genetic Counseling en Kanker

Genetic Counseling en Kanker Genetic Counseling en Kanker (erfelijke en familiaire kanker in de praktijk) dr Rolf Sijmons, klinisch geneticus afdeling Genetica UMC Groningen (Theoretische en) Practische aspecten Erfelijke Kanker Counseling

Nadere informatie

Kanker en Erfelijkheid

Kanker en Erfelijkheid Kanker en Erfelijkheid Em. Prof. dr. Joep Geraedts Gezondheidsuniversiteit Maastricht 3 december 2014 Borstkanker Kans op borstkanker afhankelijk van leeftijd waarop puberteit begint Jaarlijks bij ongeveer

Nadere informatie

Kanker in de familie: naar de geneticus?

Kanker in de familie: naar de geneticus? Kanker in de familie: naar de geneticus? Jenneke van den Ende klinisch geneticus 3-4-2013 Postgraduaat onderwijs zorgprogramma oncologie Voorkempen ONTSTAAN VAN KANKER Kanker 2e doodsoorzaak na hart- en

Nadere informatie

Robert Hofstra Afdeling Genetica, UMCG. Erfelijkheidsonderzoek bij Lynch syndroom: wat zijn de klinische consequenties?

Robert Hofstra Afdeling Genetica, UMCG. Erfelijkheidsonderzoek bij Lynch syndroom: wat zijn de klinische consequenties? Robert Hofstra Afdeling Genetica, UMCG Erfelijkheidsonderzoek bij Lynch syndroom: wat zijn de klinische consequenties? Lynch syndroom of Hereditair Non-Polyposis Colorectaal Carcinoom (HNPCC) Bewezen Lynch

Nadere informatie

Erfelijkheid & kanker. Titia Brouwer Maatschappelijk werker Afdeling Genetica 13 maart 2017

Erfelijkheid & kanker. Titia Brouwer Maatschappelijk werker Afdeling Genetica 13 maart 2017 Erfelijkheid & kanker Titia Brouwer Maatschappelijk werker Afdeling Genetica 13 maart 2017 Erfelijkheidsonderzoek wegwijzer voor de praktijk Historie van de genetica Mendel 1822-1884 DNA, Watson & Crick,

Nadere informatie

Dr. Jan C. Oosterwijk. Nieuwe getallen en nieuwe diagnostiek bij erfelijke borstkanker

Dr. Jan C. Oosterwijk. Nieuwe getallen en nieuwe diagnostiek bij erfelijke borstkanker Dr. Jan C. Oosterwijk klinisch geneticus, UMCG Nieuwe getallen en nieuwe diagnostiek bij erfelijke borstkanker Disclosure belangen spreker geen geen geen Overzicht Nog even de verwijscriteria Risicogetallen

Nadere informatie

Erfelijkheidsonderzoek anno 2015. Lizet van der Kolk klinisch geneticus 11-06-2015

Erfelijkheidsonderzoek anno 2015. Lizet van der Kolk klinisch geneticus 11-06-2015 Erfelijkheidsonderzoek anno 2015 Lizet van der Kolk klinisch geneticus 11-06-2015 Erfelijkheidsonderzoek Bij wie, hoe en waarom? Consequenties en belang voor patiënt(e) en familieleden Nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

Klinisch-genetische aspecten van kanker

Klinisch-genetische aspecten van kanker 9 Klinisch-genetische aspecten van kanker H.F.A. Vasen, E.B. Gómez García en N. Hoogerbrugge.1 Inleiding 31. Klinische oncogenetica 31..1 Basisbegrippen 31.. Moleculair-genetisch onderzoek 3.3 Erfelijke

Nadere informatie

ERFELIJKE TUMOREN RICHTLIJNEN VOOR DIAGNOSTIEK EN PREVENTIE STICHTING OPSPORING ERFELIJKE TUMOREN

ERFELIJKE TUMOREN RICHTLIJNEN VOOR DIAGNOSTIEK EN PREVENTIE STICHTING OPSPORING ERFELIJKE TUMOREN ERFELIJKE TUMOREN RICHTLIJNEN VOOR DIAGNOSTIEK EN PREVENTIE 2005 STICHTING OPSPORING ERFELIJKE TUMOREN VERENIGING KLINISCHE GENETICA NEDERLAND WERKGROEP KLINISCHE ONCOGENETICA Erfelijke Tumoren: Richtlijnen

Nadere informatie

ERFELIJKE EN FAMILIAIRE TUMOREN RICHTLIJNEN VOOR DIAGNOSTIEK EN PREVENTIE

ERFELIJKE EN FAMILIAIRE TUMOREN RICHTLIJNEN VOOR DIAGNOSTIEK EN PREVENTIE ERFELIJKE EN FAMILIAIRE TUMOREN RICHTLIJNEN VOOR DIAGNOSTIEK EN PREVENTIE 2017 STICHTING OPSPORING ERFELIJKE TUMOREN VERENIGING KLINISCHE GENETICA NEDERLAND WERKGROEP KLINISCHE ONCOGENETICA Erfelijke tumoren:

Nadere informatie

Kanker in de familie: wanneer is genetisch onderzoek geïndiceerd?

