Samenvatting: Rechtseconomie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting: Rechtseconomie"

Transcriptie

1 1 Inleiding Door Brecht Warnez Samenvatting: Rechtseconomie 2e Bachelor Rechten, Prof. B. Depoorter mmv. Prof. B. Bouckaert Samengevat door Brecht Warnez Deel I. Inleiding Door Prof. Depoorter Hoofdstuk 1. Law & Economics: wat? 1. Definitie - Rechtseconomie = toepassing van de economische wetenschappelijke methode op juridische fenomenen o Onderwerp: juridisch o Methodologie: economisch 1 - Onderzoek naar de o oorsprong, o ontwikkeling en o de sociale en economische impact van juridische instellingen 2. Oorsprong - Herkomst: Verenigde Staten (University of Chicago Law School) o Jaren 60 o Aaron Director, later nog enkele nobelprijswinnaars o Europa: 1982: European Association of Law and Economics (EALE) - Geschiedenis van rechtswetenschap o Formalistische benadering Recht als gesloten systeem Niet-juristen begrijpen niets van Onderzoek naar de logische verbanden tussen juridische begrippen o Sociologische jurisprudentie Recht is verweven met sociaal-economische factoren 1 Op het examen geen grafieken, in cursus enkel ter illustratie

2 2 Inleiding Door Brecht Warnez Twee richtingen Vb. medische aansprakelijkheid - onvoorzichtige dokters nieuwe regels voor - nieuwe aansprakelijkheidregels dokters worden risico-avers Recht uit maatschappij halen o Legal realism Via recht bepaalde sociale doelstellingen verwezenlijken Vb. aansprakelijkheid # ongevallen vermijden Vb. discriminatie vermijden 3. Wat omvat de economische analyse van het recht? - Verklaringen o Voor: Bestaan, Inhoud, Evolutie, Juridische handhaving enz. van recht o Voorbeelden Waarom is wettelijke bescherming van kunstwerken (tot 70 jaar na overlijden auteur) en octrooirechtelijke bescherming van uitvindingen (20 jaar na uitvinding) eerder kortstondig? Waarom is er suppletief en dwingend recht? Waarom worden processen gevoerd? - Voorspellingen o Over sociale werking van rechtsregelen, onder welke condities ze effectief toegepast zullen worden (ex-ante beginsel) Hoofdstuk 2. Historiek 1. Old Law & Economics (1960- ) - Principe: de markt is het doel o Markt in een centrale rol - Voorbeeld: Europees mededingingsrecht: predatory pricing o Doel: goede markt met vrije competitie, geen monopolie Voordeel: o.a. prijzen o Predatory pricing 2 = (groot) bedrijf verkoopt producten aan prijs die verlieslatend is Gevolg: andere (kleine) bedrijven kunnen niet volgen waardoor die failliet gaan Groot bedrijf: geen probleem want veel geld 2 < Eng. plunderend prijzen

3 3 Inleiding Door Brecht Warnez Werd verboden Grote afdwingingskost: veel onderzoek naar boekhouding o Later onderzoek: gevolgen van predatory pricing Lagere prijzen goed Nadat andere bedrijven zijn uitgedreven: prijs zeer hoog slecht Gevolg: prijzen nieuwe bedrijven de markt binnenkomen Dus: geen gevaar Conclusie: verbod op predatory pricing afschaffen, want grote afdwingingskost Uitz. markt waar je moeilijk kan binnentreden Vb. door hoge vaste kosten - Voorbeeld: ontslagvergoedingen aan managers (CEO s) 3 o Lijken zeer hoog maar zijn toch logisch o Bedrijf bestaat uit relatie tussen principles en agents Principles: eigenaars (aandeelhouders) stemmen in met ontslagvergoeding Agents: uitvoerders (CEO) o Probleem: belangen agent belangen CEO Belang agent: veel aandelen in verschillende bedrijven Dus: wil risico s nemen, want andere aandelen om te compenseren Belang principles: maar in 1 bedrijf Dus: wil risico s nemen o Oplossing: ontslagvergoeding als instrument voor belangenovereenstemming Hoge premie CEO niet gericht op behoud van job neemt risico 2. New Law & Economics (1980- ) - Principe: werking van de markt is belangrijk o Niet bedoeling markt zelf te verbeteren o Maar rechtseconomie is nuttig want markt is interessant middel - Voorbeeld: drugsbeleid o Oorspronkelijk beleid: éénzijdig richten op aanbod (drugsdealers) niet goed Risico drugsdealer (R) prijs (P) Normaal: P V Maar: drugs is verslaving V is inellastisch Gevolg: A niet, wijzigt wel (nl. P en R ) Kleine dealers gaan weg Meer georganiseerde drugshandel o Dus: ook richt op V Vb. opvoeding, campagnes - Voorbeeld: arbeidsdiscriminatie 3 Zie ook voorbeeld p. 4: vergoeding bij echtscheiding

4 4 Inleiding Door Brecht Warnez o WG 4 zijn tegen zwangere vrouwen moeten we ontmoedigen o Oorspronkelijk beleid: don t ask, don t tell WG mag geen vragen stellen aan sollicitanten over kinderen Maar inadequaat: niet-zwangere vertellen spontaan dat ze zo zijn o Oplossing: recht om te liegen 3. Newest Law & Economics - Principe: hypothetische markten - Voorbeeld: aansprakelijkheidsrecht: probleem van daders die Judgment Proof zijn 5 o Kosten tegen baten afwegen: kosten van ongeval vs. kosten van preventie o Keuze van bedrijf Geen extra voorzorg nemen Preventiekost = 0 en 2% kans op schade van Verwachte kost = Wel extra voorzorg nemen Preventiekost = en 1% kans op schade van Verwachte kost = = Hier voordelig om voorzorg te nemen o Maar: stel kapitaal van bedrijf slechts Geen extra voorzorg nemen Preventiekost = 0 en 2% kans op max. boete van (failliet) Verwachte kost = Wel extra voorzorg nemen Preventiekost = en 0% kans op max. boete van Verwachte kost = o Gevolg: risicovolle activiteiten in dochterondernemingen, schijnondernemingen o Mogelijke maatregelen Verplichte verzekering Onderneming toch in preventie investeren want premies Voorafgaande waarborg eisen Ex-ante veiligheidsregulering i.p.v. aansprakelijkheid ex-post - Voorbeeld: familierecht: economie van de verlovingsring o Traditie VS: 1/3 van je loon aan verlovingsring geven o Correlatie met geloof: religie $ verlovingsring Christelijk geloof: maagdelijkheid zeer belangrijk praktijk: seks voor het huwelijk 4 5 WG = werkgever(s) We werken hier met louter illustratieve cijfers Op examen geen rekenwerk

5 5 Inleiding Door Brecht Warnez Probleem: schade voor als ze seks heeft gehad en relatie stopt is zwakke partij: marktwaarde Oplossing: dure ring waarborg Onderscheiden van serieuze en player Hoofdstuk 3. Onderscheid rechtseconomie en traditionele rechtswetenschap - Rechtswetenschap: 3 taken o Beschrijven, o Samenvatten (doctrines), o Voorstellen van (nieuw) recht - Soms lacunes nieuwe regel o Beste zoeken via rechtseconmoie Hoofdstuk 4. Rechtseconomisch onderzoek: twee types 1. Positieve/Beschrijvende analyse: Is-vragen - Waarom hebben we bepaalde wetten? o Vb. strenge auteurswet - Wat zijn gevolgen van bepaalde juridische regelen? o Vb. class actions: kleine eisen samenvoegen Reden: elke kleine eis is lager dan procedurekosten o Vb. octrooi: uitvinders gaan meer investeren in uitvindingen 2. Normatieve analyse: Ought-vragen - Zouden we een bepaalde regel moeten hebben? o Hoe zou iets moeten zijn, doelstellingen stellen o Vb. welke aansprakelijkheid om ongelukken - Hoe evalueren o Bereikt het de vooropgestelde doeleinden? = analyse van de effecten o Is dit efficiënt? = concept - Vb. wenselijk om in te voeren dat overheid proceskosten vergoed in proces? o Mogelijk goed, maar leidt tot toename (roekeloze) rechtszaken 3. Voorbeeld van onderscheid - Advocaten verloning per uur of deel opbrengst proces ( contingency fees )? o Positieve analyse: Uurverloning: advocaten gaan rechtszaken aanvaarden, ongeacht inzet

