Empirisch onderzoek naar de geldigheid van algemene bankvoorwaarden anno 2012.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Empirisch onderzoek naar de geldigheid van algemene bankvoorwaarden anno 2012."

Transcriptie

1 Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar Empirisch onderzoek naar de geldigheid van algemene bankvoorwaarden anno Masterproef van de opleiding Master in de rechten Ingediend door Ann-Sophie Haghedooren (studentennr ) Promotor: R. Steennot Commissaris: M. De Muynck

2

3 Voorwoord De keuze van het onderwerp van mijn Masterproef werd gemaakt in het licht van mijn groeiende interesse in het financieel-economisch recht. Sindsdien is deze alleen maar blijven stijgen. Daarvoor wil ik in het bijzonder Professor Reinhard Steennot bedanken die met zijn boeiende colleges zeker een meerwaarde toevoegt aan het lessenpakket. Verder gaf deze empirische studie mij de kans om de theorie van de afgelopen vijf jaren in de praktijk om te zetten. Het was een ideale gelegenheid om de vergaarde kennis nog eens op te frissen. Samen met deze Masterproef loopt een periode van vijf jaar studie ten einde. Van deze gelegenheid wil ik dan ook gebruik maken om enkele personen te bedanken. In de eerste plaats wil ik mijn ouders bedanken dat zij mij de kans gegeven hebben deze studie aan te vatten en voor steun die zij mij daarbinnen én daarbuiten altijd zijn blijven verlenen. Bedankt aan al de mensen die zich de moeite getroost hebben kleine en grotere stukken van deze Masterproef na te lezen. Waaronder papa, mama, Pieter-Jan en Lisa. Bedankt! Daarnaast wil ik Lisa de Mûelenaere in het bijzonder bedanken. Om er altijd voor mij te zijn, zonder jou zouden de afgelopen vijf jaar niet geweest zijn, wat ze nu zijn geweest. I

4

5 Inhoudstafel DEEL I: INLEIDING... 1 DEEL II: KWALIFICATIE EN CORRECTIEMECHANISMEN KWALIFICATIE CORRECTIEMECHANISMEN Gemeen recht Bijzonder recht Wet Marktpraktijken Wet Betalingsdiensten Wet tot instelling van een basisbankdienst Overige wetgeving DEEL III: TEGENSTELBAARHEID VAN ALGEMENE VOORWAARDEN GEMEEN RECHT Tegenstelbaarheid Clausules met betrekking tot de kennisname en ontvangst van de algemene voorwaarden BIJZONDERE WETGEVING Wet Marktpraktijken Wet Betalingsdiensten EMPIRISCH ONDERZOEK Begrijpelijkheid van de algemene voorwaarden Aanvaardingsclausules BESLUIT DEEL IV: HET FILTRAGEBEDING GEMEEN RECHT BIJZONDERE WETGEVING Wet Marktpraktijken Wet Betalingsdiensten EMPIRISCH ONDERZOEK BESLUIT DEEL V: EENZIJDIG WIJZIGINGSRECHT GEMEEN RECHT BIJZONDER RECHT Wet Marktpraktijken Wet Betalingsdiensten Verhouding Wet Marktpraktijken en Wet Betalingsdiensten HET EMPIRISCH ONDERZOEK Wijzigen van het raamcontract Wet Marktpraktijken Wet Betalingsdiensten Wijziging van rentevoeten, tarieven en kosten Wet Marktpraktijken Wet Betalingsdiensten... 59

6 4. BESLUIT DEEL VI: BEËINDIGING VAN DE REKENING GEMEEN RECHT Opzegging Uitdrukkelijk ontbindend beding BIJZONDERE WETGEVING Wet Marktpraktijken Opzegging Uitdrukkelijk ontbindend beding Wet Betalingsdiensten Wet tot instelling van een basisbankdienst EMPIRISCH ONDERZOEK Gemeen recht Terminologie Formulering van de clausule Vertrouwenscrisis Opzeggingstermijn bij contracten van onbepaalde duur Wet Marktpraktijken Wet Betalingsdiensten Wet tot instelling van een basisbankdienst Besluit DEEL VII: AANSPRAKELIJKHEID EN EXONERATIE GEMEEN RECHT BIJZONDER RECHT Wet Marktpraktijken Wet Betalingsdiensten EMPIRISCH ONDERZOEK Verkapte exoneratiebedingen Overmacht Verbintenisbepalend beding Verjaringstermijn Exoneratie bij een essentiële verplichting Aard van de fout Auteur van de fout Aard van de schade Beperking schadevergoeding Vervalste opdrachten Niet-toegestane betaling Gemeen recht Wet Betalingsdiensten BESLUIT DEEL VIII: COMPENSATIEBEDING EN BEDING VAN EENHEID VAN REKENING GEMEEN RECHT Compensatiebeding Beding van eenheid van rekening BIJZONDERE WETGEVING

7 3. EMPIRISCH ONDERZOEK Compensatiebeding Beding van eenheid van rekening BESLUIT DEEL IX: CONCLUSIE BIBLIOGRAFIE BIJLAGEN

8

9 DEEL I: Inleiding 1. In dit werk wordt gepoogd een empirische studie uit te voeren naar de geldigheid van algemene bankvoorwaarden. 2. Algemene voorwaarden spelen een grote rol in onze alledaagse rechtsbetrekkingen. Hun belang wordt echter vaak onderschat. Indien een persoon een contract met de bank sluit, zal zij vaak geen inspanningen leveren om ook daadwerkelijk de bankvoorwaarden te lezen. Hiervoor kan als reden gegeven worden dat zij meestal een heel omvangrijke bundel uitmaken. Ook zal men als leek waarschijnlijk niet ten volle begrijpen wat nu daadwerkelijk in de voorwaarden wordt omschreven. Hierdoor is het voor de financiële instelling mogelijk om zich veel rechten toe te eigenen. Als gevolg hiervan is het nodig dat er reglementering bestaat om de cliënt te beschermen. Vaak zal men moeten teruggevallen op het gemeen recht, maar de wetgever heeft ook inspanningen geleverd om bijzondere wetgeving in te voeren teneinde de consument te beschermen. 3. De bedoeling van deze masterproef is dan ook na te gaan in hoeverre verschillende clausules in de algemene bankvoorwaarden van KBC-bank, AXA-bank en de Banca Monte Paschi Belgio in overeenstemming zijn met het geldende recht. Vooreerst zal per hoofdstuk een theoretisch deel worden beschreven, zodat de clausule in een breed kader kan worden gesitueerd. Structureel zullen deze clausules dan in het empirisch onderzoek getoetst worden aan het gemeen recht, de Wet Marktpraktijken en de Wet Betalingsdiensten. Occasioneel zal ook nagekeken worden of de bankvoorwaarden in overeenstemming zijn met de Wet tot instelling van een basis-bankdienst. De clausules die getoetst werden in dit werk, werden gekozen aan de hand van hun belang in de bank-cliënt relatie en de interessante juridische vraagstukken die zij opleverden. De beperking van dit werk bestaat er dan ook in dat het geen omvattende studie bevat van het gehele reglement van de verschillende banken. 4. In DEEL I wordt weergegeven wat algemene voorwaarden nu precies zijn en welke correctiemechanismen hierop kunnen inspelen. DEEL II behandelt het hoogst belangrijke onderdeel omtrent de tegenstelbaarheid van de algemene voorwaarden. In de andere delen wordt getracht een grondige analyse weer te geven omtrent afleidingsopdrachten, de eenzijdige wijziging, de 1 P a g i n a

10 beëindiging van het contract, exoneratie en compensatie. Hierbij zal gekeken worden naar de juridische voorschriften en twistpunten in de rechtsleer en rechtspraak. Tenslotte zullen de algemene bevindingen in een conclusie worden weergegeven. 2 P a g i n a

11 DEEL II: Kwalificatie en correctiemechanismen 1. Kwalificatie INLEIDING 5. De relatie tussen de bank en haar cliënt is vandaag de dag doorgaans gestandaardiseerd. Dit is mede het gevolg van het stijgende aantal rechtsbetrekkingen. In dit proces van standaardisering maakt de bank dan ook fervent gebruik van algemene bankvoorwaarden. 6. Algemene voorwaarden worden gekwalificeerd als standaardovereenkomsten. Dit zijn contracten die geregeld aan bepaalde rechtsbetrekkingen ten grondslag worden gelegd. De inhoud hiervan bestaat geheel of voor een deel uit een vaste bundel van bedingen die vooraf schriftelijk is opgesteld voor een groot aantal gevallen en waarin het aanvullend recht wordt gepreciseerd, aangevuld of uitgeschakeld. 1 Gezien de algemene bankvoorwaarden eenzijdig door de bank worden opgesteld, nemen ze de vorm aan van toetredingscontracten. 2 Door zijn inferieure positie 3 beschikt de cliënt niet over een mogelijkheid tot onderhandelen. 4 Hij heeft enkel de keuze om te verwerpen of te aanvaarden (take it or leave it). 5 Bovendien is de keuze om naar de concurrentie over te stappen min of meer een illusie indien het gaat om noodzakelijke goederen of diensten, 6 want daar ziet men vaak dezelfde bedingen terugkeren. 7 De rol van de wilsautonomie 8 wordt zo beperkter. 9 1 R. KRUITHOF, H. MOONS en C. PAULUS, Overzicht van rechtspraak ( ) Verbintenissen, TPR 1975, ; W. VAN GERVEN, Verbintenissen deel 1, Leuven, Acco, 1998, 24.; R. SMITS, S. STIJNS en K. VANDERSCHOT, Algemene Bankvoorwaarden in B. TILLEMAN en B. DU LAING (eds.), Bankcontracten, Brugge, Die Keure, 2004, 3.; E. WYMEERSCH, R. STEENNOT en M. TISON, Overzicht van rechtspraak Privaat bankrecht ( ), Financial Law Institute, Working Paper Series, 2008, losbl., 72, /sol3/papers.cfm?abstract_id= A. BRUYNEEL, Opération de banque et droits de la consommation in P. OMMESLAGHE, Mélanges offerts à Pierre Van Ommeslaghe, Brussel, Bruylant, 2000, 359.; R. STEENNOT, Elektronisch betalingsverkeer, Antwerpen, Intersentia, 2002, ; L. CORNELIS en I. CLAEYS, Tegenstelbaarheid algemene bankvoorwaarden in J.-P. BUYLE en M. TISON (eds.), Algemene bankvoorwaarden, Les conditions générales bancaires, Brussel, Bruylant, 2005, ; R. STEENNOT, Giraal en elektronisch betalingsverkeer, Mechelen, Kluwer, 2011, Een cliënt van de bank heeft heel weinig onderhandelingsmacht. Zij is economisch niet belangrijk genoeg om een wijziging van de algemene voorwaarden te kunnen afdwingen. De overstap naar een andere bank is ook geen oplossing omdat alle banken algemene voorwaarden hanteren die min of meer gelijkwaardig zijn. 4 R. SMITS, S. STIJNS en K. VANDERSCHOT, Algemene Bankvoorwaarden in B. TILLEMAN en B. DU LAING (eds.), Bankcontracten, Brugge, Die Keure, 2004, 3. 5 R. STEENNOT, Giraal en elektronisch betalingsverkeer, Mechelen, Kluwer, 2011, A. GELDHOF, Toetredingscontracten en algemene contractvoorwaarden in L. DE KEYSER, E. DIRIX, CH. SLUYTS, A. VAN GELDER (eds.), Bijzondere overeenkomsten: commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Antwerpen, Kluwer, losbl.,2.; P. OMMESLAGHE, Droits des obligations, Brussel, Presses universitaires de Bruxelles, 2000, 186.; W. VAN GERVEN en S. COVEMAEKER, Verbintenissenrecht, Leuven, Acco, 2001, R. STEENNOT, Giraal en elektronisch betalingsverkeer, Mechelen, Kluwer, 2011, P a g i n a

