jongeren met meerdere diagnoses in de jeugdhulp Inez Vandenbussche Medisch Psychologische Kliniek UPC Campus Leuven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "jongeren met meerdere diagnoses in de jeugdhulp Inez Vandenbussche Medisch Psychologische Kliniek UPC Campus Leuven"

Transcriptie

1 jongeren met meerdere diagnoses in de jeugdhulp Inez Vandenbussche Medisch Psychologische Kliniek UPC Campus Leuven

2 DSM-IV-TR stoornissen in het Gebruik van een Middel (Substance Use Disorders) afhankelijkheid van een middel (1) tolerantie (2) onthouding (3) (4) (5) (6) (7) compulsief druggebruik misbruik van een middel A. (1) (2) (3) (4) sociale gevolgen B. afhankelijkheid > misbruik

3 DSM-5 I DSM-5 Substance Use Disorders Workgroup I misbruik & afhankelijkheid = Cannabis Use Disorder single disorder of graded clinical severity two criteria required to make a diagnosis elimination of legal problems criterion addition of new diagnostic criterion: craving craving = strong desire for a substance

4 de dynamiek van druggebruik het verslavingsproces ontstaan ontwikkelingsstilstand gevolgen gedragsproblemen emotionele problemen 1. experimenteren 2. actief zoeken 3. systematisch gebruik 4. misbruik overgenomen van Dr. Stan Ansoms 5. afhankelijkheid

5 experimenteren I frequentie: occasioneel 2 drugs en < 1 jaar < 1 x per maand tijdens de voorbije 6 maanden I motief: nieuwsgierigheid en risicogedrag I setting: meestal met peergroep / siblings I emotioneel impact: geen manifeste koppeling aan gevoelens/stress I functioneren: weinig merkbaar I gedrag: geen actief zoeken van drugs I geen tekens van tolerantie Stan Ansoms / Mirza

6 actief zoeken I frequentie: occasioneel, afhankelijk peergroep 1 drugs en > 1 jaar 3-4 x per maand tijdens de voorbije 6 maanden I motief: sociale acceptatie I setting: peergroep I emotioneel impact: opzoeken van roeseffect I functioneren: relatief weinig impact I gedrag: opzoeken van drugs I coping: geen tekenen van tolerantie Stan Ansoms / Mirza

7 systematisch gebruik I frequentie: frequent gebruik 2 drugs en > 1 jaar > 3-4 x per maand tijdens de voorbije 6 maanden I motief: coping negatieve gevoelens / roeseffect I setting: alleen of met peergroep I emotioneel impact: doel ~ gevoelens en gedrag I functioneren: disfunctioneren verborgen I gedrag: actief & systematisch opzoeken drugs I coping: tekenen van tolerantie I kunnen geen 30 dagen zonder gebruik I geen stoppogingen ondanks problemen Stan Ansoms / Mirza

8 misbruik I frequentie: zeer regelmatig I motief: coping met stress I setting: alleen of met nieuwe peergroep I emotioneel: sterke stemmingswisselingen I functioneren: globaal disfunctioneren (sociaal) I gedrag: doorgaan ondanks gevolgen I coping: tolerantie I niet meer dan 1 week echt clean I veel mislukte stoppogingen Stan Ansoms / Mirza

9 afhankelijkheid I frequentie: compulsief gebruik, verlies controle I motief: stoppen craving, copen met ontwenning I setting: alleen I emotioneel: belangrijk / gebruiken om zich nog goed te kunnen voelen / depressie / suïcidegevaar I functioneren: fysieke & psychologische gevolgen I gedrag: compulsief & crimineel druggebruik I coping: dagelijks gebruik ( s morgens) / intoxicatie Stan Ansoms / Mirza

10 kan cannabis? ambivalentie /verwarring / grijze zone I nieuwe cannabis: sinsemilla (15 % THC) > sativa (1-4 % THC) I grote beschikbaarheid I cannabis lijkt onschadelijk soft imago weinig overdosissen geen straatprostitutie weinig criminaliteit / agressie rol in verkeersongevallen niet gekend medicinaal gebruik

11 cannabis effecten op korte termijn: bij roken werking na ½ minuut en 2 à 3 uur psychologisch vlak: roeseffect, blijdschap, ontspanning, plezier, desoriëntatie in tijd en ruimte, ontremming, vertraagd denken, diepe gedachten, trage reacties, versterkte sensorische waarneming lichamelijk vlak: licht rode ogen, fijne tremor, droge mond, verminderde motorische coördinatie (brommer, auto!), reactietijd, evenwicht, eetlust

12 cannabis hogere dosis / chronisch gebruik psychologisch & jeugdpsychiatrisch vlak: geheugen / concentratie paranoïde gevoelens, acute paniek, hallucinaties, verwardheid, angst, agitatie oorzaak-gevolg relatie tussen cannabis psychose cannabis schizofrenie cannabis depressie lichamelijk vlak: misselijkheid en braken, hoofdpijn, temperatuur, spierspasmen, hart- en ademhalingsritme

13 cannabis onthoudingsverschijnselen 1-2 dagen, piek dag 2-6, duur 1-2 weken geen acute ontwenning, wel craving misselijkheid, prikkelbaarheid, boosheid, agressie, rusteloosheid, angst, minder eetlust, dromen en slaapstoornissen mogelijk: flash-backs

14

15

16 recente inzichten cannabis I component cause voor ontwikkeling schizofrenie kwetsbare adolescenten verhoogd risico tussen x 1.4 en 1.9 I verhoogd risico op depressie later I cannabis gateway gebruik hardere drugs I cannabis kan afhankelijkheid creëren risico afhankelijkheid minstens 1 x gebruik tabak(32%)/heroïne(23%)/cocaïne(16,7%) alcohol(15,4%)/stimulantia(11%)/cannabis(9%) I invloed cannabis op cognitie

17 steekproef 30 leerlingen (14 j) van KPS UPC Leuven A-stroom: 25 leerlingen: ASO: 11 TSO: 7 BSO: 7 schoolse achterstand bij opname gemiddeld 10 maanden steekproef 30 leerlingen (16 j) Pathways Tienen A-stroom: 25 leerlingen: ASO: 1 TSO: 3 BSO: 10 schoolse achterstand bij opname gemiddeld 19 maanden

18 cannabis groeiend bewijs negatieve effecten frequent en langdurig gebruik bij adolescenten onderscheid lichte en zware cannabis cannabis THC >15 % = harddrug (lijst 1 opiumwet) tolerantie: + lichamelijke afhankelijkheid: + psychische afhankelijkheid: ++ sociaal & schools functioneren (neurocognitieve problemen, geheugen) neurobiologische veranderingen

