Aaldrik Menkema. Colofon: Rapport, opgesteld door Aaldrik Menkema (66), gepensioneerd werktuigbouwkundig projectleider en watersporter.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aaldrik Menkema. Colofon: Rapport, opgesteld door Aaldrik Menkema (66), gepensioneerd werktuigbouwkundig projectleider en watersporter."

Transcriptie

1

2 Aaldrik Menkema Colofon: Rapport, opgesteld door Aaldrik Menkema (66), gepensioneerd werktuigbouwkundig projectleider en watersporter. Tjuchem, november 2012 rapport nr. Ama Bestemd voor iedereen die de natuur op de Eems een warm hart toedraagt. Een plan voor behoud van ecologie, economie en veiligheid van het gehele Eems estuarium. Met de Menkemadam is er een mogelijke oplossing om de Eems te redden van de ondergang. Met dank aan Willem Karsen en Michiel Firet voor tekstuele en redactionele verbeteringen. A. Menkema Pagina

3 Voorwoord Het Eems-Dollard estuarium is de laatste jaren in versneld tempo door menselijk ingrijpen veranderd. Verschillende partijen doen verslag van de ecologische zieke rivier De Eems. De slechte toestand van de Eems is opgeschreven in diverse rapporten en in het boek Het lied van de Eems van Aafke Steenhuis. Gelukkig is de aandacht voor herstelmogelijkheden ook toegenomen. Ik ben al heel lang bij dit estuarium betrokken, in mijn werkzame leven en als watersporter die op zijn vaartochten de ontwikkelingen van het estuarium van dichtbij heb meegemaakt. Tien jaar vooruitgang in de economie en het dieper baggeren van de Eems hebben er voor gezorgd dat de rivier is veranderd in een sterke slibstroom met een groot getij-amplitude. Ecologisch ziek en vernield. Ik neem waar dat we aan alle kanten de slechte toestand van ons af praten en schrijven. De vraag is; wie komt er met een oplossing? Als we doorgaan met praten en schrijven van lange, moeilijk te lezen en in herhaling vallende rapporten, dan zullen de Eems, Dollard en Bocht van Watum in vijf jaar ecologisch verloren zijn. Mijn antwoord is in dit rapport opgenomen; de Menkemadam. Het antwoord van een watersporter die dertig jaar ervaring heeft en op basis daarvan voorstelt om een DAM te gaan bouwen. Sinds ik met het idee naar buiten ben gekomen zijn er diverse toeters en bellen gaan rinkelen. Er wordt geroepen, GEEN DAM. In mijn ogen bevat het voorstel echter heel veel voordelen, en ja, ook een nadeel. Dit rapport geeft meer duidelijkheid over de bedoeling. Ik ben blij bij het Programma naar een Rijke Waddenzee een oor te hebben gevonden. Het programma heeft met een expert-judgment (quickscan) mijn plannen laten beoordelen op de morfologische en ecologische effecten. Graag verwijs ik diegene die meer achtergrondinformatie wil ook naar de rapportage van die quickscan 1. Ik hoop en verwacht met het idee Menkemadam en dit rapport een wezenlijke bijdrage te leveren aan een ontwikkeling van het Eems-Dollard estuarium waar economie, veiligheid en ecologie echt hand in hand gaan. Aaldrik Menkema, Tjuchem, november 2012 Figuur 1; De Eems 1 Morfo-ecologische aandachtspunten analyse v/d Menkemadam, Deltares Altenburg & Wymenga, nov A. Menkema Pagina

4 Inhoudsopgave Voorwoord...2 Inhoudsopgave Inleiding Probleemstelling Doelstelling De doelen op een rij Eems-Dollard estuarium wordt ecologisch weer gezond voor vogels en vissen In de Dollard meer geulen met geleidelijke overgangen geul-slik-plaat Creëren van schoon en gematigd getijdenwater voor natuur herstel Beschermen van de Eems-Dollard regio tegen extreem hoge water standen De economie behouden en op verantwoorde wijze uitbreiden. (intentieverklaring) Ecologische meerwaarde creëren Omschrijving Menkemadam Ligging Algemene werking Doorsnede De voordelen De voordelen op een rijtje De voordelen uitgewerkt Baten en lasten Conclusie...20 Nawoord...21 A. Menkema Pagina

5 1 Inleiding Verdiepingen van de vaargeul zijn nodig om de schepen met steeds grotere diepgang doorgang te verlenen voor het transport van goederen naar en van het achterland, Papenburg, Leer en Emden in Duitsland te faciliteren. In Papenburg kreeg men problemen met de beschikbare diepgang doordat steeds dieper stekende passagiersschepen worden geproduceerd. Om de grote schepen met 8,5 meter diepgang van de Meijerwerf naar zee te krijgen bouwde men het Gandersum-Sperrwerk om het water 2.7 meter + NAP te kunnen stuwen van Gandersum naar Herbrum. Vanuit Emden wordt wereldmarkt voorzien, een groeiend aanbod door de opleving van de auto industrie die grotere schepen is gaan inzetten. Ook de aanleg en ontwikkelingen in de Eemshaven hebben er toe geleid dat er steeds meer stroom snelheid op de Eems is komen te staan. De gekozen oplossing was steeds baggeren, waardoor de stroom steeds sneller werd en de getij-amplitude vergroot. De dode rivierarmen van Emden naar Herbrum slibden dicht door het meegevoerde sediment. Het water in de Eems werd zuurstofarm doordat het zonlicht niet meer kon doordringen in het water. De stroomsnelheid van het water blijft toenemen en het water wordt sneller troebel door het slib die heen en weer wordt meegenomen. Hierdoor vindt absorptie van het licht plaats waardoor het water zuurstofarm wordt. In het rapport De ecologische toestand van het Eems-estuarium en mogelijkheden voor herstel 1 zijn de problemen in samenhang beschreven. Het dichtslibben van de Oostereems en de Bocht van Watum hebben ook grote invloed op de stroomsnelheid van de Eems. Vroeger lag daar een vaargeul en waren de platen minder hoog. Ook de Dollard is veranderd, hoge slikplaten met steeds ondieper wordende geulen. Al deze veranderingen hebben een negatieve invloed op de Eems. Die in een steeds sneller tempo zal vervuilen en minder leven zal bevatten. Ook moeten de dijken steeds verhoogd worden, rekening houdend met de zeespiegel stijging en de bodemdaling. Een eindeloze strijd die geen uitzicht biedt op herstel van de ecologische waarde. Door de aanleg van de Menkemadam zal de abominabele toestand van de Eems worden opgelost. Het is een symptoombestrijding, ja, maar de ingrepen die tot nu toe zijn gedaan om onze economie te versterken zijn van gelijke aard. Helaas kan men dit niet terug draaien. We moeten wel met beide benen op de grond blijven staan en inzien dat we de ecologie niet kunnen redden als we de economie niet in stand houden. Stilstand is achteruitgang. Dus de symptoombestrijding zal altijd doorgaan in ons voortbestaan. In dit rapport ga ik verder in op de probleemstelling, formuleer ik welke doelen met de Menkemadam worden beoogd, beschrijf ik het idee van de Menkemadam in al zijn facetten. Ik sluit het rapport af met een indicatie van de kosten en baten van de Menkemadam, ook in relatie tot autonome ontwikkelingen van de kosten en baten van het Eems-estuarium. 1 Programma naar een Rijke Waddenzee, Altenburg & Wymenga, Leeuwarden/Veenwouden, 2012 A. Menkema Pagina

6 2 Probleemstelling Figuur 2; Opwelling van slib als voorbeeld, in water met weinig stroming. De huidige snelle slib-stroom heeft de rivier de Eems verstikt en heeft de leefomstandigheden in de rivier van Emden naar Herbrum doen verdwijnen. De ecologische toestand is abominabel slecht. Hoge troebelheid waardoor geen licht doorlating. En daardoor een laag zuurstof gehalte is de oorzaak. De getijdenslag is niet meer symmetrisch. De HW golf ging vroeger tot Papenburg en nu loopt deze door tot Herbrum waar 1,7 meter meer verval is ontstaan. Ook de Eems van Emden naar zee is nu aan het veranderen en neemt meer sediment door het baggeren mee heen en weer met het getij. Door de grote diepte verschillen in de vaargeul (baggerwerk) wordt het slib door de sterke stroming omhoog gestuwd en maakt het water extra troebel, zie Figuur 2 De Dollard en de Bocht van Watum slibben dicht waardoor het water langzamerhand allemaal door het Oostfriesche Gaatje moet stromen. Daardoor zal de stroomsnelheid nog meer toenemen. De Oostereems slibt steeds meer dicht en de platen worden ook hier hoger. Door de vorming van de wantijen komt er meer stroom op de Eems te staan. Dit is ook merkbaar tot in het vaarwater Ley naar Greetsiel waar nu ook al een wantij ontstaat. De scheepvaart ondervindt veel hinder van de snelle stroom en de vervuiling van het water door slib. Koelwater problemen en lange wacht tijden bij de sluizen. Bij Delfzijl wacht men dat het laagwater is om de rivier op te varen en in Herbrum wacht men op hoogwater voor men de rivier afvaart, terwijl men vroeger met minder stroomsnelheid gewoon tegen de stroom op kon varen. Ieder jaar wordt er meer geld uitgegeven voor het baggeren. In september 2012 waren er wel geteld gemiddeld 6 baggerschepen op de Eems in bedrijf. Kosten 2012 gepland 33 miljoen. Figuur 3 geeft een bagger traject weer van 24 uur laden en lossen door een baggerschip. A. Menkema Pagina

7 Door de hogere waterstanden moeten kades, sluizen en dijken worden verhoogd en gemalen worden vergroot in capaciteit. Dit komt voor een klein deel ook door de zeespiegelstijging en de bodemdaling. De dijken moeten worden verhoogd om risico van overstroming te voorkomen. Hiervoor worden nu diverse plannen gemaakt, zie Maritieme concepten in beeld van het Project Marconi 2009, (symptoombestrijdingen die met de Menkemadam niet nodig zijn) Er is nu geen oplossing om de Eems qua ecologie te redden en tegelijkertijd de huidige economie op het huidige niveau te handhaven, en eventueel nog uit te breiden. Er wordt veel geld uitgegeven aan onderzoek maar er is nog geen oplossing aangedragen die economisch en ecologisch soelaas biedt. Figuur 3; Baggertraject van een baggerschip in 24 uur op de Eems A. Menkema Pagina

