Epidemiologie van chronisch orgaanfalen bij ouderen falen bij ouderen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Epidemiologie van chronisch orgaanfalen bij ouderen falen bij ouderen"

Transcriptie

1 Home no. 1 Feb Revalidatie chronische aandoeningen Eerdere edities Verenso.nl Epidemiologie van chronisch orgaanfalen bij ouderen falen bij ouderen Heden en toekomst Drs. Jacqueline Rischen - Vos, specialist ouderengeneeskunde, LUMC Drs. Eléonore F. van Dam van Isselt, specialist ouderengeneeskunde Zorggroep Solis te Deventer en junior onderzoeker LUMC Dr. Peter W. Achterberg, senior beleidsmedewerker RIVM, Bilthoven Prof. Dr. Wilco P. Achterberg, hoogleraar institutionele zorg en ouderengeneeskunde LUMC

2 Het aantal kwetsbare ouderen met chronisch (progressief) orgaanfalen zal in de toekomst toenemen. In dit artikel wordt, vanuit een epidemiologische invalshoek, ingeschat hoe groot deze groep momenteel is en wat de verwachtingen voor de toekomst zijn. Tevens wordt ingegaan op wat dit kan betekenen voor de geriatrische revalidatiezorg (GRZ). Voor zowel hartfalen als longfalen is de verwachting dat het aantal patiënten van 65 jaar en ouder in 2030 zal zijn verdubbeld ten opzichte van Binnen de groep ouderen met chronische ziekten met orgaanfalen zijn hart- en vaatziekten nu nog de veroorzaker van de grootste ziektelast. In de toekomst zal dit veranderen en valt een forse toename van ouderen met longfalen door COPD te verwachten. De geriatrische revalidatie dient hierop in te spelen door het ontwikkelen van meer gespecialiseerde geriatrische revalidatieprogramma s gericht op COPD. Inleiding Door vergrijzing van de bevolking zal het aantal kwetsbare ouderen met chronische aandoeningen in de toekomst toenemen. Nederlanders zullen langer leven door de effecten van preventie in hun eerdere levensfase en door betere uitkomsten na behandeling. Een deel van hen zal dat moeten doen met meer morbiditeit, bijvoorbeeld door chronisch orgaanfalen van hart, long, nier en lever. Uit de literatuur is bekend dat herstelprogramma s ook bij chronisch orgaanfalen effectief kunnen zijn om te komen tot een hoger niveau van functioneren. 1 Een toename in het aantal ouderen met chronisch orgaanfalen kan daarom in de toekomst tot een toenemende behoefte aan gerichte geriatrische revalidatiezorg (GRZ) leiden. Om inzicht te krijgen in de omvang en aard van de behoefte aan GRZ in de toekomst, is het noodzakelijk om antwoord te krijgen op een aantal vragen:

3 Hoe groot is het aantal ouderen met chronisch orgaan falen nu en wat is de verwachting ten aanzien van de omvang van deze groep in de toekomst? Wat zijn de factoren die daarop van invloed kunnen zijn? Wat zou dit kunnen betekenen voor de GRZ? Bevolkingsgroei en opbouw Ook in het huidige decennium blijft onze leeftijdsverwachting stijgen. In 2012 was de gemiddelde levensverwachting voor mannen 79,1 jaar en voor vrouwen 82,8 jaar. Als een man eenmaal de leeftijd van 65 jaar heeft bereikt had hij nog een levensverwachting van 18,3 jaar en voor vrouwen van 65 jaar was dit 21,2 jaar. De afgelopen jaren is de gemiddelde levensverwachting verder gestegen, met name door afname aan sterfte door hart- en vaatziekten. 2 Uit trendscenario s blijkt dat de gemiddelde levensverwachting voor mannen en vrouwen de komende decennia nog verder zal toenemen (zie figuur 1). In 2030 bedraagt deze volgens het CBS 87 jaar voor mannen en 90 jaar voor vrouwen. 3 Het is de verwachting dat de bevolking in Nederland in 2040 tot 17,8 miljoen inwoners is gegroeid, waarna er tot 2060 nog een minimale toename tot 17,9 miljoen zal optreden. De leeftijdsopbouw binnen de bevolking zal ook veranderen: de komende decennia zal

4 het aandeel 65-plussers in versnelde mate stijgen. Binnen deze groep zal vanaf 2025 het aandeel 80-plussers sterk toenemen (dubbele vergrijzing). In 2040 zal ruim een kwart van de bevolking 65-plus zijn, waarvan een derde deel zelfs 80-plusser. 4 In 2060 zal zelfs ruim 40% van de 65-plussers ouder zijn dan 80 jaar. Het verschil in levensverwachting tussen mannen en vrouwen zal afnemen, vooral omdat in de afgelopen decennia vrouwen hetzelfde rookgedrag zijn gaan vertonen als mannen. 5 De levensverwachting is echter afhankelijk van een groot aantal factoren. Behalve roken spelen ook andere leefstijlfactoren een rol zoals alcoholgebruik, beweging en voeding. Daarnaast spelen persoonskenmerken zoals genetische aanleg, overgewicht, bloeddruk en cholesterol een rol. Ook gezondheidsvaardigheden, fysieke- en omgevingsfactoren, maatschappelijke determinanten en de effecten van gezondheidszorg en preventie hebben invloed op de levensverwachting. 3 Chronische ziekten Momenteel heeft 31,8% (5,3 miljoen) van de Nederlanders één of meer chronische ziekten. Boven de 75 jaar is dit percentage zelfs bijna 80%. Bij 11% van de Nederlanders (1,9 miljoen) is er sprake van multimorbiditeit, gedefinieerd als het hebben van twee of meer chronische ziekten. Bij 75-plussers is dit momenteel 50%. Tussen 2004 en 2011 steeg het aantal mensen met meer dan één chronische ziekte met 12%. Dit trad op in alle leeftijdsklassen en is dus niet alleen verklaarbaar door vergrijzing. Het aantal mensen met COPD en stemmingsstoornissen steeg het meest. 6 De incidentie van coronaire hartziekten is sterk gedaald door betere preventie door middel van cholesterolremmers en antihypertensiva, door betere therapie zoals het gebruik van stents en andere interventietechnieken en met name door afname van het aantal mannelijke rokers. 3,5,7 Coronair lijden veroorzaakt echter momenteel nog steeds de hoogste ziektelast uitgedrukt in Disability Adjusted Life Years (DALY s). De DALY is opgebouwd uit twee componenten: de jaren verloren door vroegtijdige sterfte en de jaren geleefd met de ziekte, gewogen voor de ernst van de ziekte. Het is de verwachting dat het aantal mensen met één of meer chronische ziekten nog verder zal toenemen. In 2011 hadden 5,32 miljoen personen op een bevolking van 16,7