19 Vlaamse leerlingenbevraging VAD I representatieve steekproef van > 5000 leerlingen uit het secundair onderwijs (12- tot 18-jarigen / schooljaar ) I cannabis meest populaire illegale drug I het gebruik van tabak en cannabis is sinds 2000 licht gedaald en gestabiliseerd I het gebruik van medicatie en alcohol sinds 2000 vrijwel stabiel I ooit-gebruik / gebruik in het laatste jaar / occasioneel of regelmatig

20 ooit-gebruik: cannabis 2000: 23,3 % / 2004: 21,1 % / 2009: 18 % / 2010: 21,6 % laatste jaar: 2000: 14,6 % / 2004: 11,8 % / 2009: 11,7 % / 2010: 13 % regelmatig gebruik: 2000: 6,1 % / 2004: 3,4 % / 2009: 2,7 % / 2010: 3,5 % bijna alle cannabisgebruikers roken

21 cannabis I gebruik met leeftijd volgens onderzoek in 2008 en jaar: 3 % laatste jaar 2008 / 2,8 % laatste jaar jaar: 13 % laatste jaar 2008 / 15,4 % laatste jaar jaar: 23 % laatste jaar 2008 / 25,9 % laatste jaar 2010 I 12 % van de Vlaamse leerlingen in het SO laatste jaar % van de Vlaamse leerlingen in het SO laatste jaar 2010 dubbel zoveel jongens (18 %) als meisjes (8 %) I 3 % jongeren gebruikte minstens 1 x per week voorbije jaar I 9 % jongeren gebruikte minder vaak tijdens voorbije jaar I

22 nieuwe feiten en trends in cannabisgebruik gegevens uit Nederland I onder schoolgaande jeugd (12-18 jaar) is percentage actuele cannabisgebruikers tussen 1996 en 2006 I startleeftijd: 1997=13,5 jaar / 2007=14,2 jaar I onder probleemjongeren komt cannabisgebruik relatief vaak voor I jeugdzorg & speciaal onderwijs 33 % j ooit geblowd ( 4 % gewoon onderwijs) I de jarenlange toename van het aantal cannabiscliënten in de ambulante en residentiële zorg (als hoofd- of nevendiagnose) heeft zich verder gezet in 2006 Trimbos Instituut

23 leeftijd bij eerste alcoholgebruik leeftijd na 10 jaar abuse dependence j 13,5 % 15,9 % j 13,7 % 9,0 % 19 j 2,0 % 1,0 % De Wit e.a., Am. J. Psych. mei 2000

24 adolescentaire ontwikkelingstaken I identiteitsopbouw en innerlijke groei I autonomie, zelfstandigheid en losmaking van het gezin van oorsprong I cognitieve ontwikkeling (formeel operationeel denken) en emotionele ontwikkeling I zinvolle sociale relaties uitbouwen I zijn plaats innemen binnen de groep van jongeren en binnen de maatschappij I verantwoord leren omgaan met consumptieartikelen en vrijetijdsbesteding I experimenteergedrag

25 puberhersenen I maturatie van puberhersenen: onevenwicht tussen het affectieve en het cognitieve systeem I affectieve (limbisch) >> cognitieve (prefrontaal) I adolescente brein gevoeliger voor de effecten van druggebruik (progressie & verslaving) I adolescente ratten langetermijnschade door nicotine (concentratie & impulsiviteit ) I adolescent brein gevoeliger voor binge drinking I dierenproeven & volwassen cocaïnegebruikers aandachtsbias / zelfcontrole / verstoring van de natuurlijke hedonistische beloningssystemen / stemmingswisselingen

26 Developmental biopsychosocial disease model (Chatlos) research treatment prevention antecedents concomitants stage PREDISPOSITION DRUG USE INITIATION (EVENT) PROGRESSION genetic constitutional psychological sociocultural + primary prevention secundary prevention maintenance + ENABLING SYSTEM tertiary prevention DISEASE / SUBSTANCE DEPENDENCE

27 DRUG USE: a product of social, situational and environmental determinants DRUG ABUSE: the consequence of biological, psychological and psychiatric determinants

28 Substance-abuse risk factor checklist (Hawkins, Cataloni et al.) genetic constitutional psychological sociocultural risicofactoren oefenen hun invloed steeds uit in dynamisch samenspel met protectieve factoren, zowel in het individu als in de omgeving

29 psychosociale en genetische risicofactoren gene-environment interaction clustering and overlap I risicofactoren jonge leeftijd gebruik I risicofactoren voor ernst van gebruik I risicofactoren voor ontwikkelen verslaving I protectieve factoren voor stoppen gebruik

30 dubbeldiagnose/comorbiditeit I comorbiditeit: drugmisbruik & jeugdpsychiatrische stoornis 2 of > 2 diagnoses elk volgens DSM-IV-TR criteria I populatiestudies: 60 % druggebruikende jongeren comorbiede diagnose (Amstrong en Costello 2002) I klinische studies: 82 % druggebruikende jongeren comorbiede diagnose (Stowell 1992) I > 50 % jongeren in behandeling voor druggebruik hebben 3 of > jeugdpsychiatrische diagnoses (Kaminer & Bukstein 2008) I verslaving < 15-jarigen 90 % minstens 1 diagnose

31 risicofactoren: gezamenlijke risicofactoren gedragsstoornis - depressie - ADHD familiaal druggebruik / comorbiditeit / individuele gevoeligheid psychopathologie ouders / kindermishandeling / conflicten / scheiding /gebrekkige opvoeding / slechte hechting / tolerante houding drugs / druggebruikende vrienden / ernstige gezinsproblemen protectieve factoren: goede opvoeding / band ouders ok / school ok / vrienden ok / morele waarden / sociale vaardigheden intact gezin

32 Common Comorbid Psychiatric Disorders precede, exacerbate or follow and predict relapse l conduct disorder, early onset / aggressive (74,2 %) l attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) + conduct disorder I ADHD (63,6 %) l post traumatic stress disorder (PTSD) (50,6 %) l mood disorders (52,7 %) l l autism spectrum disorders schizophrenia l borderline personality disorder Bukstein & Horner 2010

33 Relationships between two disorders (Chatlos) PSYCHIATRIC DISORDER SUBSTANCE USE DISORDER PREDISPOSITION PREDISPOSITION + initiation EVENT progression initiation DRUG USE progression + PSYCHIATRIC ENABLING SYSTEM 10 SUBSTANCE USE ENABLING SYSTEM