6 6 Inleiding Door Brecht Warnez contingency fees: enkel zeken met grote opbrengst o Normatieve analyse: doelstellingen: verlagen proceskosten, verlagen werkdruk werkbanken, ontmoedigen roekeloze processen Contingency fees is best 4. Rol van rechtseconomie bij politieke afwegingen - Normatief: onderzoek plaatsen in hypothetisch imperatief o Beleidsconclusies binnen imperatieven (= maatschappelijk vooropgestelde doeleinden) o Efficiëntie vaak als hypothetisch imperatief Laagst mogelijke kosten - Ook rekening met andere fafctoren Hoofdstuk 5. De methode van de rechtseconomie 1. Efficiëntie: utilitarisme - Cost-benefit analysis: wanneer baten-kosten-afweging a) Maximalisatie van de baten - Utilitarisme 6 : rechtsregelen dienen bij te dragen tot het grootste geluk van een zo groot mogelijk aantal leden van de samenleving - Criteria voor efficiëntie o Pareto-criterium Sociale verandering verhoogt welvaart als niemand iets verliest en minstens één persoon iets wint Pareto-optimaliteit: geen wijziging mogelijk zonder iemand slechter te maken Probleem: altijd verliezers en winnaars o Kaldor Hicks-criterium Sociale verandering is efficiënt wanneer winnaars, verliezers kunnen compenseren b) Minimalisatie van kosten - Vb. ongevallenrecht o Minimalisatie schade (vb. lichamelijk letsel) o Preventiekosten (vb. niet iedereen 20 km/u) o Administratieve kosten (vb. politie) c) Toepassing van het Kaldor-Hicks criterium: Rechtsmisbruik - Vb. nieuwbouw per vergissing 10 cm op grond van buur 6 Het utilitarisme is een ethische stroming die de morele waarde van handelingen afweegt aan het nut (vandaar utilis) voor het geheel (bron: wikipedia)

7 7 Inleiding Door Brecht Warnez o Geen afbraak wegens rechtsmisbruik - Geen vast criterium: rechters volgens intuïtie o Oplossing: Kaldor-Hicks criterium Wanneer nadelen van rechtsovertreding niet in verhouding met voordelen van rechthouder staan Hoofdstuk 6. Assumpties - Assumptie 7 (a): rationaliteit - Assumptie (b): methodologisch individualisme o Gedrag wordt bepaald door de constante afweging van marginale baten en marginale kosten Vb. rationele misdadiger dronken chauffeur Kijken naar individu en impact van sociale context o Opmerking: bijstelling cognitieve sociologie 8 - Assumptie (c): juridische regelen en sancties als prijzen - vatbaar voor wetten van vraag en aanbod: P Q 9 o Voorbeelden Teveel misdaad zwaar bestraffen Teveel vervuiling belasten Riskant gedrag duurder maken (aansprakelijkheidsrecht) Breken juridische verbintenissen bestraffen o Maar: noodzaak aan balans Vb. octrooien: bestraffen uitvindingen o Vb. productaansprakelijkheid Afwegen van Kosten voor additionele veiligheid impliciete prijs voor kwetsen van consumenten o Vb. witteboordcriminaliteit (frauderen van WG, belastingsontduiking ) Beslissing door afweging potentiële baten en risico van bestraffing Welke verhouding? Oplossing: model van rationele misdadiger Verwachte kost = strafmaat x pakkans Illustratie x 50% = < potentiële baat = Pakkans verhogen of boete verhogen boete want kostelijk Assumptie = 1. het aan zich toevoegen / 2. veronderstelling Bestuderen mentale processen Q = gedrag

8 8 Inleiding Door Brecht Warnez Hoofdstuk 7. Basiselementen van een efficiëntie-analyse 1. Aansporing/ontmoediging (incentives) - Ex-ante benadering: hoe juridische uitspraak toekomstig gedrag zal beïnvloeden - Vb. straffen afschrikking 2. Risico allocatie (risk) - Risico bij persoon/instelling die best geplaatst is - Vb. contractrisico: levering olie aan bedrijf lukt niet door oorlog bedrijf ligt stil o Rechter moet risico plaatsen en zeggen wie kosten betaalt Rekening houden met algemene effect o Twee keuzes Bedrijf aansprakelijk bedrijf moet steeds onderzoeken hoe groot risico van oorlog is en wat alternatieve bevoorradingswegen zijn Oliebedrijf aansprakelijk oliebedrijf moet steeds onderzoeken hoe groot risico van oorlog is en wat alternatieve bevoorradingswegen zijn Best in staat om dit te doen 3. Transactiekosten (transaction costs) - O.a. zoekkosten, onderhandelingskosten, afdwingingkosten - Vb. industriële hinder o Milieuschade: Door filter (30000 ) schade: 0 o Probleem: schade verspreid Opl.: belangenverenigingen erkennen - Vb. nut van suppletief recht in het contractenrecht: reductie van transactiekosten Hoofdstuk 8. Functies van het recht: marktfalingen en coördinatieproblemen - Recht speelt een rol wanneer de markt faalt 1. Monopolie - Monopolie = bedrijf met marktpositie zodanig dat die niet onderhevig is aan concurrentie o Price-taking vs. price-setting o Deadweight losses: consumenten die verloren gaan o Machtsmisbruik - Oorzaken van monopolie o Natuurlijke monopolies Wanneer economisch efficiënt om 1 bedrijf te hebben Vb. spoorwegen best 1 netwerk

9 9 Inleiding Door Brecht Warnez o Netwerk effecten Door netwerk worden ze automatisch grootste Vb. telefoon: pas nuttig als meerdere mensen Vb. Microsoft Vb. querty: azerty is efficiënter, maar grote leerkost Gevaar: niet afhankelijk van kwaliteit o Situationele monopolies Vb. echtscheidingsprocedures: wie gelukkigst is, kan profiteren Vb. alleen op eiland en 1 schipper passeert o Artificieel Door overheid totstand gekomen Vb. licenties, overheidsbedrijven, intellectuele eigendomsrechten 2. Externe effecten - Vrijwillige transacties: laten we doen o Maar: soms gevolgen voor 3 en Soms positief, soms negatief - Vb. milieuaansprakelijkheid - Voorbeeld: SUV s 10 o Probleem: negatieve externe effecten Veilig voor bestuurder: sterker dan andere auto s Slachtoffers in andere auto s minder veilig o Onderzoek 2 SUV s botsen schade: 10 SUV en lichte voertuig botsen schade: 25 2 lichte voertuig botsen schade 15 o Twee vragen Leiden SUV tot hogere ongevalskosten? Empirische studie: SUV s verhinderen meer fatale ongevallen aan bestuurders, dan ze veroorzaken aan externe bestuurders/passagiers K/H 11 efficiënt Conclusie: ze hebben positief effect op verkeersongevallen Hoe kunnen we SUV-bestuurders de kosten aanrekenen die ze aanrichten aan bestuurders van lichte voertuigen? Aansprakelijkheidsrecht: bijstelling nodig Onvoorzichtig gedrag: onderscheid nodig SUV s moeten voorzichtiger zijn Verkeersregelen Sports Utility Vehicle: zware wagen, met vierwielaandrijving Kaldor-Hicks

10 10 Economische analyse van eigendomsrechten Door Brecht Warnez Boetes aanpassen 3. Asymmetrische informatie Collectieve actie 13 Deel II. Economische analyse van eigendomsrechten Door Prof. Bouckaert Hoofdstuk 1. Verschil rechtseconomische en Europees-continentale eigendomsbegrip - Eigendom in Europees-continentaal recht o Art. 544 BW: absoluut recht lichamelijk goed te gebruiken, opbrengst te innen, te vervreemden en vernietigen tenzij wettelijke beperking - Eigendom (property right) in rechtseconomie o Verschil met Europees-continentaal recht Ruimer Analytisch Niet gebonden aan positief recht van 1 land Moet voor meerdere landen gelden o Property right = Institutioneel erkende bevoegdheid dief Actuele of toekomstige bevoegdheid Bevoegdheid van personen, groep of instellingen Lichamelijk of onlichamelijk goed Bevoegdheid tot Toegang Opbrengst Beheer Uitsluiting Overdracht Vernietiging Iedereen die 1 van deze heeft, heeft property right Niet in syllabus, wel op powerpoint, voorlopig niet in les Niet in syllabus, wel op powerpoint, voorlopig niet in les

11 11 Economische analyse van eigendomsrechten Door Brecht Warnez Hoofdstuk 2. Waarom private eigendomsrechten? - Eigendomsloosheid leidt tot o Overgebruik o Suboptimale timing van gebruik = prematuur gebruik o Onderinvestering - Eigendomsrechten heb je in alle rechtssystemen, ook in primitieve o Marckx: primitieve communistische mens zonder eigendomsrecht - Term: publiek goed o Economisch: = waarvan je gebruik niet kan uitsluiten o Recht: = met overheidsinstelling - Waarom eigendom goed? o Uitleg: gemene eigendom niet goed tragedy of the commons 1. Gemene eigendom: tragedy of the commons a) Overgebruik - Verhaal: o Een weide met daarop schapen van 10 boeren Elke boer zet 1 schaap voor zichzelf bij Denkt dat dit geen impact zal hebben Gevolg: overbegrazing - Tabel Aantal schapen Marginale opbrengst Marginale kosten Nettoopbrengst Marginale invloed op Totaal nettoopbrengst (per 10 schapen) (per 10 schapen) (per 10 schapen) waarde land (= ) (= 90 x 2-0) (=?) Bij eigendomsloosheid o Schapen totdat MO > MK (70-80 schapen) o Waarde land geen belang - Bij eigendom o Rekening houden met waarde land (50 schapen) - Vb. vissoorten: je hebt oude en jonge vissen nodig voor productie o Je mag ze niet allemaal vissen

