Naar een gezonde Eems

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naar een gezonde Eems"

Transcriptie

1 Naar een gezonde Eems Michiel Firet, 16 januari 2012

2 Naar een gezonde Eems Kennisdocument Wat is een ecologisch gezond estuarium Hoe staat het Eems-estuarium er voor Wat valt er te verbeteren Koersdocument Terug naar de gulden snede Inspiratie Vragen

3 Kennen we de Eems

4 Over welk gebied gaat het 371 km lang 238 km bevaarbaar (100 km ingekort)

5 Ontwikkeling van de Elbe Bron Deltanet

6 Elementen van een estuarium zout zoet troebele zone meergeulenstelsel

7 Troebele zone Overgangszone van zoet naar zout Relatief troebel en weinig doorzicht Dat deel wordt genoemd: Maximum Turbidity Zone (MTZ) of; Estuarine Turbidity Maximum (ETM) De plek van MTZ varieert, afhankelijk van Morfologie Karakteristiek getijdegolf Waterdiepte Afvoer zoet water Elbe, bron Deltanet

8 Soortenarm, hoog productief Elke zone eigen gemeenschap van soorten Soorten van marien, brak of zoet milieu Macrozoobenthos, weinig soorten, grote aantallen Hoge voedselproductie, gebaseerd op import uit zee import uit de rivier lokale productie uit aangevoerde nutriënten

9 Morfologie Eems-estuarium Oorspronkelijk meergeulen-stelsel Van 2- naar 1-geulsysteem (sinds 1950) Getij in hoofdgeul sterker geworden Getij-amplitude groter geworden 1930 Emden 3m (piek) 1930 Papenburg 1,7m 2010 P burg 3,5m (piek) Stroomsnelheid groter

10 Toename troebelheid normaal niveau Getijdeslag groter Getijdecurve meer asymetrisch Vloedstroom verdubbeld Ebstroom gelijk gebleven Afname ruwheid bodem door fluid mud (2m dik) Fluid mud verplaatst met tij rivier op en af

11 Tidal pumping De actuele lengte, diepte en ruwheid van de rivier leiden tot resonantie, wat weer sterk bijdraagt aan de getijdegolf stroomopwaarts. Jaarlijks grote baggerinspanningen (ca. 20 miljoen/jr in Duitsland) Dollard 0,7 miljoen m3 stort / jaar

12 Waterkwaliteit Zuurstof; mg/lt, > mg/lt Metalen, stikstof, fosfaat; afgenomen laatste decennia wel boven natuurlijk niveau Chemische verontreiniging; afgenomen, maar nog relatief hoog, vooral rond Delfzijl

13 Estuariene leefgebieden Rivier als trekroute Kwelders, 1000 ha. Dollard (min 1-4 ha.), 250 ha. in Duitsland (min 95 ha. sinds 1997) Rivierbegeleidend bos Sommerstau uiterwaarden Zijrivieren afgesloten Wadplaten/zeegras/ schelpdieren Ondiepe nevengeulen Geleidelijke overgang geul-plaat

14 Estuariene soorten Primaire producenten Zooplankton, Hyperbenthos (garnalen, krabben) Zeegras, Macrobenthos, Vis, Vogels, Zoogdieren algen op de slikplaten Dollard/monding (minder troebel) Primaire productie tot 60% afgenomen kennis ontbreekt afname toename tot 275 ha. in 2004, daarna tot bijna 0 in 2008 mossel ± stabiel 200 ha. weinig paaiplaatsen en geringe overleving larven trekvissen (slechte waterkwaliteit) Vissen in midden- en mondingsgebied negatieve trend toename m.u.v. o.a. eider, scholekster, visdief, kluut op natuurlijk niveau kanoet toename in tegenstelling tot rest Waddenzee negatief effect broedvogels uiterwaarden (door Sommerstau ) Zeehonden, toename, gebrek aan kennis Visotter, verdwenen (ongeschikt habitat)

15 Opties voor ecologische verbetering Grijpen in op afmetin gen va n het sys te e m criteria: e t n a v Rele umping p l a d i t dering vermin migratie is v n e r e Vooroever Noordzee verbet iënten d a r g e n e Getijdebekken l estuari e t s r e h voor: t Verlaging uiterwaarden h c a d n Met aa steem y s o c e h Vaargeul vernauwen aquatisc p o t c e f ef htlijnen ic r Twee geulensysteem U E n e aa bijdrag Zomerdijken open tendig s e b t a a klim entatie m Vegetatie-ontwikkeling le p m i ten bij conflic Stormkering Sohlschwelle Dauerstau Zeedijk weghalen Stuw stroomopwaarts Zijrivieren aansluiten Vaargeul ondieper

16 Kompas voor natuurlijke verhoudingen Spelen met de gulden snede in het Eems-estuarium Wereldwijde estuaria in verval Afdamming, kanalisatie, baggeren etc Eems vertoont symptomen van verval Vloed loopt hoog op, rivier in te nauwe jas Ruggengraat grotendeels wel intact Getijdenbeweging, vrije afstroom, brak waterzone Ecologische verbetering binnen bereik, nog wel

17 Eems-estuarium in goeden doen Het getij is de rustige ademhaling Primaire voedselproductie is de motor Zoet en zout geleidelijk in elkaar over Leefgebieden groot, gevarieerd en gezond In natuurlijke estuaria is sprake van een gulden snede. Een natuurlijke verhouding tussen lengte, breedte en diepte.

18 Onder en boven water Natuur boven water zichtbare bewijs ecologische waarde van het estuarium Ecosysteem gaat onder water verder, daar ligt de kern Primaire productie is daar Meeste schakels voedselketen leven onder water Grote trekvissen (elft, steur) horen er bij (Stratingh 1855) Foto RUG - Waddensleutels Foto Tibbesma, zoom.nl Bron zoom.nl

19 Inspiratie voor verbetering Co-creatie rond het Eems-estuarium o.a. Bescherming tegen overstromingen Vloedstroom verminderen, voor natuur en veiligheid Lagere kosten vaargeulonderhoud Opbrengst uit (regionale) visserij en toerisme Kompas voor ecologische verbetering Terug naar de gulden snede Minder diepe geulen, meer ruimte in breedte Estuarium kan weer rustig ademhalen Primaire productie komt weer op gang Troebele zone weer gezonde proporties

20 Loodsen langs waypoints Stap 1; Zoek de gulden snede Minder diep en breed, herstel natuurlijke barrières, maak ruimte langs de randen Stap 2; Primaire productie komt op gang Met minder troebel water komt de motor weer op gang Stap 3; Fluid mud uit getijdenrivier Als troebelingszone korter en minder troebel is Stap 4; Zijriviertjes bereikbaar voor vissen Door te verbinden met estuarium via open, brakke zone, desnoods met vispassages Stap 5; Mogelijk helpende hand Vrijwel alle leefgebieden terug en gezond, mogelijk mosselbanken en zeegrasvelden helpende hand geven