34 het belang van comorbiditeit I diagnose en behandeling complexer I gezamenlijke risicofactoren I wederzijdse negatieve beïnvloedingsprocessen I geen comorbiditeit = herstelkans >> I aantal diagnoses > welke diagnose I externaliserende + internaliserende = slechtste I diagnoses = kans op herval >> I behandelobstakels > psychopathologie gezin

35 gedragsstoornis & druggebruik I risicofactoren gedragsstoornis = druggebruik I complex verband / wederzijdse veroorzaking I gedragsstoornis - antisociaal gedrag / agressie / delinquentie - beginnend op kinderleeftijd - kindfactoren genetica / temperament / executieve-cognitieve functies - omgevingsfactoren I druggebruik op jongere leeftijd I snellere progressie en ernst van gebruik I herstel moeilijker

36 diagnostiek verslavingsproces l begin / progressie / kwantiteit / frequentie l middelen / context / triggers / craving l directe en indirecte - en + gevolgen l kijk / probleembesef / verwachtingen / stop l reden / onderliggende dynamieken l vragenlijsten / toxicologische screening l criteria misbruik /afhankelijkheid l motivatie / doel behandeling l informatie uit verschillende bronnen

37 basisdiagnostiek systemische en contextuele I schools functioneren + veranderingen I vrijetijdsbesteding + veranderingen I vriendengroep + veranderingen I functioneren in gezin + veranderingen I veranderingen emotioneel functioneren I veranderingen gedrag I diagnostiek verslavingsproces I diagnostiek ontwikkelingsniveau I AANDACHT VOOR COMORBIDITEIT

38 ontwikkelingsstilstand I afstand nemen van ouders en zich meer richten op gebruikende leeftijdsgenoten I verschuiving van waarden en normen I kloof met volwassenen I niet opnemen en relativeren van plichten I niet meer investeren in school en vrije tijd I verarming sociale relaties I geen adequate coping I niet meer investeren in de toekomst I preoccupatie met drugs

39 diagnostiek: knelpunten I druggebruik meest gemiste diagnose I twee jaar gebruik vooraleer omgeving denkt aan drugproblematiek I drugproblematiek ~ puberproblemen I hulpverlener: kennis en visie I druggebruiker en hulpverlener: proces wederzijdse ontkenning I druggebruikers: moeilijke populatie I druggebruikers: specifieke diagnostiek I comorbiditeit

40 basisdoelstellingen behandeling I abstinentie I motiveren / engagement I inzicht in de complexiteit drugproblematiek en invloed op andere levensdomeinen I zelfreflectie I werken rond zelfverantwoordelijkheid I werken rond craving / herstelpreventie I sociaal gericht gedrag I oplossingsvaardigheden

41 behandelproces I residentiëel indien complex / comorbiditeit I algemene behandelprincipes: - systeemdenken - biopsychosociaal ontwikkelingsmodel l geïntegreerd tweesporenbeleid voor drugsprobleem & andere problemen & wisselwerking tussen beide problematieken I medicamenteuze behandeling l behandeling ontwikkelingsproblematiek l gezinsbegeleiding / gezinstherapie l aandacht voor school- en leerproblemen

42 behandeling: wat werkt I gezinstherapie I cognitieve gedragstherapie I motivationele therapie I gedwongen behandeling I korte interventies (psychoeducatie) I e-hulpverlening I wraparound (bemoeizorg)

43 behandeling: knelpunten I moeilijk / team moet visie ontwikkelen I dubbeldiagnose: horizontale metafoor I vertrouwen / kloof volwassenen I afbakening verantwoordelijkheden I intern conflict extern conflict I ontkenning minimalisatie motivatie I puberhersenen / continu motiveringsproces I enkel druggebruikende vrienden I geen zinvolle vrijetijdsbesteding / anhedonie

44 gezinsfactoren als risicofactoren I I I I I I I I I gebruik binnen het gezin psychopathologie bij ouders echtelijke conflicten verarmde ouder-kind relaties / hechting laag ervaren ouderlijke steun / cohesie beperkte communicatie inadequate supervisie en monitoring ambivalentie van ouders t.o.v. drugs financiële problemen en tegenslagen

45 verschillende gezinstherapieën : andere aanpak maar dezelfde doelstellingen I I I I psycho-educatie rond druggebruik ouders ondersteunen om adolescent te motiveren tot behandeling en vol te houden om niet te gebruiken ouderlijke rol opnieuw opnemen: monitoring en grenzen stellen communicatie herstellen

46 preventie: wat werkt I wettelijke maatregelen die beschikbaarheid drugs I media campagnes I zelfde boodschap: niet blowen < 18 jaar I preventieprogramma s op school sociale vaardigheden / niet op drugkennis I programma s voor ouders (risicogezin)

47 PRACTICE PARAMETER (BUKSTEIN, 2005) 1 vertrouwen 2 evaluatie drugproblemen + comorbide problemen 3 toxicologische screening 4 specifieke behandeling drugproblemen 5 behandeling afgestemd op noden jongeren 6 familietherapie noodzakelijk 7 medicamenteuze behandeling op indicatie 8 behandeling comorbide problematiek

48 aanbevelingen I drugproblematiek: complex + chronisch I screening drugproblematiek adolescenten ambulante hulpverlening noodzakelijk I belang vroege detectie en interventie I aandacht voor comorbiditeit I gezin intensief betrekken bij therapie I residentiële opname geen eindstation I herval = deel van het herstelproces

49 CRAFFT QUESTIONS Brief Screening Test for Adolescent Substance Abuse* C - Have you ever ridden in a CAR driven by someone (including yourself) who was "high" or had been using alcohol or drugs? R - Do you ever use alcohol or drugs to RELAX, feel better about yourself, or fit in? A - Do you ever use alcohol/drugs while you are by yourself, ALONE? F - Do your family or FRIENDS ever tell you that you should cut down on your drinking or drug use? F - Do you ever FORGET things you did while using alcohol or drugs? T - Have you gotten into TROUBLE while you were using alcohol or drugs? *2 or more yes answers suggests a significant problem

50 literatuur I Bukstein, O.G. (1995) Adolescent substance abuse. New York: John Wiley. I Heath, A.C., Lynskey, M.T., Waldron M. (2008) Substance Use and Substance Abuse Use Disorder (26) Rutter s Child and Adolescent Psychiatry (5th ed. Rutter & Taylor) I Jaffe, S.L., ed.(1996) Adolescent Substance Abuse and Dual Disorders. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America,5, (1). I Kaminer, Y., ed. (2010) Adolescent Substance Use Disorders. Child and Adolescent Psychiatrics Clinics of North America, 19, (3). I Liddle, H.A., Rowe, C.L.(2006) Adolescent Substance Abuse. Cambridge University Press.