12 12 Economische analyse van eigendomsrechten Door Brecht Warnez b) Suboptimale timing van gebruik = prematuur gebruik - Bos met uibaat voor houtwinning: wat is timing voor kappen van bos? - Tabel Tijdsperiode Ontwikkeling opbrengst houthak Ontwikkeling kosten van uitstel Ontwikkeling kosten houthak Ontwikkeling totale netto-opbrengst T T T T T T T T T T T T Grootte boom Wachten kost geld, ongebruikt kapitaal Sommige bomen makkelijker kappen - Bij eigendomsloosheid o Kappen als MO > MK (T3) o Men wacht niet, wil snel winst maken - Bij eigendom o Rekening houden met tijd (T6) c) Onderinvestering - Vb. waarde grond door bemesten o Bij eigendomsloosheid: niemand wil die kost dragen, want iedereen profiteert ervan 2. Oplossingen voor de tragedy of the commons - Privatisering o Eigenaar kan kosten niet meer afwentelen op (gedeelte) van groep o Eigenaar internaliseert alle kosten 3. Probleem van collectieve actie - Collectieve actie = probleem van tragedy of the commons o Men vreest dat ander individuen niet zullen inhouden nemen zekere voor onzekere: eigen belang - Prisoner s dilemma o Verhaal: twee beschuldigden in voorarrest Beiden strafvermindering indien ze bekennen, andere dan zwaardere straf Individueel belang te bekennen, gevaar dat andere zal bekennen

13 13 Economische analyse van eigendomsrechten Door Brecht Warnez Best: zwijgen gebrek aan bewijs o Opbrengst-matrix Verdachte 1 Bekennen Zwijgen -5 Bekennen -5-0,5 Verdachte 2-0,5 Zwijgen -7-1 Indien 1 bekent, andere niet Bekenner: 0,5 jaar gevangenis Zwijger: 7 jaar gevangenis Indien beiden zwijgen: elk 1 jaar gevangenis Indien beiden bekennen: elk 5 jaar gevangenis Hoogst totaal Wanneer ze vrezen verraad te worden -7-1 Hoofdstuk 3. Wanneer ontwikkelen eigendomsrechten zich? - Demsetz: o Onderzoek: Labrador Indianen naar systeem van private eigendomsrechten op bisons 2 redenen: Schaarste: waardewijziging van goederen Oorzaak: bontmantels als luxe-product Oplossing: tragedy of commons voorkomen eigendomsrechten Transactie en omsluitingkosten: beheerskosten private eigendom Westen: geen eigendomsrechten bosgebieden omsluitingskost o Demsetz-criterium: eigendomsrechten ontstaan wanneer kosten < voordelen o Vb. uitbouw grootgrondbezit in VS door ontwikkeling prikkeldraad - 3 categorieën van eigendomsloosheid o Goederen die niemand mag toe-eigenen, zijn van niemand Vb. open zee: van niemand territoriale zee, economische zee Ontwikkeld door Hugo De Groot Voordeel: vrijhandel Nadeel: overgebruik, prematuur gebruik en onderinvestering Oplossing: Visbestanden Fishfarming 14 : digitale vissen, die scholen leiden 14 Bestaat nog niet

14 14 Economische analyse van eigendomsrechten Door Brecht Warnez ITQ 15 : recht om uit total allowed catch vissen een quota uit te halen, recht kan je verkopen wie efficiëntst vist kan/wil meest bieden voor rechten o Door beleid Vb. zones afbakenen waar je mag vissen (VS) verboden door rb. o In LBC-landen (lage loonlanden) Vruchtbare gronden: wel eigendomsrechten Door kolonisatie: gesystematiseerd Andere: vage recht, eigendomsloosheid Vb. oerwoud Hoofdstuk 4. Het patroon van eigendomsrechten 16 - Private eigendommen goed: als baten > kosten o goederen waarvan verdeling moeilijk is collectieve eigendom: beheer aan iedereen Vb. zee, lucht o Invloed technologie Vb. via satellieten quota s voor visactiviteiten afdwingen richting systeem van private eigendom - Vb. muziek o Afdwingingkosten = kosten voor effectief uitoefenen van rechten van eigenaar Zeer groot door opkomst breedbandinternet o Opl.: auteursrecht door subsidiesysteem vervangen Muziek als publiek goed voor iedereen beschikbaar Hoofdstuk 5. Individueel of collectief? 1. Begrip - Collectieve eigendom o = groep die eigenaar is, kan andere groep uitsluiten Bijkomende kosten o eigendomsloosheid 2. Ideologische discussie (19 e -20 e E) - Links: collectief is best o Tegen egoïsme, groepsbelang primeert o Positief: vb. Kiboetsen (landbouwersgroep) in Israel, religieuze groepen in VS Reden: niet verplicht om in te stappen Bestaat wel, o.a. in IJsland Niet in les, wel in syllabus

15 15 Economische analyse van eigendomsrechten Door Brecht Warnez o Negatief: communisme in China en SU - Rechts: individueel is best 3. The optimal commons a) Theorie - Rechtseconomie: kosten-batenbenadering: the optimal commons o Grafiek o Vb. groep 100 mensen: controle over stuk land Extreme pooling: 1 stuk waarvan alle 100 eigenaar Intermediair: in 10 stukjes verdelen, per stuk 10 eigenaars Extreme fragmentering: alles in stukjes kappen, elk 1 eigenaar o Transactiekosten: : gebruik van groep reguleren Onderhandelingskosten Informatiekosten om tot efficiëntie te komen Handhaving o Exclusiekosten: : eigendom organiseren (grenzen trekken), instituties voor handhaving b) Voorbeelden - New England o Begin 17 e E: gronden in commons van dorpsgemeenschap Door protestanten o Evolutie: : fragmenteren Oorspronkelijk Homogene ideologie (samenhang) + dreigende oorlog met native Americans Dus: transactiekosten poolen Later: Nieuwe volken (o.a. joden) + indianenkwestie opgelost

16 16 Economische analyse van eigendomsrechten Door Brecht Warnez Dus: transactiekosten en exclusiekosten fragmenteren o 18 e E: individuele eigendom (per familie) - Landhervorming in Indië o Tot jaren 60: oude patriarchen bepalen wie temporele eigendomsrechten kreeg o Congresparty aan macht: iedereen mag over allocatie beslissen (democratisering) Ongewenst effect: privatisering Reden: transactiekosten - The Semi-commons o Eng: Domestic Book: kadaster met alle stukken land o Landbouwgrond: temporeel afwisselen Twee aspecten in landbouw Gewassen Vee Per familie Individuele eigendom: strip voor gewassen Common land: voor vee o 2 e helft 16 e E: systeem valt Intergouvernementele markt: verhandelen landbouwproducten Gevolg: specialisering (niet enkel vee of gewassen) Vb. men gaat muurtjes rond velden trekken Hoofdstuk 6. Beperkingen van de uitoefening van eigendomsrechten - Beginsel: private eigendom efficiëntie welvaartsverhoging o Er zijn uitzonderingen 1. Hinder uit nabuurschap 17 - Activiteiten die hinder voor omgeving genereren o Vb. verbouwingen (geluidsoverlast) o = externe effecten - Externe effecten: 2 soorten o Negatieve: iemand wentelt kosten van zijn gedrag af op ander, maar bekomt wel baten Vb. muziek s nachts als je vroeg moet opstaan o Positieve Vb. genieten van muziek - Recht: oplossing in RS o Men maakt een fout tegen het recht aansprakelijk Art BW: foutbegrip 17 Niet in les, wel in syllabus

17 17 Economische analyse van eigendomsrechten Door Brecht Warnez Art. 544 BW: algemene beperkingen op eigendomsrecht o Men maakt geen fout tegen het recht Stopzetten activiteit als normale evenwicht tussen buren verstoord is Vb. kraaien van haan niet hinderlijk op platteland, wel in stad 2. Ruimtelijke ordening 18 - Preventief: activiteiten groeperen o Vb. industrie niet in woonbuurten Woonbuurt: strengere normen van hinder 3. Onteigening 19 - Verplicht: t.v.v. doelstelling van algemeen nut + gepaste vergoeding o Eigenaar kan geen subjectieve vraagprijs opleggen - Onteigening als oplossing voor transactiekosten en strategisch gedrag o Meestal eigenaars moeten toestemming geven 1 heeft vetorecht vraagt maximale prijs duur o Opl.: vetorecht ontnemen 4. Tragedy of the anticommons - Verhaal/oorsprong o Moskou (jaren 90): handel in kiosken i.p.v. leegstaande winkelruimtes o Reden: eigendomsrechten te sterk gefragmenteerd Veel instanties voor 1 gebouw: verdeelde eigendomsrechten o kiosk in makkelijker = suboptimaal gebruik o Onderzoek door Heller - Anti-commons: fragmentatie van uitsluitingsbevoegdheid - Probleem o transactiekosten ( beslissers) o Complementariteit van uitsluitingsbevoegdheid Veel mensen samen kunnen iemand uitsluiten waarbij hun bevoegdheid complementair is exclusief o Cournot-duopolie: situatie waarin goed maar door 2 firma s geproduceerd zijn en waarbij goed complementair is Vb. linkerschoenfabrikant en rechtschoenfabrikant L en R apart niets waard Als P links, dan V links V rechts P rechts totaalprijs Niet in les, wel in syllabus Niet in les, wel in syllabus