8 3 Doelstelling 3.1 DE DOELEN OP EEN RIJ Natuurherstel in het Eems-Dollard Estuarium Dollard redden van de ondergang (dichtslibben) Creëren van schoon en gematigd getijdenwater Beschermen van de Eems-Dollard regio tegen extreem hoog water bij storm en springtij De economie behouden en op verantwoorde wijze uitbreiden Ecologische meerwaarde creëren In de volgende paragrafen worden deze doelen toegelicht. 3.2 EEMS-DOLLARD ESTUARIUM WORDT ECOLOGISCH WEER GEZOND VOOR VOGELS EN VISSEN. Een oplossing zoeken voor de gegroeide misstanden die het ecologisch systeem volledig in de war hebben gestuurd. We moeten snelle oplossingen creëren om te voorkomen dat de Eems als verloren moet worden beschouwd wat de ecologie betreft. Er liggen veel rapporten die worden samengesteld op basis van theorie en vergelijkingen. Maar in de praktijk zijn de veranderingen het beste waar te nemen. Overleg en samenwerking zijn de oplossingen voor een verantwoorde aanpak. Bijvoorbeeld door de Eems terug te brengen naar de oude situatie. Een gematigde stroom en getij met enkele meer geulen stelsels. En toch afgestemd op de huidige economie. 3.3 IN DE DOLLARD MEER GEULEN MET GELEIDELIJKE OVERGANGEN GEUL-SLIK-PLAAT. De Dollard kon in de jaren veel water opnemen en de stroom iets matigen. Door de economische vooruitgang is men gaan baggeren om grotere schepen de goederen te laten vervoeren naar de havens aan de Eems. Door deze situatie is er veel slib de Dollard ingevoerd. Ook het storten van slib op de daarvoor aangewezen plaatsen heeft ertoe bijgedragen dat de Dollard van enkele meer geulen stelsels nu nog maar een hoofdgeul heeft van Nieuwe Statenzijl naar de Eems. Doel van het plan is de sterke stroming op te heffen en de hoofdgeulen door de Dollard weer in stand houden door deze weer open te baggeren en het spuien van af Nieuwe Statenzijl. Men zou in overweging kunnen nemen om de oude geulen te verdiepen en het slib op de hoogste platen te dumpen. Hier ontstaan dan eilanden die een waardevolle taak kunnen hebben voor de natuurontwikkeling. 3.4 CREËREN VAN SCHOON EN GEMATIGD GETIJDENWATER VOOR NATUUR HERSTEL. Schoon en gematigd getijdenwater betekent het realiseren van minder getijhoogte en minder stroom, waardoor het water minder slib mee zal kunnen voeren en weer helder zal worden. De Menkemadam zal het van zee komende water afremmen waardoor er vanaf Borkum naar Knock al een stuwing plaatsvindt. Het water zoekt dan zijn weg naar de Oostereems die hierdoor weer diepere geulen zal krijgen. Ook het wantij zal minder hoog worden of zelfs verdwijnen. Tevens wordt het water via de grote spuien op de binnen Eems toegelaten. Dit kan naar wens worden geregeld door de spuien meer of minder te openen. Hierdoor creëert men een zelf te regelen getij hoogte op de binnen-eems van Knock naar Herbrum. Ditzelfde doen met de spui ten noorden in de Bocht van Watum. Hier is de vloedstroom ongeveer een half uur eerder dan bij Knock. Daardoor zal het wantij dat zich even ten noorden van de havenmond vormt weer openstromen. Voordeel is dat het water op de binnen-eems verdeeld wordt over twee geulen. Ieder met een spui regulering om de stroomsnelheid te regelen. Noot: Het heen en weer meegevoerde slib in de hoofdgeul zal moeten worden verwijderd. Dit is voor een groot deel te regelen door de bagger techniek aan te passen. Egalisatie van de vaargeul waardoor minder op werveling van slib ontstaat (belangrijke oorzaak van het aangevoerde sediment). 3.5 BESCHERMEN VAN DE EEMS-DOLLARD REGIO TEGEN EXTREEM HOGE WATER STANDEN. Doel is het duurzaam handhaven van de veiligheid voor overstromingen, voor zowel mens, economie en natuur. De huidige dijken van Eemshaven tot Termunterzijl hebben een verhoogd risico op overstroming. De gevolgen van een overstroming zijn relatief groot wanneer die op dit traject plaatsvindt. Daar ontbreken namelijk de oude slaperdijken die op andere plaatsen langs de kust nog wel in mindere mate aanwezig zijn. Het water zal in een relatief korte tijd het gebied ten noorden van het A. Menkema Pagina

9 Eemskanaal van Termunterzijl tot Groningen overstromen. Dat is een groot risico doordat veel gaslocaties en het industriepark Delfzijl hierdoor in korte tijd onder water komen te staan. 3.6 DE ECONOMIE BEHOUDEN EN OP VERANTWOORDE WIJZE UITBREIDEN. (INTENTIEVERKLARING) De Eemsdelta is een belangrijke economische regio. De economische activiteiten verdienen duurzame bescherming. Tegelijkertijd zet de regio een transitie naar duurzame economie in. De Menkemadam kan bijdragen aan de bescherming en innovatie. Zie de intentieverklaring toekomst Eemsdelta Bij extreem hoogwater vormt de Menkemadam een bescherming voor het achterland Dollard en Eems. Door het voorstel krijgt de economie in noord Nederland een enorme impuls qua energie technologie. Er blijft scheepvaart stroom opwaarts mogelijk omdat de stroom snelheid voor de helft is verminderd. En het geeft een duurzame bescherming voor 20% van de Nederlandse chemische industrie tegen overstroming bij extreem hoogwater (nu niet op veilige hoogte Deltaplan en geen ruimte de dijk te verhogen). 3.7 ECOLOGISCHE MEERWAARDE CREËREN Door de geringere en regelbare getijhoogte en stroom zal de ecologie op de Eems-buiten en binnen, Dollard en Bocht van Watum herstellen (het water wordt minder troebel). Er zal veel minder sediment via spuien van zee komen doordat ook hier al minder stroom snelheid zal zijn van af de zee. Het constante baggeren zal tot het verleden behoren door de verminderde aanvoer van het sediment van zee en omgekeerd vanaf Herbrum door de bagger slib. Er zal geen vervuiling meer optreden door opgeweld baggerslib door de sterke stroming en oneffenheden in de bodem van de geulen (efficiënt baggeren). De Bocht van Watum wordt een vergroot evenbeeld van de Breebaart polder met opbouw van kwelderland als in de Dollard (nu kale slib platen). De Dollard zal niet verder dichtslibben. Kleine diepe geulen worden brede ondiepe geulen doordat het water rustiger stroomt. De drooggevallen slibplaten worden weer zandplaten (ernstige afslag door wind en golf werking is niet te verwachten). De broedgebieden worden uitgebreid en beschermd tegen de te hoge waterstanden tijdens het broedseizoen (sluiten spuien op advies ecoloog). Het broed-ponton voor sterns en visdiefjes in de haven van Delfzijl kan weg. Ter hoogte huidige plaats in de Bocht van Watum een schelpenbank opspuiten om als vervangende broedplaats te fungeren. Zeehonden ligplaats ten noorden van de Hond blijft onaangetast. Goede mogelijkheden om uitlopen van huidige rivieren, veilig met de binnen-eems te verbinden zodat de trekvissen enz. gemakkelijk kunnen infiltreren (huidige sluis verbindingen gezette tijden openen). Tegen de buitenkant van de Menkemadam zijn mogelijkheden om mosselbanken en zeegrasvelden te ontwikkelen. Er zal door de verminderde stroom een reële mogelijkheid zijn gecreëerd. Ook in de Bocht van Watum is de verwachting dat zich aan beide zijden van de huidige geul een prachtig gezond ecologisch systeem zal ontplooien met rietvelden en grassen als nu aan de randen van de Dollard. Mogelijkheid om in Delfzijl aan de Bocht van Watum een kenniscentrum te bouwen, Wad en Zoo, om daar kennis te vergaren en uit te dragen voor het behoud van onze natuur. A. Menkema Pagina

10 4 Omschrijving Menkemadam 4.1 LIGGING De dam loopt van de Eemshaven in zuidoostelijke richting tot de geul bij Voolhok. Hier gaat hij in oostelijke richting over de diepe geul tot het hoogste punt op de Hond. In dit deel van de dam is een spui voorzien die naar behoefte kan worden gesloten. Dan loopt de dam door in zuidoostelijke richting over het hoogste deel van de Hond en de Paap. Met een grote boog komt hij uit voor de vaargeul ter hoogte van de gasleiding en het gasstation ter hoogte van Knock. Hier is weer een spui gepland met daarop volgend een grote en een kleine zeesluis. Daarnaast richting vasteland nog een grote spui voorziening. Zie Kaart 1. Kaart 1; Situering van de Menkemadam met 3 spuien en 2 sluizen. De beschrijvingen op de kaart worden in hoofdstuk 5 toegelicht met de voordelen. Hoofdzaak is dat er van zee af een vol getij en een gematigde stroom zal lopen. Na de dam is er een gematigd getij en stroom te realiseren. Deze zal een maximum waterstand van 3.2 meter + NAP (in Delfzijl gemeten) waarborgen. Huidige hoogte Kade en Havenbrug is 3,4 meter + NAP. Tevens zal men de hoogte kunnen laten fluctueren met een normaal optredend doodtij en springtij cyclus. 4.2 ALGEMENE WERKING De dam loopt over het hoogste gedeelte van de Hond en de Paap. Hiermee kan men het opkomende water afremmen en door middel van de 3 spuien de getij amplitude verkleinen op de z.g. binnen-eems in zuidoostelijke richting. Hierdoor zal er minder stroom snelheid ontstaan en zal de getijdegolf weer tot Papenburg gaan lopen. Dus aan zee normaal verlopend getij en binnen de Menkemadam een geregeld A. Menkema Pagina

11 en gedempt getij. Door afname van de stroom snelheid en een geëgaliseerde vaargeul zal het meegevoerde sediment snel verminderen. Hiermee is een scala aan mogelijkheden ontstaan om de kosten voor de Menkemadam te vereffenen. In het hoofdstuk 6. Voordelen, hier meer over en een uitleg aanbeveling per onderdeel in hoofdstuk DOORSNEDE De doorsnede (Figuur 4) geeft een duidelijk beeld van de voorzieningen die kunnen leiden tot een kostendekkend project en een stimulans voor de Noordelijke economie. De ecologie wordt terug gebracht op het niveau van de jaren zeventig toen alles nog goed was. Figuur 4; Doorsnede Menkemadam Beschrijving doorsnede van links naar rechts. De geul van de Bocht van Watum overgaand in de Hond en Paap. Dijk voet Bocht van Watum zijde, een steenstort tot 3,5 meter + NAP. Zee zijde (afstand Bocht van Watum 100 a 200 meter) een steenstort 5 meter + NAP. Hier tussen stort men het zand en slib uit de dieper te baggeren en schoon te maken vaargeulen tot de berekende hoogte voor een zeedijk 1 Naast een lage bos strook kan dan een strook komen voor de leiding en kabelstraat. Zie voorstel buizenzone Provincie Groningen ( ) Dan een fietspad, lage struiken, vangrail en een 2 keer 2 baan autoweg. 1 Technische uitvoering door deskundigen te realiseren, dit is de gedachten gang van de plannenmaker en schrijver. A. Menkema Pagina

12 Tegen de dijk zonnepanelen voor energie opwekking en gedempte led- verlichting. Dan zitten we op 9 meter + NAP op de kruin van de dijk. Aan de zee zijde kan men boven de steenstort een asfalt laag aanbrengen (of grasmat) met golfbrekers tegen de extreem hoge waterstanden op de Eems. Daarna volgt weer de plaat Hond en Paap met uitloop naar de Vaargeul. Op de zee zijde een steenstort van 5meter + NAP. Ook is het mogelijk om de steenstort aan zee op bepaalde plaatsen verder van de dijk te leggen en daardoor een bergplaats voor de slib te creëren. Lang oplopende oevers en creëren van kwelders en zandvlakten, mogelijkheid stuifduinen langs de dijk. Zie situatie Schermdijk Delfzijl nu in een begin stadium. A. Menkema Pagina