Kanker in de familie: wanneer is genetisch onderzoek geïndiceerd? Thomas Potjer, Frederik Hes, Christi van Asperen Nascholing Kanker in de familie: wanneer is genetisch onderzoek geïndiceerd? H Inleiding Het identificeren van families met een erfelijke predispositie

Nadere informatie

6.2 Diagnostiek FAP/AFAP/MAP Diagnostiek van adenomateuze polyposis (tekst 2008, update in 2014)

6.2 Diagnostiek FAP/AFAP/MAP Diagnostiek van adenomateuze polyposis (tekst 2008, update in 2014) 2371 2372 2373 2374 2375 2376 2377 2378 2379 2380 2381 2382 2383 2384 2385 2386 2387 2388 2389 2390 2391 2392 2393 2394 2395 2396 2397 2398 2399 2400 2401 2402 2403 2404 2405 2406 2407 2408 2409 2410 2411

Nadere informatie

Tumoren en erfelijkheid. prof. dr. Bruce Poppe. Centrum voor Medische GeneIca Diensthoofd Prof. dr. A. De Paepe Universitair Ziekenhuis Gent

Tumoren en erfelijkheid. prof. dr. Bruce Poppe. Centrum voor Medische GeneIca Diensthoofd Prof. dr. A. De Paepe Universitair Ziekenhuis Gent oncologisch congres AZ Sint Jan Verpleegkundigen in de oncologie: hou jezelf up to date! Tumoren en erfelijkheid prof. dr. Bruce Poppe Centrum voor Medische GeneIca Diensthoofd Prof. dr. A. De Paepe Universitair

Nadere informatie

Erfelijkheid van Darmkanker Nieuwe Richtlijn (selectie)

Erfelijkheid van Darmkanker Nieuwe Richtlijn (selectie) 4e verpleegkundig congres GE-Oncologie 2015 Erfelijkheid van Darmkanker Nieuwe Richtlijn (selectie) Rolf Sijmons, klinisch gene2cus Afdeling Gene2ca, UMCG Evidence- based Richtlijn Ontwikkeling (mul2-

Nadere informatie

GENETISCHE COUNSELING SYLVIA DE NOBELE, GENETISCH COUNSELOR CENTRUM MEDISCHE GENETICA, UZGENT (CMGG) FAPA 19/11/2016

GENETISCHE COUNSELING SYLVIA DE NOBELE, GENETISCH COUNSELOR CENTRUM MEDISCHE GENETICA, UZGENT (CMGG) FAPA 19/11/2016 GENETISCHE COUNSELING SYLVIA DE NOBELE, GENETISCH COUNSELOR CENTRUM MEDISCHE GENETICA, UZGENT (CMGG) FAPA 19/11/2016 INHOUD 1. Erfelijke dikkedarmkanker 2. Betrokken genen en overerving 3. DNA, chromosomen

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 7.2

Samenvatting. Chapter 7.2 Samenvatting Chapter 7.2 Samenvatting In mijn proefschrift geef ik een overzicht van het Li-Fraumeni syndroom in Nederland, zowel klinisch als moleculair. Het belangrijkste doel van mijn studie was om

Nadere informatie

Snelle mutatiescreening bij borstkanker. Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht

Snelle mutatiescreening bij borstkanker. Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht Snelle mutatiescreening bij borstkanker Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht Erfelijke borstkanker Tenminste 5% van de patiënten met mammacarcinoom Dominante overerving Oorzaak:

Nadere informatie

Oncogenetica. Divisie Medische Genetica. 11 februari Oncogenetica Genetische aspecten van kanker. Genetische aspecten van kanker

Oncogenetica. Divisie Medische Genetica. 11 februari Oncogenetica Genetische aspecten van kanker. Genetische aspecten van kanker 2 Oncogenetica Genetische aspecten van kanker en DNA-diagnostiek Oncogenetica Genetische aspecten van kanker en DNA-diagnostiek Onderwerpen:. Inleiding oncogenetica 2. Genetica van borstkanker 3. DNA-diagnostiek

Nadere informatie

M.J.A. Alleman, MDL arts 22 december 2009

M.J.A. Alleman, MDL arts 22 december 2009 M.J.A. Alleman, MDL arts 22 december 2009 1 3 1 4 5 2 Risico ColoRectaalCarcinoom 6 7 3 Terminologie Syndroom van Lynch (HNPCC) Vermoedelijk syndroom van Lynch Familiaire darmkanker Sporadische darmkanker

Nadere informatie

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN

ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN NEDERLANDSE VERENIGING voor ONCOLOGIE ONCOLOGIE- en MILESTONEDAGEN De Oncologiedagen worden georganiseerd door: NVvO, NKI-AVL en ERASMUS MC 1. Larynx- en hypofarynxafwijkingen 09-05-1970 2. Hormonen en

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 14. Redactionele verantwoording 16. Redactie 20. Auteurs 22