12 VOOR- EN NADELEN 7. Het gebruik van algemene bankvoorwaarden biedt de bank verschillende voordelen. Het creëert een sluitend en abstract juridisch kader dat algemeen toepasbaar is en kort daarnaast de onderhandelingsfase met de cliënt aanzienlijk in. Verder is het mogelijk om de relatie met de cliënt te rationaliseren. De economische risico s kunnen deskundig worden ingeschat zodat het mogelijk is een realistische kostprijsberekening uit te voeren. 10 Daartegenover staat dat de cliënt voorafgaand aan de sluiting van het contract over volledige informatie kan beschikken omtrent zijn rechten en verplichtingen en de diensten die de bank levert. Samengevat lijkt het dat algemene bankvoorwaarden een positieve invloed hebben op de rechtszekerheid en voorspelbaarheid. Het zou echter naïef zijn te geloven dat de superieure positie van de banken nooit het contractuele evenwicht doorbreekt. Hierdoor kunnen misbruiken ontstaan. De wetgever heeft echter geprobeerd dit te voorkomen door het invoeren van bijzondere wetgeving. Deze wetgeving wordt hierna besproken in het tweede deel correctieven. GEBRUIKEN GEDRAGSCODE 8. Vaak voorzien algemene bankvoorwaarden in de aanvullende werking van bancaire gebruiken. Meestal wordt de toepassing voorzien in een clausule maar dergelijk uitdrukkelijk beding is overbodig ingevolge de artikelen 1135 en 1160 BW. De stilzwijgende toestemming van de partijen wordt verondersteld. 11 Er bestaat slechts één vereiste opdat gejbruiken toepasselijk zouden zijn: zij moeten nationaal of internationaal algemeen toegepast worden. Deze gebruiken kunnen wijzigen in 8 Het principe van de wilsautonomie houdt in dat partijen vrij zijn om de inhoud van het contract overeen te komen en zo hun eigen rechten en plichten naar goeddunken kunnen regelen: R. STEENNOT, De impact van het privaat financieel recht op de wilsautonomie, de contractvrijheid en het consensualisme, Financial Law Institute, Working Paper Series, 2010, loslbl., 1. 9 P. OMMESLAGHE, Droits des obligations, Brussel, Presses universitaires de Bruxelles, 2000, R. KRUITHOF, H. MOONS, en C. PAULUS, Overzicht van rechtspraak ( ) Verbintenissen, TPR 1975, 445.; J-F. LECLERCQ, Quelques aspects des contrats standardisés, Brussel, Ed. de l Université de Bruxelles, 1982, 9-10.; M. BOSMANS, Standaardbedingen in M. STORME en H.BOCKEN, Verbintenissenrecht, Gent, 1984, 33.; M. TAVERNE en M. VAN RUYMBEKE, Les clauses relatives à l opposabilité et à la formation du contrat dans les conditions générales in La rédaction des conditions générales contractuelles: aspects juridiques et pratiques, Gent, Story- Scientia, 1985, 9.; A. WILLEMS, Conditions génerales bancaires in J.-P. BUYLLE en M. TISON (eds.), Algemene bankvoorwaarden, Les conditions générales bancaires, Brussel, Bruylant, 2005, 17.; I. CLAEYS, De tegenstelbaarheid van algemene bankvoorwaarden - een viertal scenario s in B. TILLEMAN en A. VERBEKE, Actualia vermogensrecht, Brugge, Die Keure, 2005, 458.; K. VANDERSCHOT, Instemming met algemene voorwaarden: kennisname- en aanvaardingsclausules in S. STIJNS en K. VANDERSCHOT (eds.), Contractuele clausules rond de (niet-) uitvoering en de beëindiging van contracten, Antwerpen, Intersentia, 2006,2.; M. BERLINGIN, Règlement général des opérations in M. BERLINGIN (ed.), Les conditions générales, Leuven, Anthemis, 2009, A. WILLEMS, Conditions génerales bancaires in J.-P. BUYLE en M. TISON (eds.), Algemene bankvoorwaarden, Les conditions générales bancaires, Brussel, Bruylant, 2005, P a g i n a

13 de tijd. Dit betekent echter niet dat de bank zich de mogelijkheid verschaft om de bankvoorwaarden eenzijdig te wijzigen. Dit zou in strijd zijn met art. 74, 4 WMPC Daarnaast kan een bank in zijn algemene voorwaarden bepalen dat zij onderworpen is aan de Gedragscode van de Belgische vereniging der banken. Deze gedragscode bevat de regels die de banken en de spaarbanken volgen in hun relatie met de particuliere cliënten 13 en legt verder zeven basisbeginselen vast waaraan een bank zich dient te houden. 14 De laatste versie van deze gedragscode dateert van 1 december WAAROM GEEN UNIFORME BUNDEL ALGEMENE VOORWAARDEN? 10. De algemene voorwaarden verschillen in België van bank tot bank, in Nederland werkt men met één bundel algemene voorwaarden voor alle banken. Een meerderheid van de rechtsleer in België raadt uniforme algemene voorwaarden af met de reden dat er een te grote rigiditeit zou bestaan bij het opstellen en het wijzigen ervan. Eind jaren tachtig is er echter een poging ondernomen tot het opstellen van zo n algemene bundel door de professoren Glansdorff en Braeckmans. Dit heeft echter niet geleid tot een éénvormig model E. WYMEERSCH en R. STEENNOT, Overzicht van Rechtspraak Privaat Bankrecht ( ), Financial Law Institute, Working Paper Series, 2008, losbl (laatste consultatie 6 maart 2012) ; A. WILLEMS, Conditions génerales bancaires in J.-P. BUYLE en M. TISON (eds.), Algemene bankvoorwaarden, Les conditions générales bancaires, Brussel, Bruylant, 2005, openheid en duidelijke informatie; dialoog; discretie en vertrouwelijkheid; vaardigheid en bekwaamheid; veiligheid en betrouwbaarheid; integriteit van het banksysteem en het oplossen van problemen 15 K. BYTTEBIER, Algemene bankvoorwaarden en girale betaalinstrumenten in CENTRUM VOOR BEROEPSVERVOLMAKING IN DE RECHTEN (ed.), Actuele ontwikkelingen in de rechtsverhouding tussen bank en consument, Antwerpen, Maklu, 1994, P a g i n a

14 2. Correctiemechanismen 11. In de rechtspraak en de wetgeving bestaan er een aantal correctiemechanismen om het onevenwicht tussen contractspartijen te verzachten. Op deze manier wordt getracht evenwichtige onderhandelingen te bekomen. Inzake toetredingscontracten specifiek, is er echter geen bijzondere wetgeving opgesteld. Daaruit volgt dat misbruiken enkel kunnen worden aangevochten met behulp van de algemene regels vervat in het verbintenissenrecht en andere bijzondere wetgeving Gemeen recht 12. Het basisprincipe betreffende de uitvoering van overeenkomsten staat beschreven in art BW; alle overeenkomsten die wettig zijn aangegaan, strekken degenen die deze hebben aangegaan tot wet ( pacta sunt servanda ). 16 Wettig aangegane overeenkomsten zijn degene die voldoen aan de voorwaarden beschreven in art BW. 17 WILSGEBREKEN 13. Art BW beschrijft drie gebreken in de toestemming: dwaling, bedrog en geweld. Men voegt daar soms de benadeling aan toe. Wanneer er in een toetredingscontract een wilsgebrek voorkomt, dan is de sanctie de nietigheid. INTERPRETATIEREGEL 14. In het Burgerlijk Wetboek gaat men uit van het principe gesteld in art BW inzake de interpretatie van overeenkomsten. Hierin wordt bepaald dat een overeenkomst geïnterpreteerd moet worden volgens de gemeenschappelijke wil van beide partijen, veeleer dan dat zij zich aan de letterlijke zin van de woorden moet houden. 18 Het bestaan en de draagwijdte van deze bepaling wordt op soevereine wijze door de feitenrechter beoordeeld, voor zover hij de bewoordingen van de akte niet miskent. 19 De artikelen en BW bevatten dwingende hulpregels 16 J-F. LECLERCQ, Quelques aspects des contrats standardisés, Brussel, Ed. de l Université de Bruxelles, 1982, 74.; M. BOSMANS, Standaardbedingen in M. STORME en H. BOCKEN (eds.), Verbintenissenrecht, Gent, 1984, 53.; P. OMMESLAGHE, Droits des obligations, Brussel, Presses universitaires de Bruxelles, 2000, Toestemming, bekwaamheid, voorwerp en oorzaak. 18 P. OMMESLAGHE, Droits des obligations, Brussel, Presses universitaires de Bruxelles, 2000, Cass. 18 september 1981, Arr. Cass., , 99.; Cass. 25 maart 1982, Arr. Cass., , P a g i n a