18 18 Economische analyse van eigendomsrechten Door Brecht Warnez Vb. Microsoft: 2 programma s maken die complementair zijn - Voorbeelden in recht o Erfdienstbaarheden (art. 637 BW) Cumulatie van erfdienstbaarheden creëert anti-commons Opl.: art. 710 BW: rechter kan onnodige erfdienstbaarheden afschaffen o Onteigening Als je moet onderhandelen, en slechts 1 over kan veel geld vragen o Intellectuele eigendomsrechten Opl.: dwanglicentie, je moet patent geven Vb. A, B, C-patent al gekregen, D nog nodig en wil niet geven Hoofdstuk 7. Bezit Politiefunctie - Beschermen van bezitter tegen gewelddadige ontvreemding - 3 situaties: tabel Positie eiser Positie verweerder Efficiëntie Eigenaar Nu: niet-bezitter Ontvreemder Nu: niet-eigenaar Versterken eigendomsorde Ontmoedigen geweld Niet-eigenaar Ontvreemder Ontmoedigen geweld Nu: bezitter Nu: niet-eigenaar Niet-eigenaar Ontvreemder Verzwakken eigendomsorde Nu: bezitter Nu: niet-eigenaar Ontmoedigen geweld - Probleem: rechter weet niet welke categorie o Maar 1 en 2 zijn goed en 3 komt niet vaak voor Gewone diefstal Dief steelt van dief Eigenaar steelt terug van dief 2. Bewijsfunctie - Bezitter wordt vermoed eigenaar te zijn o Toepassing van regel: wie iets beweert moet het bewijzen Bewijslast valt op eiser - Efficiënt: internalisering van bewijskosten 3. Verkrijgingsfunctie - Na periode wordt bezit omgezet in eigendom 20 Niet in syllabus, wel in les

19 19 Intellectuele eigendom Door Brecht Warnez - Grafiek o Lange verjaringstermijn Bezitter kan lang bedreigd worden onzekerheid Niet zeker dat je kan houden snel verbruiken Snelle stijging (niet evenredig): mens is risico-avers Daling risico beschouwen we minder waard, dan evenwaardige stijging o Korte termijn bescherming door overheid van eigendom moet je zelf beschermen - Huidige recht: te lange verjaringstermijn - Bezitsregels is een verification rule: makkelijk checken of bezitter eigenaar is o Vb. art. 2279: binnen 3 jaar (roerend goed) o Vb. registreren op kantoor van hypotheekbewaarder Is duur enkel voor vastgoed Nu goedkoper door computer Deel III. Intellectuele eigendom Door Prof. Depoorter Hoofdstuk 1. Definitie - Intellectuele eigendomsrechten = rechten op informatiegoederen en culturele goederen zoals o.m. boeken, muziek, uitvindingen en merken Hoofdstuk 2. Intellectuele eigendomsrechten zijn monopolies 1. Het economisch effect van een intellectueel eigendomsrecht - Verschaft eigenaar recht tot verkoop en uitbating van intellectuele creatie o Exclusieve verkoper o monopolie o bepaalt prijs

20 20 Intellectuele eigendom Door Brecht Warnez 2. Het effect van monopolie - Welvaartseffect is negatief - Deadweight losses = groep consumenten wordt uitgesloten door de artificieel hogere prijs o Door hoge prijzen en lage productieniveau o Verlies voor maatschappij Maar noodzakelijk (infra) - Schema De noodzaak aan juridische bescherming van intellectuele goederen - Probleem o Vaste kosten Vb. onderzoek naar geneesmiddel, boek bedenken o Lage variabele kosten o Lage kopieerkosten Vooral sinds digitale technologie Niet-rivale goederen: als je iets maakt, kan andere gelijktijdig dit maken zonder elkaar te storen vb. als ik een appel eet, kan jij die niet meer eten - Monopolie uitschakeling free ride-gedrag o Vaste kosten doen recupereren Hoofdstuk 3. Auteursrechten 1. Wat is een auteursrecht - Auteursrecht = recht betreffende bescherming van vnl. literaire werken, computerprogramma s, tekeningen, muziek etc. - Duurtijd: : uitdoving 70 jaar na dood van auteur - Geen formaliteitsvereisten 21 Grafiek niet kunnen tekenen

21 21 Intellectuele eigendom Door Brecht Warnez 2. Uitzonderingen op het auteursrecht 22 - Geen bescherming onafhankelijke creaties van derden o Problematiek: effectief gekopieerd of onafhankelijk gecreëerd? - Citaatrecht = relatief kleine aanhalingen uit auteurswerken zijn toegestaan zonder enige toestemming of betaling o Reden: transactiekosten zou leiden tot culturele verarming 3. Reverse engineering en auteursrecht: een voorbeeld - Jaren 70: IBM had quasi-monopolie voor personal computers - Opkomst nieuwe bedrijven o Probleem: niet compatibel met IBM-computers want auteursrecht - Oplossing: reverse engineering: 2 onderzoeksgroepen o 1 e onderzoekt IBM-computers en code van chips maakt lijst met functies en mogelijkheden van een IBM-computer o 2 e ziet geen IBM-computers en code van chips, enkel die lijst maakt computer op basis van die lijst - Resultaat: nagemaakte computer zonder overtreden auteursrecht o Auteursrecht beschermt enkel tegen kopiëren van expressie Niet het idee zelf Door octrooi Maar geen octrooibescherming voor software 4. Kritiek a) Te veel bescherming? - Steeds uitbreiding o Langere duur o Verbod op kopieertechnologie o Terwijl distributie net goedkoper wordt Door technologie Vb. waarom platenfirma s beschermen, terwijl cd s maken goedkoper wordt - Reden uitbreiding: public choice verklaring o Rent-seeking theorie: homogene groep Politici zijn onderhevig aan drukkingsgroepen en stemmen Publiek = heterogene groep want verschillende smaken Platen en filmindustrie = kleine homogene groep drukkingsgroep o Ongelijke voordelen bij uitbreiding 22 Er zijn er meerdere, wij enkel twee voorbeelden

22 22 Intellectuele eigendom Door Brecht Warnez b) Wijze van afdwinging - Vb. internet o Absoluut verbod uitwisselen muziek o Verbieden van file-sharing technologie o Rechtszaken tegen studenten 1. Eigendomsrechten, techologie en intellectuele eigendomsrechten - Invloed technologie op beheer en uitbating van intellectuele eigendomsrechten o Waarde intellectueel goed stijgt Vb. originele CD waard na introductie CD-branders o Afdwingingskosten door technieken tot opslaan, samenvatten en kopiëren van muzek 2. Betekent digitale technologie het einde van de muziekindustrie? - Verkoop vooral dichtbij universiteiten o Reden: veel download activiteiten op campussen o Maar ook: legaal kopen via itunes etc. - Blootstellingseffect: argument pro file-sharing o Consument gaat na beluisteren van MP3 over tot het kopen van een CD o verhoogt de nutsbeleving van een CD Draagt bij totwelvaart 3. Tegengaan van illegaal downloaden - Nerds in de gevangenis? o Technological Evasion = technologische ontwijking van vervolging o Technological Avoison = technologische ontwijking van juridische aansprakelijkheid Vb. evolutie: Napster Kazaa Bittorrent Napstar: veroordeeld want ze hadden controle over het downloaden Kazaa: heeft geen controle over het downloaden, toch aansprakelijk want objectief bewijs Bittorrent o Conclusie: technologie verbieden lukt nooit Kat- en muisspel tussen juridische AS en nerds - Studenten in de gevangenis? o Schaal van misbruik: snowball effect Als je mensen wil afschrikken, moet je hoge boetes opleggen Rationele misdadiger weegt kosten en baten af van misdrijf Pakkans x verwachtte straf o Rol van sociale normen Sticky norms

I. Wetenschap van de economische analyse van het recht!

I. Wetenschap van de economische analyse van het recht! Rechtseconomie 12-13! I. Wetenschap van de economische analyse van het recht! 1. Oorsprong! Eind jaren 60 opgang universiteit van Chicago! Geschiedenis van de rechtswetenschap opdelen in drie stromingen:!