21 Maatregel effect - relatie Rustige ademhaling Motor van het ecosysteem Geleidelijk van zoet naar zout Leefgebieden gevarieerd en gezond Vloedstroom afremmen Komberging vergroten Troebele zone gezonder maken Riviertjes verbinden met estuarium Bijzondere leefgebieden handje helpen

22 Inspiratiekaart

23 Inspiratie 2 denklijnen Verminderen tidal pumping Wat kan Nederland hieraan doen Vismigratie herstellen Zijn er kansen voor vis in en door Nederland

24 Verminderen tidal pumping Oorzaken Toename snelheid watertoevoer Afname snelheid waterafvoer(pieken) Aan de afvoer kan Nederland niets doen Aan de toevoer misschien wel Centrale vraag: Kunnen we watertoevoer snelheid verminderen En scheepvaart behouden

25 Geulwandsuppletie 8,0 Oostfriese Gaatje 4,0 Bocht van Watum diepte (m tov NAP) 0,0-4,0-8,0 diepte diepte-r50-12,0-16, afstand (m)

26 Vismigratie - bypass Vismigratie in benedenloop Eems: verhinderd door zuurstofgebrek Is er een andere weg?

27 Langs de Westerwoldse Aa Verbinding maken met Ems? (bovenstrooms van Herbrum) via Westerwoldse Aa/ Ruiten Aa: vispasseerbaarheid verder verbeteren NB: Effectiviteit voor vismigratie en ecologische gevolgen nader te onderzoeken

28 Vragen?

29 Naar een gezonde Eems Michiel Firet, 16 januari

30 Naar een gezonde Eems Kennisdocument Wat is een ecologisch gezond estuarium Hoe staat het Eems-estuarium er voor Wat valt er te verbeteren Koersdocument Terug naar de gulden snede Inspiratie Vragen

31 Kennen we de Eems

32 Over welk gebied gaat het 371 km lang 238 km bevaarbaar (100 km ingekort)

33 Ontwikkeling van de Elbe Bron Deltanet

34 Elementen van een estuarium zout zoet troebele zone meergeulenstelsel

35 Troebele zone Overgangszone van zoet naar zout Relatief troebel en weinig doorzicht Dat deel wordt genoemd: Maximum Turbidity Zone (MTZ) of; Estuarine Turbidity Maximum (ETM) De plek van MTZ varieert, afhankelijk van Morfologie Karakteristiek getijdegolf Waterdiepte Afvoer zoet water Elbe, bron Deltanet

36 Soortenarm, hoog productief Elke zone eigen gemeenschap van soorten Soorten van marien, brak of zoet milieu Macrozoobenthos, weinig soorten, grote aantallen Hoge voedselproductie, gebaseerd op import uit zee import uit de rivier lokale productie uit aangevoerde nutriënten

37 Morfologie Eems-estuarium Oorspronkelijk meergeulen-stelsel Van 2- naar 1-geulsysteem (sinds 1950) Getij in hoofdgeul sterker geworden Getij-amplitude groter geworden 1930 Emden 3m (piek) 1930 Papenburg 1,7m 2010 P burg 3,5m (piek) Stroomsnelheid groter

38 Toename troebelheid normaal niveau Getijdeslag groter Getijdecurve meer asymetrisch Vloedstroom verdubbeld Ebstroom gelijk gebleven Afname ruwheid bodem door fluid mud (2m dik) Fluid mud verplaatst met tij rivier op en af

39 Tidal pumping De actuele lengte, diepte en ruwheid van de rivier leiden tot resonantie, wat weer sterk bijdraagt aan de getijdegolf stroomopwaarts. Jaarlijks grote baggerinspanningen (ca. 20 miljoen/jr in Duitsland) Dollard 0,7 miljoen m3 stort / jaar

40 Waterkwaliteit Zuurstof; mg/lt, > mg/lt Metalen, stikstof, fosfaat; afgenomen laatste decennia wel boven natuurlijk niveau Chemische verontreiniging; afgenomen, maar nog relatief hoog, vooral rond Delfzijl

41 Estuariene leefgebieden Rivier als trekroute Kwelders, 1000 ha. Dollard (min 1-4 ha.), 250 ha. in Duitsland (min 95 ha. sinds 1997) Rivierbegeleidend bos Sommerstau uiterwaarden Zijrivieren afgesloten Wadplaten/zeegras/ schelpdieren Ondiepe nevengeulen Geleidelijke overgang geul-plaat

42 Estuariene soorten Primaire producenten Zooplankton, Hyperbenthos (garnalen, krabben) Zeegras, Macrobenthos, Vis, Vogels, Zoogdieren algen op de slikplaten Dollard/monding (minder troebel) Primaire productie tot 60% afgenomen kennis ontbreekt afname toename tot 275 ha. in 2004, daarna tot bijna 0 in 2008 mossel ± stabiel 200 ha. weinig paaiplaatsen en geringe overleving larven trekvissen (slechte waterkwaliteit) Vissen in midden- en mondingsgebied negatieve trend toename m.u.v. o.a. eider, scholekster, visdief, kluut op natuurlijk niveau kanoet toename in tegenstelling tot rest Waddenzee negatief effect broedvogels uiterwaarden (door Sommerstau ) Zeehonden, toename, gebrek aan kennis Visotter, verdwenen (ongeschikt habitat)

43 Opties voor ecologische verbetering Grijpen in op afmetin gen va n het sys te e m a: te criteri Relevan ping idal pum t dering vermin igratie ren vism Vooroever Noordzee verbete iënten ene grad Getijdebekken l estuari te rs e h or: Verlaging uiterwaarden dacht vo em Met aan ecosyste Vaargeul vernauwen aquatisch p o ct fe ef en -richtlijn Twee geulensysteem e aan EU g ra d ij b Zomerdijken open ig tbestend klimaa tie Vegetatie-ontwikkeling lementa n bij imp te ic fl n co Stormkering Sohlschwelle Dauerstau Zeedijk weghalen Stuw stroomopwaarts Zijrivieren aansluiten Vaargeul ondieper

44 Kompas voor natuurlijke verhoudingen Spelen met de gulden snede in het Eems-estuarium Wereldwijde estuaria in verval Afdamming, kanalisatie, baggeren etc Eems vertoont symptomen van verval Vloed loopt hoog op, rivier in te nauwe jas Ruggengraat grotendeels wel intact Getijdenbeweging, vrije afstroom, brak waterzone Ecologische verbetering binnen bereik, nog wel

45 Eems-estuarium in goeden doen Het getij is de rustige ademhaling Primaire voedselproductie is de motor Zoet en zout geleidelijk in elkaar over Leefgebieden groot, gevarieerd en gezond In natuurlijke estuaria is sprake van een gulden snede. Een natuurlijke verhouding tussen lengte, breedte en diepte.