51 literatuur (vervolg) I Roffman, R., Stephens R. (2006) Cannabis Dependence. Cambridge University Press. I Weinberg A.W., Harper C.R., Brumback R.A., (2002) Substance Use and Abuse.(27) Child and Adolescent Psychiatry (ed. Rutter & Taylor) I Rutter M., (2002) Substance Use and Abuse: Causal Pathways Considerations. (28) Child and Adolescent Psychiatry (ed. Rutter & Taylor) I Bukstein O.G., (2005) Practice Parameter for the Assessment and Treatment of Children and Adolescents With Substance Use Disorders. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 44:6, I Rey J.M. et al. (2004) Research update review. Is the Party over? Cannabis and Juvenile Psychiatric Disorder: The Past 10 Years.J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 43:10,

52 literatuur (vervolg) I Kepper A., Monshouwer K., van Dorsselaer S., Vollebergh W. (2011) Substance use by adolescents in special education and residential youth care institutions. Eur Child Adolesc Psychiatry 20:

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose

20 man 15 vrouw. depressie paranoia psychose Dubbele Diagnose Patricia v.wijngaarden-cremers, psychiater Circuitmanager Verslavingspsychiatrie Dimence Inhoud - Inleiding - Gebruik onder Nederlandse Jongeren - Psychiatrische Comorbiditeit - Wat is

Nadere informatie

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland

Inhoud. Ontgifting en stabilisatie. Observatie en Diagnostiek en Behandeling. Cijfers en Onderzoek. Aanbod Jeugd in Nederland Polls drugsweb Kun je op eigen houtje van drugs afkomen Ja: 85% Moeten we minder gaan drinken Ja: 57% Bang om verslaafd te worden Ja: 21% Drugs meenemen naar buitenland Ja: 73% Wiet is een harddrug Ja:

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

GENDER, COMORBIDITY & AUTISM Inleiding INHOUD Opzet en Bevindingen per onderzoek Algemene Discussie Aanbevelingen Patricia J.M. van Wijngaarden-Cremers Classifications & Gender Patient cohort 2004 Clusters

Nadere informatie

Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie. Anja Huizink

Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie. Anja Huizink Individuele gevoeligheid voor riskant middelengebruik in de adolescentie Anja Huizink Adolescentie = grenzen verkennen Op zoek naar prikkels Brein in ontwikkeling Nucleus accumbens (basale ganglia): -

Nadere informatie

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth

Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling. dr. C.A. Loth Verslaving apart? Dubbele diagnostiek als standaardbehandeling in de GGz dr. C.A. Loth Cijfers 1,2 miljoen alcoholisten/problematische drinkers 1,8 miljoen dagelijkse gebruikers benzo s, 22 % gebruikt

Nadere informatie

Cannabis. Van frequent naar afhankelijk gebruik

Cannabis. Van frequent naar afhankelijk gebruik Improving Mental Health by Sharing Knowledge Cannabis Van frequent naar afhankelijk gebruik CanDepgroep Peggy van der Pol Margriet van Laar Ron de Graaf Nienke Liebregts Wim van den Brink Dirk Korf Frequent

Nadere informatie

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Richtlijnen Casus IDDT Richtlijnen, wat zeggen ze niet! Richtlijnen Dubbele Diagnose, Dubbele hulp (2003) British

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

PK Broeders Alexianen Tienen

PK Broeders Alexianen Tienen PROGRAMMA 09u30 Ontvangst Koffie 10u00 Verwelkoming en inleiding Ivo Vanschooland Dr. H. Peuskens Getuigenis Pauze Getuigenis Herman Hacour 12u00 Aperitief en lunch 14u00 Werkgroepen begeleid door: Hacour

Nadere informatie

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet?

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Stijging criminaliteit meisjes Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Anne-Marie Slotboom Vrije Universiteit Amsterdam 1 BRISBANE 2010 - Steeds meer jonge meisjes tussen tien en veertien

Nadere informatie

Schizofrenie en comorbide verslaving

Schizofrenie en comorbide verslaving Schizofrenie en comorbide verslaving Wilma Reesink GGZ Verpleegkundig Specialist GGNet Apeldoorn Workshopindeling: 1. Stellingen bespreken aan de hand van het Lagerhuismodel met doel: kennis testen, dilemma

Nadere informatie

Middelengebruik: Cannabisgebruik

Middelengebruik: Cannabisgebruik Middelengebruik: Cannabisgebruik Inleiding Cannabisgebruik geeft zowel gezondheidsrisico s, psychosociale gevolgen als wettelijke consequenties 1,2. Frequent gebruik van cannabis wordt geassocieerd met

Nadere informatie

Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie

Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie Dr. Martine F. Delfos PICOWO Algemene informatie voor de cursus Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie op de vrijdagen 10 en 24 juni 2011; 8 juli, 9 en

Nadere informatie

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein

MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN. Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein MIDDELENGERELATEERDE en VERSLAVINGSSTOORNISSEN Dr. Marie-Catherine Monté en Dr. Marieke Waignein 28 november 2014 Middelengerelateerde problematiek 1. Algemeen A. Middelengebruik in België B. Gevolgen:

Nadere informatie

Face it, Work it. Overzicht

Face it, Work it. Overzicht Face it, Work it Dr. H. Peuskens Psychiater Psychiatrische kliniek Broeders Alexianen Tienen Overzicht Middelengebruik in Vlaanderen CAO 100 Middelengerelateerde problematiek Expertise in residentiële

Nadere informatie

Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist

Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist Gedwongen opname en verslaving Dr Anne Van Duyse - De Sleutel en PC Sint Jan Baptist Deel 1: Wet op de gedwongen opname Deel 2: problematisch middelengebruik Toetsing van de wet bij verslaving Geesteszieke

Nadere informatie

Epidemiologische gegevens

Epidemiologische gegevens Epidemiologische gegevens ESPAD (Vlaanderen) European School Survey Project on Alcohol and other Drugs Deelname van 35 landen 15- en 16-jarigen Sinds 2003 ook deelname van België (n= 2.320) Hieronder de

Nadere informatie

Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie. Dr. Martine F. Delfos PICOWO

Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie. Dr. Martine F. Delfos PICOWO Ontwikkelingspsychologie en psychopathologie Dr. Martine F. Delfos PICOWO Informatie voor de cursus op de vrijdagen 18 december 2009; 8 en 22 januari; 12 en 26 februari en 12 maart 2010 1 1 Algemene informatie