Inhoud. Woord vooraf 14. Redactionele verantwoording 16. Redactie 20. Auteurs 22 Inhoud Woord vooraf 14 Redactionele verantwoording 16 Redactie 20 Auteurs 22 1 Ademhaling 24 1.1 COPD 24 1.1.1 Inleiding 24 1.1.2 COPD en longemfyseem 25 1.1.3 Behandeling van COPD 29 1.1.4 Multidisciplinaire

Nadere informatie

Workshop DNA-schade. Erfelijkheidsonderzoek bij borstkanker: met welk doel? Dr. Jan C. Oosterwijk klinisch geneticus, UMCGroningen

Workshop DNA-schade. Erfelijkheidsonderzoek bij borstkanker: met welk doel? Dr. Jan C. Oosterwijk klinisch geneticus, UMCGroningen Workshop DNA-schade Erfelijkheidsonderzoek bij borstkanker: met welk doel? Dr. Jan C. Oosterwijk klinisch geneticus, UMCGroningen Erfelijkheidsonderzoek ging over Down syndroom, Duchenne spierdystrofie,

Nadere informatie

Herkennen van erfelijke kanker: nieuwe eenvoudige verwijscriteria voor solide vormen van kanker

Herkennen van erfelijke kanker: nieuwe eenvoudige verwijscriteria voor solide vormen van kanker Herkennen van erfelijke kanker: nieuwe eenvoudige verwijscriteria voor solide vormen van kanker Recognizing hereditary cancer: new simple referral criteria for solid cancers Auteur Trefwoorden Key words

Nadere informatie

3 e Up-to-date in erfelijke kanker. 14 maart 2013. Is het erfelijk? Oncologische themadag

3 e Up-to-date in erfelijke kanker. 14 maart 2013. Is het erfelijk? Oncologische themadag Oncologische themadag Is het erfelijk? Ewout Boesaard student 3 e Up-to-date in erfelijke kanker 14 maart 2013 Aanvang: 13.30 uur Locatie: Auditorium (route 296) UMC St Radboud Nijmegen De tijd staat niet

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dikkedarmkanker is na longkanker de meest voorkomende doodsoorzaak ten gevolge van kanker in de westerse wereld. Dikkedarmkanker manifesteert zich na een accumulatie van verscheidene genetische veranderingen.

Nadere informatie

Darmkanker en het bevolkingsonderzoek (en klein stukje erfelijkheid)

Darmkanker en het bevolkingsonderzoek (en klein stukje erfelijkheid) Darmkanker en het bevolkingsonderzoek (en klein stukje erfelijkheid) Huisartsen nascholing en GIO-keten Marleen de Leest (MDL-arts), Arnhem, 28 mei 2013 Marcel Spanier (MDL-arts), Zevenaar, 11 juni 2013

Nadere informatie

Richtlijn Erfelijke darmkanker, revisie 2016: de belangrijkste aanpassingen

Richtlijn Erfelijke darmkanker, revisie 2016: de belangrijkste aanpassingen 3 Richtlijn Erfelijke darmkanker, revisie 2016: de belangrijkste aanpassingen Guideline Hereditary bowel cancer, revision 2016: most important changes drs. C.W.J. Ebben 1 en prof. dr. N. Hoogerbrugge 2,

Nadere informatie

Zit t nou in de familie of in de genen?

Zit t nou in de familie of in de genen? Zit t nou in de familie of in de genen? klinisch genetische introductie 3 e congres werkgroep erfelijke borst- en eierstokkanker BVN Nieuwegein,18 april 2009 Dr. Jan C. Oosterwijk klinisch geneticus, UMCGroningen

Nadere informatie

2.1 Ovariumcarcinoom H2 EPIDEMIOLOGIE EN ETIOLOGIE

2.1 Ovariumcarcinoom H2 EPIDEMIOLOGIE EN ETIOLOGIE 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 H2 EPIDEMIOLOGIE EN ETIOLOGIE

Nadere informatie

Wanneer NET aan MEN doet denken

Wanneer NET aan MEN doet denken Wanneer NET aan MEN doet denken Prof. Dr. Bruno Lapauw Dienst Endocrinologie UZ Gent NET & MEN Infodag, 29 november 2015 Gent 1 Inhoud Wat is MEN? Wanneer aan MEN denken? Andere genetische syndromen bij

Nadere informatie

(MAP) Informatie over het ziektebeeld

(MAP) Informatie over het ziektebeeld MUTYH-geassocieerde polyposis (MAP) Informatie over het ziektebeeld Wat is MAP? Polyposis coli is een erfelijke aandoening die wordt D gekenmerkt door de ontwikkeling van poliepen in de dikke darm. De

Nadere informatie

Wat brengt 2015 voor de borstkliniek? Dr. Hetty Sonnemans Gynaecoloog 28-02-2015

Wat brengt 2015 voor de borstkliniek? Dr. Hetty Sonnemans Gynaecoloog 28-02-2015 Wat brengt 2015 voor de borstkliniek? Dr. Hetty Sonnemans Gynaecoloog 28-02-2015 Huisartsensymposium Borstkanker 35% van kankers bij vrouwen 1989-1993 5 jaars overleving borstkanker: 77% inmiddels 5 jaars

Nadere informatie

Promotor: Prof. dr. E.J. Kuipers Prof. dr. E.W. Steyerberg. Co-promotors: Dr. W.N.M. Dinjes Dr. M.E. van Leerdam Dr. A. Wagner

Promotor: Prof. dr. E.J. Kuipers Prof. dr. E.W. Steyerberg. Co-promotors: Dr. W.N.M. Dinjes Dr. M.E. van Leerdam Dr. A. Wagner Samenvatting van het proefschrift Celine H.M. Leenen Diagnostic strategies for early Lynch syndrome detection Promotiedatum: 28 januari 2015 Universiteit: Erasmus Universiteit Rotterdam Promotor: Prof.