15 omtrent het achterhalen van deze gemeenschappelijke wil. 20 cassatie leiden. 21 Schending van deze regels kan tot Traditioneel gezien is het slechts gerechtvaardigd om art BW toe te passen indien de bewoordingen niet duidelijk zijn, dus in het geval van dubbelzinnigheid. 22 Er zijn echter auteurs 23 die de stelling verdedigen dat ook duidelijke bewoordingen geïnterpreteerd mogen worden, indien deze bewoordingen niet overeenstemmen met de werkelijke wil van de partijen Het Burgerlijk Wetboek reikt twee artikelen aan die een rol kunnen spelen indien de gemeenschappelijke wil der partijen niet duidelijk moest blijken; deze zijn art en 1602 BW. 25 Uit art BW volgt dat indien er een onduidelijkheid bestaat omtrent een beding, deze wordt uitgelegd tegen de bedinger en dus in het voordeel van degene die zich verbonden heeft. In geen geval kan het beding nietig worden verklaard. In de rechtspraak en rechtsleer gaat men er redelijkerwijze van uit dat degene van wie de algemene voorwaarden uitgaan, deze in zijn voordeel heeft opgesteld en de voorwaarden zodus tegen zichzelf moeten worden uitgelegd. Art BW biedt een gelijkaardig middel aan de rechter indien het toetredingscontract een verkoopovereenkomst betreft; ieder duister of dubbelzinnig beding wordt tegen de verkoper uitgelegd. Met deze interpretatieregels wordt de vermoedelijk zwakkere partij beschermd. 26 Volgens art BW is dit degene die zich verbonden heeft en volgens art is dit in elk geval de koper, ongeacht of die bedongen of zich verbonden heeft. 27 Bestaat er geen dubbelzinnigheid of 20 Cass. 22 maart 1979, RW , 2238.; A. DE BOECK, Uitlegging van overeenkomsten, in E. DIRIX, A. VAN OEVELEN, Bijzondere overeenkomsten. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Mechelen, Kluwer, 2010, losbladig, R. DEKKERS, Handboek burgerlijk recht. III : Verbintenissen, bewijsleer, gebruikelijke contracten, Antwerpen, Intersentia, 2007, H. DE PAGE, Traité élémentaire de droit civil belge, II, Brussel, Bruylant, 1964, Cass. 30 januari 1947, R.C.J.B. 1947, 219, noot M. DABIN. 24 I. DEMUYNCK, Interpretatie van verzekeringsovereenkomsten, DCCR 2002, R. KRUITHOF, H. MOONS en C. PAULUS, Overzicht van rechtspraak ( ) Verbintenissen, TPR 1975, A. GELDHOF en M. HOEBEECK, Toetredingscontracten en algemene contractvoorwaarden, in X., Bijzondere overeenkomsten. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Mechelen, Kluwer, losbl., 2.; A. WILLEMS, Conditions génerales bancaires in J.-P. BUYLE en M. TISON, Algemene bankvoorwaarden, Les conditions générales bancaires, Brussel, Bruylant, 2005, ; M. BERLINGIN, Règlement général des opérations in M. BERLINGIN (ed.), Les conditions générales, Leuven, Anthemis, 2009, Luik 25 april 1996, JLMB 1996, 1369, noot P. WÉRY.; A. CRUQUENAIRE, L incidence du droit commun des obligations sur les règles d interprétation préférentielle: réflexions à partir de l exemple des contrats relatifs au droit d auteur, TBBR 2008, 600.; A. DE BOECK, Uitlegging van overeenkomsten, in E. DIRIX, A. VAN OEVELEN, Bijzondere overeenkomsten. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Mechelen, Kluwer, 2010, losbl, P a g i n a

16 aanhoudende twijfel, dan mag er ook geen gebruik worden gemaakt van deze bepalingen. 28 De voorkeursinterpretatieregels zijn m.a.w. ondergeschikt aan art BW. 16. Bepaalde aspecten van art BW zijn bediscussieerbaar. De partij in wiens voordeel het beding is gestipuleerd, wordt beschouwd als degene die bedongen heeft en de partij in wiens nadeel het beding is gestipuleerd, wordt geacht zich te hebben verbonden. 29 Het is echter niet altijd het geval dat degene die het beding heeft opgesteld in werkelijkheid overeenstemt met de partij in wiens voordeel het beding werkt. De vraag die zich dan vervolgens stelt, is of het beding geïnterpreteerd moet worden in het voordeel van de opsteller van het toetredingscontract indien deze zich in feite verbonden heeft of toch in het voordeel van de toetredende partij? Hierover bestaat geen consensus. Een deel van de rechtsleer kiest ervoor om te interpreteren in het voordeel van de toetredende partij om zo onbillijke resultaten te vermijden 30, anderen stellen dan weer dat geïnterpreteerd moet worden in het voordeel van degene die zich in werkelijkheid heeft verbonden. 31 Daarnaast stelt zich een probleem wanneer beide partijen clausules hebben bedongen en aanvaard. Een deel van de rechtsleer sluit zich aan bij de stelling dat beding per beding moet worden bekeken wie zich verbonden heeft en wie bedongen heeft. 32 Een ander deel spreekt deze stelling tegen en laat art BW slechts toepassing vinden bij de interpretatie van de gehele overeenkomst omdat één enkele clausule in het contract de gemeenschappelijke bedoeling van de partijen niet zou kunnen weergeven Cass. 23 december 1966, Pas., 1967, I, 522.; Cass. 17 september 1982, Arr.Cass , 86.; Cass. 4 december 1986, Arr.Cass , Cass. 22 maart 1979, RW , R. KRUITHOF, Overzicht van rechtspraak ( ) Verbintenissen, TPR 1983, 595.; R. KRUITHOF, H. BOCKEN, F. DE LY EN B. DE TEMMERMAN, Overzicht van rechtspraak ( ) Verbintenissen, TPR 1994, 452.; I. DEMUYNCK, Interpretatie van verzekeringsovereenkomsten, DCCR 2002, R. STEENNOT, Commentaar bij Artikel 31 W. 14 juli 1991 in E. WYMEERSCH ea.(eds.), Handels- en economisch recht: commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Mechelen, Kluwer, losbl., A. DE BOECK, Uitlegging van overeenkomsten, in E. DIRIX, A. VAN OEVELEN, Bijzondere overeenkomsten. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Mechelen, Kluwer, 2010, losbladig, L. CORNELIS, Les clauses d exonération de responsabilité couvrant la faute personnelle et leur interprétation, noot onder Cass. 22 maart 1979, RCJB 1981, P a g i n a

17 GOEDE TROUW 17. Een andere techniek om misbruik te bestrijden is de beperkende werking 34 van de goede trouw (art. 1134, 3 de lid BW). De rechter beschikt over de mogelijkheid om de werking van een bepaald beding te matigen indien hij vaststelt dat één van de partijen zich schuldig maakt aan een misbruik 35 tijdens de uitvoering van het contract. Het is belangrijk op te merken dat de rechter in dit geval enkel de werking kan matigen, hij kan het beding niet vernietigen Een andere werking van de goede trouw is de interpretatieve werking. Indien blijkt dat de overeenkomst onduidelijk, dubieus of onvolledig is, moet de rechter in dit geval de overeenkomst interpreteren op een redelijke en billijke wijze, waarbij de geest van het contract primeert boven de tekst. 37 INFORMATIEPLICHT 19. In het gemeen recht bestaat er een precontractuele informatieplicht in hoofde van de bankier. De basis van deze informatieverplichting ligt in de artikelen BW. De bankier voldoet aan deze plicht door algemene voorwaarden te overhandigen die begrijpbaar, duidelijk en leesbaar zijn. Het is dus niet vereist dat elke clausule aan de cliënt wordt uitgelegd, er geldt m.a.w. een beperkte informatieplicht. De cliënt heeft daartegenover een gelijkaardige verplichting, m.n. dat hij zich moet informeren omtrent de diensten en zaken die hij zich aanschaft. Hij kan zich in een vordering dus niet louter steunen op onwetendheid, hij moet ook aantonen dat deze legitiem of verschoonbaar is Deze werking van de goede trouw werd door het Hof van Cassatie aanvaard in 1983: Cass. 19 september 1983, RW , Gent 25 februari 1988, TBH 1989, 40, noot F. DE LY.; Brussel 4 december 1987, Rev. Liège 1989, 394.; R. KRUITHOF, H. BOCKEN, F. DE LY en B. DE TEMMERMAN, Overzicht van rechtspraak ( ) Verbintenissen, TPR 1994, R. KRUITHOF, H. MOONS en C. PAULUS, Overzicht van rechtspraak ( ) Verbintenissen, TPR 1975, 508. A. GELDHOF en M. HOEBEECK, Toetredingscontracten en algemene contractvoorwaarden in X., Bijzondere overeenkomsten. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Mechelen, Kluwer, losbl., 2-3.; M. BOSMANS, Standaardbedingen in M. STORME en H. BOCKEN, Verbintenissenrecht, Gent, 1984,66-67; R. KRUITHOF, H. BOCKEN, F. DE LY en B. DE TEMMERMAN, Overzicht van rechtspraak ( ) Verbintenissen, TPR 1994, H. DE PAGE, Traité élémentaire de droit civil belge, II, Brussel, Bruylant, 1964, 458. Naast de beperkende en interpretatieve werking van de goede trouw bestaat er ook nog de aanvullende werking van de goede trouw. 38 R. FRANSIS, Bankiersaansprakelijkheid en exoneratiebedingen in algemene bankvoorwaarden, Jura Falc , 319.; A. WILLEMS, Conditions génerales bancaires in J.-P. BUYLE en M. TISON, Algemene bankvoorwaarden, Les conditions générales bancaires, Brussel, Bruylant, 2005, ; Zie ook eerste beginsel van de Gedragscode. 9 P a g i n a