5 miljoen Nederlanders (31,8%) één of meer chronische ziekten. In 2030 zal dit oplopen tot 6,96 miljoen mensen op een bevolking van 17,6 miljoen (40%). Ook zal de multimorbiditeit toenemen van 1,9 miljoen mensen (11%) van de bevolking nu, tot 3 miljoen (17,4%) in Hoeveel ouderen hebben momenteel chronisch orgaanfalen? plus) dat lijdt aan hart-, long-, nier- of leverfalen. Hartfalen Hartfalen is gedefinieerd als een klinisch syndroom ten gevolge van een tekortschietende pompfunctie van het hart, gekarakteriseerd door specifieke klachten van kortademigheid, verminderde inspanningstolerantie, vermoeidheid, vocht vasthouden en een snel hartritme. De meest voorkomende oorzaken zijn: een myocardinfarct, hypertensie, kleplijden, ritmestoornissen en cardiomyopathie. Hartfalen kan acuut of chronisch zijn. Bij ouderen is meestal spraken van chronisch of acute-on-chronic hartfalen. Er waren in 2012 volgens huisartsengegevens tussen de en mensen met hartfalen bij de huisarts geregistreerd. 7 Tussen de 20% en 30% van de Nederlanders krijgt in zijn leven te maken met hartfalen. Per jaar wordt bij ongeveer mensen de diagnose hartfalen gesteld. 7 Het vόόrkomen van hartfalen neemt sterk toe met de leeftijd. Het merendeel van mensen met hartfalen is dan ook ouder dan 75 jaar. De diagnose hartfalen is soms echter moeilijk te stellen, door atypische bevindingen bij ouderen en bijkomstige comorbiditeit. 8 Zo is bij 20-30% van de ouderen met COPD tevens sprake van hartfalen. Er wordt verwacht dat door de vergrijzing de prevalentie van hartfalen zal stijgen. In 2010 bedroeg de prevalentie van hartfalen bij 65-plussers op een bevolking van 16,6 miljoen Nederlanders en dit aantal zal in 2030 zijn toegenomen tot bij een bevolking van 17,6 miljoen. 9 De sterftecijfers aan hartfalen, zoals geregistreerd in de doodsoorzakenstatistiek van het CBS (6.200 in 2012 bij mensen boven de 65 jaar), zijn waarschijnlijk een onderschatting van de totale sterfte. Hartfalen wordt vaak niet als primaire doodsoorzaak genoemd, maar als een secundaire doodsoorzaak na bijvoorbeeld We bespreken achtereenvolgens wat er globaal bekend is over het aantal ouderen (65-

6 een hartstilstand of infarct. Hartfalen is meestal een onderdeel van multimorbiditeit. Uit gegevens van de incidentie van hartfalen en de CBS sterftestatistieken wordt geschat dat er per jaar sterfgevallen geassocieerd aan hartfalen zijn. 7 Uit CBS gegevens is er de afgelopen 30 jaar een dalende trend waar te nemen ten aanzien van het aantal mensen dat overlijdt aan een hartinfarct, maar er is een lichte stijging waarneembaar in het aantal mensen dat overlijdt aan hartfalen. Sinds 1980 is het aantal ziekenhuisopnames wegens hartfalen sterk toegenomen: voor mannen met 106% en voor vrouwen met 120%. In 2010 zijn er ruim ziekenhuisopnames voor hartfalen geregistreerd bij ouderen (65-plus). De meeste opnames waren bij jarigen. Sinds 2002 is echter het aantal ziekenhuisopnames wegens hartfalen bij 85- plussers sterk afgenomen. 7 Een verklaring zou kunnen zijn dat deze patiënten tegenwoordig meer in de eerste lijn geholpen worden en er een terughoudender beleid is ten aanzien van het insturen van deze leeftijdsgroep. De kans op hartfalen zou in de toekomst verminderd kunnen worden door risicofactoren zoals hypertensie, overgewicht en diabetes al voor de ouderdom te voorkómen. Als deze risicofactoren toch optreden is het van belang deze zo vroeg mogelijk op te sporen en optimaal te behandelen. Het al vroeg aanwenden van een gezonde levensstijl met gezonde voeding, genoeg beweging en niet roken kan een gunstige invloed hebben. 7 Samenvattend kan gesteld worden dat er in de komende decennia een forse groei in het aantal ouderen met hartfalen te verwachten is met meer ziekenhuisopnames en een hoge mortaliteit. Longfalen De algemene prognose van hartfalen is zeer variabel en is afhankelijk van de ernst, de wijze van diagnosticeren en de leeftijd van de patiënt. Uit een Nederlands onderzoek blijkt dat de prognose na een ziekenhuisopname wegens hartfalen over het algemeen slecht is. 7 De sterfte binnen 28 dagen na een eerste ziekenhuisopname wegens hartfalen is 18%, na 1 jaar is dit 37% en na 5 jaar zelfs 66%. Bij patiënten boven de 85 jaar is 50-60% na 1 jaar overleden. 7

7 Longfalen wordt gedefinieerd als een situatie waarin het respiratoir systeem geen adequate gaswisseling kan handhaven, resulterend in hypoxie ( PaO2 < 8kPa) en/of hypercapnie (PaCO2 > 6kPa). Omdat COPD in een gevorderd stadium de meest voorkomende oorzaak van longfalen is, zullen we ons hiertoe beperken. verwachting is dat dit zal toenemen tot 7300/ in Het toekomstscenario is dat het aantal ouderen met COPD ten opzichte van 2010 zal verdubbelen in 2030 tot Hierdoor zal het aantal ouderen met longfalen ten gevolge van COPD de komende decennia ook sterk stijgen. De prognose van patiënten met (zeer) ernstig COPD is slecht en de mortaliteit is hoog, vooral bij oudere patiënten met chronische respiratoire insufficiëntie. De mortaliteitscijfers van patiënten, opgenomen vanwege een acute exacerbatie, variëren van 22% tot 35% (1-jaars mortaliteit) en van 36% tot 49% (2-jaars mortaliteit). 10 Dientengevolge zal er de komende decennia voor deze groep meer behoefte zijn aan zorg, revalidatie en/of opnames in ziekenhuis of verpleeghuis. Longrevalidatie is na een exacerbatie COPD bewezen effectief, ongeacht de leeftijd en de ernst van de ziekte. 1 Er wordt momenteel onderzocht of dit voor de doelgroep binnen de GRZ met meer kwetsbaarheid en comorbiditeit ook geldt. Tevens wordt bezien of geriatrische revalidatie voor patiënten met (zeer) ernstig COPD kosteneffectief is (zie ook het artikel van Eléonore F. van Dam van Isselt elders in dit tijdschrift). Nierfalen In 2010 stonden er mensen met COPD geregistreerd, waarvan de meerderheid ( ) ouder is dan 65 jaar. 10 De puntprevalentie van COPD neemt toe met de leeftijd: van 70/1.000 voor mannelijke jarigen tot 150/1.000 voor mannelijke jarigen. Op nog oudere leeftijd neemt de prevalentie iets af. 10 Het aantal ziekenhuisopnames voor chronische COPD patiënten is de laatste twee decennia bij mannen iets afgenomen. Dit bedroeg 16,9 / inwoners/jaar in 1990 tot 15/ inwoners/jaar in Voor vrouwen is het aantal ziekenhuisopnames echter bijna verdubbeld van 9,6/ inwoners/jaar tot 16,1/ inwoners/jaar. Het aantal verpleegdagen is echter gehalveerd van 16,8 tot 8,1 dagen/opname (data afkomstig van CBS-statline). In 2010 stierven er van de 65-plussers 5.400/ aan COPD en de