Nadere informatie

Mee-naar-huis-neem boodschappen dec. 2016

Mee-naar-huis-neem boodschappen dec. 2016 COIG cursusdag Genoom & Genetica Mee-naar-huis-neem boodschappen dec. 2016 klinische moleculaire genetica klinisch genetisch redeneren ethische / maatschappelijke aspecten van erfelijkheidsonderzoek next

Nadere informatie

Richtlijn Erfelijke darmkanker 2007

Richtlijn Erfelijke darmkanker 2007 Concept Richtlijn Erfelijke darmkanker 2007 versie 7 1 november 2007 1 Opgesteld en geautoriseerd door: Vereniging Klinische Genetica Nederland In samenwerking met: Georganiseerd Landelijk Overleg van

Nadere informatie

ERFELIJKE TUMOREN RICHTLIJNEN VOOR DIAGNOSTIEK EN PREVENTIE STICHTING OPSPORING ERFELIJKE TUMOREN

ERFELIJKE TUMOREN RICHTLIJNEN VOOR DIAGNOSTIEK EN PREVENTIE STICHTING OPSPORING ERFELIJKE TUMOREN ERFELIJKE TUMOREN RICHTLIJNEN VOOR DIAGNOSTIEK EN PREVENTIE 2010 STICHTING OPSPORING ERFELIJKE TUMOREN Erfelijke tumoren: Richtlijnen voor diagnostiek en preventie Uitgave van de Stichting Opsporing Erfelijke

Nadere informatie

Dr. ir. J. van der Hoeven Dr. E. Lubbers. Het oncologie formularium

Dr. ir. J. van der Hoeven Dr. E. Lubbers. Het oncologie formularium Dr. ir. J. van der Hoeven Dr. E. Lubbers Het oncologie formularium Onder redactie van: Dr. ir. J. van der Hoeven Dr. E. Lubbers Het oncologie formularium Een praktische leidraad tweede, geheel herziene

Nadere informatie

BRCA themamiddag, zaterdag 31 oktober 2015. UMCG expertisecentrum borst - eierstokkanker. Welkom

BRCA themamiddag, zaterdag 31 oktober 2015. UMCG expertisecentrum borst - eierstokkanker. Welkom BRCA themamiddag, zaterdag 31 oktober 2015 UMCG expertisecentrum borst - eierstokkanker Welkom BRCA themamiddag, zaterdag 31 oktober 2015 UMCG expertisecentrum borst - eierstokkanker Welkom, namens de

Nadere informatie

Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie

Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Informatiebrochure Afdeling Pathologie VU medisch centrum Amsterdam Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Indicatiegebieden en bijbehorende Moleculaire Diagnostiek:

Nadere informatie

Patiëntenverenigingen

Patiëntenverenigingen Patiëntenverenigingen Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) Veel mensen worden geconfronteerd met kanker. Wat doe je met die ervaring? Sommige overlevers of hun naasten willen wat

Nadere informatie

Richtlijnen voor screening en follow-up bij Familiale Adenomateuze Polyposis (FAP)

Richtlijnen voor screening en follow-up bij Familiale Adenomateuze Polyposis (FAP) Richtlijnen voor screening en follow-up bij Familiale Adenomateuze Polyposis (FAP) 12/09/2007 Overzicht Patiënten met klassieke familiale adenomateuze polyposis (FAP) 1. Endoscopische follow-up na heelkunde

Nadere informatie

10 e Post O.N.S. Meeting. Ted Goossens Verpleegkundig specialist Oncologie SJG Weert

10 e Post O.N.S. Meeting. Ted Goossens Verpleegkundig specialist Oncologie SJG Weert 10 e Post O.N.S. Meeting Ted Goossens Verpleegkundig specialist Oncologie SJG Weert 1 BIOMARKERS, PERSONALISED MEDICINE EN (BIOBANKING) 2 Indeling: Definitie Geschiedenis Plaats in diagnostiek en therapie

Nadere informatie

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Dr. M.E. Hamaker Klinisch geriater mhamaker@diakhuis.nl Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Het bi-allelisch Lynch syndroom

Het bi-allelisch Lynch syndroom Het bi-allelisch Lynch syndroom Wat is het bi-allelisch Lynch syndroom? Het biallelisch Lynch syndroom is een erfelijke ziekte veroorzaakt door twee foutjes in het erfelijk materiaal waardoor kinderen