Nadere informatie

RECHT EN EFFICIENTIE

RECHT EN EFFICIENTIE RECHT EN EFFICIENTIE Een inleiding in de economische analyse van het recht Eindredactie: dr. B.C.J. van Velthoven dr. P.W. van Wijck Met bijdragen van: dr. C.P. van Beers mw. mr. drs. A.E.H. Huygen prof.

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Recht. Alternatieven voor recht

Hoofdstuk 1: Recht. Alternatieven voor recht Hoofdstuk 1: Recht Alternatieven voor recht Recht is zoals al gezegd een instrument om de maatschappij te ordenen. Alles is recht, kan een bepaalde houding zijn (die dan nog eens intrinsiek op alles toepasbaar

Nadere informatie

For dummies: de economie van een land

For dummies: de economie van een land H2 in het kort V4 For dummies: de economie van een land Consumenten Producenten De markt Bijvoorbeeld Goederenmarkt Arbeidsmarkt Vermogensmarkt Overheid 2 De economie: een groot rollenspel Vier algemene

Nadere informatie

Didier Deneuter modo Advocaten

Didier Deneuter modo Advocaten OVEREENKOMSTEN AUTEURS- EN NABURIGE RECHTEN ONDERHANDELINGEN IN DE PRAKTIJK Didier Deneuter modo Advocaten Congresstraat 37 41 1000 BRUSSEL didier.deneuter@modo-law.be [T] 02.427.39.00 [F] 02/425.39.00

Nadere informatie

factoren Recht om bepaalde sociale doelstellingen te verwezenlijken

factoren Recht om bepaalde sociale doelstellingen te verwezenlijken Hoofdstuk I: Inleiding Rechtseconomie Formalistische benadering Sociologische jurisprudentie Legal Realism Positief wetenschappelijk onderzoek Normalistisch wetenschappelijk onderzoek Collective Action

Nadere informatie

Workshop 3 (Guido Suurmond)

Workshop 3 (Guido Suurmond) Workshop 3 () - Als de regelgeving technisch ingewikkeld is, zodat de ondernemer die moeilijk kan kennen; - Als de ondernemer gemotiveerd is de regels na te leven; - Als de ondernemer niet bewust de regels

Nadere informatie

Hospitalisatieverzekeringen: recente ontwikkelingen. Prof. B. Weyts Hoofddocent Universiteit Antwerpen Advocaat Balie Brussel

Hospitalisatieverzekeringen: recente ontwikkelingen. Prof. B. Weyts Hoofddocent Universiteit Antwerpen Advocaat Balie Brussel Hospitalisatieverzekeringen: recente ontwikkelingen Prof. B. Weyts Hoofddocent Universiteit Antwerpen Advocaat Balie Brussel 1 Geen verplichte verzekering Maar ruim verspreid. Talrijke problemen in praktijk:

Nadere informatie

Belang van het onderscheid

Belang van het onderscheid privaatrecht publiekrecht Horizontale relaties in het recht = relaties tussen particuliere personen Verticale relaties in het recht = relaties tussen overheid en privé-personen Belang van het onderscheid

Nadere informatie

Ondernemen met IP in de praktijk

Ondernemen met IP in de praktijk Ondernemen met IP in de praktijk Inhoud Wat is IE? Hoe werkt IE? o c t rooien m e rk e n m o d e llen a d v o c a t uu r Waarom IE beschermen? Alternatieven voor het beschermen van IE? Welke verschillende

Nadere informatie

Rechtsmisbruik (muurarrest)

Rechtsmisbruik (muurarrest) Rechtsmisbruik (muurarrest) 1. INSTRUCTIES... 2 2. HET CASSATIEARREST... 2 A. DE FEITEN... 2 B. BESLUIT VAN DE FEITENRECHTER... 2 C. MIDDELEN IN CASSATIE... 2 D. HET BESLUIT VAN CASSATIE... 2 3. DE NOOT

Nadere informatie

Markt. Kenmerken van marktvormen:

Markt. Kenmerken van marktvormen: 1 1 1 Markt 1 3 5 7 9 1 1 1 1 1 hoeveelheid 1 3 5 7 9 Qv Qa nieuw Qa Qv nieuw p Kenmerken van marktvormen: Volkomen concurrentie: Veel aanbieders Homogeen product(mais) Vrije toetreding Alle kennis van

Nadere informatie

SCHADEREGELING BRAND. Eenvoudige risico s. Schade Brand EENVOUDIGE RISICO S. Toelichting art 67 landwet. Vives Kortrijk

SCHADEREGELING BRAND. Eenvoudige risico s. Schade Brand EENVOUDIGE RISICO S. Toelichting art 67 landwet. Vives Kortrijk SCHADEREGELING BRAND Toelichting art 67 landwet Vives Kortrijk 05 12 2013 Schade Brand EENVOUDIGE RISICO S Definitie eenvoudige risico s (kb 24 12 1992 invoegetreding landwet) Wet tgo KB Termijnen Expertise

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN AGILE MARKETING AGENCY. 1. Definities/begripsbepalingen. Agile Marketing Agency: Agile Marketing Agency B.V.,

ALGEMENE VOORWAARDEN AGILE MARKETING AGENCY. 1. Definities/begripsbepalingen. Agile Marketing Agency: Agile Marketing Agency B.V., ALGEMENE VOORWAARDEN AGILE MARKETING AGENCY 1. Definities/begripsbepalingen Agile Marketing Agency: Agile Marketing Agency B.V., Klant: Elk natuurlijk of rechtspersoon aan wie Agile Marketing Agency een

Nadere informatie

Inhoud. 1. Correcte informatie en misleidende reclame 11. 2. Vergelijkende reclame 31

Inhoud. 1. Correcte informatie en misleidende reclame 11. 2. Vergelijkende reclame 31 Inhoud 1. Correcte informatie en misleidende reclame 11 1. Moet een reclameboodschap altijd 100% correct zijn en zo niet, waar ligt dan de grens? 11 2. Als reclame 100% correct is, kan zij dan toch nog

Nadere informatie

Domein D: markt (module 3) vwo 4

Domein D: markt (module 3) vwo 4 1. Noem 3 kenmerken van een marktvorm met volkomen concurrentie. 2. Waaraan herken je een markt met volkomen concurrentie? 3. Wat vormt het verschil tussen een abstracte en een concrete markt? 4. Over

Nadere informatie

De rol van Vrije Software in de Internet-maatschappij

De rol van Vrije Software in de Internet-maatschappij De rol van Vrije Software in de Internet-maatschappij Herman Bruyninckx Departement Werktuigkunde, K.U.Leuven H. Bruyninckx, Vrije Software 1 De L A TEX broncode van dit document is beschikbaar als Vrije

Nadere informatie

1. Een geldige wil = om een rechtshandeling te stellen, moeten de partijen hun volwaardige wil uiten

1. Een geldige wil = om een rechtshandeling te stellen, moeten de partijen hun volwaardige wil uiten Inleiding tot het economische recht Contactpersoon: joeri.vananroye@law.kuleuven.be woensdag 10/10/2012 Overeenkomst mogelijk bij aanwezigheid: (Art. 1108 BW) - toestemming - handelingsbekwaamheid - bepaald

Nadere informatie

SYMPOSIUM 20 JAAR RAAP EENHOORN AMERSFOORT 26 MEI 2005 DE VERHOUDING TUSSEN OVERHEID, MARKTWERKING EN PRIVATISERING

SYMPOSIUM 20 JAAR RAAP EENHOORN AMERSFOORT 26 MEI 2005 DE VERHOUDING TUSSEN OVERHEID, MARKTWERKING EN PRIVATISERING SYMPOSIUM 20 JAAR RAAP EENHOORN AMERSFOORT 26 MEI 2005 LEZING OVER DE VERHOUDING TUSSEN OVERHEID, MARKTWERKING EN PRIVATISERING PROF DR J.G.A. VAN MIERLO HOOGLERAAR OPENBARE FINANCIËN FACULTEIT DER ECONOMISCHE

Nadere informatie

Domein D: markt. 1) Nee, de prijs wordt op de markt bepaald door het geheel van vraag en aanbod.