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Lange termijn effecten prehospitaal handelen: De kater komt later. Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC

Lange termijn effecten prehospitaal handelen: De kater komt later. Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC prehospitaal handelen: De kater komt later Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC RS infectie, 10 dagen oud Meningococcen infectie, 1 jaar Asystolie bij cardiomyopathie,

Nadere informatie

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt Middelen, delictgedrag en leefstijltraining Marscha Mansvelt Inhoud Hoe gaat de Waag om met middelengebruik als risicofactor voor delictgedrag? Leefstijltraining 1. Alcohol is de meest sociaal geaccepteerde

Nadere informatie

Lectoraat GGZ-Verpleegkunde. LVG en Verslaving. s Heerenloo 30 juni 2010

Lectoraat GGZ-Verpleegkunde. LVG en Verslaving. s Heerenloo 30 juni 2010 Lectoraat GGZ-Verpleegkunde LVG en Verslaving s Heerenloo 30 juni 2010 1 Wat komt aan bod? Overzicht programma LVG en verslaving Prevalentiegegevens Casus Brijder en s Heerenloo Discussie nav casuïstiek

Nadere informatie

Middelengebruik: Alcoholgebruik

Middelengebruik: Alcoholgebruik Resultaten HBSC : Alcoholgebruik Middelengebruik: Alcoholgebruik Inleiding Alcoholgebruik is onderdeel van verschillende culturen en tevens één van de grote globale risicofactoren voor sociale en fysieke

Nadere informatie

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Executieve functies en emotieregulatie Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Inhoud 1. Executieve functies en emotieregulatie 2. Rol van opvoeding

Nadere informatie

Drugpunt 24 februari 2015. Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen

Drugpunt 24 februari 2015. Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen Drugpunt 24 februari 2015 Drugpunt Drugs Druggebruik begrijpen Vroeginterventie Opvallende verschijnselen In de praktijk Vragen DRUGPUNT TEAM Filip Claeys filip.claeys@drugpunt.be 09/381 86 63 of 0498

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Een innovatieve behandeling met TOPGGZ erkenning Linda Kronenberg & Hendrikje Bloemert

Nadere informatie

Alcohol- en druggebruik bij Vlaamse jongeren

Alcohol- en druggebruik bij Vlaamse jongeren Alcohol- en druggebruik bij Vlaamse jongeren VAD-leerlingenbevraging Doel: aanvullend bij educatieve pakketten een zicht geven op middelengebruik bij leerlingen Survey, o.b.v. vragenlijst Gebaseerd op

Nadere informatie

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts

Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts Disclosure belangen Janneke Valk, bedrijfsarts (potentiële) belangenverstrengeling Geen / Zie hieronder Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

Triple Trouble in de praktijk. Triple Trouble in de praktijk. Komt een man bij de dokter. Drie soorten middelen. Stoornis in het gebruik van middelen

Triple Trouble in de praktijk. Triple Trouble in de praktijk. Komt een man bij de dokter. Drie soorten middelen. Stoornis in het gebruik van middelen Triple Trouble in de praktijk Triple Trouble in de praktijk LEDD congres 2014 Joanneke van der Nagel Jannelien Wieland Robert Didden Van enkelvoudig naar complex licht tot ernstig Over wat te doen wie

Nadere informatie

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek

Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Mistral DTOX, een goed begin is het halve werk. Edwin Spapens GZ-Psycholoog Mistral DTOX & Mistral Kliniek Cluster jeugd Preventie, inclusief minimale interventie van 1-3 gesprekken I- hulp (ambitie ook

Nadere informatie

Mentale kracht in de Forensische Psychiatrie

Mentale kracht in de Forensische Psychiatrie Mentale Mentale kracht in de Forensische Psychiatrie LFPZ,Zeeland, 11 juni 2009 Jan Auke Walburg Principes van positieve psychologie Bestudering positieve subjectieve ervaringen en constructieve cognities.

Nadere informatie

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan

Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan Ouderen en verslaving Dick van Etten Verpleegkundig Specialist GGZ Centrum Maliebaan U moet de bakens verzetten en noch sterke drank, noch bier meer gebruiken: houdt u aan een matig gebruik van een redelijke

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

03/07/15' ADHD, ODD, CD? Wat moet ik weten en wat kan ik ermee? Programma. Begripsbepaling: Agressie. Begripsbepaling: ODD, CD en ADHD

03/07/15' ADHD, ODD, CD? Wat moet ik weten en wat kan ik ermee? Programma. Begripsbepaling: Agressie. Begripsbepaling: ODD, CD en ADHD ADHD, ODD, CD? Wat moet ik weten en wat kan ik ermee? Woensdag 29 oktober P. Deschamps Begripsbepaling: ODD, CD en ADHD Begripsbepaling: Agressie Disruptive Behavior Disorders (DBD), Disruptieve Gedragsstoornissen

Nadere informatie

P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ

P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ Dilemma s bij risicotaxatie Risicotaxatie is een nieuw en modieus thema in de GGZ Veilige zorg is een illusie Hoe veiliger de zorg, hoe minder vrijheid voor

Nadere informatie

Gevolgen van alcoholgebruik

Gevolgen van alcoholgebruik Gevolgen van alcoholgebruik Katwijk 7 februari 2008 Programma Trends in alcohol gebruik Effecten en risico s Gevolgen (bij jongeren) Mogelijke oplossingen Conclusies 1 Algemene trends bij jongeren Steeds

Nadere informatie

VMDB 15-06-2013. Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg

VMDB 15-06-2013. Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg VMDB 15-06-2013 Arnold Scholten Psycholoog Brijder Verslavingszorg DUBBELE DIAGNOSE Psychiatrische Stoornis + middelenproblematiek Er bestaat wederzijdse beïnvloeding Prognose is minder goed Afzonderlijke

Nadere informatie

De rol van de gedragskundige. LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013

De rol van de gedragskundige. LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013 De rol van de gedragskundige LVB en Verslaving Workshopronde 1 Slotbijeenkomst Trimbos 16-04-2013 Spin in het web? Agenda Korte uiteenzetting LVB en verslaving Functie-eisen Rol gedragskundige Discussie

Nadere informatie

UNIVERSITAIR CENTRUM GERIATRIE

UNIVERSITAIR CENTRUM GERIATRIE UNIVERSITAIR CENTRUM GERIATRIE 1 Drugs en Senioren Drugs en Senioren Prof Dr M Vandewoude Universitair Centrum Geriatrie Antwerpen 2 3 Wat wordt juist bedoeld? «Echte drugs» Alcohol Psychotrope medicatie

Nadere informatie

Signalen van verdovende middelen. Volgens de (opium)wet. Signalen van stimulerende middelen. Redenen gebruik