13 5 De voordelen 5.1 DE VOORDELEN OP EEN RIJTJE a) Veiligheid tegen overstromingen tijdens extreem hoogwater van het Eems delta gebied. b) Bij extreem kritieke situatie langere natuurlijke spui mogelijkheden creëren. c) Afwatering van Eems-Dollard gebied, grotendeels op natuurlijke wijze. d) Herstel van de natuur op de Eems en Dollard van Eemshaven tot Herbrum sluis. e) Aanwinst, Bocht van Watum 20 x 3 kilometer uitbreiding super natuurgebied. f) Broedgebied beschermd tegen hoge waterstanden, voorkomt wegspoelen nesten. g) Geen dijk onderhoud en verhoging nodig voor 70 kilometer in Nederland en Duitsland. h) Groot voordeel Delfzijl als recreatiegebied, zandstranden en boulevards i) Delfzijl krijgt een open ruimte met de haven, damwand kan verdwijnen, poortjes blijven. j) Mogelijkheden ontplooien Damsterkade. k) Geheel nieuwe insteek voor Moroni en BDP-Khandehar toekomst visie Delfzijl l) Noordelijke weg verbinding Eemshaven - Emden. Voordeel Economie. m) Eenvoudige realisering Buizen zone Eemshaven Delfzijl. (altijd bereikbaar). n) Besparing baggerkosten op de gehele Eems, 33 miljoen, en nu oplopend per jaar. o) Scheepsbouw in Papenburg gewaarborgd door transport over de Eems. Economie. p) Eenvoudige besparende renovatie aanpassingen sluizen, Nederland en Duitsland. q) Binnenvaart op de binnen Eems ook tegen de stroom mogelijk. Geen wachttijden sluizen. r) Grote winst door besparende situatie van vele in uitvoering en onderzoek zijnde plannen. s) Plaatsing grote windmolens op dijk Eemshaven Delfzijl in plaats van in de Dollard. t) Plaatsen zonnepanelen tegen de dijk en testen getij energie opwekking. u) Voorstel op schonen van de rivier door uit baggeren slib opvang plaatsen. v) Haventjes aan de Eems zullen na uitbaggeren weer goed gebruikt worden voor recreatie. 5.2 DE VOORDELEN UITGEWERKT De veiligheid is gewaarborgd De veiligheid is gewaarborgd tegen extreem hoge waterstanden bij storm en springtij. Het gehele achterland van de Eemsdelta van Eemshaven/Voolhok tot Knock aan de Duitse kant is geheel achter de Menkemadam en dus beschermd tegen waterstand 9 meter + NAP. Hieronder vallen dus ook de Dollard en de gehele Eems rivier vanaf Knock tot Herbrum Vergroting mogelijkheden natuurlijke spui Bij hoge waterstanden in de kanalen en boezemwater van het achterland kan men in extreem kritieke situaties besluiten de waterstand op de binnen Eems laag te houden zodat men extra lang op natuurlijke wijze kan spuien in de binnen-eems Besparingen op gemalen Door bovenstaande (5.2.2) kan men natuurlijk altijd de mogelijkheid creëren om op verantwoorde wijze het achterland door natuurlijk spuien te ontwateren. De besparing zit hem in de manier van afwateren, spuien. Dit houdt in dat men miljoenen op de bouw van nieuwe gemalen kan besparen. Dat geldt voor alle wateruitlaten en gemalen, in het gehele Eems Dollard gebied tot aan Herbrum Herstel van de natuur waarden van het estuarium Het herstel van de natuur in de Bocht van Watum en de Dollard tot Herbrum is een uitdaging voor onze ecologen. Zij kunnen aan de hand van een geregelde waterstand door middel van de spuien de getij hoogte en de stroomsnelheid bepalen op de binnen-eems. Als het slib uit de geulen is gebaggerd en de stroom gematigd komt er veel minder sediment mee van zee zodat het water helder blijft en zuurstofrijk A. Menkema Pagina

14 zal worden. Als het buiten op zee stormt, zal men kunnen besluiten om het opgewerkte sediment door de golven in mindere mate toe te laten op de binnen Eems door de spuien te knijpen. Hierdoor houdt men het vaarwater met weinig baggeren op diepte Bocht van Watum gecontroleerd open houden Met de spuien kunnen we de Bocht van Watum gecontroleerd openhouden. Ook zal het water schoner worden en door het sediment, zand van zee zullen de platen zich ophogen door de verminderde stroming. Hier kunnen zich langs de zoute vloedstroom mosselbanken en zeegras gaan ontwikkelen. Het kan door de evenwichtige getijden beweging een prachtig natuurgebied worden. Vanuit Delfzijl kan men excursies en wandeltochten organiseren en mensen in groep verband kennis laten maken met onze zout/ zoet water fauna en flora. Kijk naar de plannen van Wad en Zoo die men in Delfzijl wil realiseren Voorkomen overstroming broedgebieden Voorkomen van overstroming van broedgebieden in de Dollard, Bocht van Watum en de bovenloop van de Eems. Door de spuien te sluiten bij een maximum afgesproken waterstand in de Dollard kan dit worden voorkomen. Dit kan worden aangegeven door de ecologen in het veld en op de sluis en spuien bij Knock Geen dijkverhogingen meer nodig Volgens berekeningen en de vooruitzichten van Deltares moeten de dijken voor 2050 op deltahoogte is 9 meter + NAP zijn. De dijk van Eemshaven naar Termunterzijl is nu niet op de gestelde toetsing 2011 en zal dus verhoogd moeten worden. Doordat dit een primaire waterkering is zonder een slaperdijk moet deze worden versterkt als, superdijk. Deze dijkconstructie wordt geraamd op 70 miljoen per kilometer. De damwand om Delfzijl is nu 7,42 meter + NAP. Ook deze moet 1,5 meter verhoogt en op enige plaatsen vernieuwd worden. De dijk tegen het industrie gebied ten oosten van Delfzijl tot Termunterzijl kan niet verhoogd worden omdat er geen ruimte is voor verbreding van de dijk. De totale kosten zijn erg hoog. Beramen volgens huidige plannen zijn al gauw meer als 2 miljard als men het over een volledige kust verdediging Eemshaven naar Termunterzijl heeft. Hierbij is geen rekening gehouden met verhoging of verplaatsing van de zeesluizen in Delfzijl. ( zie eind rapport Marconi 2009) Ook aan Duitse zijde zijn de besparingen voor de verhoging van de dijken enorm, Het Sperrwerk bij Gandersum kan de verwachte zeespiegel stijging ook niet aan en zal dus ook moeten worden aangepast om overstromingen te voorkomen. De overstroming criteria van de industrie en woongebieden zijn enorm opgewaardeerd de laatste jaren. Dit doordat de risico s op schade nu in de honderden miljarden loopt. Ook de Gaswinning heeft hiertoe extra toe bijgedragen. Al deze problemen worden opgelost met het de aanleg van de Menkemadam. De damwand rond Delfzijl kan weggehaald worden. De stad Delfzijl is weer één met de haven. Hierdoor zijn er veel plannen te verwezenlijken die de havenplaats weer een hoop werkgelegenheid oplevert. De dijk langs het industrie gebied hoeft niet verhoogd te worden. De schermdijk is een mooi natuurgebied waar zich kwelders zullen vormen. Het zeehavenkanaal kan ter hoogte van de zeesluizen worden verbreed waardoor de scheepvaart geen belemmeringen meer ondervindt van de huidige vernauwing daar. De Zeesluis hoeft niet worden verplaatst zoals in het Marconi project wordt voorgesteld. De havenkade West hoeft niet verhoogd en de Damsterkade kan een spil in de havenplaats vormen door de plannen die er nu liggen op de huidige hoogte uit te voeren. Geen hoogwater uitvoering meer nodig Delfzijl als aantrekkelijk recreatiegebied De kansen voor ontwikkelingen van de recreatie in Delfzijl is enorm van belang om het bestaan van de stad te waarborgen en de mensen werkgelegenheid te bieden. Hiertoe kan de Menkemadam een stimulans zijn het gebied uit de recessie te trekken. Denk aan: Wad & Zoo in samenwerking het Zeeaquarium uitbreiden met het leegstaande zwembad. Plaats voor uitbreidingen en een trefpunt voor kennismaking met het Wad en de Zee. De gebouwen en het terrein zijn hiervoor eenvoudig geschikt te maken. Ook de praktijk licht dan open aan de andere kant van de dijk, de Bocht van Watum, een groot natuurgebied dat zich hier zal ontwikkelen. Verkenning zal door middel van wandelingen door het gebied de mensen een duidelijk beeld geven van de noodzaak de natuur te behouden. Het zandstrand A. Menkema Pagina