Nadere informatie

CONCEPT Richtlijn Erfelijke Darmkanker Revisie 2015

CONCEPT Richtlijn Erfelijke Darmkanker Revisie 2015 CONCEPT Richtlijn Erfelijke Darmkanker Revisie 2015 Conceptversie december 2014 Concept richtlijn Erfelijke darmkanker december 2014 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25

Nadere informatie

Mannen en BRCA1/2. Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009

Mannen en BRCA1/2. Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009 Mannen en BRCA1/2 Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009 Rudi van Dantzig Danser en choreograaf Risico borstkanker Bevolkingsrisico

Nadere informatie

Hoofdstuk 1, doelstellingen en algemene inleiding Ziektebeeld

Hoofdstuk 1, doelstellingen en algemene inleiding Ziektebeeld Hoofdstuk 1, doelstellingen en algemene inleiding Dit hoofdstuk bevat de inleiding van dit proefschrift en beschrijft de doelstelling en methoden van het onderzoek. Tevens komen hierin de geschiedenis

Nadere informatie

Instantiegegevens. Vragenlijst informatie. Overzicht vragenlijst. Gegenereerd op: :46:04. St. Ziekenhuis Rijnstate Adres: Postbus 9555

Instantiegegevens. Vragenlijst informatie. Overzicht vragenlijst. Gegenereerd op: :46:04. St. Ziekenhuis Rijnstate Adres: Postbus 9555 Gegenereerd op: 28-6-2013 17:46:04 Instantiegegevens Naam: St. Ziekenhuis Rijnstate Adres: Postbus 9555 Postcode: 6800TA Plaats: ARNHEM AGB: 06010535 Vragenlijst informatie Naam vragenlijst: SONCOS normen

Nadere informatie

Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie. Paul Fockens, MDL-arts AMC

Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie. Paul Fockens, MDL-arts AMC Nieuwe ontwikkelingen binnen de MDL-oncologie Paul Fockens, MDL-arts AMC Nieuwe ontwikkelingen MDL-oncologie De termen van 2012: Minimally invasive Patient centered Multi-modality Ageing population (Neo-)adjuvant

Nadere informatie

artseninformatie Zorgprogramma oncologie Multidisciplinair oncologisch handboek GezondheidsZorg met een Ziel

artseninformatie Zorgprogramma oncologie Multidisciplinair oncologisch handboek GezondheidsZorg met een Ziel i artseninformatie Zorgprogramma oncologie Multidisciplinair oncologisch handboek 2e editie 2010 GezondheidsZorg met een Ziel Kunstschilder Fons Roggeman: Kankercellen, 100 x 150 cm, uit Kankercyclus -

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 11 Nederlandse Samenvatting 113 Chapter 11 Dikke darmkanker (colorectaal carcinoom, CRC) is een veelvoorkomend gezwel in de westerse wereld en is na longkanker de belangrijkste oorzaak van sterfte aan

Nadere informatie

KWALITEITSUITVRAAG Verslagjaar 2014. DICA transparantieportaal Structuurindicatoren. Versie 2015.5

KWALITEITSUITVRAAG Verslagjaar 2014. DICA transparantieportaal Structuurindicatoren. Versie 2015.5 KWALITEITSUITVRAAG Verslagjaar 2014 DICA transparantieportaal Structuurindicatoren 1 Inhoudsopgave 1 Documenthistorie... 4 2 Verklaring coderingen... 5 3 ONCOLOGIE - Uitvraag over 2014... 6 3.1 ALGEMENE

Nadere informatie

Ziekte van von Hippel-Lindau Neurologische richtlijn hemangioblastoom Algemene informatie von Hippel-Lindau

Ziekte van von Hippel-Lindau Neurologische richtlijn hemangioblastoom Algemene informatie von Hippel-Lindau Disclaimer 1 januari 2015 De Richtlijnen van de afdeling Neurologie Erasmus MC zijn met zorg samengesteld op basis van de stand van de wetenschap ten tijde van het vaststellen van de Richtlijn. Deze Richtlijnen

Nadere informatie

Voorbij het 1000$ Genoom van diagnostiek naar screening

Voorbij het 1000$ Genoom van diagnostiek naar screening Voorbij het 1000$ Genoom van diagnostiek naar screening Rolf Sijmons Afdeling Genetica Op weg naar het 1000$ Genoom Een gen codeert voor 1 of (meestal) meerdere eiwitten Al ons DNA samen is ons GENOOM

Nadere informatie

Chapter 10. Nederlandse samenvatting

Chapter 10. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Hereditair Nonpolyposis Colorectaal Carcinoom, afgekort als (HNPCC), ook wel Lynch syndroom genoemd, is een autosomaal dominante erfelijke aandoening met een hoge penetrantie (80-85%),

Nadere informatie

FAP (Familiale adenomateuse polyposis)

FAP (Familiale adenomateuse polyposis) FAP (Familiale adenomateuse polyposis) Kenmerken Familiale Adenomateuse Polyposis (FAP) wordt gekenmerkt door het vóórkomen van honderden tot duizenden poliepen in de dikke darm (colon en rectum). De eerste