46 Onder en boven water Natuur boven water zichtbare bewijs ecologische waarde van het estuarium Ecosysteem gaat onder water verder, daar ligt de kern Primaire productie is daar Meeste schakels voedselketen leven onder water Grote trekvissen (elft, steur) horen er bij (Stratingh 1855) Foto RUG - Waddensleutels Foto Tibbesma, zoom.nl Bron zoom.nl

47 Inspiratie voor verbetering Co-creatie rond het Eems-estuarium o.a. Bescherming tegen overstromingen Vloedstroom verminderen, voor natuur en veiligheid Lagere kosten vaargeulonderhoud Opbrengst uit (regionale) visserij en toerisme Kompas voor ecologische verbetering Terug naar de gulden snede Minder diepe geulen, meer ruimte in breedte Estuarium kan weer rustig ademhalen Primaire productie komt weer op gang Troebele zone weer gezonde proporties

48 Loodsen langs waypoints Stap 1; Zoek de gulden snede Minder diep en breed, herstel natuurlijke barrières, maak ruimte langs de randen Stap 2; Primaire productie komt op gang Met minder troebel water komt de motor weer op gang Stap 3; Fluid mud uit getijdenrivier Als troebelingszone korter en minder troebel is Stap 4; Zijriviertjes bereikbaar voor vissen Door te verbinden met estuarium via open, brakke zone, desnoods met vispassages Stap 5; Mogelijk helpende hand Vrijwel alle leefgebieden terug en gezond, mogelijk mosselbanken en zeegrasvelden helpende hand geven

49 Maatregel effect - relatie Rustige ademhaling Motor van het ecosysteem Vloedstroom afremmen Komberging vergroten Troebele zone gezonder maken Riviertjes verbinden met estuarium Bijzondere leefgebieden handje helpen Geleidelijk van zoet naar zout Leefgebieden gevarieerd en gezond

50 Inspiratiekaart

51 Inspiratie 2 denklijnen Verminderen tidal pumping Wat kan Nederland hieraan doen Vismigratie herstellen Zijn er kansen voor vis in en door Nederland

52 Verminderen tidal pumping Oorzaken Toename snelheid watertoevoer Afname snelheid waterafvoer(pieken) Aan de afvoer kan Nederland niets doen Aan de toevoer misschien wel Centrale vraag: Kunnen we watertoevoer snelheid verminderen En scheepvaart behouden

53 Geulwandsuppletie 8,0 Oostfriese Gaatje 4,0 Bocht van Watum diepte (m tov NAP) 0,0-4,0-8,0 diepte diepte-r50-12,0-16, afstand (m)

54 Vismigratie - bypass Vismigratie in benedenloop Eems: verhinderd door zuurstofgebrek Is er een andere weg?

55 Langs de Westerwoldse Aa Verbinding maken met Ems? (bovenstrooms van Herbrum) via Westerwoldse Aa/ Ruiten Aa: vispasseerbaarheid verder verbeteren NB: Effectiviteit voor vismigratie en ecologische gevolgen nader te onderzoeken

56 Vragen?

Spelen met de gulden snede

Spelen met de gulden snede Spelen met de gulden snede in het Eems-estuarium Kompas voor natuurlijke verhoudingen +-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+ -+-+ -+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+ -+-+-+-+-+ +-+-+ -+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+

Nadere informatie

Hoe is verbetering van het systeem mogelijk?

Hoe is verbetering van het systeem mogelijk? Hoe is verbetering van het systeem mogelijk? Z.B. Wang, J.C. Winterwerp, D.S. van Maren, A.P. Oost Deltares & Technische Universiteit Delft 18 Juni 2013 Inhoud Het probleem Sediment huishouding Voortplanting

Nadere informatie

Samenvattingen van presentaties gegeven tijdens het symposium Samen investeren in de Eems-Dollard

Samenvattingen van presentaties gegeven tijdens het symposium Samen investeren in de Eems-Dollard Samenvattingen van presentaties gegeven tijdens het symposium Samen investeren in de Eems-Dollard Programmaonderdeel 1: Wat weten we wel over de problematiek in het Eemsestuarium, wat weten we niet? De

Nadere informatie

Maatregelverkenning. Economie en Ecologie in balans. Petra Dankers 08 november 2013

Maatregelverkenning. Economie en Ecologie in balans. Petra Dankers 08 november 2013 Maatregelverkenning Economie en Ecologie in balans Petra Dankers 08 november 2013 Kader Eerste bijeenkomst Programma Rijke Waddenzee in juni veel maatregelen geidentificeerd Royal HaskoningDHV heeft in

Nadere informatie

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats Vissen in het IJsselmeer Romke Kats Functies IJsselmeer Water Transport Recreatie Visserij Natuur Vissen in het IJsselmeer Historie Ecologie Voedselketen IJsselmeer algen, vissen, mosselen, waterplanten,

Nadere informatie

Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard. In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet

Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard. In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet version dezember 2010 Meebewegen met de natuur naar een

Nadere informatie

Werk aan de grote wateren

Werk aan de grote wateren Werk aan de grote wateren Op weg naar duurzaam beheer en ecologische kwaliteit Water. Wegen. Werken. Rijkswaterstaat. Transitie naar duurzaam waterbeheer Vispassages, natuurlijke oevers, aanpak van verontreinigende

Nadere informatie

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling........................................................................................ H. Mulder, RIKZ, juni

Nadere informatie

Michiel Firet, Daan Bos, Renske Postma & Luca van Duren. 138 De Levende Natuur - jaargang nummer 3

Michiel Firet, Daan Bos, Renske Postma & Luca van Duren. 138 De Levende Natuur - jaargang nummer 3 Michiel Firet, Daan Bos, Renske Postma & Luca van Duren Een Eems-estuarium vol leven Het Eems-estuarium ligt op de grens van Duitsland en Nederland en vormt de overgang van de rivier de Eems naar de Waddenzee.