15 zal ook echt een zandstrand zijn als er geen slib maar zand zal worden aangevoerd van zee. Over de dijk zal eenvoudig een wandel boulevard kunnen worden aangelegd met winkeltjes en terrasjes met zicht op de Bocht van Watum en de Menkemadam aan de horizon. De winkelstraten Waterstraat en Landstraat kunnen worden overkapt om ze ook bij minder goede weersomstandigheden aantrekkelijk te maken voor het winkelend publiek. Zie steden in een van straal van 25 km Delfzijl, één met de haven en de zee De damwand vormt nu een harde scheiding tussen plaats en haven. Deze is nu aan groot onderhoud toe en moet verhoogd worden met 1,5 meter. Dit zal de scheiding nog harder maken en het uitzicht vanuit de stad op de haven geheel ontnemen. Met het voorstel kan men de damwand weghalen en benutten voor een mooie overgang van de plaats naar de haven. Een prachtige ruimte die voor diverse doelen kan worden gebruikt om de recreatie naar de plaats te trekken. Alleen de waterpoorten zullen blijven bestaan als een historisch gebied met aan een kant 5 meter damwand en aan de andere kant 5 meter dijk zoals deze er was voor dat men de damwand heeft gebouwd. Er is een mogelijkheid om een camperplaats te creëren met uitzicht op de haven. Zie de bedrijvigheid o.a. in Urk waar een prachtige en druk bezochte camperplaats is aangelegd naast de haven. Allemaal inkomstenbronnen en werkgelegenheid voor de middenstand en de gemeente Ontplooiingskansen voor de Damsterkade Damsterkade is al jaren een discussiepunt in de gemeenteraad. Er zijn al veel initiatieven van plaatselijke ondernemers afgewezen om de Damsterkade een betere toekomst te bieden. Door de nieuwe kustverdediging kunnen deze initiatieven nog beter tot uitvoering komen en zullen ook hier de stad een geweldige impuls kunnen geven. Watersportwinkeltjes en reparatie voor boten met een echte sliphelling behoren tot de ideeën. Hier zou men opleidingen kunnen doen tot scheepstimmerman enz. kleinschalige boot reparaties, begeleid wonen en werken op de werf. Allemaal ideeën die al door de raad zijn afgekeurd maar die wel degelijk mogelijk zijn en een positief aandeel in de werkgelegenheid zullen vormen. Ook een eenvoudige uitbreiding van de drijvende steigers in de havens is mogelijk. Bijvoorbeeld voor de chartervaart op de Waddenzee. Zie Harlingen en Groningen wat betreft de mogelijkheden voor charter schepen. Hier kunnen de oude steigers van de Eemshaven eventueel goed voor worden gebruikt. Deze liggen nu nog te verkommeren aan de handelskade in Delfzijl. Ze zijn nog goed bruikbaar na een kleine opknapbeurt. Tevens zou de Duurswold steiger hiermee kunnen worden uitgebreid om de binnenschepen met generator (aan) bij de jachthaven te weren. (geluid en stank overlast na 2014 niet meer nodig wijziging voorschriften) Nieuwe impuls Delfzijl 2031 De ideeën en maatregelen die zijn beschreven in het rapport, Maritieme Concepten in Beeld van het Marconi project 2009 van de Gemeente Delfzijl kunnen voor een groot deel als opgelost worden beschouwd met het voorstel. Hierdoor worden er enorme kostenbesparingen verkregen die weer ten goede kunnen komen aan het aanleggen van het nieuwe voorstel. Ook het rapport van BDP-Khandehar toekomst visie Delfzijl 2031 kan men achterwege laten of vervangen door een onderzoek naar de toekomst van Delfzijl met de Menkemadam Rechtstreekse verbinding Eemshaven Emden Door de aanleg is er een mogelijkheid gecreëerd om een 2 x 2 Baans weg over de voet van de dijk te leggen. Hierdoor is er een directe korte verbinding met Duitsland en Nederland ontstaan waar de noordelijke economie enorm van zal profiteren. Denk aan de industrie, auto, windmolen, havens en energietechnieken van beide landen. Forensen en recreatieve sectoren in het hele gebied kunnen hier hun ideeën en inspiratie op baseren Goed bereikbare buizenzone zonder opstakels Het buizen zone tracé Eemsdelta van Groningen Seaports en de NOM zie website en Figuur 5, is met de ruimte aan de zuidzijde van de Menkemadam de veiligste, en de goedkoopste oplossing. Men kan altijd aan het tracé werken zonder dat er hinder ontstaat door opgravingen langs wegen of afsluitingen van wegen. Geen kostbare landbouwgronden opofferen en steeds weer A. Menkema Pagina

16 vergoedingen moeten betalen door opgravingen voor vervolg aanleg. Geen kosten voor infrastructuur en afbraak woningen enz. Tracé was in de plannen opgenomen maar zou de duurste zijn door het wad. Oké maar nu aan de voet van de dijk in de Bocht van Watum de goedkoopste en veiligste oplossing in de geplande tracés voor de buizenzone Figuur 5; Groene wad tracé buizenzone Besparing jaarlijkse baggerkosten De baggerkosten in 2012 zijn opgelopen tot 33 miljoen. Men baggert op diverse plaatsen en lost het slib op de aangewezen bagger depots. Deze liggen naast de te baggeren vaargeul. Door de ebstroom en de vloedstroom verplaatst het gedumpte slib zich voor een deel weer naar de diepere vaargeul. Door het baggeren van de vaarweg ontstaan er veel oneffenheden in de geulen. Met eb- en vloedstromen welt het water hier enorm op en brengt het slib, in de vrij schoon van zee komende vloedstroom, de rivier op. Allemaal feiten die men kan vaststellen als men er in de praktijk op gaat letten. Dit zijn duidelijke aanwijzingen voor de vertroebeling van het water in de Eems. Door er in de zomermaanden mee te worden geconfronteerd gaat men op de veranderingen letten. Figuur 2 geeft de opwelling van het slib in het water duidelijk weer. Verder de rivier op is het niet meer te zien omdat het water daar al volledig verzadigd is door het slib Scheepsbouw in Papenburg gewaarborgd Economisch voordeel is tevens dat de grote passagiersschepen van de Meyerwerf in Papenburg gebouwd kunnen blijven worden, door de vaargeul op de maximale diepte van 7,5 meter - NAP van A. Menkema Pagina

17 Emden tot Papenburg te houden. Dat is dan goed voor een maximale diepgang van 9 meter voor de te bouwen schepen in de toekomst Besparende uitvoering modernisering zee-sluizen Delfzijl Figuur 6; zeesluis-verlenging Delfzijl De grote zeesluis in Delfzijl kan op eenvoudige wijze verlengd worden. Dit om de twee baks duwvaart een vrije doorgang te verlenen. Een verhoging is niet nodig. Er kan een extra deur worden geplaatst richting Eemskanaal en deze kan worden gesloten als er een twee baks duwvaart moet worden geschut of een coaster met 2 sleepboten op doorvaart. Dit gaat nu met hindernissen gepaard, ontkoppelen is nu nodig. De scheepvaart kan op de voorgestelde manier snel geschut worden. De kleine zeesluis kan goed geschikt worden gemaakt voor natuurlijk spuien tijdens veel wateroverlast. De sluizen van Termunterzijl en Nieuwe statenzijl kunnen door normaal onderhoud in stand worden gehouden zonder verhogingen in de toekomst. Duitsland: De grote zeesluis in Emden moet nog worden gerenoveerd, vergroot en verhoogd. Men is nu bezig de Nesserlander sluis te vergroten en verhogen. Het renoveren van de Grote zeesluis zal door de aanleg van de Menkemadam in de kosten veel lager uitvallen. Dit omdat de hoogte niet hoeft te worden aangepast. Alleen renoveren op bestaande maten. Eventueel verlengen zou ook mogelijk zijn maar niet noodzakelijk. Ook de dijkverhogingen aan de Eems richting Gandersum kunnen worden gestaakt. Miljoenen besparing en dus weer te besteden aan de Menkemadam. Alle sluizen verder de rivier op hoeven niet meer worden verhoogd dus ook hier besparingen. De plannen voor een nieuw aan te leggen havenkade aan de Rysumer Nacken voor overslag en belading van auto s en windmolens valt veel goedkoper uit als nu gepland. A. Menkema Pagina

18 Minder stroming voor binnenvaart en watersport Op de binnen-eems kan door de verminderde stroom de binnenvaart ook tegen de stroom in hun havens bereiken. Wacht tijden zoals nu in Herbrum en Delfzijl zullen niet meer voorkomen. Grote besparing in vaar tijden. Ook de watersport zal zich enorm uitbreiden door een veel rustiger water. ( verminderde stroom en golfslag) Hierdoor zal er een opleving in de watersport ontstaan doordat de schepen nu ook tegenstrooms nog van haven naar haven kunnen varen. Nu door de sterke stroom alleen met stroom mee te bevaren. De zandstranden van Termunten en Delfzijl zullen echt zand i.p.v. slib stranden zijn. Een enorme mogelijkheid de recreatie aan de stranden uit te breiden en vakantie woningen te bouwen met hotel accommodatie. Camper plaatsen en uitbreiden van de camping Termunterzijl en een nieuwe in Delfzijl Minder kosten voor realisatie actuele plannen Door de Menkemadam zo snel mogelijk aan te leggen is er op veel manieren Economisch en Ecologisch winst te behalen. Een snelle beslissing voor de bouw zal de grootste besparing opleveren. Alle werkzaamheden die nu in de plannen staan kosten meer dan het verwezenlijken van de Menkemadam. Als deze er ligt begint de winst door vervolgwerkzaamheden te tellen Alternatieve locatie voor windmolens Plaatsen van windmolens levert een goed alternatief voor de plaatsing op de schermdijk bij Delfzijl. Hier zal men in de morgen uren bij zon opgang last van kunnen ondervinden. Ook de industrie en scheepvaart zullen problemen kunnen krijgen door storingen in communicatie middelen en de schepen door radar beeld reflecties vanwege de korte afstand. Over het aantal en de grootte van de windmolens moet nog een voorstel komen van bijvoorbeeld KDE Energy en Millenergy. Stel 40 stuks á 3,5 MW. Totaal 140 MW. Dat is goed voor de stroom levering van vier persoons huishoudens. Tevens voorkomt het een uitstoot van ton koolstofdioxide per jaar Locatie voor zonnecollectoren Tegen de dijk kan men ongeveer vierkante meter zonnecollectoren plaatsen. Ook goed voor ongeveer 4 MW. Ook de mogelijkheid van getijdenenergie kan op een eenvoudige manier worden getest in de drie spuidoorlaten. Hier is volop ruimte en daar kan met eenvoudig test-installaties plaatsen die goed bereikbaar zijn Opschonen Eems rivier en Dollard kan om nog meer ecologisch voordeel te behalen. Men kan de dode armen in de rivier gaan aanpakken en deze op schonen d.m.v. baggeren. Het slib zal in depot kunnen worden gestort om later gebruikt te worden voor andere doeleinden. Hierdoor komt het karakter van de Eems in vroeger tijden terug en komen er weer paaiplaatsen voor de vissen die het schone water snel zullen ontdekken. Plaatsen waar deze bagger werkzaamheden moeten plaats vinden zijn, Ditzum kilometerpaal 34-32, Gandersum kmp , Hatzumersand kmp , Terborg kmp , Jemgumersand kmp , Bingumersand kmp 18-16, Üthorn kmp.14 west zijde de geul, Niddelstunborgum kmp oost zijde spergebied een buffer. En na Papenburg de diverse dicht geslibde oude rivier armen. Boven omschreven werkzaamheden kunnen direct na de aanleg van de Menkemadam gefaseerd worden uitgevoerd Haventjes verlost van baggerbezwaar Alle haventjes slibben elk jaar snel weer dicht nadat ze leeg zijn gebaggerd of getrokken door een ploegboot. Zou men de stroomsnelheid verminderen dan zullen de havens weer goede ligplaatsen kunnen bieden aan de recreatie vaart die nu steeds meer uitwijkt naar diepere havens. De haventjes zijn allemaal kleine spaar bekkens aan de Eems en zullen ook weer een remmende werking op de stroomsnelheid bewerkstelligen. Goed voor de ecologie en de recreatie zie ook A. Menkema Pagina