Nadere informatie

Factsheet Indicatoren NABON Breast Cancer Audit (NBCA) 2017

Factsheet Indicatoren NABON Breast Cancer Audit (NBCA) 2017 Factsheet en NABON Breast Cancer Audit (NBCA) 2017 Registratie gestart: 2009 Inclusie en exclusie criteria Inclusie Primaire mammacarcinomen waarbij de volgende tumorsoorten geïncludeerd worden: Alle tumorstadia,

Nadere informatie

K.B In werking B.S

K.B In werking B.S K.B. 11.9.2016 In werking 1.11.2016 B.S. 27.9.2016 Artikel 33bis GENETISCHE ONDERZOEKEN Wijzigen Invoegen Verwijderen 1. Moleculaire Biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven aandoeningen.

Nadere informatie

Erfelijkheid bij kanker

Erfelijkheid bij kanker bij zeldzame aandoeningen November 2014 Generiek zorgthema ten behoeve van zorgstandaarden voor zeldzame aandoeningen Auteur: Drs. S.A. Hendriks, VSOP Met adviezen en bijdragen van: Dr. F. J. Hes, klinisch

Nadere informatie

kanker in de familie hoe zit het met erfelijkheid?

kanker in de familie hoe zit het met erfelijkheid? kanker in de familie hoe zit het met erfelijkheid? Inhoud Voor wie is deze brochure? pagina 3 Risico s, oorzaken en kanker pagina 4 Hoe ontstaat erfelijke aanleg? pagina 9 Erfelijke kanker pagina 12 Onderzoek

Nadere informatie

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden?

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden? 21 mei 2011 Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden? Drs. Inge Smeets PGD arts en arts-onderzoeker Maastricht Universitair Medisch Centrum Themamiddag Jong en BRCA Borstkankervereniging

Nadere informatie

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Informatie over het ziektebeeld

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Informatie over het ziektebeeld Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Informatie over het ziektebeeld Wat is FAP? Familiaire adenomateuze polyposis (FAP) is een erfelijke ziekte die zich kenmerkt door het ontstaan van honderden poliepen

Nadere informatie

Factsheet Indicatoren NABON Breast Cancer Audit (NBCA) NBCA 2015 [2015.3.ZIN besluit verwerkt; 05-11- 2015]

Factsheet Indicatoren NABON Breast Cancer Audit (NBCA) NBCA 2015 [2015.3.ZIN besluit verwerkt; 05-11- 2015] Factsheet en NABON Breast Cancer Audit () 2015 [2015.3.ZIN besluit verwerkt; 05112015] Inclusiecriteria Nabon Breast Cancer Audit Inclusie Alle primaire invasieve mammacarcinomen volgens de WHO classificatie

Nadere informatie

Informatie voor de huisarts over. het Lynch syndroom (HNPCC)

Informatie voor de huisarts over. het Lynch syndroom (HNPCC) Informatie voor de huisarts over het Algemene aandachtspunten bij de begeleiding van patiënten met zeldzame ziekten Afhankelijk van het ziektebeeld kunnen bepaalde aandachtspunten in het overzicht niet

Nadere informatie

Juvenile polyposis : aspects of molecular genetics and histology on the pathogenesis of a precancerous syndrome van Hattem, W.A.

Juvenile polyposis : aspects of molecular genetics and histology on the pathogenesis of a precancerous syndrome van Hattem, W.A. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Juvenile polyposis : aspects of molecular genetics and histology on the pathogenesis of a precancerous syndrome van Hattem, W.A. Link to publication Citation for

Nadere informatie

Invulformulier SONCOS-normen & NVvH-minimumnormen

Invulformulier SONCOS-normen & NVvH-minimumnormen Invulformulier SONCOS-normen & NVvH-minimumnormen 05-03-2014 1 Inhoudsopgave 1 Verklaring coderingen... 4 2 SONCOS - NVvH kwaliteitsnormen - Uitvraag 2014... 5 2.1 ALGEMENE DEEL... 5 2.2 MAMMACARCINOOM...

Nadere informatie

Mee-naar-huis-neem boodschappen 2015

Mee-naar-huis-neem boodschappen 2015 COIG cursusdag klinische genetica in de interne geneeskunde Mee-naar-huis-neem boodschappen 2015 Hes Bredenoord Bongers & Deegens Helderman-van der Enden & Rennenberg Hoedemaekers & Postema Menko en Smorenburg

Nadere informatie

De psychosociale zorg bij erfelijkheidsonderzoek naar kanker in Nederland. Een landelijke inventarisatie

De psychosociale zorg bij erfelijkheidsonderzoek naar kanker in Nederland. Een landelijke inventarisatie De psychosociale zorg bij erfelijkheidsonderzoek naar kanker in Nederland Een landelijke inventarisatie Auteurs: Marieke Groenendijk (0102733) Sanne Vijlbrief (0103446) Begeleiders: Dr. E.M.A. Bleiker

Nadere informatie

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg Hersenmetastasen Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg Hersenmetastasen (HM) + Introductie + Enkele cijfers. + Wanneer denken we aan HM? + Behandeling van HM (Landelijke

Nadere informatie

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP)

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Familiaire Adenomateuze Polyposis: wat nu? U bent zelf, of in uw naaste omgeving geconfronteerd met Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP), ook wel polyposis genoemd.