Nadere informatie

estuarium, met zicht op verbetering

estuarium, met zicht op verbetering Problemen in het Eems-estuarium estuarium, met zicht op verbetering Uit deze presentatie mag niets worden gebruikt of gereproduceerd zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de eerste auteur v.n.de.jonge@planet.nl

Nadere informatie

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water Samen werken aan waterkwaliteit Voor schoon, voldoende en veilig water D D Maatregelenkaart KRW E E N Z D E Leeuwarden Groningen E E W A IJSSELMEER Z Alkmaar KETELMEER ZWARTE WATER MARKER MEER NOORDZEEKANAAL

Nadere informatie

Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden

Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden Victor N. de Jonge, november 2013 Het Eems estuarium vormt ecologisch gezien één groot geheel, maar dat

Nadere informatie

Ecologie van zoet-zoutovergangen

Ecologie van zoet-zoutovergangen Ecologie van zoet-zoutovergangen Tim van Oijen Foto: www.hollandgroen.nl Opzet De Waddenacademie Paleogeografie waddengebied Typen zoet-zoutovergangen Abiotiek estuaria Ecologische waarde estuaria (habitat,

Nadere informatie

HELDER & PRODUCTIEF CONCEPTVERSIE 18 DECEMBER NAAR STRUCTURELE ECOLOGISCHE VERBETERING IN HET EEMS-ESTUARIUM VOORSTEL VOOR EEN UITVOERINGSPROGRAMMA

HELDER & PRODUCTIEF CONCEPTVERSIE 18 DECEMBER NAAR STRUCTURELE ECOLOGISCHE VERBETERING IN HET EEMS-ESTUARIUM VOORSTEL VOOR EEN UITVOERINGSPROGRAMMA HELDER & PRODUCTIEF NAAR STRUCTURELE ECOLOGISCHE VERBETERING IN HET EEMS-ESTUARIUM VOORSTEL VOOR EEN UITVOERINGSPROGRAMMA CONCEPTVERSIE 18 DECEMBER NAAM RAPPORT Helder & Productief naar structurele ecologische

Nadere informatie

Recent onderzoek LTV O&M Evolutie van het estuarium; historisch en toekomstig. Overzicht, VNSC-symposium 21 november Marcel Taal (Deltares)

Recent onderzoek LTV O&M Evolutie van het estuarium; historisch en toekomstig. Overzicht, VNSC-symposium 21 november Marcel Taal (Deltares) Recent onderzoek LTV O&M Evolutie van het estuarium; historisch en toekomstig Overzicht, VNSC-symposium 21 november Marcel Taal (Deltares) Hoofdboodschappen: - Nieuwe kennis, maar ook 10 jaar LTV-kennisontwikkeling

Nadere informatie

Maatregelstudie Eems-Dollard, Economie en Ecologie in balans Hydrodynamisch berekeningen en effectbepaling herstel maatregelen Eems-Dollard

Maatregelstudie Eems-Dollard, Economie en Ecologie in balans Hydrodynamisch berekeningen en effectbepaling herstel maatregelen Eems-Dollard Maatregelstudie Eems-Dollard, Economie en Ecologie in balans herstel maatregelen Eems-Dollard Rijkswaterstaat Noord Nederland 17 oktober 2013 Definitief rapport HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. RIVERS, DELTAS

Nadere informatie

De Waddenzee gezond. De kansen voor een gezonde Waddenzee in kaart

De Waddenzee gezond. De kansen voor een gezonde Waddenzee in kaart De Waddenzee gezond De kansen voor een gezonde Waddenzee in kaart Hoe is het met de Waddenzee? De Waddenzee is het grootste natuurgebied van Nederland. Ontstaan door wind en water en door natuur én mensen

Nadere informatie

v a n b r o n t o t m o n d i n g

v a n b r o n t o t m o n d i n g V i s m i g r a t i e... v a n b r o n t o t m o n d i n g vrije vismigratie van bron tot monding De Noordzee werd ooit geroemd vanwege zijn rijke visstand. Steden werden gesticht en de visserij floreerde.

Nadere informatie

Het streefbeeld voor 2030

Het streefbeeld voor 2030 STREEFBEELD 2030 Het streefbeeld voor 2030 In dit hoofdstuk schetsen we wat we in het Programma Naar een rijke Waddenzee als streefbeeld willen hanteren. Oftewel, wat wordt bedoeld wanneer we proberen

Nadere informatie

o 2 Legenda grevelingen uitbreiden schelpdiervisserij met mosselteelt water hoge dijken / diepe geulen verruigde zoete vegetatie op oevers en eilanden

o 2 Legenda grevelingen uitbreiden schelpdiervisserij met mosselteelt water hoge dijken / diepe geulen verruigde zoete vegetatie op oevers en eilanden Noordzee binnen Legenda grevelingen hoge en / diepe geulen uitbreiden schelpdiervisserij met mosselteelt verruigde zoete vegetatie op oevers en eilanden stagnant zorgcomplexen Goeree versterken toerisme

Nadere informatie

a) Getijdenwerking en overstromingen op de Schelde

a) Getijdenwerking en overstromingen op de Schelde EXCURSIEPUNT DE SCHELDEVALLEI Hoogte = Ter hoogte van het voormalige jachtpaviljoen, De Notelaar, gelegen aan de Schelde te Hingene (fig. 1 en 2), treffen we een vrij groot slikke- en schorregebied aan,

Nadere informatie

paspoort westerschelde

paspoort westerschelde paspoort westerschelde 2 Datum uitgifte: 23 januari 2013 De stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt toe naar besluiten over de Zuidwestelijke Delta waarin veiligheid, ecologie en economie zijn geborgd en

Nadere informatie

Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen. Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen

Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen. Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen Een biobouwer is een organisme dat zijn omgeving sterk verandert Jones

Nadere informatie

Slib, algen en primaire productie monitoren met satellietbeelden

Slib, algen en primaire productie monitoren met satellietbeelden Slib, algen en primaire productie monitoren met satellietbeelden Pilot Eems-Dollard Charlotte Schmidt Dienst Water, Verkeer en Leefomgeving Afd. Kennis- en Innovatiemanagement Aanleiding NSO-SBIR-call

Nadere informatie

Effectiviteit KRW maatregelen. Halen we met de geplande maatregelen de ecologische doelen?

Effectiviteit KRW maatregelen. Halen we met de geplande maatregelen de ecologische doelen? Effectiviteit KRW maatregelen Halen we met de geplande maatregelen de ecologische doelen? 1 Maatregelen Kaderrichtlijn Water Kwaliteit Doelstelling Beleidstekort Maatregelen 2 Welke maatregelen worden

Nadere informatie

Programma 3: Estuariene overgangen

Programma 3: Estuariene overgangen Programma 3: Estuariene overgangen In het waddengebied zijn veel geleidelijke overgangen tussen zoet en zout water, tussen nat en droog en tussen hoog en laag verdwenen. Dijken en sluizen sluiten het binnenland

Nadere informatie

Grenzen verleggen in het Waddengebied. Maarten Hajer

Grenzen verleggen in het Waddengebied. Maarten Hajer Grenzen verleggen in het Waddengebied Maarten Hajer De Waddenzee versterken: ja, maar hoe? 2 Waar J.C. Bloem niet geldt 3 En dan: wat is natuur nog in dit land? Waddenzee van (inter)nationaal belang Grootste

Nadere informatie

Assetmanagement van nevengeulen

Assetmanagement van nevengeulen Assetmanagement van nevengeulen Kennisdag Platform Beek- en Rivierherstel 15 november 2016 Luc Jans Oost-Nederland Assets; wat zijn dat? Bezittingen, eigendommen, onderdelen, objecten In de wegeninfrastructuur