19 6 Baten en lasten Tabel 1 geeft het overzicht van de kosten die zijn gemoeid met de aanleg van de Menkemadam, afgezet tegen de kosten die nu en in de toekomst gemaakt moeten worden om de verschillende functies van het Eems-estuarium te waarborgen. Het is een eerste inschatting van de kosten om aan te tonen dat het aanleggen van de Menkemadam voor de economie ook een goede zaak zou zijn. Ook kan de conclusie worden getrokken: Ecologisch is het met de Menkemadam mogelijk de Eems van de ondergang te redden. De berekeningen van Tabel 1 zijn herleid uit rapporten van diverse instellingen en zijn een indicatie voor het aantonen van de winst die behaald wordt door zo snel mogelijk beslissingen te nemen. Ieder jaar dat eerder wordt begonnen kan zich een terugverdien-situatie voordoen 1. Tabel 1; Kosten vigerende situatie en Menkemadam vergeleken Omschrijving Opmerking Kosten nu zonder. Kosten Menkemadam. Verhogen zeeweringen Nederland van Eemshaven tot NieuwStatenzijl 2,300,000,000 30,000,000 Verhogen zeeweringen Duitsland. Emden tot Herbrum stel 35 km. 875,000,000 - Vervangen zeesluis Delfzijl 120,000,000 20,000,000 Verhogen en renoveren zeesluis Emden nu in uitvoering Nesserland. 80,000,000 80,000,000 Verhogen en renoveren zeesluis Emden grote zeesluis renovering 100,000,000 50,000,000 Verhogen en renoveren zeesluis Leer zeesluizen 30,000,000 5,000,000 Verhogen en renoveren zeesluis Papenburg, Weener, Herbrum. 60,000,000 10,000,000 Aanleg nw. Kade Rysumer Nacken nieuwste plan 2012 Emden 35,000,000 20,000,000 Schoon baggeren havens 8 stuks Herbrum tot Emden 8,000,000 8,000,000 Baggeren Borkum tot Herbrum Gemiddelde van 5 jaar ( 170 miljoen) 56,000,000 10,000,000 Baggeren geulen rivier Eems Schoon maken opruimen baggerslib 65,000,000 Geulen Dollard herstellen Schoon maken opruimen baggerslib 30,000,000 Aanleg Menkemadam 12 km excl.sluis 1,050,000,000 2 Sluizen en 3 spuien. Kompleet. 1,000,000,000 Infra structuur over de dam 500,000,000 Buizen zone Delfzijl-Eemshaven incl. 3 km boren. Totaal 20 km. 400,000, ,000,000 Onvoorzien 15 % verekening. 609,600, ,450,000 Winst in periode van 5 jaar 1,013,150,000 Ama corectie2 Kosten extra door eenmalige werkzaamheden bij uitvoering Menkemadam: 310,000,000 Bruto berekening inkl.15 % verreken: 4,673,600,000 3,660,450,000 Werk in Duitsland Vervolg kosten per jaar: 64,000,000 18,000,000 Werk in Nederland Totaal netto berekening: 4,064,000,000 3,183,000,000 1 Bijvoorbeeld de werkzaamheden aan de Nesserlander Zeesluis in Emden en de dijkverhogingen waarmee men is begonnen. Deze besparingen zijn nu al misgelopen, komt neer op 50 miljoen voor de zeesluis en 100 miljoen voor de dijkverhoging, totaal 150 miljoen. A. Menkema Pagina

20 7 Conclusie Er zijn veel partijen zoekende naar een oplossing de Eems weer gezond te krijgen. Hierbij is er vooral gekeken naar het ecologisch voordeel. Eigenlijk is dit logisch. Door de jaren heen is er steeds op een economische manier gebruik gemaakt van de Eems. Hierdoor is en word er veel gebaggerd om de scheepvaart toegang naar en van de havens te verschaffen. Ook is bij Gandersum in 2002 het Sperrwerk gebouwd om nog grotere schepen van de Meijerwerf naar zee te kunnen brengen. Tot op de dag van vandaag wordt er voor miljoenen gebaggerd door 4 tot 6 schepen in de Eems om de geul op diepte te houden. Men baggert het slib uit de vaargeul maar de stroom verplaatst een groot deel terug in de vaargeul. In 2012 is er weer 33 miljoen in opdracht geplaatst. De nieuwe plannen voor een los- en laad kade bij Rysumer Nacken vragen om een verbreding van de vaargeul ter plaatse. Daardoor ontstaat er nog meer stroming. Doel is de windmolen en auto overslag met grotere schepen te behandelen. De politiek geeft tegenstrijdige denkwijzen in enige rapporten. Verkeerde interpretatie. Er wordt serieus nagedacht over het dicht laten slibben van de Bocht van Watum. Hierdoor zal het water dat hier nu nog doorstroomt zich verplaatsen naar het Oost Friese Gaatje en zal de stroom hier nog eens versnellen waarmee duidelijk is dat het verslikken van de Dollard nog sneller zal toenemen. Er zijn beelden over en weer dat Duitsland, maar ook Nederland, niet mee zou willen werken aan een oplossing. Dit is niet waar. Ook het realiseren van de Menkemadam zou in de afspraken van Natura 2000 niet mogelijk zijn, het zijn allemaal fabels. Misschien houden we de gedachten stroom wel kunstmatig in gang om zo een oplossing uit te kunnen stellen. Er worden nu miljoenen uitgegeven voor diverse onderzoeken, deze zijn allemaal over langere perioden uitgezet. Waar blijven de oplossingen? Als er binnen 5 jaar niets gebeurd kunnen we de Eems, Dollard en de Bocht van Watum vergeten van wat er nu nog aan ecologie is te redden. De toekomst: De Eems is een economisch miljoenen verslindend vaarwater met weinig teken van leven. Niet meer te bereiken haventjes. Alle recreatie mogelijkheden zijn verdwenen. Een met een laag slib bedekte uiterwaarden en niet meer voorzien van begroeiing of leven. Een vaarweg met kostbare sluizen waar men alleen nog met konvooi vaart de havens of de zee kan bereiken. Een enorme kostenpost om de dijken te verhogen en geen uitzicht op een veilig land achter de dijken. Wat gebeurt er bij een overstroming met onze chemische industrie en de gasvelden? Infra structuur, werkloosheid en wegtrekkende jonge mensen naar het overbevolkte westen. Leegstand en Krimp allemaal problemen die nu worden besproken. Delfzijl, Appingedam, Eemsmond en Slochteren zijn buurgemeenten met dezelfde problemen. Zoek met elkaar naar oplossingen op het platte land waar ruimte en wonen en werken en recreatieve mogelijkheden voor het oprapen liggen. Zelf een gezonde basis ontwikkelen door middel van economische en recreatieve mogelijkheden met werkgelegenheid en ecologisch prachtige gebieden voor uitbreidingen. Kijk hierbij naar havens, meren, vaarverbindingen en de al aanwezige infrastructuur en recreatie. Ook de mogelijkheden voor industriële ontwikkelingen zullen de werkgelegenheid stimuleren. Laat mensen met nieuwe initiatieven hun plannen ontwikkelen en probeer met elkaar een leefbare en gezonde plattelandsgemeente te creëren waar mensen graag willen vertoeven. Alleen dan kunnen we verder in ons mooie Groninger land aan de Eems. Dus ik stel voor de mogelijkheden voor een redding van de Eems op korte termijn scannen op de mogelijkheid van de Menkemadam omdat deze goed is voor de ecologie en de economie van het noorden en zal ons volgens mijn inzien een goede economische impuls geven dit mooie plekje op de aarde te waarborgen voor nu en de toekomst. Vooral nu in deze tijd hebben we niets aan een langebaan politiek. Met de kostenbesparende plannen en de economische en ecologische inzichten van heden moet er serieus naar grote gebiedsplannen worden gekeken om besparingen op lange termijn te behalen. Een brede visie op een groot gebied schept veel mogelijkheden op de kleine projecten te besparen. Mee gaan met de tijd en durf om nieuwe inzichten niet uit de weg te gaan maar te discussie te stellen is vooruitgang. Presentaties in het Nederlands en Duits voor groepen behoort tot de mogelijkheden. Alles om de Eems te redden van de ondergang. A. Menkema Pagina

21 Nawoord Op de website is alles te lezen. Ook kunt U reageren op de voorstellen en kunt U naar de verschillende websites gaan van de instanties die het voorstel hebben aangehoord en geprezen. Al het werk en de tijd die Aaldrik Menkema tot nu toe in het bekendmaken door middel van presentatie en discussies van het plan heb gestoken is zonder subsidie of onkostenvergoedingen uitgevoerd, dus als particulier initiatief en op eigen kosten. Alle andere rapportages over de Eems zijn met behulp van subsidie gemaakt en samengesteld uit rapportages en studies uit het verleden. Jammer dat men daarbij de praktijk observaties van burgers eigenlijk wat onbespreekbaar maakt. (Doorzetting vermogen vereist) Het zou goed zijn ook de standpunten van economie en ecologie uit de praktijk te toetsen en de voordelen te bestuderen. En dan aan de slag te gaan met een compromis zodat niet alleen de rapportage van enkele schrijvers de doorslag geeft voor het wel of niet uitvoeren van projecten. Ook de beïnvloeding van de politiek is vaak de drijfveer waarop werkzaamheden worden uitgevoerd. Zie voor gedetailleerde informatie: Of mail: Geschreven naar het idee van en door Aaldrik Menkema. Werktuigbouwkundig projectleider en 66 jaar. Met 35 jaar ervaring als watersporter op de Eems, Wadden en Oostzee met alle binnenwateren en oog voor de natuur. Praktijk ervaringen opgedaan tijdens vaartochten op de Eems en de veranderingen aan den lijve ondervinden is een enorme beleving. Het geeft daardoor wel enig verschil van mening met de traditionele manier van benadering om rapporten samen te stellen. Maar door het wijzen op het verschil van inzicht op basis van theorie en praktijk, en het bespreken van deze inzichten, brengen een oplossing die kan worden gebruikt om snel de problematiek van de verstikkende Eems op te lossen. Dat is Aaldrik Menkema zijn doel. Hij hoopt dat dit rapport een inzicht geeft op een oplossing die onze economie en ecologie een stimulans zullen geven en waar de diverse instanties hun profijt uit zullen trekken met de opdracht samen. OP NAAR EEN GEZONDE EEMS. A. Menkema Pagina

2012 by A.Menkema. Pagina 1

2012 by A.Menkema. Pagina 1 2012 by A.Menkema. Pagina 1 Ecologische en economische oplossing voor het redden van de Eems door middel van de Menkemadam, waarbij vele voordelen zijn te behalen betreffende: Veiligheid. Natuur herstel.

Nadere informatie

Maatregelverkenning. Economie en Ecologie in balans. Petra Dankers 08 november 2013

Maatregelverkenning. Economie en Ecologie in balans. Petra Dankers 08 november 2013 Maatregelverkenning Economie en Ecologie in balans Petra Dankers 08 november 2013 Kader Eerste bijeenkomst Programma Rijke Waddenzee in juni veel maatregelen geidentificeerd Royal HaskoningDHV heeft in

Nadere informatie

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling........................................................................................ H. Mulder, RIKZ, juni

Nadere informatie

Hoe is verbetering van het systeem mogelijk?

Hoe is verbetering van het systeem mogelijk? Hoe is verbetering van het systeem mogelijk? Z.B. Wang, J.C. Winterwerp, D.S. van Maren, A.P. Oost Deltares & Technische Universiteit Delft 18 Juni 2013 Inhoud Het probleem Sediment huishouding Voortplanting

Nadere informatie

Zandhonger. Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde. 19 september 2002

Zandhonger. Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde. 19 september 2002 Zandhonger Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde 19 september 2002 Zandhonger, Gaat de Oosterschelde kopje onder? De Deltawerken veranderden de

Nadere informatie

zeehavens Wadden NAAR EEN RIJKE WADDENZEE Building with Nature Waddenzeehavens Werkatelier 12 december 2012

zeehavens Wadden NAAR EEN RIJKE WADDENZEE Building with Nature Waddenzeehavens Werkatelier 12 december 2012 Wadden zeehavens PROGRAMMA NAAR EEN RIJKE WADDENZEE Werkatelier 12 december 2012 Waddenpromenade 1, Harlingen, 9.30-12.00 uur Verslag 22 december 2012 Arjen Bosch Inhoud Kernpunten Werkatelier Harlingen...