Domein D: markt. 1) Nee, de prijs wordt op de markt bepaald door het geheel van vraag en aanbod. 1) Geef 2 voorbeelden van variabele kosten. 2) Noem 2 voorbeelden van vaste (=constante) kosten. 3) Geef de omschrijving van marginale kosten. 4) Noem de 4 (macro-economische) productiefactoren. 5) Hoe

Nadere informatie

3.2 De wereld van transacties

3.2 De wereld van transacties 3.2 De wereld van transacties Voorbeeld: Henk gaat een brommer kopen. Hij heeft hiervoor twee mogelijkheden: 1) Hij koopt een tweedehands brommer via Marktplaats.nl; 2) Hij koopt een tweedehands brommer

Nadere informatie

Toelichtingen bij enkele begrippen uit de wet marktpraktijken. Bescherming van de consument bv: onrechtmatige bedingen, prijsaanduiding

Toelichtingen bij enkele begrippen uit de wet marktpraktijken. Bescherming van de consument bv: onrechtmatige bedingen, prijsaanduiding Consumentenrecht Toelichtingen bij enkele begrippen uit de wet marktpraktijken Doelstelling van de wet Bescherming van de consument bv: onrechtmatige bedingen, prijsaanduiding Bescherming van de eerlijke

Nadere informatie

TOEGANG, SELECTIE & DISCRIMINATIE

TOEGANG, SELECTIE & DISCRIMINATIE TOEGANG, SELECTIE & DISCRIMINATIE STUDIE TOEGANG, SELECTIE & DISCRIMINATIE INZAKE WONINGHUUR OVERZICHT RAPPORT Summier overzicht van bestaande wetgeving die met dit thema verband houdt en de daaruit voortvloeiende

Nadere informatie

Kick-off voor presidia

Kick-off voor presidia Kick-off voor presidia 13.05.2014 JURIDISCH STATUUT EN AANSPRAKELIJKHEID VAN EEN STUDENTENVERENIGING Stad Antwerpen/ juridische dienst Inhoud 1. Feitelijke vereniging vs. vzw 2. Aansprakelijkheid feitelijke

Nadere informatie

Uitgebreide samenvatting

Uitgebreide samenvatting Uitgebreide samenvatting Bereik van het onderzoek De Nederlandse minister van Economische Zaken heeft een voorstel gedaan om het huidig toegepaste systeem van juridische splitsing van energiedistributiebedrijven

Nadere informatie

BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE

BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE eric.degryse@simontbraun.eu I. OCTROOIWETGEVING : België Wetboek van economisch recht, 19 April 2014, Boek XI, "Intellectuele eigendom, titel 1, Uitvindingsoctrooien

Nadere informatie

Recht week 1 15-4-2013

Recht week 1 15-4-2013 Recht week 1 15-4-2013 Intellectueel eigendomsrecht * Uitsluitend recht van de mens op de producten van zijn denkarbeid * Geestelijk eigendom (want gaat over wat je denkt, eigenaar van eigen ideen) * een

Nadere informatie

DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening

DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening 1 INHOUD PRESENTATIE I. Belgisch drugbeleid II. O.M. en problematisch druggebruik III.De rechtbank en problematisch

Nadere informatie

1 Aanbodfunctie. 2 Afschrijvingskosten Asymmetrische 3 informatie

1 Aanbodfunctie. 2 Afschrijvingskosten Asymmetrische 3 informatie 1 Aanbodfunctie 2 Afschrijvingskosten Asymmetrische 3 informatie Het verband tussen prijs een aangeboden hoeveelheid kun je weergeven met een vergelijking: de aanbodfunctie. De jaarlijkse waardevermindering

Nadere informatie

Pakket 5: auteursrechten

Pakket 5: auteursrechten Pakket 5: auteursrechten Inhoud 5. PAKKET 5: AUTEURSRECHTEN ENZ. 5.1 Eindtermen voor het lager onderwijs 3 5.2 Eindtermen voor het secundair onderwijs 4 5.3 Doelen 5 5.4 Links 6 5.5 Tip voor de leerkracht

Nadere informatie

BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE VERMOGENSRECHTELIJKE RELATIES TUSSEN ECHTGENOTEN

BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE VERMOGENSRECHTELIJKE RELATIES TUSSEN ECHTGENOTEN BEGINSELEN VAN EUROPEES FAMILIERECHT BETREFFENDE VERMOGENSRECHTELIJKE RELATIES TUSSEN ECHTGENOTEN PREAMBULE Erkennende dat ondanks de bestaande verschillen in de nationale familierechten er evenwel een

Nadere informatie

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst 4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst De arbeidsvoorwaarden van veel werknemers zijn vastgelegd in een collectieve arbeidsovereenkomst. Dit is een overeenkomst die per bedrijf of bedrijfstak wordt afgesloten

Nadere informatie

GEDRAGSCODE EN ETHISCHE CODE RICHTLIJN OVER GESCHENKEN EN AMUSEMENT

GEDRAGSCODE EN ETHISCHE CODE RICHTLIJN OVER GESCHENKEN EN AMUSEMENT GEDRAGSCODE EN ETHISCHE CODE RICHTLIJN OVER GESCHENKEN EN AMUSEMENT RICHTLIJN OVER GESCHENKEN EN AMUSEMENT Het aanbieden of ontvangen van relatiegeschenken en amusement is vaak een geschikte manier voor

Nadere informatie

4h economie module 5 samenwerken en onderhandelen

4h economie module 5 samenwerken en onderhandelen 4h economie module 5 samenwerken en onderhandelen Vb. werknemers en werkgevers CAO-onderhandelingen via vakbonden Stel: vakbond van werknemers eist arbeidstijdverkorting van 4 uur per week; van 40 uur

Nadere informatie

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven:

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven: Pagina B 1 Samenvatting inleidende les ethiek 8/02/06 ETHIEK. Filosofie is denken, hard nadenken over vanalles en nog wat, en hoort eigenlijk bij ethiek. Ethiek zelf kan me ook een beetje vergelijken met

Nadere informatie

De uitbreiding van de bescherming van de verzekeringsnemer-consument dankzij de nieuwe Wet Verzekeringen van 4 april 2014

De uitbreiding van de bescherming van de verzekeringsnemer-consument dankzij de nieuwe Wet Verzekeringen van 4 april 2014 De uitbreiding van de bescherming van de verzekeringsnemer-consument dankzij de nieuwe Wet Verzekeringen van 4 april 2014 FORUM ADVOCATEN BVBA Nassaustraat 37-41 2000 Antwerpen T 03 369 95 65 F 03 369

Nadere informatie

Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox

Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox Arnhem, 10 oktober 2011 Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox Marijke Van kan Partner / Merken- en modellengemachtigde AOMB octrooi- en merkenbureau Agenda Beschermen van ideeën, innovatie

Nadere informatie

GEHEIMHOUDINGSOVEREENKOMST OVERNAME

GEHEIMHOUDINGSOVEREENKOMST OVERNAME 1 Een geheimhoudingsovereenkomst wordt ook wel geheimhoudingsverklaring of Non Disclosure Agreement (NDA) genoemd). Dit kan u best afsluiten als u verkoper bent bij een bedrijfsovername en u de identiteit

Nadere informatie

MATERIE BEVOEGDHEID TOEPASSELIJK RECHT EXEQUATUR EXTRA Bestaan en afwezigheid Boek blz. 420 Art. 41 WbIPR Art. 39 WbIPR Boek blz.

MATERIE BEVOEGDHEID TOEPASSELIJK RECHT EXEQUATUR EXTRA Bestaan en afwezigheid Boek blz. 420 Art. 41 WbIPR Art. 39 WbIPR Boek blz. Bestaan en afwezigheid Boek blz. 420 Art. 41 Art. 39 Boek blz. 419 Naam Art. 36 Art. 37 - vaststelling Art. 39 Boek blz. 426 Art. 38 - verandering Staat en bekwaamheid Art. 3, Art. 32 Art. 34 Art. 39 Boek

Nadere informatie

Bureau M.F.J Bockstael - 2016. Het auteursrecht is het recht dat een auteur heeft op zijn werk. De auteur beschikt over twee soorten rechten:

Bureau M.F.J Bockstael - 2016. Het auteursrecht is het recht dat een auteur heeft op zijn werk. De auteur beschikt over twee soorten rechten: Het auteursrecht is het recht dat een auteur heeft op zijn werk. De auteur beschikt over twee soorten rechten: - vermogensrechten - morele rechten De vermogensrechten (economische rechten) geven de auteur

Nadere informatie

1.1 Elke generatie kiest opnieuw

1.1 Elke generatie kiest opnieuw 1.1 Elke generatie kiest opnieuw Op elk moment in je leven moet je keuzes maken: De keuze naar welke middelbare school je gaat; De keuze waar je op vakantie gaat; De keuze waar je gaat wonen als je het

Nadere informatie

SONOS EUROPE B.V. LICENTIEOVEREENKOMST EN BEPERKTE GARANTIE 1. VERLENING VAN LICENTIE

SONOS EUROPE B.V. LICENTIEOVEREENKOMST EN BEPERKTE GARANTIE 1. VERLENING VAN LICENTIE SONOS EUROPE B.V. LICENTIEOVEREENKOMST EN BEPERKTE GARANTIE LEES DE VOORWAARDEN VAN DEZE LICENTIEOVEREENKOMST EN BEPERKTE GARANTIE ("OVEREENKOMST") ZORGVULDIG DOOR. DEZE VOORWAARDEN BEPALEN HOE DE SOFTWARE

Nadere informatie

De bouwstenen van een geglobaliseerde economie

De bouwstenen van een geglobaliseerde economie De bouwstenen van een geglobaliseerde economie BTC Informatiecyclus Lodewijk Smets (KUL, UA) Overzicht KISS: de gesloten economie economische kringloop met huishoudens en ondernemingen Arbeidsverdeling