8 Nierfalen of nierinsufficiëntie is de situatie die ontstaat als de nieren onvoldoende functioneren met als gevolg verstoring van urineproductie, bloedzuivering en het zuurbase evenwicht. Dit kan leiden tot een gestoorde vocht- en bloeddrukregulatie, elektrolytstoornissen en anemie. Bij een klaring van <15 ml/min spreekt met van terminale nierinsufficiëntie en is nierfunctievervangende therapie geïndiceerd. In 2014 waren er volgens de DBC registraties van medisch specialisten (data van CBSstatline) ouderen (65-plus geregistreerd met een chronische nierinsufficiëntie, waarvan bijna nierfunctievervangende therapie ondergingen door middel van dialyse en 205 patiënten een niertransplantatie kregen. 12 Er is sinds 1998 een verdubbeling opgetreden in het aantal ouderen (65-plus) met nierfalen. In 1998 waren er ouderen met terminaal nierfalen geregistreerd, in 2014 al Het aantal ziekenhuisopnames voor alle patiënten met chronische nierinsufficiëntie is de afgelopen twee decennia bijna verdubbeld: van 1,8/ mannelijke inwoners /jaar in 1990 tot 3,1/ mannelijke inwoners/jaar en bij de vrouwen van 1,4/ vrouwelijke inwoners/jaar tot 2,1/ vrouwelijke inwoners/jaar. De opnameduur, uitgedrukt in verpleegdagen, is echter meer dan gehalveerd (informatie van CBS-statline). Er is niets bekend over de prognose van het aantal toekomstige ziekenhuisopnames voor patiënten met chronisch nierfalen. Sinds 2008 blijft de instroom van patiënten met nierfalen met ongeveer patiënten per jaar echter stabiel. 13 Er zijn geen getallen bekend over het aantal te verwachte ouderen met nierfunctievervangende therapie. De verwachting is echter wel dat er een toename van sterfte aan nierinsufficiëntie zal optreden onder ouderen van 1.600/ mensen in 2010 tot 3.500/ in Gezien bovenstaande getallen blijft het aantal ouderen met nierfalen ten opzichte van hart- en longfalen ook in de toekomst relatief beperkt. Leverfalen Bij leverfalen is er sprake van verstoring van de leverfuncties door beschadiging van de lever. De meest voorkomende oorzaken zijn hepatitis, alcohol en medicatie. Het kan leiden tot klachten van misselijkheid, braken, anorexie en vermoeidheid, stollingsstoornissen, icterus, ascites, encefalopathie, nierfalen en coma.

9 Er bestaat geen landelijke registratie van het aantal patiënten met een leverziekte of leverfalen. De Nederlandse Leverziekte Stichting schatte dat er in patiënten met een leverziekte in Nederland waren. Hoeveel mensen hiervan leverfalen ontwikkelen, is niet bekend. Evenmin zijn er gegevens beschikbaar over het aantal ziekenhuisopnames in verband met leverfalen noch de prognose hiervan. In 2013 vonden er in Nederland 140 levertransplantaties plaats, 11 patiënten hiervan waren 65 jaar. In 2013 stonden 134 patiënten op de wachtlijst, waarvan 14 ouder waren dan 65 jaar. De wachtlijst is groeiend. 12 Naast Hepatitis A, B en C is overmatig alcoholgebruik een belangrijke risicofactor voor ernstige leverschade. De verwachting is dat het aantal zware drinkers in de toekomst gelijk zal blijven, maar het aantal mensen met leverfalen ten gevolge van hepatitis door hedendaagse effectieve antivirale therapie zal afnemen. Technologie Door ontwikkelingen in regeneratieve celtherapie, personalized medicine, smart materials, sensortechnologie, gebruik van externe mechanische en elektrische ondersteuning zoals kunstharten, Left Ventricle Assist Devices (LVADs), Bilevel Positive Airway Pressure (BPAP) beademing en ontwikkelingen binnen de transplantatiegeneeskunde zullen er veranderingen in de zorg optreden, ook voor ouderen en voor patiënten met orgaanfalen. Voorspellingen over de effecten van de technologie op de prevalentie en ernst van orgaanziekte en orgaanfalen zijn echter nog niet te maken. Enerzijds zal men hierdoor langer in leven kunnen blijven, anderzijds zal dit met een langere periode van morbiditeit gepaard gaan. Samenvatting en discussie Het is de verwachting dat er in de toekomst een grotere populatie ouderen ontstaat, die langer zal leven, met meer chronische ziekten c.q. multimorbiditeit. Voor de GRZ zou dit kunnen betekenen dat er in de toekomst een grotere behoefte aan doelgroep-specifieke revalidatieprogramma s kan ontstaan. De komende decennia zullen er meer ouderen komen die een hogere leeftijd zullen bereiken met meer chronische ziekten en meer chronisch orgaanfalen. Binnen de groep