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

groningen Alevrouw/ Mijnheer,

groningen Alevrouw/ Mijnheer, pruviricse groningen Ing. d.d.: 0 JAN 2012 Alevrouw/ Mijnheer, Corr.nr.: I3 O(2. Zaaknr.: Rijgaand een rapport met 25 voordelen en! nadeel die ens helpen de velligheid, Ocitirtomie, natuur en welvaart

Nadere informatie

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water Samen werken aan waterkwaliteit Voor schoon, voldoende en veilig water D D Maatregelenkaart KRW E E N Z D E Leeuwarden Groningen E E W A IJSSELMEER Z Alkmaar KETELMEER ZWARTE WATER MARKER MEER NOORDZEEKANAAL

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Sedimentatie in Harderwijker Bocht ten gevolge van de strekdam bij Strand Horst Noord

Sedimentatie in Harderwijker Bocht ten gevolge van de strekdam bij Strand Horst Noord Sedimentatie in Harderwijker Bocht ten gevolge van de strekdam bij Strand Horst Noord In het gebied tussen de strekdammen bij Strand Horst Noord en de bebouwing van Harderwijk ligt een klein natuurgebied

Nadere informatie

Duitse en Nederlandse wad Woudschoten 30 januari 2011 Holten 5 feb 2011

Duitse en Nederlandse wad Woudschoten 30 januari 2011 Holten 5 feb 2011 Duitse en Nederlandse wad Woudschoten 30 januari 2011 Holten 5 feb 2011 Michiel Eijsvogel 1 2 3 Tochtplanning wan.j, diepte berekenen! 1. Keuze NAP of LAT 2. Bekijk met dieptetabel wat knelpunt is 3. Bereken

Nadere informatie

zeehavens Wadden Building with Nature en Haven van Harlingen Waddenprommenade 1, Harlingen NAAR EEN RIJKE WADDENZEE

zeehavens Wadden Building with Nature en Haven van Harlingen Waddenprommenade 1, Harlingen NAAR EEN RIJKE WADDENZEE Programma Wadden zeehavens PROGRAMMA NAAR EEN RIJKE WADDENZEE en Werkatelier 12 december 2012 9.30-12.00 uur Waddenprommenade 1, Harlingen Agenda en Context 4 december 2012 Arjen Bosch Agenda 1. Context

Nadere informatie

Reisvoorbereiding. Ivar ONRUST

Reisvoorbereiding. Ivar ONRUST Reisvoorbereiding Ivar ONRUST Op ruim water is een andere voorbereiding nodig dan voor het varen op plassen en rivieren. Men heeft hier dan ook een andere uitrusting nodig van schip en bemanning Sinds

Nadere informatie

Natuurherstel en ontwikkeling op de overgang van zoet naar zout

Natuurherstel en ontwikkeling op de overgang van zoet naar zout Verslag excursie Subgroep Realisatie, 24 september 2009. Natuurherstel en ontwikkeling op de overgang van zoet naar zout We waren deze keer met een relatief kleine groep. We werden begeleid door Jeroen

Nadere informatie

PROJECTNUMMER C ONZE REFERENTIE

PROJECTNUMMER C ONZE REFERENTIE ONDERWERP Uitvoeringsplan slibmotor Kimstergat (0.11) DATUM 2-9-2016 PROJECTNUMMER C03041.001971 ONZE REFERENTIE 078928228 0.11 VAN Dr.ir. Bart Grasmeijer AAN Ecoshape KOPIE AAN Erik van Eekelen (Ecoshape),

Nadere informatie

Grenzen verleggen in het Waddengebied. Maarten Hajer

Grenzen verleggen in het Waddengebied. Maarten Hajer Grenzen verleggen in het Waddengebied Maarten Hajer De Waddenzee versterken: ja, maar hoe? 2 Waar J.C. Bloem niet geldt 3 En dan: wat is natuur nog in dit land? Waddenzee van (inter)nationaal belang Grootste

Nadere informatie

SCHADEVERGOEDING MARCONI- PROGRAMMA

SCHADEVERGOEDING MARCONI- PROGRAMMA SCHADEVERGOEDING MARCONI- PROGRAMMA PETER VAN BERGEN GRONINGEN 27 NOVEMBER 2014 Tel.: 050 3164689 Postbus 610, 9700 AP Groningen www.commissiebodemdaling.nl Email: p.m.a.van.bergen@provinciegroningen.nl

Nadere informatie

Meten in de Waddenzee

Meten in de Waddenzee Meten in de Waddenzee Bestand tegen superstorm De waterkeringen langs de Waddenzee moeten bestand zijn tegen een superstorm die gemiddeld eens in de 4000 jaar kan optreden. Om de sterkte van de waterkering

Nadere informatie

a) Getijdenwerking en overstromingen op de Schelde

a) Getijdenwerking en overstromingen op de Schelde EXCURSIEPUNT DE SCHELDEVALLEI Hoogte = Ter hoogte van het voormalige jachtpaviljoen, De Notelaar, gelegen aan de Schelde te Hingene (fig. 1 en 2), treffen we een vrij groot slikke- en schorregebied aan,

Nadere informatie

Living Lab for MUD NL kennisontwikkeling voor internationale toepassing

Living Lab for MUD NL kennisontwikkeling voor internationale toepassing Living Lab for MUD NL kennisontwikkeling voor internationale toepassing Erik van Eekelen Lead Engineer Environmental, Van Oord Program Manager, EcoShape Wie zijn wij? Consortium voor pre-competitieve kennisontwikkeling

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek

Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek Sigrid Schenk Irene Pohl Rotterdam, januari 2014 Aanleiding voor verdieping NWW / Botlek Page 2 BRON: HBR Het Botlekgebied / Pernis vormt het

Nadere informatie

VAN BELANG STICHTING DE LEVENDE DELTA VOOR ELKE ZEEUW. STICHTING DE LEVENDE DELTA VAN BELANG VOOR ELKE ZEEUW 1

VAN BELANG STICHTING DE LEVENDE DELTA VOOR ELKE ZEEUW.  STICHTING DE LEVENDE DELTA VAN BELANG VOOR ELKE ZEEUW 1 STICHTING DE LEVENDE DELTA VAN BELANG VOOR ELKE ZEEUW www.delevendedelta.nl STICHTING DE LEVENDE DELTA VAN BELANG VOOR ELKE ZEEUW 1 HET ONTSTAAN Stichting De Levende Delta is eind jaren 90 van de vorige

Nadere informatie

Werk aan de grote wateren

Werk aan de grote wateren Werk aan de grote wateren Op weg naar duurzaam beheer en ecologische kwaliteit Water. Wegen. Werken. Rijkswaterstaat. Transitie naar duurzaam waterbeheer Vispassages, natuurlijke oevers, aanpak van verontreinigende

Nadere informatie

Morfologie kwelders en. platen Balgzand

Morfologie kwelders en. platen Balgzand Morfologie kwelders en platen Balgzand Autonome ontwikkeling Hoogwatervluchtplaatsen Werkdocument RIKZ/AB - 99.607x ir. B.B. van Marion December 1999 Samenvatting In het kader van het project GRADIËNTEN

Nadere informatie

Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek. Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren

Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek. Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren Watermanagement en het stuwensemble Nederrijn en Lek Voldoende zoetwater, bevaarbare rivieren Rijkswaterstaat beheert de grote rivieren in Nederland. Het stuwensemble Nederrijn en Lek speelt hierin een

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst Demi Smit Sarah Lingaard Atlas van de toekomst 1 Introductie: Wij hebben de Atlas van onze toekomst gemaakt met daarin onze ideeën voor Nederland in 2040. Hierin hebben wij geprobeerd weer te geven hoe

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard. In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet

Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard. In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet version dezember 2010 Meebewegen met de natuur naar een

Nadere informatie

Lesbrief Geogids september 2012 vmbo onderbouw Bewegende Wadden

Lesbrief Geogids september 2012 vmbo onderbouw Bewegende Wadden Lesbrief Geogids september 2012 vmbo onderbouw Bewegende Wadden Wegwijs [Bron foto: JH Bulthuis, copyright] Deze lesbrief gaat over de Wadden. Het waddengebied ligt tussen de Noordzee en het vasteland.

Nadere informatie

Sediment en morfologisch beheer van estuaria

Sediment en morfologisch beheer van estuaria Sediment en morfologisch beheer van estuaria Jean Jacques Peters Raadgevend ingenieur - rivierenspecialist V.U. Brussel - Vakgroep Waterbouwkunde en Hydrologie Sediment en morfologisch beheer van estuaria

Nadere informatie

Het Wad en zeekanoën: Kanotochtengids voor het Wad. wadkanovaren.nl. Overzicht mogelijke kanotochten op het Wad

Het Wad en zeekanoën: Kanotochtengids voor het Wad. wadkanovaren.nl. Overzicht mogelijke kanotochten op het Wad pagina 1 van 5 wadkanovaren.nl Overzicht mogelijke kanotochten op het Wad De kanotochten die op het Wad mogelijk zijn, worden hieronder aan de hand van de vertrekpunten van west naar oost kort omschreven.

Nadere informatie

In dit kader staan de opmerkingen op het rapport. Deze zijn niet door de schrijvers meegenomen.

In dit kader staan de opmerkingen op het rapport. Deze zijn niet door de schrijvers meegenomen. Aaldrik Menkema 19-05-15 10:37 In dit kader staan de opmerkingen op het rapport. Deze zijn niet door de schrijvers meegenomen. Het bespreken van deze opmerkingen is geweigerd door Michiel Firet, de opdrachtgever

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Voorgesteld wordt om: In te stemmen met het voorstel voor de verdeling van de verschillende onderdelen.