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Natuurherstel en ontwikkeling op de overgang van zoet naar zout

Natuurherstel en ontwikkeling op de overgang van zoet naar zout Verslag excursie Subgroep Realisatie, 24 september 2009. Natuurherstel en ontwikkeling op de overgang van zoet naar zout We waren deze keer met een relatief kleine groep. We werden begeleid door Jeroen

Nadere informatie

De Marker Wadden als proeftuin

De Marker Wadden als proeftuin De Marker Wadden als proeftuin Wat kunnen we leren van Marker Wadden? Ruurd Noordhuis Markermeer: problematiek, oorzaken en remedie Problematiek: Slecht imago Markermeer Staat van Instandhouding Natura

Nadere informatie

Duurzaam werken op zee

Duurzaam werken op zee Sarah Smith Tropen & Tropisch Belangrijke mariene ecosystemen Mangroven Zeegras Koraal Kwetsbaarheid Tropen: de gebieden rondom de evenaar tussen de keerkringen. www. commons.wikimedia.org Tropisch klimaat:

Nadere informatie

Ecologisch perspectief Eems-Dollard 2050 MIRT-onderzoek Eems-Dollard fase II

Ecologisch perspectief Eems-Dollard 2050 MIRT-onderzoek Eems-Dollard fase II Ecologisch perspectief Eems-Dollard 2050 MIRT-onderzoek Eems-Dollard fase II Fotograaf: Herman Verheij Ecologisch perspectief Eems-Dollard 2050 MIRT-onderzoek Eems-Dollard fase II Gerda Lenselink, Marcel

Nadere informatie

Sediment en morfologisch beheer van estuaria

Sediment en morfologisch beheer van estuaria Sediment en morfologisch beheer van estuaria Jean Jacques Peters Raadgevend ingenieur - rivierenspecialist V.U. Brussel - Vakgroep Waterbouwkunde en Hydrologie Sediment en morfologisch beheer van estuaria

Nadere informatie

Ontstaan en ontwikkeling van platen en geulen in de Westerschelde

Ontstaan en ontwikkeling van platen en geulen in de Westerschelde Ontstaan en ontwikkeling van platen en geulen in de Westerschelde Prof. Ir. Jean J. Peters Raadgevend ingenieur Expert-team Haven Antwerpen De vragen: Hoe ontstonden de platen en geulen in de Westerschelde?

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Maatregelen ter verbetering van het Eems-Dollard estuarium. Quick scan van 92 MIRT maatregelen en relatie met DPSIR

IMARES Wageningen UR. Maatregelen ter verbetering van het Eems-Dollard estuarium. Quick scan van 92 MIRT maatregelen en relatie met DPSIR Maatregelen ter verbetering van het Eems-Dollard estuarium Quick scan van 92 MIRT maatregelen en relatie met DPSIR D.M.E. Slijkerman, J.E. Tamis, M.J. Baptist Rapport C114/14 IMARES Wageningen UR (IMARES

Nadere informatie

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit?

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? ... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? Samen voor een gezonde zee!... Stichting De Noordzee is de onafhankelijke natuur- en milieuorganisatie die zich inzet voor een duurzaam gebruik van de Noordzee en

Nadere informatie

ABSTRACTS. Sessie natuur 2. Sessie natuur 1. Vogels en hun habitat: waarom kiezen onze doelsoorten (niet) voor de Schelde?

ABSTRACTS. Sessie natuur 2. Sessie natuur 1. Vogels en hun habitat: waarom kiezen onze doelsoorten (niet) voor de Schelde? Sessie natuur 1 Vogels en hun habitat: waarom kiezen onze doelsoorten (niet) voor de Schelde? Moderator: Erika Van den Bergh (INBO) Sprekers: Gunther Van Ryckegem (INBO) en Dick de Jong (ex-rijkswaterstaat)

Nadere informatie

Mens, natuur & milieu

Mens, natuur & milieu Mens, natuur & milieu Lesbrief Biologie. In dit thema ga je aan de gang met opdrachten die gaan over de ontwikkelingen in het havengebied en de gevolgen voor natuur en milieu. Deze opdracht is een lesbrief

Nadere informatie

Welkom bij de informatiebijeenkomst. Natura 2000-beheerplannen Waddenzee en Noordzeekustzone

Welkom bij de informatiebijeenkomst. Natura 2000-beheerplannen Waddenzee en Noordzeekustzone Welkom bij de informatiebijeenkomst Natura 2000-beheerplannen Waddenzee en Noordzeekustzone 1 Natura 2000-beheerplan Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Beheerplan Waddenzee 3. Beheerplan Noordzeekustzone

Nadere informatie

REALISATIEPROGRAMMA EEMS DOLLARD UNTEREMS

REALISATIEPROGRAMMA EEMS DOLLARD UNTEREMS REALISATIEPROGRAMMA EEMS DOLLARD UNTEREMS 12 juni 2013 2 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 4 2 Systeembeschrijving en actuele toestand 8 3 Het Eems-estuarium vanuit maatschappelijk perspectief 21 4 Renatureringsprogramma

Nadere informatie

Statencommissie REW 1 februari KRW maatregelen rijkswateren

Statencommissie REW 1 februari KRW maatregelen rijkswateren Statencommissie REW 1 februari 2008 Kaderrichtlijn Water in Scheldestroomgebied KRW maatregelen rijkswateren Loes de Jong RWS Zeeland Projectbureau KRW Schelde Rijkswateren Zeeland Inhoud presentatie:

Nadere informatie

Concept vs Conflicterende of convergerende ambities in de Eems-Dollard? Joep Dirkx, Rikke Arnouts & Mireille de Heer

Concept vs Conflicterende of convergerende ambities in de Eems-Dollard? Joep Dirkx, Rikke Arnouts & Mireille de Heer Concept vs. 4 2011-06-09 Conflicterende of convergerende ambities in de Eems-Dollard? Joep Dirkx, Rikke Arnouts & Mireille de Heer Het Eems-Dollardgebied is één van de laatste nog open estuaria in Nederland.

Nadere informatie

Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee

Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee Jack Middelburg Universiteit Utrecht Darwin Centrum voor Biogeologie Netherlands Earth System Science Centre 21 Oktober 2014 KNAW Oceaan in hoge

Nadere informatie

Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species

Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species Vis in de Waddenzee Ontwikkelagenda voor vis in de Waddenzee en overzicht van soorten Wadden Sea Fish Haven: Development agenda for fish in the Wadden Sea and overview of species Inleiding De Waddenzee

Nadere informatie

Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken.

Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. De Waddenzee Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. 2p 40 In de informatie worden biotische en

Nadere informatie

Economie en Ecologie Eems-Dollard in balans

Economie en Ecologie Eems-Dollard in balans Economie en Ecologie Eems-Dollard in balans Eindrapport MIRT-onderzoek Team Midterm Review Bevolkingsdaling November 2015 ab Eindrapport MIRT-onderzoek, Economie en Ecologie Eems-Dollard in balans Samenvatting

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

2012 by A.Menkema. Pagina 1

2012 by A.Menkema. Pagina 1 2012 by A.Menkema. Pagina 1 Ecologische en economische oplossing voor het redden van de Eems door middel van de Menkemadam, waarbij vele voordelen zijn te behalen betreffende: Veiligheid. Natuur herstel.

Nadere informatie

Scenario's. Economische analyse

Scenario's. Economische analyse Geschreven door Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse, Wageningen University, Wereld Natuur Fonds Nederland Wanneer het Haringvliet een open verbinding krijgt met de Noordzee, levert dat naar verwachting

Nadere informatie

Programma naar een Rijke Waddenzee

Programma naar een Rijke Waddenzee Programma naar een Rijke Waddenzee n Symposium Waddenacademie Kees van Es Inhoud presentatie 1. Aanleiding, opdracht en context 2. De mosseltransitie in het kort Kennisvragen 3. Streefbeeld: Wijze van

Nadere informatie

Rijke Zee. Een bruisende toekomst voor de Waddenzee

Rijke Zee. Een bruisende toekomst voor de Waddenzee Rijke Zee Een bruisende toekomst voor de Waddenzee Coalitie Wadden Natuurlijk, januari 2009 Inleiding Wingebied of natuurgebied? Over de toekomst van de Waddenzee zijn stevige discussies gevoerd. Eind

Nadere informatie

paspoort Veerse meer

paspoort Veerse meer paspoort Veerse meer 2 Datum uitgifte: 23 januari 2013 De stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt toe naar besluiten over de Zuidwestelijke Delta waarin veiligheid, ecologie en economie zijn geborgd en elkaar

Nadere informatie

Opbouw presentatie. Kansen voor waterplanten langs de Rijntakken. 15 december 2011 Gerben van Geest Deltares. - Achtergrond;

Opbouw presentatie. Kansen voor waterplanten langs de Rijntakken. 15 december 2011 Gerben van Geest Deltares. - Achtergrond; Opbouw presentatie - Achtergrond; Kansen voor waterplanten langs de Rijntakken - Sturende factoren voor waterplanten; - Uitleg KRW-tool. 15 december 11 Gerben van Geest Deltares Achtergrond: Maatregelen

Nadere informatie

Verbindingen voor vis

Verbindingen voor vis Verbindingen voor vis Verleden, heden, toekomst Vissennetwerk, 25 November 2016 Martin Kroes Verleden Vismigratie,? Visstandbeheerder (Hengelsportfederaties) Waterkwaliteit- en -kwantiteitsbeheer gescheiden

Nadere informatie

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Januari 2014 Contacten Josje Fens, Fens@waddenvereniging.nl, t. 0517 493 663 Luca van Duren, Luca.vanDuren@deltares.nl, t. 088 3358

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Bijlage met informatie. 913-0191-a-GT-1-b De Waddenzee - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met

Nadere informatie

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering

BIODIVERSITEIT. RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER. ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering BIODIVERSITEIT RECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS VERsnippering, VER ONRECHTSTREEKSE BEDREIGING DOOR DE MENS Klimaatsverandering DUURZAME ONTWIKKELING INTEGRAAL WATERBEHEER BIODIVERSITEIT Wat? Belang?

Nadere informatie

WIE EET WAT OP HET WAD

WIE EET WAT OP HET WAD Waddenzee De prachtige kleuren, de zilte geuren en de geluiden van de vele vogels, maken de Waddenzee voor veel mensen tot een geliefd gebied. Maar niet alleen mensen vinden het fijn om daar te zijn, voor

Nadere informatie

Beheer van stuwen en waterkrachtcentrales vanuit het oogpunt van de Kaderrichtlijn Water. Tom Buijse Rijkswaterstaat RIZA

Beheer van stuwen en waterkrachtcentrales vanuit het oogpunt van de Kaderrichtlijn Water. Tom Buijse Rijkswaterstaat RIZA Beheer van stuwen en waterkrachtcentrales vanuit het oogpunt van de Kaderrichtlijn Water Tom Buijse Rijkswaterstaat RIZA Waterkracht en scheepvaart Milieuvriendelijke energiebron (geen CO2 uitstoot) en

Nadere informatie

Schetschuit Afsluitdijk 17 november 2010

Schetschuit Afsluitdijk 17 november 2010 Schetschuit Afsluitdijk 17 november 2010 De Waddenvereniging organiseert schetsschuiten in het waddengebied: Hoe valt waterveiligheid te bereiken in combinatie met verbetering biodiversiteit? Afsluitdijk:

Nadere informatie

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien:

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: Gemiddelde: diepte 94 meter Oppervlak: 572.000 km2 Bodem: hoofdzakelijk zand Bewoners van de Noordzee Introductie Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: De Noordzee is natuurlijk

Nadere informatie

College 5. Exoten, Zoogdieren, Wadvogels

College 5. Exoten, Zoogdieren, Wadvogels College 5 Exoten, Zoogdieren, Wadvogels Programma 8 oktober 2015 Introductie Wadbiologie, het wad geomorfologie 15 oktober 2015 Fytoplankton en zeegras 29 oktober 2015 Schelpdieren en borstelwormen, filteraars

Nadere informatie

Ecologische effecten van verondieping van zandwinputten in het Gooimeer. Mike van der Linden. wat komt aan de orde

Ecologische effecten van verondieping van zandwinputten in het Gooimeer. Mike van der Linden. wat komt aan de orde wat komt aan de orde Ecologische effecten van verondieping van zandwinputten in het Gooimeer Symposium Diepe plassen Amersfoort, 11 september 2008 Mike van der Linden enkele inleidende opmerkingen diepe

Nadere informatie

Informatiekaart Uiterlijke kenmerken van de visdief

Informatiekaart Uiterlijke kenmerken van de visdief Informatiekaart Uiterlijke kenmerken van de visdief De visdief is een kleine stern. Sterns zijn zeevogels en familie van de meeuwen. Vogels zijn net als zoogdieren warmbloedig. Vogels gebruiken veren om

Nadere informatie

Zandhonger. Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde. 19 september 2002

Zandhonger. Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde. 19 september 2002 Zandhonger Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde 19 september 2002 Zandhonger, Gaat de Oosterschelde kopje onder? De Deltawerken veranderden de

Nadere informatie

Naar een duurzaam beheer van het veenweidegebied. Piet-Jan Westendorp Aquatisch ecoloog Witteveen+Bos