10 ouderen met chronische ziekten met orgaanfalen zijn hart- en vaatziekten nu nog de veroorzaker van de grootste ziektelast. In de toekomst zal er met name een groei zijn in het aantal ouderen met hartfalen en COPD, evenals het aantal ziekenhuisopnames in verband hiermee. De geriatrische revalidatie dient hierop in te spelen door het ontwikkelen, implementeren en wetenschappelijk evalueren van meer doelgroepspecifieke geriatrische revalidatieprogramma s voor deze doelgroepen. Voortbouwen op de huidige kennis uit de praktijk en evaluatie door middel van onderzoek is hierbij van groot belang. 1 Zo start in 2015 een onderzoek naar de kosteneffectiviteit van geriatrische revalidatie voor patiënten met ernstig COPD. Bij gebleken kosteneffectiviteit is dit een goede basis voor financiering van gerichte GRZ programma s voor long- en hartfalen. Het aantal 65-plus patiënten met nier- en/of leverfalen is relatief klein. Het ontwikkelen van specifieke revalidatieprogramma s binnen de GRZ voor deze doelgroepen lijkt niet zinvol in verband met de geringe omvang. Het is nog onduidelijk wat in de toekomst de effecten op het ontstaan van chronische ziekten zullen zijn door het aanwenden van preventieve maatregelen ter voorkoming van het ontstaan van risicofactoren zoals hypertensie, diabetes, niet roken en het aanwenden van een gezonde levensstijl. Literatuur 1. Van Dam van Isselt EF, Spruit M, Groenewegen-Sipkema KH, Chavannes NH, Achterberg WP. Geriatric rehabilitation for patients with advanced chronic obstructive pulmonary disease: a naturalistic prospective cohort study on feasibility and course of health status. Chron. Respir. Dis 2014: 11 (2): Hoeymans N, Harbers MM, Hilderink HBM. Langer leven, meer ziekte, minder beperkingen: Trends in de volksgezondheid van Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 2014; 158: A Poos MJCC. Resterende levensverwachting. Internetsite Volksgezondheid en zorg Beschikbaar via: https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/ levensverwachting/ cijfers-context/huidige-situatie. Geraadpleegd 2014 november Giesbers H, Verweij A, Beer J de. Bevolking: Wat zijn de belangrijkste verwachtingen voor de toekomst? Internetsite Volksgezondheid Toekomst 3.Verkenning, Nationaal Kompas

11 Volksgezondheid Beschikbaar via: Geraadpleegd op 2014 oktober Van Duin C, Stoeldraijer L. Bevolkingsprognose : Langer leven, langer werken. Den Haag/Heerlen: Centraal Bureau voor Statistiek Hoeymans N, van Loon J, Achterberg P, van den Berg M, Harbers M, den Hertog F, Hilderink H, Kommer G, Melse J, van Oers H, in t Panhuis- Plasmans M, Vonk R, Schoenmaker C. Heden en Verleden/ Trends in de toekomst/toekomstscenario s/ Kansen en Keuzes. Internetsite Volksgezondheid Toekomst verkenningen2014 beschikbaar via Geraadpleegd 2014 november Engelfriet PM, Hoogenveen RT, Poos MJJC, Blokstra A, van Baal PHM, Verschuren WMM. Hartfalen: epidemiologie, risicofactoren en toekomst. Bilthoven: RIVM rapport / Daamen MA, Hamers JP, Gorgels AP, Brunner-La Rocca HP Tan FE, van Dieijen-Visser MP, Schols JM. The prevalence and management of heart failure in Dutch nursing homes; design of a multi-centre cross-sectional study. BMC Geriatrics 2012; 12: Achterberg P, Hilderink H, Hoeymans N. Een gezonde toekomst? Ouderen in Gerõn Tijdschrift voor ouder worden en samenleving: 2014:3: Groenewegen KH, Schols AMWJ, Wouters EFM. Mortality and Mortality-related factors after hospitalization for acute exacerbation of COPD. Chest 2003;124; Boezen HM, Postma DS, Poos MJJC. Hoe vaak komt COPD voor en hoeveel mensen sterven eraan? Internetsite Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid Beschikbaar via: Geraadpleegd 2014 september Van Leiden HA, Heemskerk M, Oppelaar A, Severens R, Reiger J, Haase-Kromwijk BJJM. Nederlandse Transplantatie Stichting Jaarverslag 2013 cijferbijlage 20 maart Internetsite NTS. Beschikbaar via::http://www.transplantatiestichting.nl/sites/default/files/product/downloads/ntscijferbijlage.geraadpleegd 2014 november Nefrovisie/Renine. Registratie Nierfunctievervanging Nederland- Statistiek Internetsite Nefrovisie /Renine. Beschikbaar via https:// 14. Gijsen R, Poos MJJC, Slobbe LCJ, Mulder M, In t Panhuis Plasmans MHD, Hoeymans N. Een nieuwe selectie van ziekten voor de Volksgezondheid Toekomst Verkenningen. Bilthoven: RIVM Briefrapport /2013.

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Regionale VTV 2011 Ziekten in de toekomst Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Beroerte. Aantal nieuwe patiënten met een beroerte. Definitie. Uitgave van de Nederlandse Hartstichting.

Feiten en cijfers. Beroerte. Aantal nieuwe patiënten met een beroerte. Definitie. Uitgave van de Nederlandse Hartstichting. Feiten en cijfers Uitgave van de Nederlandse Hartstichting November 211 Beroerte Definitie Beroerte (in het Engels Stroke ), ook wel aangeduid met cerebrovasculaire aandoeningen/accidenten/ziekte (CVA),

Nadere informatie

cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 2011

cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 2011 cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 211 Sterfte bij vrouwen en mannen Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke oorzaak van overlijden

Nadere informatie

Sterfte aan hart- vaatziekten in dertig jaar gehalveerd Minder sterfte vooral door betere diagnostiek en behandeling

Sterfte aan hart- vaatziekten in dertig jaar gehalveerd Minder sterfte vooral door betere diagnostiek en behandeling Forse daling sterfte Trends in sterfte en ziekenhuisopnamen Meer ziekenhuisopnamen Sterfte neemt af 12 Meer kankerpatiënten Meer nieuwe gevallen, minder sterfte Grootste sterfte door longkanker Sterke

Nadere informatie

Stadia chronische nierschade

Stadia chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 3 Nierschade vraagt om continue alertheid en aandacht van de behandelaar Nierfunctie en eiwitverlies: voorspellers van complicaties Stadia chronische nierschade Nierschade

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M.

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M. Regionale VTV 2011 Levensverwachting en sterftecijfers Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Levensverwachting en sterftecijfers Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

deelrapport Levensverwachting en sterfte

deelrapport Levensverwachting en sterfte deelrapport Levensverwachting en sterfte Regionale Volksgezondheid Toekomstverkenning Zeeland 2012 Inhoud Kernboodschappen 3 Inleiding 4 Levensverwachting en sterfte in Zeeland 5 Wat brengt de toekomst?