Signalen van verdovende middelen. Volgens de (opium)wet. Signalen van stimulerende middelen. Redenen gebruik Associëren Novadic-Kentron Preventie, Voorlichting en Advies Workshop LVG 60 minuten Drugs Belevingswerelden Associëren drugs LVG Ø Impulsief Ø Hier & nu (gevoelig voor impulsen van dat moment) Ø Grenzeloos

Nadere informatie

18-04- 2010. Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie

18-04- 2010. Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie Wat moeten adop1eouders meer hebben dan goed genoeg ouderschap? Gera ter Meulen adoc@fsw.leidenuniv.nl Een aantal belangrijke factoren voor goed verlopende adoptie Een goede voorbereiding van adoptieouders

Nadere informatie

Voorstelling Team Verslavingszorg

Voorstelling Team Verslavingszorg 27/05/2015 Voorstelling Team Verslavingszorg Ivo Vanschooland Doelgroep De afdeling staat open voor mannen en vrouwen uit gans Vlaanderen en Nederland met problemen gekoppeld aan misbruik of afhankelijkheid

Nadere informatie

Rol onderzoek voor cluster Maatschappelijke Ontwikkeling, Gemeente Rotterdam

Rol onderzoek voor cluster Maatschappelijke Ontwikkeling, Gemeente Rotterdam Rol onderzoek voor cluster Maatschappelijke Ontwikkeling, Gemeente Rotterdam Wilma Jansen Kenniscoördinator Jeugd Gemeente Rotterdam Inhoud presentatie Cluster Maatschappelijke Ontwikkeling Rol onderzoek

Nadere informatie

Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind. Prof. Dr. Stijn Vanheule Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen

Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind. Prof. Dr. Stijn Vanheule Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind Psychiatriseren = Het moeilijke kind stelt de volwassene vragen: Wie is de volwassene is die hem of haar zo moeilijk vindt? Met welke ver(w)achtingen

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

Families in tijden van alcohol en middelen

Families in tijden van alcohol en middelen Families in tijden van alcohol en middelen Prof. dr. Gilbert Lemmens UDP, UZ Gent & UGent Stijgend fenomeen? - Stijging alcohol en middelen over 50 jaar (SAMHSA, 2009) - Adolescenten: meer marijuana (19%)

Nadere informatie

Our brains are not logical computers, but feeling machines that think.

Our brains are not logical computers, but feeling machines that think. Drs. Fernando Cunha (Child Support Europe) Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist http://www.child-support-europe.com In dienst van kinderen,

Nadere informatie

Proefschrift. Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems. Merel Griffith - Lendering. Samenvatting

Proefschrift. Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems. Merel Griffith - Lendering. Samenvatting Proefschrift Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems Merel Griffith - Lendering Samenvatting Het gebruik van cannabis is gerelateerd aan een breed scala van psychische problemen, waaronder

Nadere informatie

Ine Bollen Kinderpsychiatrie 2014-2015

Ine Bollen Kinderpsychiatrie 2014-2015 Psychiatrie en psychopathologie: multifactoriële actiopathogenese prof. Danckaerts Wat is psychiatrie? Er zijn vss antipsychiatrie-bewegingen geweest mensen die proberen duidelijk te maken dat er te snel

Nadere informatie

Jan Dirk van der Ploeg publicaties (4)

Jan Dirk van der Ploeg publicaties (4) Jan Dirk van der Ploeg publicaties (4) Artikelen in tijdschriften 2015 Effectieve interventies voor agressie bij kinderen. PsychoPraktijk, 6, 14-17. 2014 Scheiding en stress. PsychoPraktijk, 6, 22-26.

Nadere informatie

Inhoud van de presentatie

Inhoud van de presentatie De overgang van het basis- naar het secundair onderwijs vanuit ontwikkelingspsychologisch perspectief Annelies Somers i.s.m. Prof. Hilde Colpin Prof. Karine Verschueren ~ Centrum voor Schoolpsychologie

Nadere informatie

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Parnassia Bavo Groep Brijder Verslavingszorg Preventie Jeugd Zorg ambulant & klinisch Bereidheidliniaal

Nadere informatie

Middelenmisbruik en crisis

Middelenmisbruik en crisis Middelenmisbruik en crisis Een lastige combinatie Mike Veereschild Tom Buysse Middelengebonden spoedeisende situaties Intoxicatie van een verslavend middel Onthouding van een verslavend middel Kernsymptomen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 134 Nederlandse samenvatting De inleiding van dit proefschrift beschrijft de noodzaak onderzoek te verrichten naar interpersoonlijk trauma en de gevolgen daarvan bij jongeren in

Nadere informatie

De JES studie: effecten van huiselijk geweld op de ontwikkeling van kinderen.

De JES studie: effecten van huiselijk geweld op de ontwikkeling van kinderen. De JES studie: effecten van huiselijk geweld op de ontwikkeling van kinderen. 1 Symposium Krachtige Kinderen in de opvang. Driebergen, 29 oktober 2012 Mirjam Wouda, kinder- en jeugdpsychiater Mutsaersstichting

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesaanvraag

Samenvatting. Adviesaanvraag Samenvatting Adviesaanvraag De antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) is een psychiatrische stoornis die wordt gekenmerkt door een duurzaam patroon van egocentrisme, impulsiviteit en agressiviteit.

Nadere informatie

Disclaimer. Deze presentatie kan off-label informatie bevatten. Raadpleeg altijd de SmPC alvorens enige medicatie voor te schrijven.

Disclaimer. Deze presentatie kan off-label informatie bevatten. Raadpleeg altijd de SmPC alvorens enige medicatie voor te schrijven. Disclaimer De inhoud van deze presentatie is onafhankelijk samengesteld door de spreker(s). De slides representeren de persoonlijke mening van de spreker(s). Deze presentatie kan off-label informatie bevatten.