Naar een duurzaam beheer van het veenweidegebied. Piet-Jan Westendorp Aquatisch ecoloog Witteveen+Bos Naar een duurzaam beheer van het veenweidegebied Piet-Jan Westendorp Aquatisch ecoloog Witteveen+Bos Inleiding Is een duurzaam beheer mogelijk? Nederland veenland Huidige toestand veenweidegebied Streefbeeld

Nadere informatie

Nederland leeft met vismigratie Naar een gestroomlijnde aanpak van de vismigratieproblemen. Tom Buijse

Nederland leeft met vismigratie Naar een gestroomlijnde aanpak van de vismigratieproblemen. Tom Buijse Nederland leeft met vismigratie Naar een gestroomlijnde aanpak van de vismigratieproblemen Tom Buijse 1 Aanleiding Aanleiding Decembernota 2006 Kaderrichtlijn Water Om vismigratie naar ecologisch waardevolle

Nadere informatie

Aquatische ecologie. Module 1: Ecologische principes van watersystemen. Lesdag 1. drs. M. Maessen (Grontmij)

Aquatische ecologie. Module 1: Ecologische principes van watersystemen. Lesdag 1. drs. M. Maessen (Grontmij) lesdag onderwerp docent(en) Module 1: Ecologische principes van watersystemen Lesdag 1 Ochtend - Watersysteem - Van mondiaal tot lokaal - Kringlopen en balansen - Hydrologische kringloop - Relatie grondwater

Nadere informatie

Aaldrik Menkema. Colofon: Rapport, opgesteld door Aaldrik Menkema (66), gepensioneerd werktuigbouwkundig projectleider en watersporter.

Aaldrik Menkema. Colofon: Rapport, opgesteld door Aaldrik Menkema (66), gepensioneerd werktuigbouwkundig projectleider en watersporter. Aaldrik Menkema Colofon: Rapport, opgesteld door Aaldrik Menkema (66), gepensioneerd werktuigbouwkundig projectleider en watersporter. Tjuchem, november 2012 rapport nr. Ama0110201217 Bestemd voor iedereen

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Symposium Op reis op de Boschplaat, 30 mei 2017 Over (broed)vogels in veranderende landschappen

Symposium Op reis op de Boschplaat, 30 mei 2017 Over (broed)vogels in veranderende landschappen Symposium Op reis op de Boschplaat, 30 mei 2017 Over (broed)vogels in veranderende landschappen Kees Koffijberg Sovon Vogelonderzoek Nederland 2 / 23 Boschplaat op reis, 30.05.2017 Vogels zijn belangrijke

Nadere informatie

Natura 2000-gebied Westerschelde & Saeftinghe

Natura 2000-gebied Westerschelde & Saeftinghe Natura 2000-gebied Westerschelde & Saeftinghe De Staatssecretaris van Economische Zaken Gelet op artikel 3, eerste lid, van Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van

Nadere informatie

Migratie van salmoniden naar het binnenwater met nadruk op de intrek via de Haringvlietsluizen en de vervolgmigratie op de Maas

Migratie van salmoniden naar het binnenwater met nadruk op de intrek via de Haringvlietsluizen en de vervolgmigratie op de Maas Migratie van salmoniden naar het binnenwater met nadruk op de intrek via de Haringvlietsluizen en de vervolgmigratie op de Maas Tim Vriese (ATKB) In opdracht van : Harriet Bakker (ZN) Inhoudelijk begeleider:

Nadere informatie

Winde. Willie van Emmerik Jochem Koopmans

Winde. Willie van Emmerik Jochem Koopmans Winde Willie van Emmerik Jochem Koopmans Vis van het jaar 2006 Belangrijke vissoort Sportvisserij Waterbeheer Visstandbeheer Visserij Zeer gewilde vis voor de sportvisserij Vroeger ook voor de beroepsvisserij

Nadere informatie

Advies. Aan: Waddenfonds Van: Waddenacademie Datum: April 2015 Betreft: Garnalenvisserij. Inleiding

Advies. Aan: Waddenfonds Van: Waddenacademie Datum: April 2015 Betreft: Garnalenvisserij. Inleiding Advies Aan: Waddenfonds Van: Waddenacademie Datum: April 2015 Betreft: Garnalenvisserij Inleiding Het Waddenfonds heeft de Waddenacademie gevraagd advies uit te brengen ten aanzien van het thema garnalenvisserij.

Nadere informatie

Natura 2000 gebied 77 Eemmeer & Gooimeer Zuidoever

Natura 2000 gebied 77 Eemmeer & Gooimeer Zuidoever Natura 2000 gebied 77 Eemmeer & Gooimeer Zuidoever (Zie leeswijzer) Kenschets Natura 2000 Landschap: Meren en Moerassen Status: Vogelrichtlijn Site code: NL9802035/NL3009011/NL9902008 Beschermd natuurmonument:

Nadere informatie

Vissen op reis. Over de problemen van migrerende vissen

Vissen op reis. Over de problemen van migrerende vissen Vissen op reis Over de problemen van migrerende vissen Migrerende vissen Net als bij vogels zijn er ook vissen die trekken. Zalmen, zeeforellen, houtingen en een aantal andere soorten groeien op in zee,

Nadere informatie

Voedselweb van strand en zee

Voedselweb van strand en zee Spel Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: De leerlingen leren zeedieren en planten (organismen) kennen en leren wie wie eet. - Voor elke leerling een kaart met een plaatje van een zeedier, of -plant

Nadere informatie

Biobouwers als kustbeschermers: groene fantasie of fantastisch groen? Luca van Duren

Biobouwers als kustbeschermers: groene fantasie of fantastisch groen? Luca van Duren Biobouwers als kustbeschermers: groene fantasie of fantastisch groen? Luca van Duren 23 maart 2011 Wat zijn biobouwers? Organismen die direct of indirect hun omgeving zo veranderen dat ze hiermee het habitat

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Review van ecologische probleembeschrijvingen voor het Eems estuarium. M.J. Baptist, J.E. Tamis.

IMARES Wageningen UR. Review van ecologische probleembeschrijvingen voor het Eems estuarium. M.J. Baptist, J.E. Tamis. Review van ecologische probleembeschrijvingen voor het Eems estuarium M.J. Baptist, J.E. Tamis Rapport C076/15 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies) Opdrachtgever:

Nadere informatie

De Waddenzee - Informatie

De Waddenzee - Informatie De Waddenzee - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. Informatie 1 De Waddenzee R

Nadere informatie

Wat zijn de effecten van suppleties op de Habitats van zeebaars en harder?