Nadere informatie

VRB-0116. Bijzondere voorwaarden bij uw VERHAALSRECHTS- HULPVERZEKERING MOTORRIJTUIG

VRB-0116. Bijzondere voorwaarden bij uw VERHAALSRECHTS- HULPVERZEKERING MOTORRIJTUIG VRB-0116 Bijzondere voorwaarden bij uw VERHAALSRECHTS- HULPVERZEKERING MOTORRIJTUIG 1 INHOUDSOPGAVE WAAROM DEZE VOORWAARDEN BELANGRIJK VOOR U ZIJN 3 MIJN VERZEKERING 1. Wat verzeker ik met de Verhaalsrechtshulpverzekering

Nadere informatie

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Hulp voor uitvinders Pag. 1 Pag. 2 Pag. 3 Pag. 4 Pag. 5 Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Bescherm uw ideeën Wanneer u

Nadere informatie

Economie Module 3 H1 & H2

Economie Module 3 H1 & H2 Module 3 H1 & H2 Hoofdstuk 1 1.1 - Markt, marktstructuur en marktvorm De markt is het geheel van factoren waaronder vragers en aanbieders elkaar ontmoeten en producten verhandelen. Er zijn twee soorten:

Nadere informatie

VEILIGHEID EN AUTEURSRECHT een handleiding voor overheid en bedrijven

VEILIGHEID EN AUTEURSRECHT een handleiding voor overheid en bedrijven VEILIGHEID EN AUTEURSRECHT een handleiding voor overheid en bedrijven INTRODUCTIE Mensen die muziek maken zijn, net als in iedere andere bedrijfstak, afhankelijk van een redelijke vergoeding voor hun creativiteit

Nadere informatie

I VERBINTENISSENRECHT 17

I VERBINTENISSENRECHT 17 I VERBINTENISSENRECHT 17 1 Inleiding in het recht 19 1.1 Inleiding 19 1.2 Recht en rechtsbronnen 20 1.2.1 Wetten 20 1.2.2 Verdragen 21 1.2.3 Jurisprudentie 22 1.2.4 Het gewoonterecht 23 1.3 Privaatrecht

Nadere informatie

Samenvatting. Kort overzicht. Kartels

Samenvatting. Kort overzicht. Kartels Samenvatting Kort overzicht Dit proefschrift gaat over de economische theorie van kartels. Er is sprake van een kartel wanneer een aantal bedrijven, expliciet of stilzwijgend, afspreekt om de prijs te

Nadere informatie

Jurisprudentie contractenrecht

Jurisprudentie contractenrecht Jurisprudentie contractenrecht W.L. Valk senior raadsheer Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden senior onderzoeker Radboud Universiteit Programma Twee arresten van de Hoge Raad: HR 12 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3593

Nadere informatie

MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE

MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE MINISTERIE VAN HANDEL EN INDUSTRIE VRAGEN OVER MEDEDINGING CONTACT INFORMATIE: Telefoon: 402080 of 402339 tst. 1080 Fax: 404834 E-mail: juridischezaken@yahoo.com Paramaribo, december 2011 Ministerie van

Nadere informatie

De Bibliotheek Handelsrecht Larcier... Voorwoord bij de Reeks Vennootschaps- en Financieel Recht... Afdeling 1. Begrip due diligence...

De Bibliotheek Handelsrecht Larcier... Voorwoord bij de Reeks Vennootschaps- en Financieel Recht... Afdeling 1. Begrip due diligence... v De Bibliotheek Handelsrecht Larcier................................. Voorwoord bij de Reeks Vennootschaps- en Financieel Recht.............. i iii HOOFDSTUK I. HET BEGRIP DUE DILIGENCE, INLEIDING EN

Nadere informatie

Kanaal- en schoorsteenarrest

Kanaal- en schoorsteenarrest Kanaal- en schoorsteenarrest 1. INSTRUCTIES... 2 2. SCHOORSTEENARREST... 2 A. FEITEN... 2 B. FEITENRECHTER... 2 C. MIDDELEN... 2 D. OORDEEL CASSATIE... 2 3. KANAALARREST... 3 A. FEITEN... 3 B. FEITENRECHTER...

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Juridische aspecten verbonden aan import van led verlichting, armaturen en onderdelen

Juridische aspecten verbonden aan import van led verlichting, armaturen en onderdelen Juridische aspecten verbonden aan import van led verlichting, armaturen en onderdelen Mr. Thomas Goethals President Kennedypark 4A 8500 Kortrijk Tel.: 056/22.29.01 Fax: 056/22.29.02 IMPORT Aankoop Productie

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

HOE INNOVATIEF SAMENWERKEN VORMGEVEN?

HOE INNOVATIEF SAMENWERKEN VORMGEVEN? HOE INNOVATIEF SAMENWERKEN VORMGEVEN? De kunst van innovatie Lieve Jacobs 15 juni 2010 CoopConsult is een initiatief van Op de agenda vandaag...... NIET Een hapklare handleiding voor concrete samenwerking

Nadere informatie

N.V. Univé Schade. Speciaal Reglement RBV-B2. Voorwaarden Rechtshulp Verkeer. Inhoudsopgave

N.V. Univé Schade. Speciaal Reglement RBV-B2. Voorwaarden Rechtshulp Verkeer. Inhoudsopgave N.V. Univé Schade Speciaal Reglement RBV-B2 Voorwaarden Rechtshulp Verkeer We leggen de onderstreepte woorden achterin de voorwaarden uit, bij Wat bedoelen wij met. Deze voorwaarden gelden samen met het

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

1. Betalings- en algemene voorwaarden inspearit

1. Betalings- en algemene voorwaarden inspearit 1. Betalings- en algemene voorwaarden inspearit De facturering vindt plaats per periode van 4 weken op basis van daadwerkelijk bestede uren. De betalingstermijn die inspearit hanteert is 30 dagen. 1. Uitvoering

Nadere informatie

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa 1 maximumscore 4 Het verrichten van flexibele arbeid kan een voorbeeld zijn van positieverwerving als de eigen keuze van de jongeren uitgaat naar flexibele arbeid in

Nadere informatie

1.1.2. Ook als u alleen cashbetalingen ontvangt. 1.1.3. Aangewezen voor bestelbon/contract

1.1.2. Ook als u alleen cashbetalingen ontvangt. 1.1.3. Aangewezen voor bestelbon/contract de rekening op te sturen en die uiteindelijk niet betaald geraakt? En misschien verzorgt de restauranthouder ook feestjes voor bedrijven, jubileums, communies of zelfs huwelijksfeesten. Het zou niet de

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord... v. Hoofdstuk I. De toetsing van sancties door de rechter: algemeen kader Beatrix Vanlerberghe... 1

INHOUD. Voorwoord... v. Hoofdstuk I. De toetsing van sancties door de rechter: algemeen kader Beatrix Vanlerberghe... 1 INHOUD Voorwoord............................................................ v Hoofdstuk I. De toetsing van sancties door de rechter: algemeen kader Beatrix Vanlerberghe............................................

Nadere informatie

Corporate Governance Charter

Corporate Governance Charter Corporate Governance Charter Dealing Code Hoofdstuk Twee Euronav Corporate Governance Charter December 2005 13 1. Inleiding Op 9 december 2004 werd de Belgische Corporate Governance Code door de Belgische

Nadere informatie

Ondernemen is risico's durven nemen

Ondernemen is risico's durven nemen D&O Plan Ondernemen is risico's durven nemen 3 Een gewone beleidshandeling kan morgen zware gevolgen hebben. D&O Plan springt in de bres voor u. Allianz - D&O Plan Ondernemen is risico's durven nemen Een

Nadere informatie

De Algemene Voorwaarden van Ontwerpburo Lichting98

De Algemene Voorwaarden van Ontwerpburo Lichting98 De Algemene Voorwaarden van Ontwerpburo Lichting98 De Algemene Voorwaarden van Ontwerpburo Lichting98 zijn van toepassing op de totstandkoming, de inhoud en de nakoming van alle tussen de opdrachtgever

Nadere informatie

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht)

ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) ECHTSCHEIDINGEN KENNEN GEEN GRENZEN (regels van internationaal privaat recht) Steeds meer worden we in de rechtspraktijk geconfronteerd met internationale echtscheidingen op basis van de volgende elementen:

Nadere informatie

Team IE & ICT. www.dehaanlaw.nl

Team IE & ICT. www.dehaanlaw.nl Team IE & ICT www.dehaanlaw.nl De Haan team intellectuele eigendom, internet, E-commerce en ICT-recht Intellectuele eigendom, internet, E-commerce en ICT-recht zijn verwante rechtsgebieden met een heel

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 600 bezoekers (2.800 2.200) 2 maximumscore

Nadere informatie

Productwijzer individuele Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV)

