Handboek voor de HATTRICK Coach docent I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach II. Trainingsmateriaal voor de cursus VoetbaLLL Coach

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handboek voor de HATTRICK Coach docent I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach II. Trainingsmateriaal voor de cursus VoetbaLLL Coach"

Transcriptie

1 Handboek voor de HATTRICK Coach docent I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach II. Trainingsmateriaal voor de cursus VoetbaLLL Coach Veronika Avila Holger Bienzle Alexandre Labatut Roberta Lo Bianco Tom Mitchell Maren Satke Karim Sefiat Craig Winstanley HATTRICK-Website: Dit project werd medegefinancierd door de Europese Commissie (Referentie: LLP AT-GRUNDTVIG-GMP) Deze publicatie bevat slechts de zienswijze van de auteur. De Commissie is niet verantwoordelijk voor de wijze waarop de informatie wordt gebruikt.

2 Handboek voor de HATTRICK Coach docent: I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach II. Trainingsmateriaal voor de cursus VoetbaLLL Coach Projectcoördinator Wenen / Oostenrijk Auteurs: Veronika Avila Holger Bienzle Alexandre Labatut Roberta Lo Bianco Tom Mitchell Maren Satke Karim Sefiat Craig Winstanley Redacteur: Maren Satke Productie: word up Werbeagentur Uitgever: Unternehmensberatungsgesellschaft mbh Wipplingerstraße 32/23 26, 1010 Wien Unternehmensberatungsgesellschaft mbh Noot van de samenstellers: Het project Hattrick richt zich met name op jonge voetballers van het mannelijke geslacht en hun trainers. Om deze reden is er geen onderscheid gemaakt tussen mannelijke en vrouwelijke aanduidingen in dit document Partners BUPNET Duitsland Centrum voor Europese Studies en Opleidingen Nederland CENTRO STUDI ED INITIATIVE EUROPEO Italië SCOP ADREP Frankrijk Euroinform Bulgarije Doncaster College Het Verenigd Koninkrijk

3 Hattrick Handboek voor de HATTRICK Coach docent I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach II. Trainingsmateriaal voor de cursus VoetbaLLL Coach I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach Introductie HATTRICK: Voetbal opleiding integratie HATTRICK PROJECT doelgroepen en producten De rol van de coach Inhoud en structuur van de cursus HATTRICK Coach Doelstellingen van de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach Algemeen overzicht van trainingsmodules en competenties in de cursus HATTRICK coach De structuur van de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach Betrokkenheid van de coaches in de workshops voor spelers Individuele coaching Voorwaarden voor een succesvolle cursusopzet Voorbeeld: module presentatie van de cursus HATTRICK Coach II. Cursusmateriaal voor VoetbaLLL Coachcursus Cursusactiviteiten in de modules van de HATTRICK Coach-cursus Voordat u verdergaat met het onderwerp Overzicht van de cursusactiviteiten voor de HATTRICK Coach-cursus Praktische spellen die met het voetbalteam kunnen worden uitgevoerd Theorie Teamwerk en team building Leiderschap (L)earn Respect Motivatie Communicatie Conflictbeheer Referenties