18 TEGENSTRIJDIGHEID TUSSEN CLAUSULES CONFLICTREGEL 20. Het gebeurt dat bij meerdere samenhangende contracten tegenstrijdige bedingen voorkomen. De gezamenlijke uitvoering van deze bedingen wordt dan onmogelijk. Het is moeilijk om in dit geval de gemeenschappelijke wil van de partijen te ontdekken, dus moet er een andere oplossing worden gevonden. Er bestaat rechtspraak 39 die stelt dat de tegenstrijdige bedingen elkaar opheffen en zodoende het gemeen recht toepassing vindt. 40 Anderzijds bestaat ook de stelling dat de bijzondere voorwaarden voorrang hebben op de algemene. 41 INTERPRETATIE CONTRA PROFERENTEM 21. De rechtspraak heeft verdere interpretatieregels ontwikkeld zoals het contra proferentembeginsel bij toetredingscontracten. 42 In het geval van onduidelijkheid moet de overeenkomst worden geïnterpreteerd in het nadeel van de partij die deze heeft opgesteld. Deze jurisprudentiële regel lijkt grondslag te hebben in de Unidroit Beginselen 43, de artikelen 1162 en 1602 BW en het beginsel culpa in contrahendo 44. De werking is vergelijkbaar met deze van art 1162 BW, gezien zij slechts aangewend mag worden in subsidiaire orde. Dit is het geval wanneer de gemeenschappelijke bedoeling van de partijen niet duidelijk is. 45 BINDENDE KRACHT VAN ALGEMENE VOORWAARDEN 22. Een laatste correctiemechanisme in het gemeen recht zijn de bepalingen omtrent de bindende kracht van algemene voorwaarden. Opdat deze voorwaarden bindende kracht zouden bekomen, moet aan enkele voorwaarden worden voldaan. Dit wordt uitvoerig besproken in Deel III van dit werk. 39 Kh. Brussel 24 november 1967, BRH 1968, 18.; Kh. Brussel 2 november 1988, TBH 1991, 424.; Kh. Brussel 20 december 1991, TBH 1992, B. TILLEMAN, Verkoop: totstandkoming en kwalificatie van de koop, Antwerpen, Kluwer, 2001, M. BOSMANS, Standaardbedingen in M. STORME en H. BOCKEN, Verbintenissenrecht, Gent, 1984, P. WÉRY, L interprétation contra proferentem, JLMB 2005, : A. CRUQUENAIRE, L'interprétation du contrat de vente, TBBR 2008, Art Hiermee wordt bedoeld het onrechtmatig gedrag van een partij bij het sluiten van het contract. 45 A. DE BOECK, Uitlegging van overeenkomsten, in E. DIRIX, A. VAN OEVELEN, Bijzondere overeenkomsten. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Mechelen, Kluwer, 2010, losbl., P a g i n a

19 2.2. Bijzonder recht 23. Teneinde de zwakkere partij in het financiële recht te beschermen, heeft de wetgever ook bijzondere wetten ingevoerd. Deze wetten spelen in op drie grote pijlers in het contractenrecht, namelijk de contractsvrijheid, de wilsautonomie en het consensualisme. Voor wat de contractsvrijheid betreft is de financiële instelling soms verplicht om bepaalde overeenkomsten te sluiten (basis-bankdienst, huurwaarborg) en anderzijds moeten zij soms weigeren overeenkomsten te sluiten (consumentenkrediet, kosteloze borg). Daarnaast moet de financiële instelling in bepaalde gevallen vermeldingen opnemen in het contract of bepaalde contractuele clausules weren, dit valt onder de wilsautonomie. 46 Als laatste speelt het in op het consensualisme. De wetgever bepaalt vaak formaliteiten die moeten opgenomen worden in het contract opdat deze geldig zou zijn. De bedoelde zwakkere partij kan, afhankelijk van de betreffende regelgeving, zowel een consument als een professioneel zijn Wet Marktpraktijken 48 DE WMPC ALS LEX GENERALIS? 24. De WHPC werd als de lex generalis beschouwd in het financiële recht 49, zodoende kan men dit ook voor de WMPC stellen. Dit is echter niet vanzelfsprekend. Er zijn verschillende punten waarbij een bezwaar gemaakt kan worden tegen de WMPC als de lex generalis. Ten eerste worden de financiële instrumenten en effecten van het toepassingsgebied uitgesloten. Dit eerste argument kan echter genuanceerd worden, bij KB van 5 december 2000 worden verschillende bepalingen van de WMPC weer van toepassing verklaard. 46 R. STEENNOT, De impact van het privaat financieel recht op de wilsautonomie, de contractvrijheid en het consensualisme, Financial Law Institute, Working Paper Series, 2010, loslbl., 41, /fli/wps/pdf/wp pdf 47 R. STEENNOT, De impact van het privaat financieel recht op de wilsautonomie, de contractvrijheid en het consensualisme, Financial Law Institute, Working Paper Series, 2010, loslbl., 8,24, BS 12 april 2010; Voor een volledig overzicht: R. STEENNOT, Bescherming van de consument in het handelsrecht in P. NAYAERT, Recente ontwikkelingen en topics van het handelsrecht, Gent, Larcier, 2010, ; R. STEENNOT, De nieuwe wet marktpraktijken, Financial Law Institute, Working Paper Series, 2011, loslbl., I. DEMUYNCK, De W.H.P.C. en het privaat bankrecht: capita selecta in M. TISON, C. VAN ACKER en J. CERFONTAINE (eds), Financiële regulering: op zoek naar nieuwe evenwichten. vol. 1.Privaat bankrecht, ondernemingsrecht, insolventierecht, Intersentia, Antwerpen, 2003, P a g i n a

20 Ten tweede vormen vele als lex specialis beschouwde wetten de omzetting van Europese richtlijnen die maximale harmonisatie 50 beogen. Is het dan wel wenselijk dat de WMPC hier een bijkomende bescherming biedt? Ten derde zal blijken dat het consumentenbegrip in de WMPC niet dezelfde is als die van specifieke financiële wetten. 51 TOEPASSINGSGEBIED a. Personeel toepassingsgebied 25. Het personeel toepassingsgebied van de WMPC behelst de ondernemingen en de consumenten. De onderneming wordt in artikel 2,1 gedefinieerd als elke natuurlijke persoon of rechtspersoon die op duurzame wijze een economisch doel nastreeft, alsmede zijn verenigingen. Het begrip economische activiteit moet ruim geïnterpreteerd worden en omvat elke commerciële, industriële en financiële activiteit. 52 De wetgever heeft hierbij iedere zelfstandige en duurzame organisatie waarbinnen één of meerdere personen m.b.v. materiële en immateriële middelen goederen of diensten produceren of verdelen in het achterhoofd. Dit begrip stemt overeen met het ondernemingsbegrip uit het mededingingsrecht. 53 De consument is iedere natuurlijke persoon die, uitsluitend voor niet-beroepsmatige doeleinden, op de markt gebrachte producten verwerft of gebruikt (art. 2, 3 WMPC). Essentieel om te bepalen of iemand al dan niet een consument is, is het bestemmingscriterium. Men moet onderzoeken of de goederen uitsluitend dienen voor private doeleinden. Gemengd gebruik is hierbij niet toegestaan. Is het product deels bestemd voor professionele doeleinden, dan kan de kwalificatie van consument 50 Art. 86 PSD; Het principe van maximale harmonisatie houdt in dat de nationale wetgever in het nationale recht geen mindere of zelfs betere bescherming mag bieden dan beschreven in de richtlijn, zodat in elke lidstaat een gelijke bescherming wordt voorzien. 51 Voor een volledige bespreking zie: V. COLAERT, Financiële diensten en de Wet Marktpraktijken Enkele knelpunten, BFR 2011, 89 e.v. 52 R. STEENNOT, Wet Marktpraktijken, Antwerpen, Intersentia, 2010, 6.; R. STEENNOT, Bescherming van de consument in het handelsrecht in P. NAYAERT, Recente ontwikkelingen en topics van het handelsrecht, Gent, Larcier, 2010, 7.; B. KEIRSBILCK, J. STUYCK, Een kritische analyse van de wet marktpraktijken en consumentenbescherming, TBH 2010, 718.; F. KORKMAZER, De nieuwe Wet Marktpraktijken in een notendop, Ad Rem 2010, 66.; G. STRAETMANS, J. STUYCK, De wet van 6 april 2010 betreffende marktpraktijken en consumentenbescherming - Een onvoldoende stap in de goede richting, R.W , 386..; A. CARRE, Wet marktpraktijken (wet 6 april 2010 betreffende marktpraktijken en consumentenbescherming (WMPC)) : gemoderniseerd?, Macro-Micro 2011, 1.; I. VAN DEN BOSCH, De vervanging van de Wet op de Handelspraktijken door de Wet betreffende de Marktpraktijken en de Consumentenbescherming, NNK 2011, 13. ; G. STRAETMANS, J. STUYCK, De wet van 6 april 2010 betreffende marktpraktijken en consumentenbescherming - Een onvoldoende stap in de goede richting, R.W , T. HERREMANS, De nieuwe wet marktpraktijken en consumentenbescherming : volledig overzicht van oud en nieuw, Brussel, Larcier, 2010, P a g i n a

EEN EMPIRISCH JURIDISCH ONDERZOEK NAAR DE RECHTMATIGHEID VAN DE ALGEMENE BANKVOORWAARDEN ANNO 2008

EEN EMPIRISCH JURIDISCH ONDERZOEK NAAR DE RECHTMATIGHEID VAN DE ALGEMENE BANKVOORWAARDEN ANNO 2008 EEN EMPIRISCH JURIDISCH ONDERZOEK NAAR DE RECHTMATIGHEID VAN DE ALGEMENE BANKVOORWAARDEN ANNO 2008 Masterproef van de opleiding Master in de rechten Michiel Vander Beken (studentennr. 20040067) (major:

Nadere informatie

GIRAAL EN ELEKTRONISCH BETALINGSVERKEER

GIRAAL EN ELEKTRONISCH BETALINGSVERKEER ALGEMENE PRAKTISCHE RECHTSVERZAMELING GIRAAL EN ELEKTRONISCH BETALINGSVERKEER Reinhard STEENNOT Hoofddocent UGent, Instituut Financieel Recht 2011 a Wolters Kluwer business Inhoud Blz. AFKORTINGEN EN CITEERWIJZEN

Nadere informatie

Akkoord over prijs en zaak voldoende voor verkoop Of toch niet?