Voorgesteld wordt om: In te stemmen met het voorstel voor de verdeling van de verschillende onderdelen. Plan Van Aanpak Gebiedsontwikkeling Westerzeedijk 24 april 2017) Besluitvorming: Voorgesteld wordt om: In te stemmen met het voorstel voor de verdeling van de verschillende onderdelen. 1) Aanleiding Het

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : CATEGORIE : A-STUK (Afdoeningsstuk) PORTEFEUILLEHOUDER : H.J. Pereboom AB 0 VERGADERING D.D. : 31 januari 2012 0 NUMMER : WS/ZOM/GVe/6946 OPSTELLER : ing. G. Verstoep, 0522-278621

Nadere informatie

Leven met de natuur van de Westerschelde, een ander natuur beleid

Leven met de natuur van de Westerschelde, een ander natuur beleid Leven met de natuur van de Westerschelde, een ander natuur beleid O P W E G N A A R E E N N A T U U R L I J K E S T A A T V A N O N T W I K K E L I N G V A N D E W E S T E R S C H E L D E N O O D Z A K

Nadere informatie

ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 19 november 2011

ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 19 november 2011 ALGEMEEN EN BEPERKT STUURBREVET 19 november 2011 Hieronder staan de vragen van het Stuurbrevet-examen van 19 november 2011. Het gedeelte Beperkt en het gedeelte Algemeen bestaan ieder uit 20 vragen (60

Nadere informatie

Waterdunen. Waterdunen is een groot recreatienatuurproject

Waterdunen. Waterdunen is een groot recreatienatuurproject De aanleg Waterdunen Waterdunen is een groot recreatienatuurproject in West Zeeuws- Vlaanderen. Het geeft de regio de kans om de leefbaarheid op de lange termijn te waarborgen. Dit gebeurt door te investeren

Nadere informatie

De inpassing van het kan er, indien achter een gemaal geïnstalleerd ongeveer zo uit zien

De inpassing van het kan er, indien achter een gemaal geïnstalleerd ongeveer zo uit zien Dit concept is opgesteld voor de prijsvraag Stop Plastic! De kracht van het idee zit hem in de éénvoud, en komt in de kern neer op plastic uit het water scheppen Dit filmpje geeft in een korte illustratie

Nadere informatie

3 havo 4 water, 2 t/m 4

3 havo 4 water, 2 t/m 4 3 havo 4 water, 2 t/m 4 Mozambique: soms te veel India: vaak te weinig De blauwe planeet: alles stroomt Welke kringloop heeft de meeste betekenis voor de mens en waarom? De lange kringloop (B) omdat deze

Nadere informatie

1. opvaart over Drempel van Hansweert 2. afvaart door het Zuidergat 3. stilliggen nabij het sproeiponton 4. afvaart langs Schaar van Waarde.

1. opvaart over Drempel van Hansweert 2. afvaart door het Zuidergat 3. stilliggen nabij het sproeiponton 4. afvaart langs Schaar van Waarde. Vaartocht 1. opvaart over Drempel van Hansweert 2. afvaart door het Zuidergat 3. stilliggen nabij het sproeiponton 4. afvaart langs Schaar van Waarde Verruiming vaargeul Beneden-Zeeschelde en Westerschelde

Nadere informatie

trtrsterhtrf holman L ln de presentatie wordt gesproken over een wekelijks inloopspreekuur. Op welk moment

trtrsterhtrf holman L ln de presentatie wordt gesproken over een wekelijks inloopspreekuur. Op welk moment 4 trtrsterhtrf holman I nformatieavond Woonschepenhav en, 26-Í-Í-2OL4 Vragen en Antwoorden: L ln de presentatie wordt gesproken over een wekelijks inloopspreekuur. Op welk moment wordt dit inloopspreekuur

Nadere informatie

Milieueffectrapportage

Milieueffectrapportage Milieueffectrapportage Lichteren in Averijhaven MER Rijkswaterstaat Noord-Holland juli 2012 Milieueffectrapportage Lichteren in Averijhaven MER dossier : BA1469-101-100 registratienummer : LW-AF20121545

Nadere informatie

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW

Lesbrief ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - NEDERLAND EN WATERBOUW Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW ZAND BOVEN WATER Rotterdam is de belangrijkste haven van Europa. Steeds meer spullen reizen via Rotterdam. Sinds 2008 wordt hard gewerkt om de haven uit te breiden.

Nadere informatie

Tussenresultaten De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud

Tussenresultaten De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud Tussenresultaten 2011-2015 De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud De Zandmotor In 2011 is voor de kust van Ter Heijde en Kijkduin De Zandmotor aangelegd: een grote kunstmatige zandbank in

Nadere informatie

Naar een gezonde Eems

Naar een gezonde Eems Naar een gezonde Eems Michiel Firet, 16 januari 2012 Naar een gezonde Eems Kennisdocument Wat is een ecologisch gezond estuarium Hoe staat het Eems-estuarium er voor Wat valt er te verbeteren Koersdocument

Nadere informatie

Groningen Seaports heeft de

Groningen Seaports heeft de > feature Werk maken van windenergie Leven van de wind. Volgens het spreekwoord kan het niet. In Groningen denken ze daar heel anders over. Groningen Seaports ziet voor met name de Eemshaven volop kansen

Nadere informatie

Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland

Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland Federatieplan Windenergie Wind werkt voor Flevoland Lelystad, juli 2014 Het plan Het Federatieplan Windenergie bestaat uit onderlinge afspraken tussen bewoners, grondeigenaren en windmoleneigenaren in

Nadere informatie

Petitie voor Provinciale Staten Overijssel inzake N340 Zwolle - Ommen

Petitie voor Provinciale Staten Overijssel inzake N340 Zwolle - Ommen Petitie voor Provinciale Staten Overijssel inzake N340 Zwolle - Ommen De onderhavige petitie wordt u aangeboden door een overgrote meerderheid van de bedrijven, organisaties en inwoners die direct betrokken

Nadere informatie

JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN

JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN JA: BETTER YN WETTER! VERKIEZINGSPROGRAMMA PVDA FRYSLÂN WETTERSKIP MAKKELIJK LEZEN INLEIDING Foto: Timo Tijhof, Creative Commons OP PEIL BRENGEN Voor iedereen is het belangrijk dat er genoeg schoon water

Nadere informatie

Veelgestelde vragen schouw buitengewoon onderhoud

Veelgestelde vragen schouw buitengewoon onderhoud Veelgestelde vragen schouw buitengewoon onderhoud Wat is buitengewoon onderhoud? Het buitengewoon onderhoud omvat het op de juiste afmetingen (breedte, diepte en helling van taluds) houden van een watergang.

Nadere informatie

: Pro-Forma aanvraag subsidiebijdrage Quick-wins binnenhavens.

: Pro-Forma aanvraag subsidiebijdrage Quick-wins binnenhavens. Ministerie van Verkeer en Waterstaat De heer H. Taal Postbus 20904 2500 EX 'S-GRAVENHAGE Leeuwarden, 3 juni 2009 Verzonden, Ons kenmerk : 00831993 Afdeling : Verkeer en Vervoer Behandeld door : G.C.A.

Nadere informatie

Ministerie van Verkeer en Waterstaat opq. Zonewateren. 28 juli 2004

Ministerie van Verkeer en Waterstaat opq. Zonewateren. 28 juli 2004 Ministerie van Verkeer en Waterstaat opq Zonewateren 28 juli 2004 Ministerie van Verkeer en Waterstaat opq Zonewateren 28 juli 2004 Inhoudsopgave........................................................................................

Nadere informatie

Overnachtingshaven Lobith

Overnachtingshaven Lobith Koninklijke Schuttevaer Vasteland 12e - 3011 BL RotterdamPostbus 23415 3001 KK Rotterdam T +31 10 412 91 36 F +31 10 433 09 18 I www.koninklijkeschuttevaer.nl Overnachtingshaven Lobith Onderwerp: 18 maart

Nadere informatie

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee

Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Kennis inventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Zeegrasherstel Waddenzee Januari 2014 Contacten Josje Fens, Fens@waddenvereniging.nl, t. 0517 493 663 Luca van Duren, Luca.vanDuren@deltares.nl, t. 088 3358

Nadere informatie

Project Doorsnede in de tijd Ontwikkelingen Noordzee

Project Doorsnede in de tijd Ontwikkelingen Noordzee Project Doorsnede in de tijd Ontwikkelingen Noordzee Mogelijke onderwerpen: 1. Windturbineparken 2. Plastic soep 3. Beleidslijnen RWS Onderwerp Beleid olieen gasboringen Waddenzee 4. RWS: Welke beroepen?

Nadere informatie

Verruiming Julianakanaal

Verruiming Julianakanaal Verruiming Julianakanaal Toelichting voor de bewoners van de gemeente Stein De Vries & van de Wiel Kust- & Oeverwerken Fred Doodeman (omgevingsmanager) 30 oktober 2013 Inhoud Voorstellen De Vries & van

Nadere informatie

Werken aan een waterveilig Nederland. Project Afsluitdijk

Werken aan een waterveilig Nederland. Project Afsluitdijk Werken aan een waterveilig Nederland Project Afsluitdijk 80 jaar De Afsluitdijk beschermt Nederland al meer dan tachtig jaar tegen de zee. De dijk voldoet niet meer aan de huidige normen voor waterveiligheid.

Nadere informatie

Exploitatie Baggerspeciedepot Hollandsch Diep

Exploitatie Baggerspeciedepot Hollandsch Diep BAGGERBEDRIJF DE BOER HOLDING B.V. Exploitatie Baggerspeciedepot Hollandsch Diep CO₂ Prestatieladder - EMVI Project 2.A.1-3.B.2-3.C.1-3.C.2 In deze rapportage staat beschreven hoe de CO₂-footprint voor

Nadere informatie

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone Den Haag, 3 november 2014 Niels Hoefsloot Ruben Abma Inhoud presentatie 1. Onderzoeksmethode en uitgangspunten 2. Directe effecten 3. Indirecte/externe effecten

Nadere informatie

Activiteitenprogramma 2009

Activiteitenprogramma 2009 Activiteitenprogramma 2009 Zaterdag 4 april Openingstocht Seizoen Rondje Appingedam Ontmoetingsdag "vrienden Wirdumerklap" Even weer bootcontact met een leuke tocht op het Damsterdiep. Ik ontvang jullie

Nadere informatie

DE ZANDMOTOR SAMENVATTING MER

DE ZANDMOTOR SAMENVATTING MER DE ZANDMOTOR SAMENVATTING MER FEBRUARI 2010 PILOTPROJECT ZANDMOTOR Het klimaat verandert en de druk van de zee op de Nederlandse kust neemt toe. Daarnaast is in de Zuidvleugel van de Randstad grote behoefte

Nadere informatie

Hoe en waarom natuur een rol speelt bij de ontwikkeling van de Eemshaven. Monique van den Dungen Overheid & Milieu

Hoe en waarom natuur een rol speelt bij de ontwikkeling van de Eemshaven. Monique van den Dungen Overheid & Milieu Hoe en waarom natuur een rol speelt bij de ontwikkeling van de Eemshaven Monique van den Dungen Overheid & Milieu Masterclass 1. Introductie Groningen Seaports 2. Ontwikkeling Eemshaven 3. Waar zijn we

Nadere informatie

Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst. Een impuls voor de Nederlandse economie

Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst. Een impuls voor de Nederlandse economie Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst Een impuls voor de Nederlandse economie Sluis Kornwerderzand De sluis bij Kornwerderzand op de Afsluitdijk dateert van 1928 heeft beperkte afmetingen. Hierdoor

Nadere informatie

Onderwerp Voorstel over de herinrichting en baggerproblematiek van de jachthaven

Onderwerp Voorstel over de herinrichting en baggerproblematiek van de jachthaven Raadsvergadering van 20 september 2011 Agendapunt 13 Onderwerp: Voorstel over de herinrichting en baggerproblematiek van de jachthaven Schiermonnikoog, 8 september 2011 Aan de Gemeenteraad Onderwerp Voorstel

Nadere informatie

Definitiefase Multifunctionele dijk

Definitiefase Multifunctionele dijk Definitiefase Multifunctionele dijk Arjen Bosch in opdracht van gemeente Delfzijl www.decoulissen.nl Verkenning Schermdijk Delfzijl v-1 (september 2010) i Inhoudsopgave 1. Aanleiding... 1 2. Probleemstelling...

Nadere informatie

Hierbij willen wij reageren op de concept structuurvisie Windstreek 2012.