Nadere informatie

De betekenis van de IC voor kankerpatiënten.en andersom..!

De betekenis van de IC voor kankerpatiënten.en andersom..! De betekenis van de IC voor kankerpatiënten.en andersom..! 7 e Rotterdamse internistendag, 13 november 2014 Monique Bos Internist-oncoloog, Reinier de Graaf Groep, Delft 01-12-2014 1 Disclosures None 01-12-2014

Nadere informatie

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen In onze bevolking heeft iedere vrouw een risico van ongeveer 10% om in de loop van haar leven borstkanker te krijgen en 1,5% om eierstokkanker

Nadere informatie

Inhoud. Voor wie is deze brochure? pagina 3. Wat is kanker? pagina 4. Kanker in de familie pagina 6. Hoe ontstaat erfelijke aanleg?

Inhoud. Voor wie is deze brochure? pagina 3. Wat is kanker? pagina 4. Kanker in de familie pagina 6. Hoe ontstaat erfelijke aanleg? Inhoud Voor wie is deze brochure? pagina 3 Wat is kanker? pagina 4 Kanker in de familie pagina 6 Hoe ontstaat erfelijke aanleg? pagina 7 HNPCC pagina 9 Erfelijkheidsonderzoek pagina 11 Controle-onderzoek

Nadere informatie

Hormonale therapie bij kanker. Basiscursus oncologie M. Bontenbal, ErasmusMC Rotterdam

Hormonale therapie bij kanker. Basiscursus oncologie M. Bontenbal, ErasmusMC Rotterdam Hormonale therapie bij kanker Basiscursus oncologie M. Bontenbal, ErasmusMC Rotterdam HORMONALE AFHANKELIJKHEID mamma ; endometrium ; prostaat en tumoren normaal carcinoom gereguleerde groei en apoptose

Nadere informatie

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Informatie over het ziektebeeld

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Informatie over het ziektebeeld Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Informatie over het ziektebeeld Wat is FAP? Familiaire adenomateuze polyposis (FAP) is een erfelijke ziekte die zich kenmerkt door het ontstaan van honderden poliepen

Nadere informatie

MARKEN, verhoogd risico op borstkanker

MARKEN, verhoogd risico op borstkanker MARKEN, verhoogd risico op borstkanker Uitwerking van de voorlichtingsavond dd 5-10-2011 in de Patmoskerk, Marken Mw R. Kaas oud-screeningsarts en genealoog, Mw I Kluijt klinisch geneticus Bij de inwoners

Nadere informatie

Samenvatting van dr. J.J. Koornstra (maag-darm-leverarts) en prof. dr. R.M.W.Hofstra

Samenvatting van dr. J.J. Koornstra (maag-darm-leverarts) en prof. dr. R.M.W.Hofstra Medische Publieksacademie UMCG Thema: Dikkedarmkanker Samenvatting van dr. J.J. Koornstra (maag-darm-leverarts) en prof. dr. R.M.W.Hofstra (moleculair geneticus). Dikkedarmkanker is één van de meest voorkomende

Nadere informatie

Disclosure belangen sprekers

Disclosure belangen sprekers Disclosure belangen sprekers Francien van Nederveen, patholoog PAL Dordrecht Mariette Schoofs, internist-endocrinoloog Albert Event, Albert Schweizer ziekenhuis, 19 maart 2014 (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

02/03/2010 P. Schöffski 29

02/03/2010 P. Schöffski 29 Mammographie 02/03/2010 P. Schöffski 29 Evolutie van de kanker mortaliteit bij mannen (USA 1930-2000) 100 Rate Per 100,000 Lung & bronchus 80 60 40 Stomach Colon & rectum Prostate 20 Pancreas 0 Leukemia

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 "Artikel 33bis. 1. Moleculaire Biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven aandoeningen." "K.B. 31.8.2009" (in werking 1.11.2009) "A." + "

Nadere informatie

Kinderen en kanker. H. van den Berg M.D. van de Wetering (redactie)

Kinderen en kanker. H. van den Berg M.D. van de Wetering (redactie) Kinderen en kanker H. van den Berg M.D. van de Wetering (redactie) Boom Inhoud Voorwoord, H. van den berg, M.D. van de Wetering 7 1 Kanker en erfelijkheid, I. Kluijt 9 2 Radiodiagnostiek, A.M.J.B. Smets

Nadere informatie

Hoe vaak komt de ziekte van Von Hippel-Lindau voor? De ziekte van Von Hippel-Lindau komt bij één op de 40.000 mensen voor.