Akkoord over prijs en zaak voldoende voor verkoop Of toch niet? Akkoord over prijs en zaak voldoende voor verkoop Of toch niet? FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 34 A 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95 66 E info@forumadvocaten.be W www.forumadvocaten.be 1 Consensualisme

Nadere informatie

De bescherming van de consument bij frauduleuze betalingen

De bescherming van de consument bij frauduleuze betalingen Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar 2010-2011 De bescherming van de consument bij frauduleuze betalingen Masterproef van de opleiding Master in de rechten Ingediend door Khadija

Nadere informatie

Voorwoord... Opzet en leidraad... Lijst van de gebruikte afkortingen...

Voorwoord... Opzet en leidraad... Lijst van de gebruikte afkortingen... i INHOUDSTAFEL Voorwoord.............................................. Opzet en leidraad.......................................... Lijst van de gebruikte afkortingen............................. vii ix

Nadere informatie

Financial Law Institute

Financial Law Institute Financial Law Institute Working Paper Series WP 2008-13 Reinhard STEENNOT Michel TISON Beëindigings-, exoneratie- en schadebedingen Challenging the Prudential Supervisor: liability bij bijzondere overeenkomsten

Nadere informatie

Financial Law Institute

Financial Law Institute Financial Law Institute Working Paper Series WP 2010-15 Reinhard STEENNOT Michel TISON De impact van het privaat financieel Challenging the Prudential Supervisor: liability recht op de wilsautonomie, de

Nadere informatie

Inhoudstafel. De Bibliotheek Handelsrecht Larcier... i Voorwoord bij de Reeks Bank- en insolventierecht...iii. Voorafgaande opmerking...

Inhoudstafel. De Bibliotheek Handelsrecht Larcier... i Voorwoord bij de Reeks Bank- en insolventierecht...iii. Voorafgaande opmerking... financiele-diensten.book Page v Thursday, October 27, 2005 2:58 PM v De Bibliotheek Handelsrecht Larcier...................................... i Voorwoord bij de Reeks Bank- en insolventierecht...........................iii

Nadere informatie

De aansprakelijkheid van de bank bij de uitvoering van een betaalopdracht

De aansprakelijkheid van de bank bij de uitvoering van een betaalopdracht Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar 2011-2012 De aansprakelijkheid van de bank bij de uitvoering van een betaalopdracht Masterproef van de opleiding Master in de rechten Ingediend

Nadere informatie

Geldigheidsvereisten voor elke overeenkomst toegepast op borgtocht

Geldigheidsvereisten voor elke overeenkomst toegepast op borgtocht 67 H o o f d s t u k I Geldigheidsvereisten voor elke overeenkomst toegepast op borgtocht 1. Algemeen Afdeling 1 Toestemming 94. Krachtens artikel 2015 BW wordt borgtocht niet vermoed en moet het uitdrukkelijk

Nadere informatie

Consumentenrecht : Onrechtmatige bedingen

Consumentenrecht : Onrechtmatige bedingen Consumentenrecht : Onrechtmatige bedingen ( Vaak op ex!!!!! ) De regelen hebben een dubbele werking: Repressief Preventief = Bedingen worden on = Ondernemingen proberen te rechtmatig bevonden vermijden

Nadere informatie

Toelichtingen bij enkele begrippen uit de wet marktpraktijken. Bescherming van de consument bv: onrechtmatige bedingen, prijsaanduiding

Toelichtingen bij enkele begrippen uit de wet marktpraktijken. Bescherming van de consument bv: onrechtmatige bedingen, prijsaanduiding Consumentenrecht Toelichtingen bij enkele begrippen uit de wet marktpraktijken Doelstelling van de wet Bescherming van de consument bv: onrechtmatige bedingen, prijsaanduiding Bescherming van de eerlijke

Nadere informatie

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE. van XXX. betreffende toegang tot een elementaire betaalrekening. (Voor de EER relevante tekst)

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE. van XXX. betreffende toegang tot een elementaire betaalrekening. (Voor de EER relevante tekst) EUROPESE COMMISSIE Brussel, XXX C(2011) 4977 AANBEVELING VAN DE COMMISSIE van XXX betreffende toegang tot een elementaire betaalrekening (Voor de EER relevante tekst) {SEC(2011) 906} {SEC(2011) 907} NL

Nadere informatie

C.O.B.A. 4 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN

C.O.B.A. 4 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN C.O.B.A. 4 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN Aanbeveling betreffende strafbedingen Brussel, 21 oktober 1997 1 Gelet op de artikelen 35, par. 3, lid 2, en 36 van de wet van 14 juli 1991 betreffende

Nadere informatie

KNELPUNTEN HANDELSRECHT BUNDELING VAN DE BIJDRAGEN AAN DE STUDIEDAG "ACTUELE KNELPUNTEN IN HET HANDELSRECHT", GEHOUDEN TE OOSTKAMP OP 8 DECEMBER 2006

KNELPUNTEN HANDELSRECHT BUNDELING VAN DE BIJDRAGEN AAN DE STUDIEDAG ACTUELE KNELPUNTEN IN HET HANDELSRECHT, GEHOUDEN TE OOSTKAMP OP 8 DECEMBER 2006 KNELPUNTEN HANDELSRECHT BUNDELING VAN DE BIJDRAGEN AAN DE STUDIEDAG "ACTUELE KNELPUNTEN IN HET HANDELSRECHT", GEHOUDEN TE OOSTKAMP OP 8 DECEMBER 2006 ASPEELE, E. DE LOOSE, H. MOEYKENS, F. PlETERS, S. TlJSEBAERT,

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN ADVIES INZAKE EEN BEDING HOUDENDE EENZIJDIGE AANPASSING VAN EEN PREMIE VAN EEN VERZEKERINGSPOLIS RECHTSBIJSTAND

COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN ADVIES INZAKE EEN BEDING HOUDENDE EENZIJDIGE AANPASSING VAN EEN PREMIE VAN EEN VERZEKERINGSPOLIS RECHTSBIJSTAND C.O.B. 12 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN ADVIES INZAKE EEN BEDING HOUDENDE EENZIJDIGE AANPASSING VAN EEN PREMIE VAN EEN VERZEKERINGSPOLIS RECHTSBIJSTAND Brussel, 21 oktober 2003 2 Advies over een

Nadere informatie

INHOUD. Afdeling I. Juridische theorievorming...9 Afdeling II. Rechtseconomie... 11 DEEL I. BEGRIPPENKADER... 21

INHOUD. Afdeling I. Juridische theorievorming...9 Afdeling II. Rechtseconomie... 11 DEEL I. BEGRIPPENKADER... 21 INHOUD Voorwoord... vii Ten geleide... xi Dankwoord...xiii Lijst van afkortingen... xxvii Inleiding...1 Hoofdstuk I. Onderzoeksvragen...5 Hoofdstuk II. Onderzoeksmethoden...9 Afdeling I. Juridische theorievorming...9

Nadere informatie

De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014)

De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014) De contractuele uitsluiting en beperking van de tienjarige aansprakelijkheid van de architect (Cass. 5 september 2014) FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95

Nadere informatie

COB 34 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN ADVIES INZAKE BEDINGEN OMTRENT DE BEWIJSLAST IN OMNIUMVERZEKERINGEN

COB 34 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN ADVIES INZAKE BEDINGEN OMTRENT DE BEWIJSLAST IN OMNIUMVERZEKERINGEN COB 34 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN ADVIES INZAKE BEDINGEN OMTRENT DE BEWIJSLAST IN OMNIUMVERZEKERINGEN Brussel, 20 november 2013 2 Advies inzake bedingen omtrent de bewijslast in omniumverzekeringen

Nadere informatie

Wet van 19/12/05 betreffende precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten

Wet van 19/12/05 betreffende precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten Wet van 19/12/05 betreffende precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten Op 18.01.2006 verscheen in het Belgisch Staatsblad de Wet betreffende de precontractuele informatie bij

Nadere informatie

Financial Law Institute

Financial Law Institute Financial Law Institute Working Paper Series WP 2010-04 Reinhard STEENNOT Nieuwe wettelijke regeling voor girale en elektronische betalingen: wie wint en wie verliest? March 2010 WP 2010-04 Reinhard STEENNOT

Nadere informatie

De nieuwe bepalingen in de Handelspraktijkenwet

De nieuwe bepalingen in de Handelspraktijkenwet COLLECTIE BEDRIJFSRECHT De nieuwe bepalingen in de Handelspraktijkenwet Annick De Boeck (ed.) Yves Montangie (ed.) Bart R. Goossens Marie-Christine Janssens Reinhard Steennot VANDEN BROELE INHOUDSTAFEL

Nadere informatie

Onderzoek van vastgoedmakelaarscontracten

Onderzoek van vastgoedmakelaarscontracten Onderzoek van vastgoedmakelaarscontracten Steven Slachmuylders Onder wetenschappelijke leiding van Prof. Dr. A. Van Oevelen en Prof. Dr. C. Cauffman 1. INLEIDING De centrale onderzoeksvraag van deze thesis

Nadere informatie

Rechtsweigering Art.5 Gerechtelijk Wetboek

Rechtsweigering Art.5 Gerechtelijk Wetboek Rechtsweigering Art.5 Gerechtelijk Wetboek FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 34 A 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95 66 E info@forumadvocaten.be W www.forumadvocaten.be I. Intrede Artikel 4 Burgerlijk