Nadere informatie

Liska Vulperhorst Preventiewerker

Liska Vulperhorst Preventiewerker Liska Vulperhorst Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Vijf circuits Behandeling & Begeleiding Sociale Verslavingszorg Forensische Verslavingszorg Verslavingsreclassering Preventie & Consultancy Programma

Nadere informatie

Motivatie versus dwang in de drughulpverlening bij minderjarigen

Motivatie versus dwang in de drughulpverlening bij minderjarigen Motivatie versus dwang in de drughulpverlening bij minderjarigen Sonja Paesbrugge en Joris Cracco RKJ De Sleutel Zuidmoerstraat 165 9900 Eeklo Tel 09 377 25 26 Fax 09 377 78 64 www.desleutel.be You can

Nadere informatie

NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten

NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten NAH bij kinderen en jongeren: plasticiteit en herstel Caroline van Heugten Universiteit Maastricht c.vanheugten@np.unimaas.nl Inhoud presentatie Plasticiteit van het brein Hersenletsel Schade en herstel

Nadere informatie

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Experimentele psychopathologie Op zoek naar de psychologische processen die een rol spelen bij het ontstaan, in stand houden en terugval van psychopathologie

Nadere informatie

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen Achtergrond symposium Criminaliteit heeft grote gevolgen voor samenleving: -Fysieke verwondingen -Psychische klachten -Materiële schade -Kosten:

Nadere informatie

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s)

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s) A. Ouderfactoren: gegeven het feit dat de interventies van de gezinscoach en de nazorgwerker gericht zijn op gedragsverandering van de gezinsleden, is het zinvol om de factoren te herkennen die (mede)

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Cannabisgebruik en stoornissen in het gebruik van cannabis in de adolescentie en jongvolwassenheid. Cannabis is wereldwijd een veel gebruikte drug. Het gebruik van cannabis is echter niet zonder consequenties:

Nadere informatie

PROGRAMMATORISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENST WETENSCHAPSBELEID. ONDERZOEK NAAR DE EFFECTIVITEIT VAN

PROGRAMMATORISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENST WETENSCHAPSBELEID. ONDERZOEK NAAR DE EFFECTIVITEIT VAN PROGRAMMATORISCHE FEDERALE OVERHEIDSDIENST WETENSCHAPSBELEID. ONDERZOEK NAAR DE EFFECTIVITEIT VAN BEHANDELINGSPROGRAMMA'S, SPECIFIEK VOOR PATIËNTEN MET EN DUBBELE DIAGNOSE. Promotor: Prof. Dr. B. Sabbe

Nadere informatie

Profiel van de jonge suïcidepoger

Profiel van de jonge suïcidepoger Profiel van de jonge suïcidepoger Eva De Jaegere Eenheid voor Zelfmoordonderzoek Univeristeit Gent Prof. Dr. C. van Heeringen Studiedag Schemerjongeren: schaduw én licht 1. Definitie suïcidepoging 2. Suïcidecijfers

Nadere informatie

De rol van school en samenwerking met hulpverlening. Anne-Freda Brouwer Gz-psycholoog / Systeemtherapeut Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie

De rol van school en samenwerking met hulpverlening. Anne-Freda Brouwer Gz-psycholoog / Systeemtherapeut Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie De rol van school en samenwerking met hulpverlening Anne-Freda Brouwer Gz-psycholoog / Systeemtherapeut Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie Casus Milan 13 jaar woont als enig kind bij zijn ouders Hij

Nadere informatie

Discussion Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae

Discussion Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae chapter 7 Discussion Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae 140 chapter 7 SAMENVATTING De bipolaire stoornis (of manisch-depressieve stoornis) is een stemmingsstoornis waarin episodes van (hypo)manie

Nadere informatie

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG 1 Autisme spectrum stoornissen Waarom dit onderwerp? Diagnostiek

Nadere informatie

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten.

De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. De medicamenteuze behandeling van ADHD en verslaving bij adolescenten. Joanneke van der Nagel, psychiater, Tactus Verslavingszorg, Enschede Pieter-Jan Carpentier, psychiater, Reinier van Arkel groep, s-hertogenbosch

Nadere informatie

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Keuze voor beheerst gebruik Egbert Meeter, 28-5-2013 Hoe begon het De eerste vergadering 21-07-2010 Bronnen Bronnen Bronnen Bronnen Inhoud Veiligiheid Toetsing

Nadere informatie

2 Classificatie, diagnostiek en epidemiologie 35

2 Classificatie, diagnostiek en epidemiologie 35 Inhoudsopgave Overzicht van figuren, kaders en tabellen 17 1 Introductie 23 1.1 Wat is ontwikkelingspsychopathologie? 24 1.1.1 Vroeger en nu 25 1.1.2 Een dynamisch gezichtspunt 26 1.1.3 Een uniek individu

Nadere informatie

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik.

Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Abstinent worden, abstinent blijven en de determinanten van een terugval in harddruggebruik. Samenvatting van de resultaten uit het subcohort abstinenten die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studie

Nadere informatie

De rol van de psycholoog. Prof. dr. Geert Crombez Geert.Crombez@UGent.be

De rol van de psycholoog. Prof. dr. Geert Crombez Geert.Crombez@UGent.be De rol van de psycholoog Prof. dr. Geert Crombez Geert.Crombez@UGent.be Chronisch VermoeidheidsSyndroom Fukuda et al., 1994 Natuurlijk verloop 80% Costs 26% 17% 13% 8% 7 days 4 weeks 7 weeks 12 weeks 6

Nadere informatie

Vermaatschappelijking van de zorg: artikel 107 in cijfers

Vermaatschappelijking van de zorg: artikel 107 in cijfers Vermaatschappelijking van de zorg: artikel 107 in cijfers Overzicht Situering onderzoek Voorstelling vragenlijsten Resultaten Samenstelling doelgroep: leeftijd en geslacht Frequentie symptomatologie Evolutie

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie in en voor de Basis GGz

Cognitieve gedragstherapie in en voor de Basis GGz Cognitieve gedragstherapie in en voor de Basis GGz Mark van der Gaag PhD Hoogleraar Klinische Psychologie, Vrije Universiteit Amsterdam Hoofd Psychose Onderzoek, Parnassia, Den Haag 1 Wat is gedragstherapie

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij autisme

Cognitieve gedragstherapie bij autisme Cognitieve gedragstherapie bij autisme Caroline Schuurman, gz-psycholoog Centrum Autisme Rivierduinen Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van autisme bij volwassenen Utrecht, 14 juni 2011 CGT bij autisme

Nadere informatie

Dag van de Zorg 2013. Depressie: watisheten watbrengthetteweeg? Met dank aan het team Vennen 3 en dr. Michel Dierick in het bijzonder.