Productwijzer individuele Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) Productwijzer individuele Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) In deze productwijzer vindt u belangrijke algemene informatie over de Individuele arbeidsongeschiktheidsverzekering. U leest wat dit voor

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Software en continuïteit

Software en continuïteit Software en continuïteit Jaarvergadering Orde van Advocaten 25 september 2009 Presentatie van de Vereniging Informaticarecht Advocaten (VIRA) Polo G. van der Putt, voorzitter VIRA Agenda VIRA Wat is (de

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN. Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013

HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN. Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013 HET FONDS MEDISCHE ONGEVALLEN Jo DE COCK Administrateur-generaal RIZIV KVK 18 juni 2013 OVERZICHT Wanneer werd het Fonds opgericht? Waarom werd het Fonds opgericht? Huidige situatie Bijzonderheden en doelstellingen

Nadere informatie

1.1 In deze Voorwaarden hebben de volgende termen de volgende betekenis, tenzij uit de context duidelijk anders blijkt:

1.1 In deze Voorwaarden hebben de volgende termen de volgende betekenis, tenzij uit de context duidelijk anders blijkt: Algemene Voorwaarden van Prettig Lezen 1. Definities 1.1 In deze Voorwaarden hebben de volgende termen de volgende betekenis, tenzij uit de context duidelijk anders blijkt: Overeenkomst: Cliënten: De Overeenkomst

Nadere informatie

I. Vraag en aanbod. Grafisch denken over micro-economische onderwerpen 1 / 6. fig. 1a. fig. 1c. fig. 1b P 4 P 1 P 2 P 3. Q a Q 1 Q 2.

I. Vraag en aanbod. Grafisch denken over micro-economische onderwerpen 1 / 6. fig. 1a. fig. 1c. fig. 1b P 4 P 1 P 2 P 3. Q a Q 1 Q 2. 1 / 6 I. Vraag en aanbod 1 2 fig. 1a 1 2 fig. 1b 4 4 e fig. 1c f _hoog _evenwicht _laag Q 1 Q 2 Qv Figuur 1 laat een collectieve vraaglijn zien. Een punt op de lijn geeft een bepaalde combinatie van de

Nadere informatie

Inkomstenbelasting. Academiejaar 2009-2010 samenvatting syllabus - Jeroen De Mets 1

Inkomstenbelasting. Academiejaar 2009-2010 samenvatting syllabus - Jeroen De Mets 1 Inkomstenbelasting Academiejaar 2009-2010 samenvatting syllabus - Jeroen De Mets 1 1. Inleiding A. Begrippen Definitie fiscaal recht 1 Algemeen begrip van de belasting Definitie Cassatie (+gemeenschappen/gewesten)

Nadere informatie

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën Euronext.liffe Inleiding Optiestrategieën Vooraf De inhoud van dit document is uitsluitend educatief van karakter. Voor advies dient u contact op te nemen met uw bank of broker. Het is verstandig alvorens

Nadere informatie

Mededingingsrecht bij licentiecontracten: a devil in disguise or a girl s next best FRAND? Joost Fanoy BK seminar 3 oktober 2013

Mededingingsrecht bij licentiecontracten: a devil in disguise or a girl s next best FRAND? Joost Fanoy BK seminar 3 oktober 2013 Mededingingsrecht bij licentiecontracten: a devil in disguise or a girl s next best FRAND? Joost Fanoy BK seminar 3 oktober 2013 Programma Inleiding mededingingsrecht Groepsvrijstellingverordening Technologieoverdracht

Nadere informatie

Marktwerking in de zorg. Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine

Marktwerking in de zorg. Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine Marktwerking in de zorg Prof Ruud ter Meulen Director Centre for Ethics in Medicine Inhoud Wat is marktwerking? Gezondheidszorg: een imperfecte markt Privatisering van de zorg Zorgen over de markt What

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Aandachtspunten bij de aannemingsovereenkomst

UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Aandachtspunten bij de aannemingsovereenkomst UITVOEREN VAN WERKEN IN BELGIE Aandachtspunten bij de aannemingsovereenkomst NKVK 13 oktober 2015 Lore Derdeyn Overzicht 1. Bewijs van de aannemingsovereenkomst 2. Belangrijke clausules van de aannemingsovereenkomst

Nadere informatie

Het Vijfkrachtenmodel van Porter

Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het Vijfkrachtenmodel van Porter (een concurrentieanalyse en de mate van concurrentie binnen een bedrijfstak) 1 Het Vijfkrachtenmodel van Porter Het vijfkrachtenmodel is een strategisch model wat de aantrekkelijkheid

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak Economie vwo, tweede tijdvak (2014). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie

De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN. Categorie Vraag & Antwoord

De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN. Categorie Vraag & Antwoord Categorie Vraag & Antwoord De wensen van mensen zijn onbegrensd. Hoe noemen we in de economie deze wensen? BEHOEFTEN Er zijn te weinig middelen om in alle behoeften te kunnen voorzien. Hoe heet dit verschijnsel?

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Aandelenopties in woord en beeld

Aandelenopties in woord en beeld Aandelenopties in woord en beeld 2 Aandelenopties in woord en beeld 1 In deze brochure gaan we het hebben over aandelenopties zoals die worden verhandeld op de optiebeurs van Euronext. Maar wat zijn dat

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Laatste wijziging: 3 juni 2010 (Blad 1 van 6)

Algemene Voorwaarden Laatste wijziging: 3 juni 2010 (Blad 1 van 6) (Blad 1 van 6) Artikel 1: Definities 1, De organisatie : Stichting Tilburg University Cantus Heuvelring 102 5038 CL Tilburg Nederland 2, De bezoeker : Iedere persoon die op enige wijze, direct of indirect

Nadere informatie

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw?

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Q&A Octrooien op planteigenschappen 1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Als het Europees Octrooi Bureau een patent verleent,

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... Concurrentie Zeehavens beconcurreren elkaar om lading en omzet. In beginsel is dat vanuit economisch perspectief een gezond uitgangspunt. Concurrentie leidt in goed werkende markten tot

Nadere informatie

Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders

Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders DE BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID De persoon die schade aan iemand anders veroorzaakt, is verplicht die te herstellen. Hierbij wordt een onderscheid

Nadere informatie

1. Doelstellingen en in het bijzonder de klemtoon op consumentenbescherming 2. Moet dit evolueren naar een recht op verzekering?

1. Doelstellingen en in het bijzonder de klemtoon op consumentenbescherming 2. Moet dit evolueren naar een recht op verzekering? 1 Wet Wet betreffende de Verzekeringen dd. 4 april 2014, B.S. 30 april 2014 In werking getreden op 1 november 2014 In snelheid gepakt. Ondanks negatief advies Commissie voor Verzekeringen en negatieve

Nadere informatie

Inhoud. Recht en Informatica HC5: Reactie van consument. Juridische bescherming DRM. Reakties wetgever. Auteursrecht onder druk: Reactie producenten

Inhoud. Recht en Informatica HC5: Reactie van consument. Juridische bescherming DRM. Reakties wetgever. Auteursrecht onder druk: Reactie producenten Recht en Informatica HC5: Intellectuele eigendom (2) Henry Prakken 18 mei 2015 Inhoud Auteursrecht: reacties op technische ontwikkelingen: Digital Rights Management Heffingen Creative Commons licenties

Nadere informatie

Toelichting Algemene Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering voor Bedrijven

Toelichting Algemene Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering voor Bedrijven Toelichting Algemene Voorwaarden Aansprakelijkheidsverzekering voor Bedrijven Deze toelichting maakt onderdeel uit van uw polis. Bewaar deze toelichting dan ook bij uw verzekeringspapieren. De Algemene

Nadere informatie

e-commerce en mededinging Congresmiddag Fashion & IE 12 februari 2015 Martijn van de Hel

e-commerce en mededinging Congresmiddag Fashion & IE 12 februari 2015 Martijn van de Hel e-commerce en mededinging Congresmiddag Fashion & IE 12 februari 2015 Martijn van de Hel Agenda 1. Introductie mededingingsrecht 2. Verbod op concurrentiebeperkende afspraken (kartelverbod) a. Horizontale

Nadere informatie

ir. Adreas Tirez Guest Speaker

ir. Adreas Tirez Guest Speaker ir. Adreas Tirez Guest Speaker Privé of collectief vervoer: de zin van investeringen in openbaar vervoer in een veranderende wereld Andreas Tirez Overzicht Inleiding Kosten auto - trein Wie betaalt wat?

Nadere informatie

Wij nemen de bestellingen via Internet, telefonisch, per post of fax in ontvangst.

Wij nemen de bestellingen via Internet, telefonisch, per post of fax in ontvangst. Algemene Voorwaarden B.A. Uitbating GARAGE 1. Omschrijvingen Klant: natuurlijke en/of rechtspersoon die POWERCONCEPT koopt of gebruikt. Consument: particulier die Producten koopt voor zijn privé-gebruik.

Nadere informatie