Wat zijn de effecten van suppleties op de Habitats van zeebaars en harder? Wat zijn de effecten van suppleties op de Habitats van zeebaars en harder? Telt dit door in de aanwezigheid en vangbaarheid? 30-04-16, Marcel Rozemeijer Europese Unie, Europees Fonds voor Maritieme Zaken

Nadere informatie

notitie Grondbank GMG 1. INLEIDING

notitie Grondbank GMG 1. INLEIDING notitie Witteveen+Bos van Twickelostraat 2 postbus 233 7400 AE Deventer telefoon 0570 69 79 11 telefax 0570 69 73 44 www.witteveenbos.nl onderwerp project opdrachtgever projectcode referentie opgemaakt

Nadere informatie

Ruimte voor de Rivier - praktijktoepassing met Simona. Simona Gebruikersmiddag, 12 juni 2013

Ruimte voor de Rivier - praktijktoepassing met Simona. Simona Gebruikersmiddag, 12 juni 2013 Ruimte voor de Rivier - praktijktoepassing met Simona Simona Gebruikersmiddag, Inhoud 1. Ruimte voor de Rivier projecten 2. Dwarsstroming 3. Morfologische analyses 4. Limieten grofmazigheid, pijlers 5.

Nadere informatie

Wadden. Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz. VO onderbouw

Wadden. Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz. VO onderbouw Wadden VO onderbouw Wat eet ik vanavond? Spelcircuit - quiz Doel: Materialen: De leerlingen maken kennis met het wad, de dieren en planten die er leven en ondervinden wie wie eet. - Foto wadpierenhoopje

Nadere informatie

paspoort Grevelingenmeer

paspoort Grevelingenmeer paspoort Grevelingenmeer 2 Datum uitgifte: 23 januari 2013 De stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt toe naar besluiten over de Zuidwestelijke Delta waarin veiligheid, ecologie en economie zijn geborgd

Nadere informatie

paspoort markiezaatsmeer / binnenschelde

paspoort markiezaatsmeer / binnenschelde paspoort markiezaatsmeer / binnenschelde 2 Datum uitgifte: 23 januari 2013 De stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt toe naar besluiten over de Zuidwestelijke Delta waarin veiligheid, ecologie en economie

Nadere informatie

Helder water door quaggamossel

Helder water door quaggamossel Helder water door quaggamossel Kansen en risico s Een nieuwe mosselsoort, de quaggamossel, heeft zich in een deel van de Rijnlandse wateren kunnen vestigen. De mossel filtert algen en zwevend stof uit

Nadere informatie

MOSSELWAD ( ) Herstel en Duurzaam beheer Mosselbanken Waddenzee

MOSSELWAD ( ) Herstel en Duurzaam beheer Mosselbanken Waddenzee MOSSELWAD (2009 2014) Herstel en Duurzaam beheer Mosselbanken Waddenzee EUCC, The Coastal Union Wageningen IMARES Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-CEME) Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek

Nadere informatie

De Schelde, een globale schets: Geomorfologie van de Schelde

De Schelde, een globale schets: Geomorfologie van de Schelde De Schelde, een globale schets: Geomorfologie van de Schelde Jean Jacques Peters Raadgevend ingenieur - rivierenspecialist V.U. Brussel - Vakgroep Waterbouwkunde en Hydrologie Geomorfologie van de Schelde

Nadere informatie

EBO (Eigendom, Beheer en Onderhoud) staten en toelichting Ecologische Verbindingszone Ter Wisch versie 25 mei 2012

EBO (Eigendom, Beheer en Onderhoud) staten en toelichting Ecologische Verbindingszone Ter Wisch versie 25 mei 2012 Waterlopen: Nummer Naam Eigendom Beheer Onderhoud Bijzonderheden OAF-W-3118 Ruiten Aa Waterschap Hunze en Aa s Waterschap Hunze en Aa s Waterschap Hunze en Aa s OAF-W-3138 Ruiten Aa Waterschap Hunze en

Nadere informatie

Enquête waterplanten en sportvisserij

Enquête waterplanten en sportvisserij Sportvisserij Nederland Leijenseweg 115, 37 AD Bilthoven T. -584 www.sportvisserijnederland.nl Rapport (exclusief bijlagen) Enquête waterplanten en sportvisserij Omvang van het probleem en probleemlocaties

Nadere informatie

Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten. 1. Status. 2. Kenschets

Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten. 1. Status. 2. Kenschets Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten 1. Status Habitatrichtlijn Bijlage I (inwerkingtreding 1994). 2. Kenschets Beschrijving: Dit habitat betreft ondiepe

Nadere informatie

1 Inleiding. 2 Balance Island

1 Inleiding. 2 Balance Island 1 Inleiding Het Haringvliet is van oudsher een estuarium in open verbinding met de zee. Na afsluiting met de Haringvlietdam is het Haringvlietmeer ontstaan. Hierin is de werking van het getij nagenoeg

Nadere informatie

Rode Lijst Zoetwatervissen 2010: veranderingen ten opzichte van Frank Spikmans 42 ste bijeenkomst vissennetwerk Zwolle, 5 juni 2014

Rode Lijst Zoetwatervissen 2010: veranderingen ten opzichte van Frank Spikmans 42 ste bijeenkomst vissennetwerk Zwolle, 5 juni 2014 Rode Lijst Zoetwatervissen 2010: veranderingen ten opzichte van 1998 Frank Spikmans 42 ste bijeenkomst vissennetwerk Zwolle, 5 juni 2014 Inhoud Historie Rode Lijst Zoetwatervissen Aanpak Rode Lijst analyses

Nadere informatie

De Dynamiek van Mosselbanken Invloed van stroming en golven

De Dynamiek van Mosselbanken Invloed van stroming en golven De Dynamiek van Mosselbanken Invloed van stroming en golven Jasper Donker 1 3 Waterbeweging in de Waddenzee Waterstand / waterdiepte Stromingen door getij en wind Golfwerking Feedback: terugkoppeling

Nadere informatie

vwo energie en materie 2010

vwo energie en materie 2010 vwo energie en materie 2010 De Noordzee Allerlei activiteiten en ingrepen van de mens hebben effect op het ecosysteem van de Noordzee. Zo is de aanvoer van zouten toegenomen door de landbouw en als gevolg

Nadere informatie

OOST NUTRIENTEN EN KRW FRISIA ZOUT B.V.

OOST NUTRIENTEN EN KRW FRISIA ZOUT B.V. NUTRIENTEN EN KRW FRISIA ZOUT B.V. 29 september 2010 Inhoud 1 Tekstdelen uit van 5 varianten naar 2 alternatieven 3 1.1 Referentiesituatie 3 1.2 Effecten waterkwaliteit KRW 5 2 Nieuw tekstdeel 7 ARCADIS

Nadere informatie

In dit kader staan de opmerkingen op het rapport. Deze zijn niet door de schrijvers meegenomen.

In dit kader staan de opmerkingen op het rapport. Deze zijn niet door de schrijvers meegenomen. Aaldrik Menkema 19-05-15 10:37 In dit kader staan de opmerkingen op het rapport. Deze zijn niet door de schrijvers meegenomen. Het bespreken van deze opmerkingen is geweigerd door Michiel Firet, de opdrachtgever

Nadere informatie