Nadere informatie

Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13

Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13 Inhoudstafel INHOUDSTAFEL... 5 LIJST VAN TABELLEN... 9 LIJST VAN PRAKTISCHE VOORBEELDEN... 11 I. INLEIDING... 13 II. HET OBJECTIEVE RECHT... 17 A. HET OBJECTIEVE EN SUBJECTIEVE RECHT... 17 1. Het objectieve

Nadere informatie

Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent

Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar 2012-13 HET GEZAMENLIJK AANBOD: VOORTAAN TOEGELATEN: EEN EMPIRISCH ONDERZOEK (ZOALS GOEDGEKEURD DOOR DE FACULTEITSRAAD) Masterproef van de opleiding

Nadere informatie

Misbruik van exoneratiebedingen in het Belgische recht. Een rechtsvergelijkend perspectief met de Draft Common Frame of Reference

Misbruik van exoneratiebedingen in het Belgische recht. Een rechtsvergelijkend perspectief met de Draft Common Frame of Reference Misbruik van exoneratiebedingen in het Belgische recht. Een rechtsvergelijkend perspectief met de Draft Common Frame of Reference Neil Simons Onder wetenschappelijke begeleiding van Prof. Dr. Ilse Samoy

Nadere informatie

Auteur G. L. BALLON RABG 2008/15. www.larcier.be. Onderwerp

Auteur G. L. BALLON RABG 2008/15. www.larcier.be. Onderwerp Auteur G. L. BALLON www.larcier.be Onderwerp Wederzijdse uitsluitingsbedingen in algemene contractvoorwaarden. Noot onder Kh. Tongeren 29 april 2008 Copyright and disclaimer Gelieve er nota van te nemen

Nadere informatie

Reclame voor kredietovereenkomsten: juridische analyse en een empirisch onderzoek

Reclame voor kredietovereenkomsten: juridische analyse en een empirisch onderzoek Faculteit Rechtsgeleerdheid Academiejaar 2013-14 Reclame voor kredietovereenkomsten: juridische analyse en een empirisch onderzoek Masterproef van de opleiding Master in de rechten Ingediend door Servaas

Nadere informatie

Algemene voorwaarden: vernietigbaarheid

Algemene voorwaarden: vernietigbaarheid pag.: 1 van 5 Algemene voorwaarden: vernietigbaarheid Ook als algemene voorwaarden geldig zijn verklaard op een overeenkomst, kunnen ze onder bepaalde omstandigheden worden vernietigd. Dat wil zeggen dat

Nadere informatie

De Bibliotheek Handelsrecht Larcier... Voorwoord bij de Reeks Bank- en insolventierecht... Belangrijkste gebruikte afkortingen...

De Bibliotheek Handelsrecht Larcier... Voorwoord bij de Reeks Bank- en insolventierecht... Belangrijkste gebruikte afkortingen... v INHOUDSTAFEL De Bibliotheek Handelsrecht Larcier................................. Voorwoord bij de Reeks Bank- en insolventierecht....................... Belangrijkste gebruikte afkortingen..................................

Nadere informatie

Vertaling C-110/14-1. Zaak C-110/14. Verzoek om een prejudiciële beslissing

Vertaling C-110/14-1. Zaak C-110/14. Verzoek om een prejudiciële beslissing Vertaling C-110/14-1 Zaak C-110/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 7 maart 2014 Verwijzende rechter: Judecătoria Oradea (Roemenië) Datum van de verwijzingsbeslissing: 25 februari

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord... v Inleiding... 1. Hoofdstuk I. Relevante begrippen bij de bepaling van het toepassingsgebied... 5

INHOUD. Voorwoord... v Inleiding... 1. Hoofdstuk I. Relevante begrippen bij de bepaling van het toepassingsgebied... 5 INHOUD Voorwoord............................................................ v Inleiding.............................................................. 1 Hoofdstuk I. Relevante begrippen bij de bepaling

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN

COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN C.O.B. 11 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN ADVIES OVER HET WETSVOORSTEL Nr. 51/0122 TOT WIJZIGING VAN HET BURGERLIJK WETBOEK, WAT DE INTERESTEN EN SCHADEBEDINGEN BIJ CONTRACTUELE WANUITVOERING BETREFT

Nadere informatie

Uitvoering van overheidsopdrachten van werken

Uitvoering van overheidsopdrachten van werken 111 Uitvoering van overheidsopdrachten van werken Kennismaking met de algemene uitvoeringsregels en de algemene aannemingsvoorwaarden en duiding van de belangrijkste verschillen met het gemeen aannemingsrecht

Nadere informatie

Consumentenrecht en handelspraktijken: Informatie aan de consument

Consumentenrecht en handelspraktijken: Informatie aan de consument Consumentenrecht en handelspraktijken: Informatie aan de consument Informatie ( Art. 10 WMPC ) Regel m.b.t. taal, etikettering, gebruiksaanwijzingen en garantiebewijzen = Art. 10 WMPC zegt dat de vereisten

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 9 juli 2004 (14.07) (OR. en) 11091/04 Interinstitutioneel dossier: 2004/001 (COD) LIMITE

PUBLIC RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 9 juli 2004 (14.07) (OR. en) 11091/04 Interinstitutioneel dossier: 2004/001 (COD) LIMITE Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 9 juli 2004 (4.07) (OR. en) PUBLIC 09/04 Interinstitutioneel dossier: 2004/00 (COD) LIMITE JUSTCIV 99 COMPET 3 SOC 337 CODEC 874 OTA van: het voorzitterschap

Nadere informatie

Hoofdstuk I: Inzake de toepasselijke wetgeving:

Hoofdstuk I: Inzake de toepasselijke wetgeving: Hoofdstuk I: Inzake de toepasselijke wetgeving: Afdeling I: De oorspronkelijke wet van 5 juli 1998 en de diverse wetswijzigingen: Bij wet van 5 juli 1998 2 werd een titel IV toegevoegd aan het Gerechtelijk

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN. De Bedrijfsmakelaar.nl

ALGEMENE VOORWAARDEN. De Bedrijfsmakelaar.nl ALGEMENE VOORWAARDEN De Bedrijfsmakelaar.nl Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op de toegang en het gebruik van de website van De Bedrijfsmakelaar.nl. Deel I. Algemeen Artikel 1 Definities en

Nadere informatie

Zich vergissen in het contractenrecht

Zich vergissen in het contractenrecht Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar 2009-10 Zich vergissen in het contractenrecht Masterproef van de opleiding Master in de rechten Ingediend door De Lat Arne (studentennr 20054556)

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL FINANCIEEL RECHT

INHOUDSTAFEL FINANCIEEL RECHT INHOUDSTAFEL FINANCIEEL RECHT HOOFDSTUK I. GELD IN HET RECHT 1 Afdeling 1. Soorten geld A. Chartaal geld B. Giraal geld 2 C. Elektronisch geld 4 Afdeling 2. Betaling in geld in de verhouding tussen schuldenaar

Nadere informatie

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN.

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. HOOGTE WETTELIJKE RENTEVOET Voor het jaar 2015: 2,5% Mededeling in het Belgisch Staatsblad van 30/01/2015. WETTELIJKE RENTEVOET IN DE HANDELSTRANSACTIES - Eerste semester

Nadere informatie

UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Aandachtspunten bij de aannemingsovereenkomst

UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Aandachtspunten bij de aannemingsovereenkomst UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Aandachtspunten bij de aannemingsovereenkomst NKVK 13 oktober 2015 Lore Derdeyn Overzicht 1. Bewijs van de aannemingsovereenkomst 2. Belangrijke clausules van de aannemingsovereenkomst

Nadere informatie

REEKS KNELPUNTEN CONTRACTENRECHT

REEKS KNELPUNTEN CONTRACTENRECHT REEKS KNELPUNTEN CONTRACTENRECHT Bernard Tilleman Gewoon Hoogleraar Decaan Rechtsfaculteit KU Leuven Alain Laurent Verbeke Gewoon Hoogleraar KU Leuven Visiting Professor of Law Harvard Professor of Law

Nadere informatie

De uitbreiding van de bescherming van de verzekeringsnemer-consument dankzij de nieuwe Wet Verzekeringen van 4 april 2014

De uitbreiding van de bescherming van de verzekeringsnemer-consument dankzij de nieuwe Wet Verzekeringen van 4 april 2014 De uitbreiding van de bescherming van de verzekeringsnemer-consument dankzij de nieuwe Wet Verzekeringen van 4 april 2014 FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369

Nadere informatie

Door het Wetboek van economisch recht opgeheven bepalingen

Door het Wetboek van economisch recht opgeheven bepalingen Door het Wetboek van economisch recht opgeheven bepalingen Opgeheven wetsbepaling Wettelijke basis voor de opheffing Inwerkingtreding van de opheffing Bepalingen opgeheven door Boek II Décret du 2-17 mars

Nadere informatie

Auteur. Elfri De Neve. www.elfri.be. Onderwerp. Anatocisme. Copyright and disclaimer

Auteur. Elfri De Neve. www.elfri.be. Onderwerp. Anatocisme. Copyright and disclaimer Auteur Elfri De Neve www.elfri.be Onderwerp Anatocisme Copyright and disclaimer Gelieve er nota van te nemen dat de inhoud van dit document onderworpen kan zijn aan rechten van intellectuele eigendom,

Nadere informatie

Reglement van de Betalingsdiensten

Reglement van de Betalingsdiensten Naamloze vennootschap Kredietgever Erkenningsnummer: 937 Verzekeringsmakelaar Fsma nr.: 011671A Burgstraat 170-9000 Gent Tel.: 09 224 73 11 Fax: 09 223 34 72 BTW BE 0400.028.394 RPR Gent www.europabank.be

Nadere informatie

De bescherming van de consument tegen foutieve uitvoering van een betaalopdracht.

De bescherming van de consument tegen foutieve uitvoering van een betaalopdracht. Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar 2011-2012 De bescherming van de consument tegen foutieve uitvoering van een betaalopdracht. Masterproef van de opleiding Master in de rechten

Nadere informatie

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN.