4 I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach 1. Introductie Dat sport een educatieve dimensie bezit, is een onbetwistbaar feit. Sport biedt iemand de kans tot harmonieuze ontwikkeling. Sport bevordert educatieve waarden als fair play, opoffering, gelijkheid en samenwerking. Sport is een hulpmiddel voor culturele en educatieve vernieuwing, omdat lichamelijke beweging een persoon in staat stelt om te groeien en zich te ontwikkelen. Sport is een belangrijke factor voor integratie, participatie in het maatschappelijke leven, tolerantie en acceptatie van verschillen en regels respecteren. Sport biedt een kans om te groeien en is een school van het leven die belangrijke waarden en vaardigheden onderricht, zoals: ontwikkeling van het vermogen om in een groep te functioneren, het ontdekken van eigen talenten, meer inzicht in de relatie tussen oorzaak en gevolg, het nemen van beslissingen en dat men zich aan de regels moet houden, maar wel vrij mag en durft te denken. Voetbal is in dat opzicht uniek. Al meer dan een eeuw is het wereldwijd de meest beoefende sport en populair bij alle lagen van de bevolking. De passie voor deze sport wordt gedeeld door mensen overal ter wereld, in het stadion, thuis, op het werk, op de voetbalclub en op straat. De impact die het spelletje heeft op ons dagelijkse leven maakt het een krachtig hulpmiddel bij belangrijke discussies over Een leven Lang Leren (levenslag leren) en integratie. Via het HATTRICK VoetbaLLL Project worden de in voetbal verworven transversale competenties gerealiseerd en systematisch uitgebreid door training en coachingsessies. Het project introduceert de mogelijkheid voor Een leven Lang Leren in voetbalclubs en opent nieuwe wegen naar onderwijs. De strategie van HATTRICK is tweevoudig: 1. Het aanbod van HATTRICK VoetbaLLL Workshops voor voetballers in de leeftijdscategorie van 15 tot 25 jaar. Deze workshops behandelen thema s die specifiek gericht zijn op deze leeftijdsgroep, waaronder speciaal geselecteerde en ontwikkelde activiteiten om de doelstellingen van het HATTRICK project te realiseren. 2. HATTRICK stelt voetbalcoaches in staat om hun spelers te ondersteunen bij het proces van individuele ontwikkeling, Een leven Lang Leren en integratie. Het document Handboek voor de VoetbaLLL Coach / Docent- richt zich op de kwalificatie voor voetbalcoaches in het HATTRICK-project. Deze handleiding is bedoeld voor trainers, docenten en/of personen die voetbalcoaches onderrichten, zodat deze groep in staat is om HATTRICK-workshops te geven en HATTRICK-activiteiten met hun voetbalteam uit te voeren. Dus om ze de mogelijkheid te bieden zich te ontwikkelen als leidsman en steunpunt voor de spelers bij hun verdere integratie en sociale vaardigheden. Dit handboek bevat: Een korte introductie van het HATTRICK-project en zijn doelstellingen (hoofdstuk 2) Informatie over de rol van de coach, als beschreven in de literatuur, m.b.t. de doelstellingen van HATTRICK (hoofdstuk 3). Een overzicht van de inhoud en de structuur van de cursus HAT- TRICK VoetbaLLL Coach en de link naar de VoetbaLLL Workshops (hoofdstuk 0). Een algemeen overzicht van de thematische, voor de cursus HAT- TRICK Coach ontwikkelde modules en een lijst met diverse trainingsactiviteiten die door de coachtrainers wordt aangeboden aan de specifieke doelgroep (= voetbalcoaches). Een voorbeeld van een modulepresentatie van de cursus HATTRICK Coach Een overzicht van de trainingsactiviteiten voor de coachcursus (waaronder activiteiten voor de evaluatie) Een overzicht van praktische activiteiten. Deze zijn toegevoegd aan de toolkit voor spelers, maar kunnen ook nuttig zijn voor voetbalcoaches. 2

5 Theoretische input van de inhoud van iedere module, bestemd voor de coachtrainers of voor gebruik als ondersteunende literatuur. Op de extra CD: Beschrijving van trainingsactiviteiten die de coachtrainers kunnen gebruiken tijdens de cursus Een lijst met activiteiten die door de coachtrainers gebruikt kan worden voor de evaluatie tijdens de cursus HATTRICK Coach. 1. HATTRICK ontwikkelt en toetst voor allochtone voetballers in de leeftijdscategorie van 15 tot 25 jaar VoetbaLLL (Voetbal en Een leven Lang Leren) Workshops, waarin: Transversale door voetbal ontwikkelde vaardigheden zichtbaar worden gemaakt. Wegen naar scholing en training worden (her)opend (dus ook voor hen). De totale maatschappelijke integratie wordt verbeterd. 2. HATTRICK: Voetbal opleiding integratie Het basisidee van HATTRICK is om de potentie die jonge migrantenvoetballers laten zien op het veld te gebruiken voor de (her)intreding in het gewone en het beroepsonderwijs ter verbetering van hun maatschappelijke integratie. HATTRICK streeft naar een systematische uitbreiding van een reeks aan in voetbal verworven en in het beroepsleven noodzakelijke competenties en probeert op deze wijze nieuwe informele wegen te openen naar scholing. Door voetbalclubs te onderzoeken als nieuwe leerplaatsen wil het project kansarme jongeren stimuleren om weer te gaan studeren, om ze zo te helpen bij hun maatschappelijke integratie. 2.1 HATTRICK PROJECT doelgroepen en producten HATTRICK houdt zich bezig met: Jonge allochtonen Jonge mannen met een allochtone achtergrond Andere jonge mannelijke volwassenen met een sociaaleconomische achterstand, weinig opleiding of die uitgesloten dreigen te worden van Een leven Lang Leren. Voetbalcoaches die met deze doelgroep werken 2. Voetbalcoaches moeten een trainingsprogramma volgen, genaamd VoetbaLLL Coach Course waarin zij hun vaardigheden verder ontwikkelen, zodat zij in staat zijn om hun spelers te ondersteunen bij het integratieproces van Een leven Lang Leren. De eerste stap in het trainingsproces van het HATTRICK-project is de betrokkenheid van voetbalcoaches, ze te introduceren met het concept van het HATTRICK-project, ze bekent te maken met de doelen en thema s en ze als deskundigen op het gebied van coaching en samenwerking met voetbalteams bij het project te betrekken. De gekozen thema s voor de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach zijn nauw verbonden met die voor de HATTRICK VoetbaLLL Workshops voor spelers. In de eerste fase van de cursus komen de coaches en de cursusleider een specifiek thema overeen waar zij aan willen werken. Dit thema wordt getraind m.b.t. de structuur van iedere module (zie hoofdstuk 4, pagina 3) De praktische activiteiten in de cursus HATTRICK Coach worden eerst getoetst en vervolgens uitgevoerd met de spelers. Dit is de belangrijkste link tussen de coaches en de kwalificatie van de spelers. Afbeelding 1 geeft een overzicht van het kwalificatieproces in de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach. I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach Het onderzoek naar voetbalclubs als mogelijke nieuwe leerplaatsen vindt plaats aan de hand van een tweevoudige trainingsstrategie: Hoofdstuk 4.3 van dit handboek bevat een gedetailleerde beschrijving van de inhoud en de structuur van de cursus HATTRICK Coach. Zelf- 3