Nadere informatie

Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen

Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Aandeel vrouwen en mannen dat in het afgelopen jaar last heeft gehad van de 10 meest voorkomende langdurige aandoeningen/ziekten bij vrouwen*, 2011/2012 1 migraine

Nadere informatie

Cijfers over dementie

Cijfers over dementie Cijfers over dementie Inleiding Door de demografische ontwikkelingen neemt het aantal mensen met dementie de komende decennia sterk toe. Mensen worden steeds ouder en er komen meer ouderen. Omdat dementie

Nadere informatie

Facts & Figures Dementie

Facts & Figures Dementie Facts & Figures Dementie Inleiding Door de demografische ontwikkelingen neemt het aantal mensen met dementie de komende decennia sterk toe. Mensen worden steeds ouder en er komen meer ouderen. Omdat dementie

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN

INFOKAART OUDEREN EN ROKEN INFOKAART OUDEREN EN ROKEN Roken Roken is de risicofactor die de meeste sterfte en het meeste gezondheidsverlies met zich brengt en zodoende ook zorgt voor veel verlies aan kwaliteit van leven (1). Vijftien

Nadere informatie

Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten. Dung Ngo MSc 15 december 2010

Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten. Dung Ngo MSc 15 december 2010 Toekomstbestendige zorg in Noord-Brabant: Voorlopige resultaten Dung Ngo MSc 15 december 2010 Achtergrond van het onderzoek Levensverwachting in NL laatste jaren met >2 jaar toegenomen Echter, vergeleken

Nadere informatie

EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES

EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES VERTEGENWOORDIGING & STUDIES EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES Eind 2013 hebben de Onafhankelijke Ziekenfondsen een analyse gemaakt van de concentratie van de uitgaven

Nadere informatie

1 Definitie, epidemiologie en risicofactoren Niels Chavannes en Hans in t Veen

1 Definitie, epidemiologie en risicofactoren Niels Chavannes en Hans in t Veen 1 Definitie, epidemiologie en risicofactoren Niels Chavannes en Hans in t Veen Definitie Chronisch obstructief longlijden (Chronic Obstructive Pulmonary Disease, COPD) wordt in de huisartsenrichtijn COPD

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald PERSMEDEDELING VAN JO VANDEURZEN, VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN 4 oktober 2012 Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald De kans dat Vlamingen

Nadere informatie

CBS: Steeds minder mensen overlijden aan een acuut hartinfarct

CBS: Steeds minder mensen overlijden aan een acuut hartinfarct CBS: Steeds minder mensen overlijden aan een acuut hartinfarct Het aantal mensen dat overlijdt aan een acuut hartinfarct is in 2014 met 7 procent gedaald tot 5,3 duizend. Dit zijn er bijna 400 minder dan

Nadere informatie

Osteoporose: de feiten

Osteoporose: de feiten Reinier de Graaf Groep Osteoporose: de feiten Dieu Donne Niesten Orthopedisch chirurg RdGG CBO richtlijn 2011 Osteoporose is een chronische aandoening die in hoofdzaak bij ouderen voorkomt Mede als gevolg

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting 12 Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene inleiding en beschrijft de achtergronden en het doel van dit proefschrift. Met het stijgen van de leeftijd nemen de incidentie en prevalentie van hart- en vaatziekten

Nadere informatie

U BENT AAN HET VINKEN

U BENT AAN HET VINKEN Vinken en/of vonken Prof. Dr. Dinny de Bakker RCH sandwich-nascholing, Tilburg 18/27 november 2013 Protocol aflopen Meetwaarden noteren Gedoe met KIS en ICT Gedoe met declaraties Mensen doorzagen over

Nadere informatie

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker

Een gezonder Nederland VTV-2014. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker Een gezonder Nederland VTV-2014 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker, en vele anderen De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014 1 Nancy Hoeymans, Jeanne van Loon, Casper Schoemaker 24 juni

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 23 oktober 29, week 43 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) verdubbeld

Nadere informatie

Ongezonde leefstijl: wiens zorg? Symposium Preventie in het pakket: een slimme zet? Tilburg, 13 mei 2011 Dirk Ruwaard

Ongezonde leefstijl: wiens zorg? Symposium Preventie in het pakket: een slimme zet? Tilburg, 13 mei 2011 Dirk Ruwaard Ongezonde leefstijl: wiens zorg? Symposium Preventie in het pakket: een slimme zet? Tilburg, 13 mei 2011 Dirk Ruwaard Outline 1. Waarom investeren in gezonde leefstijl? 2. Waar positioneren we interventies

Nadere informatie

samenvatting de belangrijkste vraagstellingen van dit proefschrift zijn:

samenvatting de belangrijkste vraagstellingen van dit proefschrift zijn: Samenvatting Hodgkin lymfoom en zaadbalkanker zijn beide zeldzame maligniteiten die voornamelijk bij jong-volwassenen voorkomen. Beide ziekten hebben tegenwoordig een uitstekende prognose, o.a. door de

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van:

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: 1 CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE BIJ VROUWEN. 2 SENSIBILISATIE van de vrouw

Nadere informatie

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief - Werkzame preventie door het leven heen - (To Do or not To Do) Openbare les Ton Bakker lector Functiebehoud bij Ouderen in Levensloopperspectief 9 oktober

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

CVRM kwetsbare ouderen. Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io

CVRM kwetsbare ouderen. Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io CVRM kwetsbare ouderen Rotterdam maart 2015 AJ Arends, klinisch geriater en klinisch farmacoloog io Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Zorg voor geest kost nog steeds het meest

Zorg voor geest kost nog steeds het meest Zorg voor geest kost nog steeds het meest Publicatiedatum: 28-11-2013 In is 19,6 miljard euro uitgegeven voor de behandeling van psychische stoornissen, 22% van de totale uitgaven voor zorg en welzijn

Nadere informatie

Vergrijzing en toekomstige ziektelast Prognose chronische ziektenprevalentie 2005-2025.

Vergrijzing en toekomstige ziektelast Prognose chronische ziektenprevalentie 2005-2025. RIVM rapport 260401004/2007 Vergrijzing en toekomstige ziektelast Prognose chronische ziektenprevalentie 2005-2025. A. Blokstra, W.M.M. Verschuren (red.) C.A. Baan, H.C. Boshuizen, T.L. Feenstra, R.T.