Hierbij willen wij reageren op de concept structuurvisie Windstreek 2012. Aan: Provinciale Staten Fryslan Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Makkum, 18 oktober 2012 They paved paradise and put up a parking lot Geachte Provinciale Staten, Hierbij willen wij reageren op de concept

Nadere informatie

Werken aan een waterveilig Nederland. Project Afsluitdijk

Werken aan een waterveilig Nederland. Project Afsluitdijk Werken aan een waterveilig Nederland Project Afsluitdijk 80 jaar De Afsluitdijk beschermt Nederland al meer dan tachtig jaar tegen de zee. De dijk voldoet niet meer aan de huidige normen voor waterveiligheid.

Nadere informatie

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN

WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN WERKBLAD - ONDERBOUW VOORTGEZET ONDERWIJS DIJKEN Je woont veilig in Nederland. Dat lijkt heel normaal, maar zo gewoon is dat niet. Een groot deel van Nederland ligt namelijk onder zeeniveau. Dus het gevaar

Nadere informatie

Maritieme zone Delfzijl een ruimtelijke visie. Marconi

Maritieme zone Delfzijl een ruimtelijke visie. Marconi Maritieme zone Delfzijl een ruimtelijke visie Marconi Ruimtelijke visie Maritieme zone Delfzijl Noodzaak gezamenlijke ruimtelijke visie Waterschappen, provincie, Rijkswaterstaat en de gemeente, onderkennen

Nadere informatie

Ontstaan en ontwikkeling van platen en geulen in de Westerschelde

Ontstaan en ontwikkeling van platen en geulen in de Westerschelde Ontstaan en ontwikkeling van platen en geulen in de Westerschelde Prof. Ir. Jean J. Peters Raadgevend ingenieur Expert-team Haven Antwerpen De vragen: Hoe ontstonden de platen en geulen in de Westerschelde?

Nadere informatie

paspoort westerschelde

paspoort westerschelde paspoort westerschelde 2 Datum uitgifte: 23 januari 2013 De stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt toe naar besluiten over de Zuidwestelijke Delta waarin veiligheid, ecologie en economie zijn geborgd en

Nadere informatie

Verslag van de bijeenkomsten voor leden van Natuurmonumenten over het project Marker Wadden, in Hoorn op 17 januari en 21 februari 2013.

Verslag van de bijeenkomsten voor leden van Natuurmonumenten over het project Marker Wadden, in Hoorn op 17 januari en 21 februari 2013. Verslag van de bijeenkomsten voor leden van Natuurmonumenten over het project Marker Wadden, in Hoorn op 17 januari en 21 februari 2013. Voorlichting en discussie over Marker Wadden De districtscommissie

Nadere informatie

INFOBROCHURE Schouwen-Duiveland

INFOBROCHURE Schouwen-Duiveland INFOBROCHURE Schouwen-Duiveland SCHOUWEN-DUIVELAND KLIMAATBESTENDIG Het klimaat verandert, de zeespiegel stijgt en de neerslag neemt toe. Studies brachten de huidige en toekomstige uitdagingen in kaart,

Nadere informatie

Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst. Een impuls voor de Nederlandse economie

Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst. Een impuls voor de Nederlandse economie Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst Een impuls voor de Nederlandse economie Sluis Kornwerderzand De sluis bij Kornwerderzand op de Afsluitdijk heeft beperkte afmetingen. Hierdoor kunnen sommige

Nadere informatie

Spiekbriefje Frisse Wind

Spiekbriefje Frisse Wind Spiekbriefje Frisse Wind Feiten over windenergie voor feestjes, verjaardagen of andere bijeenkomsten. Er worden dan veel halve waarheden over windenergie verkondigd, en dat is jammer, want windenergie

Nadere informatie

Windmolens aan de kust

Windmolens aan de kust Windmolens aan de kust Landelijke Kustdagen 2013 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Ministerie van Economische Zaken Rijkswaterstaat Lisette Groot Kormelink Projectleider Haalbaarheidsstudie Windenergie

Nadere informatie

Een haalbaarheidsstudie naar het aanleggen van een afleidingskanaal

Een haalbaarheidsstudie naar het aanleggen van een afleidingskanaal z Een haalbaarheidsstudie naar het aanleggen van een afleidingskanaal Onderzoeken of een afleidingskanaal tussen de Mekong Rivier en de Golf van Thailand geschikt is als maatregel om overstromingsrisico

Nadere informatie

WATER VERSUS WATER Effective flood barrier to prevent damage

WATER VERSUS WATER Effective flood barrier to prevent damage WATER VERSUS WATER Effective flood barrier to prevent damage Wereldwijde toename wateroverlast Natuurrampen nemen toe in aantal en in omvang. Het gaat hierbij vooral om weergerelateerde rampen, zoals stormen

Nadere informatie

Hydraulische beoordeling nieuwe waterkering Alexander, Roermond. WAQUA-simulaties ten behoeve van Waterwetaanvraag

Hydraulische beoordeling nieuwe waterkering Alexander, Roermond. WAQUA-simulaties ten behoeve van Waterwetaanvraag nieuwe waterkering Alexander, Roermond WAQUA-simulaties ten behoeve van Waterwetaanvraag i Datum 17 maart 2014 Status Concept, versie 0.2 Project P0056.9 Naam Paraaf Datum Auteur Drs. R.C. Agtersloot 17-03-2014

Nadere informatie

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda TNO Kennis voor zaken : Oplossing of overlast? Kunnen we zomaar een polder onder water zetten? Deze vraag stelden zich waterbeheerders, agrariërs en bewoners in de Middelburg-Tempelpolder. De aanleg van

Nadere informatie

EFFECTEN VAN GRAZERS OP BELANGRIJKE KWELDER PROCESSEN

EFFECTEN VAN GRAZERS OP BELANGRIJKE KWELDER PROCESSEN Samenvatting INTRODUCTIE Een groot deel van het landoppervlak op aarde is bedekt met graslanden en deze worden doorgaans door zowel inheemse diersoorten als door vee begraasd. Dit leidt vaak tot een zeer

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon. Inleiding Het veenkoloniaal gebied in Drenthe is door het Rijk aangewezen

Nadere informatie

2.2.1 Noordelijke kust

2.2.1 Noordelijke kust In opdracht van Rijkswaterstaat RIZA is onderzoek gedaan naar de ergst denkbare overstroming voor verschillende regio s. Dit onderzoek is uitgevoerd door adviesbureau HKV in juli en augustus 2007. Hierbij

Nadere informatie

Tijpoort in relatie tot het toelatingsbeleid. Voor een veilige en vlotte op- en afvaart in het Scheldegebied. Infobrochure

Tijpoort in relatie tot het toelatingsbeleid. Voor een veilige en vlotte op- en afvaart in het Scheldegebied. Infobrochure Tijpoort in relatie tot het toelatingsbeleid Voor een veilige en vlotte op- en afvaart in het Scheldegebied Infobrochure Het toelatingsbeleid: voor een veilige en vlotte scheepvaart in het Scheldegebied

Nadere informatie

Opwaardering Twentekanalen. Economische stimulans Oost-Nederland

Opwaardering Twentekanalen. Economische stimulans Oost-Nederland Opwaardering Twentekanalen Economische stimulans Oost-Nederland 21 oktober 2014 Onderwerpen Wat doet? en de Twentekanalen Sluis Eefde Verruiming Twentekanalen Wat doet? Organisatie doel Eén RWS, Samen

Nadere informatie

Les 9 Nederland een waterlaboratorium

Les 9 Nederland een waterlaboratorium Les 9 Nederland een waterlaboratorium PresentatieOpdracht 1 Bouwen op water Wegens de toekomstige stijging van de zeespiegel wordt steeds meer gedacht aan leven met het water in plaats van vechten tegen

Nadere informatie

Zandmotor Delflandse Kust

Zandmotor Delflandse Kust Zandmotor Delflandse Kust Een blik op 2,5 jaar bouwen met de natuur Een blik op 2,5 jaar bouwen met de natuur 1 In 2011 is voor de kust van Zuid-Holland ten zuiden van Den Haag een schiereiland van 21,5

Nadere informatie

wadkanovaren.nl pdf versie

wadkanovaren.nl pdf versie wadkanovaren.nl pdf versie waterdiepten bepalen a.h.v. de kaartdiepten laatst bijgewerkt: 24 april 2011 Waterhoogtes tussen doodtij en springtij en tussen laagwater en hoogwater, berekend aan de hand van

Nadere informatie

Het aanleggen van een moeras in het Markermeer

Het aanleggen van een moeras in het Markermeer Het aanleggen van een moeras in het Markermeer Wat hebben we geleerd Petra Dankers 04 april 2014/ update 6 augustus 2014 2 Aanleg - randen Kenmerken Randen opgebouwd uit Geocontainers (7 breed, 1,50 hoog)

Nadere informatie

Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten

Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten MEMO datum 18-3-211 van Ir Yves Plancke yves.plancke@mow.vlaanderen.be Ir. Marco Schrijver marco.schrijver@rws.nl titel Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten

Nadere informatie

Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen.

Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen. Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen. Edwin Elias Ad van der Spek Zheng Bing Wang John de Ronde Albert Oost Ankie Bruens Kees den Heier

Nadere informatie

Resultaten inventarisatie onderzoek 139 mensen hebben de enquête ingevuld, dit is onderverdeeld in 64 van de 150 huishoudens.

Resultaten inventarisatie onderzoek 139 mensen hebben de enquête ingevuld, dit is onderverdeeld in 64 van de 150 huishoudens. Resultaten inventarisatie onderzoek 139 mensen hebben de enquête ingevuld, dit is onderverdeeld in 64 van de 150 huishoudens. Naam Er hebben 42 personen een naam ingevuld, deze namen worden in dit rapport

Nadere informatie

Watertruck Evaluatie Industrieel modelproject in ZO-Brabant

Watertruck Evaluatie Industrieel modelproject in ZO-Brabant Watertruck Evaluatie Industrieel modelproject in ZO-Brabant s-hertogenbosch 30 Juni 2014 WATERTRUCK PROEFVAARTEN in ZO-Brabant 26 mei 2014-11 juni 2014 C.B.O. bvba MCA Brabant MEBIN BAETSEN-GROEP VAN NIEUWPOORT

Nadere informatie

Economische impuls voor Noord-Nederland. Kees Terwisscha van Scheltinga, projectteam recreatie & toerisme DNA

Economische impuls voor Noord-Nederland. Kees Terwisscha van Scheltinga, projectteam recreatie & toerisme DNA Economische impuls voor Noord-Nederland Kees Terwisscha van Scheltinga, projectteam recreatie & toerisme DNA De Nieuwe Afsluitdijk Samen met: - Rijkswaterstaat - Ministerie I&M - maatschappelijk middenveld

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

PROJECTNUMMER C ONZE REFERENTIE Imandra: :D

PROJECTNUMMER C ONZE REFERENTIE Imandra: :D ONDERWERP Gemaal Korftlaan - advies wel of niet verbreden watergang aanvoertracé DATUM 7-7-2016, PROJECTNUMMER C03071.000121.0100 ONZE REFERENTIE Imandra: 078915484:D VAN Arjon Buijert - Arcadis AAN J.

Nadere informatie