Dag van de Zorg 2013. Depressie: watisheten watbrengthetteweeg? Met dank aan het team Vennen 3 en dr. Michel Dierick in het bijzonder. Dag van de Zorg 2013 Depressie: watisheten watbrengthetteweeg? Met dank aan het team Vennen 3 en dr. Michel Dierick in het bijzonder. 1 Wat is stemming? + - 2 Gemoed, stemming: Constant aanwezige achtergrond,

Nadere informatie

Uitgaan & opvoeding. 4 e Nationaal Congres Opvoedingsondersteuning 1 juni 2012. Ninette van Hasselt Aukje Sannen

Uitgaan & opvoeding. 4 e Nationaal Congres Opvoedingsondersteuning 1 juni 2012. Ninette van Hasselt Aukje Sannen Improving Mental Health by Sharing Knowledge Uitgaan & opvoeding 4 e Nationaal Congres Opvoedingsondersteuning 1 juni 2012 Ninette van Hasselt Aukje Sannen Hebben ouders vragen over uitgaan? STEFF 21 jaar

Nadere informatie

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl

J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl J.J. Schijf, GZ psycholoog Brijder Verslavingszorg jaap. schijf@brijder.nl Waar gaan we het over hebben? Samen gaan Mechanismen misbruik Consequenties voor bejegening Schadelijke Gevolgen Middelen Kalant,

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

Let s talk. Trea Broersma psychiater

Let s talk. Trea Broersma psychiater Let s talk about SOLK Trea Broersma psychiater SOLK??? Let s talk about..solk SOLK in de huisartsenpraktijk Lichamelijke klachten zonder somatische oorzaak SOLK en somatisatie Problemen bij SOLK en somatisatie

Nadere informatie

Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg

Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg Wat is depressie? Oorzaak, omvang, gevolg Prof. Dr. Brenda Penninx Vakgroep psychiatrie / GGZ ingeest Neuroscience Campus Amsterdam Mental Health EMGO+ Institute for Health and Care Research b.penninx@vumc.nl

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, psychotherapeut Opleider-supervisor NVGP en NVIPT De genezing van de krekel Geacht somber gevoel,

Nadere informatie

PREVENTIE VOOR POH-GGZ

PREVENTIE VOOR POH-GGZ PREVENTIE VOOR POH-GGZ ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. MENTALE ONDERSTEUNING DIRECT EN DICHTBIJ INDIGO BIEDT

Nadere informatie

Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme

Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme dr. L.M. Kronenberg Prof. dr. van Achterberg Prof. dr. W. van den Brink Prof. dr. P. Goossens K. Slager-Visscher,

Nadere informatie

Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater

Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater Hyperacusis vanuit psychiatrisch perspectief: diagnostiek en psychofarmacologische behandeling Ines Sleeboom-van Raaij consulent-psychiater 24 april 2014 Jaarvergadering KNO en HHH Disclosures Geen Hyperacusis

Nadere informatie

Risicotaxatie Suïcidaliteit. Suïcide en suïcidepogingen. Aantallen. 345 suïcidepogingen. Middel. Dr. Bert van Hemert, psychiater

Risicotaxatie Suïcidaliteit. Suïcide en suïcidepogingen. Aantallen. 345 suïcidepogingen. Middel. Dr. Bert van Hemert, psychiater Risicotaxatie Suïcidaliteit Dr. Bert van Hemert, psychiater Zorgservice Bureau 24 uurszorg Opleiding Sociale Psychiatrie 1/30 2/30 Aantallen Suïcide en suïcidepogingen Suïcidegedachten Suïcidepoging bevolking

Nadere informatie

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving

Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving Prevalentie en behandeling van ADHD bij patiënten met een verslaving Katelijne van Emmerik van Oortmerssen Ellen Vedel Wim van den Brink Robert A. Schoevers overzicht Achtergrond IASP prevalentie studie

Nadere informatie

Programma. Cijfers & trends Verslaving? Klassieke casus Waarom zij en niet wij? Behandeling

Programma. Cijfers & trends Verslaving? Klassieke casus Waarom zij en niet wij? Behandeling Verslaafde jongeren trends in middelengebruik en behandeling PAOG nascholing Jeugdgezondheidszorg Thema: Risicogedrag en verslaving bij jongeren 27 januari 2015 Willeke van Esch, GZ-psycholoog Programma

Nadere informatie

Doelgroepen kasteelplus. Kerngedachten bij de visie. Ontwennen meer dan stoppen. Visie : controleverlies betekent totale abstinentie

Doelgroepen kasteelplus. Kerngedachten bij de visie. Ontwennen meer dan stoppen. Visie : controleverlies betekent totale abstinentie Doelgroepen kasteelplus Ontwennen meer dan stoppen. Hoe helpen we mensen om te veranderen? dag van de zorg 17/03/2013 Patrick Lobbens Hoofdverpleegkundige verslavingszorg kasteelplus Kasteelplus 1 : mensen

Nadere informatie

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Preventie Behandeling Nazorg Alcohol, roken, drugs, medicijnen, gamen, gokken Programma

Nadere informatie

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen?

Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? 21/11/11 Triple P (Positive Parenting Program): effectief bij gedragsproblemen? Inge Glazemakers Dirk Deboutte Inhoud Het probleem Oplossingen: de theorie Triple P Het project De eerste evaluatie - - -

Nadere informatie

Alcoholgebruik bij helft van de studenten niet zonder risico

Alcoholgebruik bij helft van de studenten niet zonder risico Derde grote bevraging brengt middelengebruik bij Vlaamse studenten in kaart Alcoholgebruik bij helft van de studenten niet zonder risico De Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen (VAD) en onderzoekers

Nadere informatie

Dr Anne Van Duyse. VVP, 8 maart 2013. De Sleutel. Vita

Dr Anne Van Duyse. VVP, 8 maart 2013. De Sleutel. Vita Verslaving vanuit ontwikkelingspsychologisch perspectief Dr Anne Van Duyse VVP, 8 maart 2013 De Sleutel Vita I. Adolescentie : een periode met verhoogde kwetsbaarheid voor verslavingsgedrag inleiding Adolescentie,

Nadere informatie

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Angst & Verslaving Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Inhoudsopgave Achtergrond Etiologie Epidemiologie Diagnostiek Behandeling Kushner ea Multidisciplinaire Richtlijn alcohol

Nadere informatie

Autisme en het gezin. Guus van Voorst

Autisme en het gezin. Guus van Voorst Autisme en het gezin Guus van Voorst Introductie Guus van Voorst, klinisch psycholoog, neuropsycholoog, hoofdbehandelaar van een expertise centrum voor autisme voor (jong) volwassenen: kliniek, deeltijdbehandeling,

Nadere informatie

Sportdeelname van jongeren met gedragsproblemen

Sportdeelname van jongeren met gedragsproblemen Sportdeelname van jongeren met gedragsproblemen ONDERZOEK DREMPELS BETEKENIS VOORWAARDEN Remo Mombarg en Jan Willem Bruining (RUG/HIS) Koen Breedveld en Wouter Nootebos (Mulier Instituut) Saskia van Doorsselaer

Nadere informatie