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. HOOGTE WETTELIJKE BASIS BEREKENING WETTELIJKE RENTEVOET Voor het jaar 2015: 2,5% Mededeling in het Belgisch Staatsblad van 30/01/2015. -Wet van 05/05/1865 betreffende de lening

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING WET FINANCIERING KMO S

TETRALERT - ONDERNEMING WET FINANCIERING KMO S 1 TETRALERT - ONDERNEMING WET FINANCIERING KMO S 1. Inleiding De wet van 21 december 2013 betreffende diverse bepalingen inzake de financiering voor kleine en middelgrote ondernemingen (hierna de «Wet»)

Nadere informatie

De aansprakelijkheid voor gebreken van de verkoper: een overzicht van diverse regimes

De aansprakelijkheid voor gebreken van de verkoper: een overzicht van diverse regimes De aansprakelijkheid voor gebreken van de verkoper: een overzicht van diverse regimes Masterproef van de opleiding Master in de rechten Academiejaar 2012-2013 Julie De Prest Promotor: Prof. dr. M. Dambre

Nadere informatie

Relevante feiten. Beoordeling. RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996

Relevante feiten. Beoordeling. RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996 RECHTBANK VAN EERSTE AANLEG VAN ANTWERPEN Vonnis van 09 oktober 2002 - Rol nr 00/2654/A - Aanslagjaar 1996 Relevante feiten Als kaderlid van M heeft eerste eiser in 1993 aandelenopties verkregen op aandelen

Nadere informatie

Nuttige tips voor goede contracten

Nuttige tips voor goede contracten Nuttige tips voor goede contracten L. DE MEYERE A. VAN OEVELEN F. WALSCHOT Editor: Centrum voor beroepsvervolmaking in de rechten KLUWER Inhoudsopgave Woord vooraf IX /. Prijsbepalingsclausules 1 A. Inleiding

Nadere informatie

De aansprakelijkheid van de aannemer DEEL I: De contractuele aansprakelijkheid

De aansprakelijkheid van de aannemer DEEL I: De contractuele aansprakelijkheid De aansprakelijkheid van de aannemer DEEL I: De contractuele aansprakelijkheid FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95 66 E info@forumadvocaten.be W www.forumadvocaten.be

Nadere informatie

Handboek Estate Planning Bijzonder Deel... Voorwoord... De auteurs... Verkrijgingen door de langstlevende echtgenoot via huwelijkcontract...

Handboek Estate Planning Bijzonder Deel... Voorwoord... De auteurs... Verkrijgingen door de langstlevende echtgenoot via huwelijkcontract... Inhoudsopgave Handboek Estate Planning Bijzonder Deel..................... Voorwoord.............................................. De auteurs............................................... i iii v DEEL

Nadere informatie

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN.

FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. FICHE WETTELIJKE RENTEVOETEN. HOOGTE WETTELIJKE RENTEVOET Voor het jaar 2014: 2,75% Mededeling in het Belgisch Staatsblad van 20/01/2014. WETTELIJKE RENTEVOET IN DE HANDELSTRANSACTIES - Eerste semester

Nadere informatie

Auteur. Onderwerp. Datum

Auteur. Onderwerp. Datum Auteur Stefan Nerinckx Onderwerp Het toepasselijk recht op verbintenissen voortvloeiend uit (internationale) arbeidsovereenkomsten: een nieuwe Europese verordening in de maak? Datum april 2005 Copyright

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N inschrijvingsbewijs autovoertuigen A03 Brussel, 22.10.2009 MH/MG/JP ADVIES OP EIGEN INITIATIEF over HET INSCHRIJVINGSBEWIJS VAN VOERTUIGEN BESTAANDE UIT TWEE

Nadere informatie

Consumentenkoop (LES 3 Vervolg)

Consumentenkoop (LES 3 Vervolg) Consumentenkoop (LES 3 Vervolg) Deze regeling staat in het BW. Deze regeling is de omzetting van een Europese richtlijn. Dit is de belangrijkste regeling in de praktijk!!!! Goed onderscheid maken tussen:

Nadere informatie

Arbitragecommissie. Advies over de verbintenissen aangegaan tijdens de bedenktijd van een maand

Arbitragecommissie. Advies over de verbintenissen aangegaan tijdens de bedenktijd van een maand Advies nr. 2012/11 van 18 oktober 2012 Arbitragecommissie Wet van 19 december 2005 betreffende de precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten. Advies over de verbintenissen aangegaan

Nadere informatie

1. Doelstellingen en in het bijzonder de klemtoon op consumentenbescherming 2. Moet dit evolueren naar een recht op verzekering?

1. Doelstellingen en in het bijzonder de klemtoon op consumentenbescherming 2. Moet dit evolueren naar een recht op verzekering? 1 Wet Wet betreffende de Verzekeringen dd. 4 april 2014, B.S. 30 april 2014 In werking getreden op 1 november 2014 In snelheid gepakt. Ondanks negatief advies Commissie voor Verzekeringen en negatieve

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN PROPTIMIZE NEDERLAND B.V. (versie oktober 2012)

ALGEMENE VOORWAARDEN PROPTIMIZE NEDERLAND B.V. (versie oktober 2012) ALGEMENE VOORWAARDEN PROPTIMIZE NEDERLAND B.V. (versie oktober 2012) 1. Definities 1.1 In deze Algemene Voorwaarden wordt verstaan onder: Opdracht : a) De overeenkomst waarbij Opdrachtnemer hetzij alleen

Nadere informatie

BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE VERMOGENSRECHTELIJKE RELATIES TUSSEN ECHTGENOTEN

BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE VERMOGENSRECHTELIJKE RELATIES TUSSEN ECHTGENOTEN BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE VERMOGENSRECHTELIJKE RELATIES TUSSEN ECHTGENOTEN PREAMBULE Erkennende dat ondanks de bestaande verschillen in de nationale familierechten er evenwel een

Nadere informatie

Disclaimer. Indien u vragen heeft dan verzoeken wij u om ons een mail te sturen aan client.ed@ge.com. www.geartesiabank.nl

Disclaimer. Indien u vragen heeft dan verzoeken wij u om ons een mail te sturen aan client.ed@ge.com. www.geartesiabank.nl Disclaimer Begin 2013 heeft GE Artesia Bank een strategische evaluatie van haar activiteiten uitgevoerd. Naar aanleiding hiervan hebben wij besloten onze activiteiten te herstructureren. Tot onze grote

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL WOORD VOORAF... CONTRACTEN ONDER VOORWAARDE ALAIN VERBEKE & IRIS VERVOORT... 1

INHOUDSTAFEL WOORD VOORAF... CONTRACTEN ONDER VOORWAARDE ALAIN VERBEKE & IRIS VERVOORT... 1 voorwerk.fm Page vii Monday, October 11, 2004 3:26 PM INHOUDSTAFEL WOORD VOORAF....................................... v CONTRACTEN ONDER VOORWAARDE ALAIN VERBEKE & IRIS VERVOORT.........................

Nadere informatie

Checklist bij hoofdstuk 1

Checklist bij hoofdstuk 1 Checklist bij hoofdstuk 1 AANSPRAKELIJKHEIDSGROND VOORWAARDEN Informatieverstrekking in reclame Art. 7:59 BW Informatieverstrekking in precontractuele fase Art. 7:60 BW Beëindiging krediet Art. 7:65 lid

Nadere informatie

UITVOERENDE KAMER VAN HET BEROEPSINSTITUUT VAN VASTGOEDMAKELAARS

UITVOERENDE KAMER VAN HET BEROEPSINSTITUUT VAN VASTGOEDMAKELAARS UITVOERENDE KAMER VAN HET BEROEPSINSTITUUT VAN VASTGOEDMAKELAARS TUCHTRECHTELIJKE BESLISSING IN EERSTE AANLEG nr. ( ) Van 16 januari 2015 Dossier : T6687 Inzake ( ) (B.I.V. nr. ) Samenvatting: In het kader

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2012/8 De boekhoudkundige verwerking van de inbreng in eigendom in een Belgische burgerlijke maatschap die niet de rechtsvorm heeft aangenomen van een handelsvennootschap

Nadere informatie

b. De vertegenwoordiger-natuurlijke persoon... 20 c. De andere aangestelden... 27 d. Het bestuur... 27

b. De vertegenwoordiger-natuurlijke persoon... 20 c. De andere aangestelden... 27 d. Het bestuur... 27 INHOUD Voorwoord: De uitoefening van een vrij en gereglementeerd cijferberoep door een rechtspersoon (wet van 18 januari 2010) door Sabine Laruelle, Minister van KMO s, Zelfstandigen, Landbouw en Wetenschapsbeleid.......................................

Nadere informatie

Inhoudstafel. Table des matières

Inhoudstafel. Table des matières Inhoudstafel Table des matières Inhoud Sommaire 5 Voorwoord Avant-propos 7 Régine Feltkamp Les services de paiement : l autorégulation, la directive et la loi Vue d ensemble 11 Emmanuel Pieters et Véronique

Nadere informatie

Rolnummers 5197, 5198 en 5199. Arrest nr. 192/2011 van 15 december 2011 A R R E S T

Rolnummers 5197, 5198 en 5199. Arrest nr. 192/2011 van 15 december 2011 A R R E S T Rolnummers 5197, 5198 en 5199 Arrest nr. 192/2011 van 15 december 2011 A R R E S T In zake : de prejudiciële vragen over de artikelen 2, 1 en 2, en 3, 2, van de wet van 6 april 2010 betreffende marktpraktijken

Nadere informatie

Triodos Bank. Dit zijn onze voorwaarden voor Triodos Advies op Maat.

Triodos Bank. Dit zijn onze voorwaarden voor Triodos Advies op Maat. Triodos Bank. Dit zijn onze voorwaarden voor Triodos Advies op Maat. Vragen? Heeft u vragen over deze voorwaarden, neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05.