Hoe vaak komt de ziekte van Von Hippel-Lindau voor? De ziekte van Von Hippel-Lindau komt bij één op de 40.000 mensen voor. De ziekte van Von Hippel-Lindau Wat is de ziekte van Von Hippel-Lindau? De ziekte van Von Hippel-Lindau is een erfelijke ziekte waarbij jongeren en volwassenen een verhoogde kans hebben op het krijgen

Nadere informatie

Ziekte van von Hippel Lindau

Ziekte van von Hippel Lindau Ziekte van von Hippel Lindau Kenmerken De ziekte van von Hippel Lindau (VHL) is een zeldzame erfelijke aandoening die wordt gekenmerkt door goed- of kwaadaardige gezwellen (tumoren) op verschillende plaatsen

Nadere informatie

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016 Hersenmetastasen Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016 Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Sneldiagnostiek in de oncologische zorg

Sneldiagnostiek in de oncologische zorg Sneldiagnostiek in de oncologische zorg Tessa Bouwhuis, MSc en Martina Hoever, BSc 1 Inhoud presentatie Opdrachtformulering project sneldiagnostiek Werkwijze opzetten sneldiagnostiek Shared resources Uitwerking

Nadere informatie

H4 REPRODUCTIEVE VRAAGSTUKKEN Uitgangsvraag

H4 REPRODUCTIEVE VRAAGSTUKKEN Uitgangsvraag 682 683 684 685 686 687 688 689 H4 REPRODUCTIEVE VRAAGSTUKKEN Uitgangsvraag Welke counseling en advisering is wenselijk ten aanzien van anticonceptie, kinderwens, zwangerschap en preventie van overdragen

Nadere informatie

Big trouble? Het Big 5 palet. Het Big 5 palet. Gevolgen overgewicht breder dan Big 5. Overgewicht. Relatie tussen overgewicht, diabetes, kanker

Big trouble? Het Big 5 palet. Het Big 5 palet. Gevolgen overgewicht breder dan Big 5. Overgewicht. Relatie tussen overgewicht, diabetes, kanker Big trouble? Het Big 5 palet Hart- en vaatziekten Astma / COPD Depressie B.H.R. Wolffenbuttel Afd. Endocrinologie & Stofw. ziekten Universitair Medisch Centrum Groningen Welke belangrijke risicofactor

Nadere informatie

Hoe weet ik of ik lynchsyndroom heb? Erfelijke dikke darm- en baarmoederkanker

Hoe weet ik of ik lynchsyndroom heb? Erfelijke dikke darm- en baarmoederkanker Lynchsyndroom Erfelijke dikke darm- en baarmoederkanker Alhoewel er ieder jaar 12.000 mensen te horen krijgen dat ze dikke darmkanker hebben, is de kans op het ontwikkelen van deze ziekte voor de meesten

Nadere informatie

Oncogenetica. bij zeldzame aandoeningen. Mei 2013. Generiek zorgthema ten behoeve van zorgstandaarden voor zeldzame aandoeningen

Oncogenetica. bij zeldzame aandoeningen. Mei 2013. Generiek zorgthema ten behoeve van zorgstandaarden voor zeldzame aandoeningen Oncogenetica bij zeldzame aandoeningen Mei 2013 Generiek zorgthema ten behoeve van zorgstandaarden voor zeldzame aandoeningen Auteur: Drs. S.A. Hendriks, VSOP Met adviezen en bijdragen van: Dr. F. J. Hes,

Nadere informatie

5.2.1.3 Restrisico na laboratoriumtesten (tekst 2008, update in 2014)

5.2.1.3 Restrisico na laboratoriumtesten (tekst 2008, update in 2014) 53 54 55 56 57 58 59 530 53 53 533 534 535 536 537 538 539 540 54 54 543 544 545 546 547 548 549 550 55 55 553 554 555 556 557 558 559 560 56 56 563 564 565 566 567 568 569 570 57 57 573 574 575 5...3

Nadere informatie

Oncologische zorg: beschikbare therapieën en diagnostische middelen. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 27 september 2014

Oncologische zorg: beschikbare therapieën en diagnostische middelen. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 27 september 2014 Oncologische zorg: beschikbare therapieën en diagnostische middelen Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 27 september 2014 Beschikbare therapieën chirurgie radiotherapie: inwendig of uitwendig,

Nadere informatie

Factsheet NABON Breast Cancer Audit (NBCA)

Factsheet NABON Breast Cancer Audit (NBCA) Factsheet NABON Breast Cancer Audit () [1.0.; 15-09-] Registratie gestart: 2011 Als algemene voorwaarde voor het meenemen van een patiënt in de berekening van de kwaliteitsindicatoren is gesteld dat ten

Nadere informatie

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN INTERLINE MAMMACARCINOOM 2 dec 2008 ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Inleiding De werkafspraak en het Interlineprogramma is samengesteld door Chirurgen Isalaklinieken:

Nadere informatie

Overzicht. Erfelijke vormen van kanker. Preventie van erfelijke kanker: Het belang van een landelijke registratie

Overzicht. Erfelijke vormen van kanker. Preventie van erfelijke kanker: Het belang van een landelijke registratie Forum Biotechnologie & Genetica 10 april 2013 Preventie van erfelijke kanker: Het belang van een landelijke registratie Hans F.A.Vasen MD Stichting Opsporing Erfelijke Tumoren Leiden, Nederland Overzicht

Nadere informatie