Nadere informatie

Risicofactoren voor hart- en vaatziekten in de Nederlandse bevolking. Een uitgave van de Nederlandse Hartstichting augustus 2006

Risicofactoren voor hart- en vaatziekten in de Nederlandse bevolking. Een uitgave van de Nederlandse Hartstichting augustus 2006 cijfers en feiten Risicofactoren voor hart- en vaatziekten in de Nederlandse bevolking Een uitgave van de Nederlandse Hartstichting augustus 26 Prevalenties en trends in leefstijl- en risicofactoren in

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten bij vrouwen: meer aandacht gewenst

Hart- en vaatziekten bij vrouwen: meer aandacht gewenst Hart- en vaatziekten bij vrouwen: meer aandacht gewenst Vrouwenstudies Medische Wetenschappen Prof.dr. Toine Lagro-Janssen Opzet Stellingen Aanleiding aparte aandacht m/v Profiel m/v coronaire hartziekten

Nadere informatie

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen?

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Drs. Mariëlle AMJ van der Velden-Daamen Prof. Dr. Jan PH Hamers Prof. Dr. Hans Peter Brunner la Rocca Dr. Frans ES Tan Prof. Dr. Jos MGA

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Roken. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Roken

Regionale VTV 2011. Roken. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Roken Regionale VTV 2011 Roken Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Roken Auteurs: Drs. I.H.F. van Veggel, GGD Hart voor Brabant Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen,

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen

Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen Kernboodschappen Gezondheid Haaksbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Haaksbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Haaksbergen en de factoren die hierop

Nadere informatie

Ouderen veranderen. mee en zel. Prof.dr. Herman J.M. Cools

Ouderen veranderen. mee en zel. Prof.dr. Herman J.M. Cools Ouderen veranderen mee en zel Prof.dr. Herman J.M. Cools specialist Ouderengeneeskunde n.p. oud medisch-directeur Zorginstellingen Pieter van Foreest emeritus hoogleraar verpleeghuisgeneeskunde afdeling

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35287 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Poortvliet, Rosalinde Title: New perspectives on cardiovascular risk prediction

Nadere informatie

Expertbijeenkomst Levensverwachting en ziektelast

Expertbijeenkomst Levensverwachting en ziektelast Expertbijeenkomst Levensverwachting en ziektelast Bijeenkomst in het kader van de Volksgezondheid Toekomstverkenning 2014 26 februari 2014 Introductie op de stukken voor de expertbijeenkomst In dit document

Nadere informatie

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade

Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 5 Vroeg opsporen en voorkomen achteruitgang chronische nierschade In Nederland hebben 1,7 miljoen mensen chronische nierschade. Dit is in veel gevallen het gevolg van

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 6 november 29, week 45 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) wederom

Nadere informatie

Palliatieve revalidatie

Palliatieve revalidatie Home no. 1 Feb. 2015 Revalidatie chronische aandoeningen Eerdere edities Verenso.nl Palliatieve revalidatie Integratie van geriatrische revalidatie en palliatieve zorg Drs. E. F. van Dam van Isselt, specialist

Nadere informatie

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen.

Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Amersfoort, Bussum, Den Haag, 5 april 2007 Bestrijding ongezonde leefstijl hard nodig om forse stijging diabetes, hart- en vaatziekten en nierfalen te voorkomen. Oproep aan de leden van de vaste commissie

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Hengelo

Kernboodschappen Gezondheid Hengelo Kernboodschappen Gezondheid Hengelo De GGD Twente verzamelt in opdracht van de gemeente Hengelo epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Hengelo en de factoren die hierop van invloed

Nadere informatie

Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio. dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG

Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio. dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG Presentatie vandaag Epidemiologie myocardinfarct Diagnostiek

Nadere informatie

10 jaar CARVASZ: Wat brengt de toekomst? Dr Jita Hoogerduijn Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen

10 jaar CARVASZ: Wat brengt de toekomst? Dr Jita Hoogerduijn Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen 10 jaar CARVASZ: Wat brengt de toekomst? Dr Jita Hoogerduijn Lectoraat Verpleegkundige en Paramedische Zorg voor Mensen met Chronische Aandoeningen Trends (VWS, 2011) Demografische verandering: steeds

Nadere informatie

Gezondheid en determinanten

Gezondheid en determinanten Gezondheid en determinanten Deelrapport van de VTV 2010 Van gezond naar beter Redactie: N. Hoeymans J.M. Melse C.G. Schoemaker Gezondheid en determinanten Deelrapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning

Nadere informatie

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten September 2013 Door: N. Rosendaal Introductie Amsterdam (A), Den Haag (DH), Rotterdam (R), en Utrecht (U) vormen samen de vier grootste steden

Nadere informatie

Voorstellen. Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen

Voorstellen. Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen Voorstellen Winnie van El Verpleegkundig Specialist Diabeteszorg Universitair Medisch Centrum Groningen Niertransplantatie UMCG Niertransplantatie 8 centra NL * UMC 1 e jaar UMC vervolg 2 e lijn, periferie

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Goeij, Moniek Cornelia Maria de Title: Disease progression in pre-dialysis patients:

Nadere informatie

Factsheet Indicatie zorgvraag Amsterdam 2030 Prognoses van functioneren en chronische aandoeningen 1

Factsheet Indicatie zorgvraag Amsterdam 2030 Prognoses van functioneren en chronische aandoeningen 1 Factsheet Indicatie zorgvraag Amsterdam 2030 Prognoses van functioneren en chronische aandoeningen 1 Inleiding Hoe functioneren mensen en welke chronische aandoeningen hebben ze? Wat willen ze? Wat kunnen

Nadere informatie

2e Themasessie Gezondheid. September 2014

2e Themasessie Gezondheid. September 2014 2e Themasessie Gezondheid September 2014 Welkom bij 2 e themasessie Aanleiding Doelstelling Wie aanwezig? Locatie en coproductie Interactie Aan tafels en Digital Voting System In de browser intikken: www.klm.presenterswall.com

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Effectiveness of case management in the reduction of COPD re-admissions: results of a pilot study Annelies E. van Eeden, Ingrid van de Poll, Gertrud van Vulpen, Tim Roldaan, Wies Wagenaar, Melinde Boland,

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst

Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst Fysiotherapie bij patiënten met Hart-, Vaat- en / of Longaandoeningen, een blik naar de toekomst 24 april 2013, Deventer Leendert Tissink Msc Fysiotherapeut Van Zuilichem / Partners Oud Gastel; Docent

Nadere informatie

24 september 2015. Van harte welkom!