Nadere informatie

Jurisprudentie contractenrecht

Jurisprudentie contractenrecht Jurisprudentie contractenrecht W.L. Valk senior raadsheer Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden senior onderzoeker Radboud Universiteit Programma Twee arresten van de Hoge Raad: HR 12 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3593

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST SAMENWERKINGSOVEREENKOMST Gesloten tussen: Knooppunt vzw, Met maatschappelijke zetel te 2140 Borgerhout, Te Boelaerlei 37, KBO 0818.484.416 Hier rechtsgeldig vertegenwoordigd door [naam], [functie] Hierna:

Nadere informatie

De nietigheidssanctie bij overdracht van gronden zonder voorafgaand bodemattest

De nietigheidssanctie bij overdracht van gronden zonder voorafgaand bodemattest De nietigheidssanctie bij overdracht van gronden zonder voorafgaand bodemattest FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 34 A 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369 95 66 E info@forumadvocaten.be W www.forumadvocaten.be

Nadere informatie

Handel op Internet : algemeen EDI. 15 februari 2001. Christiaan Beyaert

Handel op Internet : algemeen EDI. 15 februari 2001. Christiaan Beyaert Handel op Internet : algemeen EDI 15 februari 2001 Christiaan Beyaert 1 I.HANDEL OP INTERNET : ALGEMEEN 1. INLEIDING Jaar 2000 : Economische selectie van vele typische internetbedrijven, maar uitbreiding

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN

COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN COB 32 COMMISSIE VOOR ONRECHTMATIGE BEDINGEN ADVIES INZAKE BEDINGEN, IN OVEREENKOMSTEN TOT AANKOOP VAN EEN BOUWTERREIN, M.B.T. HET BOUWEN DOOR EEN BEPAALDE ONDERNEMING Brussel, 15 februari 2012 2 Advies

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.891 ------------------------------ Zitting van woensdag 12 februari 2014 --------------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.891 ------------------------------ Zitting van woensdag 12 februari 2014 -------------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.891 ------------------------------ Zitting van woensdag 12 februari 2014 -------------------------------------------------- Harmonisering van het statuut arbeider/bediende Motivering

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 30/07/2014

Datum van inontvangstneming : 30/07/2014 Datum van inontvangstneming : 30/07/2014 Vertaling C-310/14-1 Zaak C-310/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 30 juni 2014 Verwijzende rechter: Helsingin hovioikeus (Finland)

Nadere informatie

Concubinaat. De buitenhuwelijkse tweerelatie. Patrick Senaeve (ed.) Acco Leuven / Amersfoort

Concubinaat. De buitenhuwelijkse tweerelatie. Patrick Senaeve (ed.) Acco Leuven / Amersfoort Concubinaat De buitenhuwelijkse tweerelatie Patrick Senaeve (ed.) Met bijdragen van: Eric Dirix Jacques Herbots Walter Pintens Jan Roodhooft Patrick Senaeve Acco Leuven / Amersfoort INHOUD Patrick Senaeve

Nadere informatie

RECHTSBIJSTAND. Hoofdstuk 5. Art.21. Voorafgaandelijke bepaling

RECHTSBIJSTAND. Hoofdstuk 5. Art.21. Voorafgaandelijke bepaling Hoofdstuk 5 RECHTSBIJSTAND Voorafgaandelijke bepaling Gewaarborgd schadegeval Art.21 De bepalingen van de overige hoofdstukken van deze overeenkomst zijn van toepassing op Rechtsbijstand voor zover ze

Nadere informatie

De Bibliotheek Handelsrecht Larcier... Voorwoord bij de Reeks Vennootschaps- en Financieel Recht... Afdeling 1. Begrip due diligence...

De Bibliotheek Handelsrecht Larcier... Voorwoord bij de Reeks Vennootschaps- en Financieel Recht... Afdeling 1. Begrip due diligence... v De Bibliotheek Handelsrecht Larcier................................. Voorwoord bij de Reeks Vennootschaps- en Financieel Recht.............. i iii HOOFDSTUK I. HET BEGRIP DUE DILIGENCE, INLEIDING EN

Nadere informatie

berekening en tarieven

berekening en tarieven Page 1 of 6 Leven - Schenken en Erven Schenkingsrechten in Vlaanderen: tarieven Net zoals bij successies worden de heffingen op schenkingen, de belastbare basis en de eventuele vrijstellingen door elk

Nadere informatie

NIEUWSFLASH SUCCESSIERECHTEN OP AFKOOPWAARDE LEVENSVERZEKERINGEN

NIEUWSFLASH SUCCESSIERECHTEN OP AFKOOPWAARDE LEVENSVERZEKERINGEN NIEUWSFLASH SUCCESSIERECHTEN OP AFKOOPWAARDE LEVENSVERZEKERINGEN Dit nieuwsbericht is enkel voor informatie doeleinden bestemd. Ondanks het feit dat aan dit nieuwsbericht de gebruikelijke zorg is besteed,

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. VOORWOORD... v HOOFDSTUK I CIVIELRECHTELIJKE ASPECTEN PATRICK SENAEVE...1

INHOUDSOPGAVE. VOORWOORD... v HOOFDSTUK I CIVIELRECHTELIJKE ASPECTEN PATRICK SENAEVE...1 INHOUDSOPGAVE VOORWOORD... v HOOFDSTUK I CIVIELRECHTELIJKE ASPECTEN PATRICK SENAEVE...1 Basisbibliografie...1 1. Grondslag en karakter...2 A. De onderhoudsuitkering tijdens de echtscheidingsprocedure:

Nadere informatie

meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam &

meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & De 10 meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & Colofon De Gier Stam & Advocaten Lucasbolwerk 6 Postbus 815 3500 AV UTRECHT t: (030)

Nadere informatie

Inhoud. Inleidende probleemstelling: wederkerige schenkingen... 11. Hoofdstuk 1. De emanatie van twee rechtsfiguren: de oorzaak en de voorwaarde...

Inhoud. Inleidende probleemstelling: wederkerige schenkingen... 11. Hoofdstuk 1. De emanatie van twee rechtsfiguren: de oorzaak en de voorwaarde... Voorwoord...v Dankwoord... vii Inleiding...1 Afdeling 1. Inleiding en situering van het onderwerp...1 Afdeling 2. Afbakening van het onderwerp...5 Afdeling 3. Onderzoeksmethode...5 A. Geïntegreerd onderzoek...5

Nadere informatie

Praktische tips voor. 26 maart 2015. John van Schendel advocaat

Praktische tips voor. 26 maart 2015. John van Schendel advocaat Praktische tips voor handelscontracten 26 maart 2015 John van Schendel advocaat Even voorstellen: John van Schendel, advocaat handelsgeschillen, onderhandelingen, contracten en algemene voorwaarden, civiele

Nadere informatie

DE TOEPASSING VAN DE WET MARKTPRAKTIJKEN EN CONSUMENTENBESCHERMING

DE TOEPASSING VAN DE WET MARKTPRAKTIJKEN EN CONSUMENTENBESCHERMING TEKST Yves Vandendriessche, advocaat (Crivits & Persyn) De dierenarts in het ondernemingsrecht DE TOEPASSING VAN DE WET MARKTPRAKTIJKEN EN CONSUMENTENBESCHERMING In een vorige bijdrage stond Yves Vandendriessche

Nadere informatie

Inhoud. Inhoud... Titel 1. Juridische aspecten... 1. Hoofdstuk 1. Algemeen... 1

Inhoud. Inhoud... Titel 1. Juridische aspecten... 1. Hoofdstuk 1. Algemeen... 1 p. Inhoud... V Titel 1. Juridische aspecten.... 1 Hoofdstuk 1. Algemeen... 1 Hoofdstuk 2. Algemene beschouwingen over de schenking onder de levenden... 2 Afdeling 1. Definitie...... 2 Afdeling 2. Grondvereisten

Nadere informatie

Beëindiging van kredietovereenkomsten onder de wet hypothecair krediet en de wet consumentenkrediet.

Beëindiging van kredietovereenkomsten onder de wet hypothecair krediet en de wet consumentenkrediet. Faculteit Rechtsgeleerdheid Universiteit Gent Academiejaar 2011-12 Beëindiging van kredietovereenkomsten onder de wet hypothecair krediet en de wet consumentenkrediet. Masterproef van de opleiding Master

Nadere informatie

CONTRAST SEMINARS KNIPPERLICHTEN ARBEIDSRECHT 20 FEBRUARI 2013. Van Gompel-Renette Advocaten Herkenrodesingel 4 bus 1 3500 Hasselt

CONTRAST SEMINARS KNIPPERLICHTEN ARBEIDSRECHT 20 FEBRUARI 2013. Van Gompel-Renette Advocaten Herkenrodesingel 4 bus 1 3500 Hasselt CONTRAST SEMINARS 20 FEBRUARI 2013 KNIPPERLICHTEN ARBEIDSRECHT I. DE GEWIJZIGDE WETGEVING INZAKE SCHIJNZELFSTANDIGHEID SCHIJNZELFSTANDIGHEID Schijnzelfstandigheid: partijen kwalificeren hun arbeidsrelatie

Nadere informatie

het Comité burgerlijk recht (algemene vraagstukken) Gemeenschappelijk referentiekader voor het Europees contractenrecht

het Comité burgerlijk recht (algemene vraagstukken) Gemeenschappelijk referentiekader voor het Europees contractenrecht Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 7 juni 2007 (25.06) (OR. en) PUBLIC 0235/07 LIMITE JUSTCIV 5 CONSOM 8 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap het Comité burgerlijk recht (algemene vraagstukken)

Nadere informatie

EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven. Uitgave 2013. C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N.

EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven. Uitgave 2013. C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N. EURO BOOKS ONLINE - Digitaal bladeren in juridische uitgaven Uitgave 2013 C.I.P. Koninklijke Bibliotheek Albert I NUR 820 I.S.B.N. 2013 by Euro Books Uitgegeven door Euro Trans Lloyd Kaleshoek 8 8340 Damme

Nadere informatie

Het consumentenkrediet. De Wet van 12 juni 1991. Pierre Lettany KLUWER RECHTSWETENSCHAPPEN BELGIE

Het consumentenkrediet. De Wet van 12 juni 1991. Pierre Lettany KLUWER RECHTSWETENSCHAPPEN BELGIE Het consumentenkrediet De Wet van 12 juni 1991 Pierre Lettany KLUWER RECHTSWETENSCHAPPEN BELGIE Voorwoord V Inleiding en doel van de wet 1 1. E.G.-verplichtingen (1) 1 2. Sociaal beleid (2) 1 3. Economisch

Nadere informatie