24 september 2015. Van harte welkom! 24 september 2015 Van harte welkom! Programma 20.00: Welkom Wendy de Valk, verpleegkundig specialist cardiologie 20.10: Het vrouwenhart. Is er verschil tussen mannen en vrouwen? Mw. A. Lubbert-Verberkmoes,

Nadere informatie

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Prof. Dr. Walter Devillé Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg UvA Vluchtelingen en Gezondheid OMGEVING POPULATIE KENMERKEN GEZONDHEIDS-

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Ziekte. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekte

Regionale VTV 2011. Ziekte. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekte Regionale VTV 2011 Ziekte Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekte Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor Brabant W.T.A.C. Vervoort-Steenbakkers,

Nadere informatie

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors Gender differences in heart disease Dr Danny Schoors Women are meant to be loved, not to be understood Oscar Wilde (1854-1900) 2 05/01/16 Inleiding Cardiovasculaire ziekte 7 tot 10 jaar later dan bij mannen

Nadere informatie

EPIDEMIOLOGIE VAN DIABETES MELLITUS TYPE 2; EEN ZIEKTE VAN MENSEN OP OUDERE LEEFTIJD

EPIDEMIOLOGIE VAN DIABETES MELLITUS TYPE 2; EEN ZIEKTE VAN MENSEN OP OUDERE LEEFTIJD DE OUDERE PATIENT MET DM_BINNENWERK-BSL_168 x 242 4-4 1-12-14 14:6 Pagina 9 HOOFDSTUK 1 EPIDEMIOLOGIE VAN DIABETES MELLITUS TYPE 2; EEN ZIEKTE VAN MENSEN OP OUDERE LEEFTIJD Diabetes mellitus type 2 wordt

Nadere informatie

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013

Samenvatting Twente. 2 van 6 Kernboodschappen Twente. Versie 2, oktober 2013 Samenvatting Twente Versie 2, oktober 2013 Twente varieert naar stad en platteland In Twente wonen 626.500 mensen waarvan de helft woont in één van de drie grote steden. Tot 2030 zal de Twentse bevolking

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Cijfers over over heden, verleden en toekomst. Hart- en vaatziekten in Nederland 2015

Cijfers over over heden, verleden en toekomst. Hart- en vaatziekten in Nederland 2015 Cijfers over over heden, verleden en toekomst Hart- en vaatziekten in Nederland 2015 December 2015 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Samenstelling van de Werkgroep Cijfers 5 1. Sterfte aan hart- en vaatziekten

Nadere informatie

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd

oinleiding 1 c oovergewicht en ernstig overgewicht (obesitas) in Nederlandd oinleiding 1 c Gewichtsstijging ontstaat wanneer de energie-inneming (via de voeding) hoger is dan het energieverbruik (door lichamelijke activiteit). De laatste decennia zijn er veranderingen opgetreden

Nadere informatie

Terminaal hartfalen, palliatie en thuisbegeleiding. Louise Bellersen cardioloog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen

Terminaal hartfalen, palliatie en thuisbegeleiding. Louise Bellersen cardioloog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen Terminaal hartfalen, palliatie en thuisbegeleiding Louise Bellersen cardioloog Universitair Medisch Centrum St. Radboud Nijmegen Terminaal hartfalen, palliatie en thuisbegeleiding Louise Bellersen UMC

Nadere informatie

Cijfers over risicofactoren, ziekte en sterfte. Hart- en vaatziekten in Nederland 2012

Cijfers over risicofactoren, ziekte en sterfte. Hart- en vaatziekten in Nederland 2012 Cijfers over risicofactoren, ziekte en sterfte Hart- en vaatziekten in Nederland 2012 December 2012 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Samenstelling van de Werkgroep Cijfers 5 1. Hart- en vaatziekten in Nederland:

Nadere informatie

Invloed van aannames in modellen van kosteneffectiviteit onderzoek

Invloed van aannames in modellen van kosteneffectiviteit onderzoek Invloed van aannames in modellen van kosteneffectiviteit onderzoek Paul van Gils Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) Centrum Voeding, Preventie en Zorg Afdeling Kwaliteit van Zorg en Gezondheidseconomie

Nadere informatie

Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren

Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren Diabetes en ouder worden Dr. K.J.J. van Hateren Huisarts, lid DiHAG Senior-onderzoeker Diabetes kenniscentrum Disclosure Geen conflicts of interest De toekomst!!! >25% = >75 jaar Karakteristieken ouderen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Leefstijl Nederlander niet verbeterd. Weer meer mensen met overgewicht

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Leefstijl Nederlander niet verbeterd. Weer meer mensen met overgewicht Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB07-021 20 maart 2007 9.30 uur Leefstijl Nederlander niet verbeterd In 2006 zijn Nederlanders niet gezonder gaan leven. Het aandeel volwassen Nederlanders

Nadere informatie

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen

Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen Kernboodschappen Gezondheid Dinkelland & Tubbergen De GGD Twente verzamelt in opdracht van Noaberkracht Dinkelland Tubbergen epidemiologische gegevens over de gezondheid van de bevolking in Noaberkracht

Nadere informatie

Hartfalen. Duo-avonden 20-4-2015. Jaco Houtgraaf, cardioloog

Hartfalen. Duo-avonden 20-4-2015. Jaco Houtgraaf, cardioloog Hartfalen Duo-avonden 20-4-2015 Jaco Houtgraaf, cardioloog Opbouw presentatie Inleiding Wat is het? Hoe ziet het eruit? Hoe ontstaat het? Behandeling Waar op te letten? Symptomen / klachten / dieet / vocht

Nadere informatie

Nieuwe Influenza A (H1N1)

Nieuwe Influenza A (H1N1) Nieuwe Influenza A (H1N1) Overzicht 11 december 29, week 5 Samenvatting In de afgelopen week is het aantal ziekenhuisopnamen wegens een laboratoriumbevestigde infectie met Nieuwe Influenza A (H1N1) afgenomen

Nadere informatie

9 10B. Poelman en C. van Duin

9 10B. Poelman en C. van Duin 9 10B. Poelman en C. van Duin Bevolkingsprognose 2009 2060 Publicatiedatum CBSwebsite: 12 maart 2010 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig

Nadere informatie

Nierfalen en behandeling

Nierfalen en behandeling Factsheet Nieren en nierschade deel 6 Nierfalen en behandeling Nieren spelen een cruciale rol in het lichaam. Wanneer de nieren nauwelijks nog werken, minder dan 15%, is er sprake van nierfalen. Nierfalen

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Ouderen en kanker: epidemiologie en factoren van invloed op behandeling en overleving. Maryska Janssen-Heijnen Valery Lemmens

Ouderen en kanker: epidemiologie en factoren van invloed op behandeling en overleving. Maryska Janssen-Heijnen Valery Lemmens Ouderen en kanker: epidemiologie en factoren van invloed op behandeling en overleving Maryska Janssen-Heijnen Valery Lemmens Levensverwachting in jaren Nederlandse bevolking 2007 Leeftijd Mannen Vrouwen

Nadere informatie

Monitoringrapport 2012

Monitoringrapport 2012 Monitoringrapport 2012 Humaan 12 immuundeficiëntievirus 217 (HIV) infectie in 6Nederland Nederlandse samenvatting Monitoring van HIV in Nederland Elk jaar rond 1 december, Wereld AIDS dag, publiceert de

Nadere informatie

HSMR en SMR s per diagnosegroep Cijfers eerste helft 2014 Ziekenhuisgroep Twente

HSMR en SMR s per diagnosegroep Cijfers eerste helft 2014 Ziekenhuisgroep Twente HSMR en SMR s per diagnosegroep Cijfers eerste helft 2014 Ziekenhuisgroep Twente 20 maart 2015 Ziekenhuisgroep Twente T.a.v. mw. Eggert en dhr. Gorgels Postbus 7600 7600 SZ Almelo Introductie In deze rapportage

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

Ouderen met kanker: epidemiologie en factoren van invloed op behandeling en overleving. Maryska Janssen-Heijnen

Ouderen met kanker: epidemiologie en factoren van invloed op behandeling en overleving. Maryska Janssen-Heijnen Ouderen met kanker: epidemiologie en factoren van invloed op behandeling en overleving Maryska Janssen-Heijnen Levensverwachting in jaren Nederlandse bevolking 2007 Leeftijd Mannen Vrouwen 60 21 24 70

Nadere informatie

factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg

factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg 3Studie factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg Een groep van tien procent Belgische consumenten is in haar eentje verantwoordelijk voor 72% van de uitgaven geneeskundige verzorging!

Nadere informatie

Sterfte aan diabetes. Anouschka van der Meulen

Sterfte aan diabetes. Anouschka van der Meulen Anouschka van der Meulen Met de huidige stijgende trend in overgewicht bij de Nederlandse bevolking zal het aantal diabetespatiënten naar verwachting sterk gaan toenemen. Dit zal uiteindelijk ook zichtbaar

Nadere informatie

Multidisciplinaire samenwerking

Multidisciplinaire samenwerking Multidisciplinaire samenwerking Beschouwing Zorgkosten Zelfredzaamheid Naam: Nadie Wijfjes Klas: MPS06 Datum: 30-3-2015 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Verschuivingen... 3 Van verzorgingshuis naar thuiszorg...

Nadere informatie

matige alcohol consumptie gezondheid

matige alcohol consumptie gezondheid matige alcohol consumptie positief voor gezondheid R e s u l t a t e n v a n 3 j a a r w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Matige en regelmatige alcoholconsumptie heeft overall een positief

Nadere informatie

5. Sterfte en herkomst

5. Sterfte en herkomst 5. Sterfte en herkomst Voor niet-westerse allochtonen geldt, gemiddeld genomen, een hoger sterfterisico dan voor autochtonen. Binnen dit gemiddelde bestaan echter aanzienlijke verschillen naar leeftijd,

Nadere informatie

Gezondheidsprofiel Boxtel Oost

Gezondheidsprofiel Boxtel Oost Gezondheidsprofiel Boxtel Oost Verbinden preventie-curatie Presentatie wijkteam 6 februari 2014 Marije Scholtens (GGD Hart voor Brabant), Nicole de Baat (Robuust) Programma 16.00 16.05 welkom en voorstelrondje

Nadere informatie

Longziekten en respiratoire revalidatie. Prof Dr W. Janssens

Longziekten en respiratoire revalidatie. Prof Dr W. Janssens Longziekten en respiratoire revalidatie Prof Dr W. Janssens Definitie Respiratoire revalidatie is gericht op patienten met chronische longaandoeningen met klachten en gereduceerde activiteiten van het

Nadere informatie

Reflecties over het aanbod van de eerstelijnsgezondheidszorg in Vlaanderen. Prof. Dr. Paul Van Royen

Reflecties over het aanbod van de eerstelijnsgezondheidszorg in Vlaanderen. Prof. Dr. Paul Van Royen Reflecties over het aanbod van de eerstelijnsgezondheidszorg in Vlaanderen Prof. Dr. Paul Van Royen Deze voordracht Enkele basiscijfers qua aanbod en gebruik van zorg Vijf uitdagingen voor de toekomst

Nadere informatie

Inclusief levendgeboren kinderen, doodgeboren kinderen en afgebroken zwangerschappen.

Inclusief levendgeboren kinderen, doodgeboren kinderen en afgebroken zwangerschappen. Factsheet Aangeboren hartafwijkingen bij kinderen Cijfers en feiten Prevalentie Aangeboren hartafwijkingen betreffen aanlegstoornissen in de structuur van het hart en/of de grote vaten. De gemiddelde totale

Nadere informatie

Innovaties voor Amsterdammers met GGZ problematiek. Prof.dr. J.H. Smit jh.smit@ggzingeest

Innovaties voor Amsterdammers met GGZ problematiek. Prof.dr. J.H. Smit jh.smit@ggzingeest Innovaties voor Amsterdammers met GGZ problematiek Prof.dr. J.H. Smit jh.smit@ggzingeest Directeur Onderzoek & Innovatie GGZ Ingeest Afdeling Psychiatrie Vumc Psychiatrie in getallen: wereldwijd in 2010

Nadere informatie

Demonstratie aan de Waterkant te Paramaribo, Suriname, 1948.

Demonstratie aan de Waterkant te Paramaribo, Suriname, 1948. Demonstratie aan de Waterkant te Paramaribo, Suriname, 1948. binnenwerk_prataap_chandieshaw.indd 109 17-1-2008 13:45:19 binnenwerk_prataap_chandieshaw.indd 110 17-1-2008 13:45:20 Nederlandse samenvatting

Nadere informatie

MAPPING STUDIE. Anne van den Brink. Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker

MAPPING STUDIE. Anne van den Brink. Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker MAPPING STUDIE Anne van den Brink Specialist Ouderengeneeskunde, Junior Onderzoeker UKON symposium 7 april 2016 A study on the characteristics, care needs and quality of life of patients with both Mental

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025 Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 211-225 Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2 Componenten van de groei 3 2. Jong en oud 6 3. Huishoudens 8 Uitgave I&O Research

Nadere informatie

Hepatitis Congres, 16 september 2014. drs. Emiel Rolink Long Alliantie Nederland

Hepatitis Congres, 16 september 2014. drs. Emiel Rolink Long Alliantie Nederland Hepatitis Congres, 16 september 2014 drs. Emiel Rolink Long Alliantie Nederland Inhoud 1. Nationaal Plan van Aanpak Hepatitis? 2. Nationaal Actieprogramma Chronische Longziekten 3. Lessen 1. Nationaal

Nadere informatie