6 I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach 1 Haal de coaches over om deel te nemen aan de coachcursus Laat ze de waarde van de cursus inzien 2 Introductie tot het HATTRICK-trainingsconcept (waaronder kwalificatie voor coaches EN spelers) 3 Beslissing over de competenties waarop de coaches zich tijdens de cursus willen richten A C O A C H E S B C Beslissing over een thema Module 1 Module 2 Module 3 Module 4 Teambuilding 1. Introductie 2. Oefeningen 3. Nabeschouwing 4. Practical activity form the toolkit practising with learners (=coaches) coaches receiving introduction how to deal with this topic with the players Praktische activiteiten met de spelers Afbeelding 1: Procedure voor de cursus HATTRICK Coach è stappen reflectie en leren omgaan met je eigen rol als voetbalcoach zijn een van de belangrijkste onderdelen van de coachcursus. Het volgende hoofdstuk geeft een korte introductie op de rol van een coach als gezien in de literatuur en m.b.t. de HATTRICK-doelstellingen. weerslag zullen vinden in hun dagelijkse leven. Het veld wordt een leerplaats, een plek van groeien en delen, waar de spelers dankzij de hulp van de coach kunnen opgroeien met meer zelfkennis en meer begrip voor anderen. Coaches moeten erop letten dat zij bij de omgang met hun team een balans vinden tussen de technische en de sociale aspecten. Daarom moet er een evenwicht worden gevonden tussen de technische/theoretische en de communicatieve/sociale vaardigheden. De individualiteit van de spelers kan ook een aanwijzing zijn voor culturele en maatschappelijke diversiteit. Dit is omdat de spelers tevens deel uitmaken van een bredere sociaal-culturele omgeving die invloed kan hebben op hun persoonlijkheid en gedrag. Normen en waarden, ideeën over een succesvolle wedstrijd/prestatie, communicatiestijl, voetbal en teamsamenwerking kunnen van persoon tot persoon verschillen. Binnen deze context helpen de coaches het team een nieuwe omgeving te creëren, één die gebruik maakt van de input van alle teamleden en waarin diversiteit wordt geaccepteerd en sprake is van maatschappelijke integratie. Het is belangrijk om te onderstrepen dat het traditionele autoritaire beeld van coaches en directeuren buiten de wereld van het professionele voetbal tot het verleden behoort. De rol van de hedendaagse coach lijkt meer op die van een goede leraar of communicator die in staat is om zijn gevolg op een vrije en onbevangen wijze iets te 3. De rol van de coach De rol van de coach, vooral in de context van de maatschappelijk kansarmen, is zowel die van leraar als van motivator en hij of zij wordt een rolmodel voor de spelers. De coach moet zich zodanig gedragen, dat hij de spelers stimuleert. Hij of zij motiveert de spelers om deel te nemen aan activiteiten op het veld die uiteindelijk hun Afbeelding 2: Wie is de coach? 4

7 leren. De coach van vandaag de dag moet wederzijds respect tonen, vertrouwensrelaties opbouwen met spelers en kunnen omgaan met de sociaal-culturele diversiteit binnen zijn team. Hij/zij kan ook de katalysator zijn voor empowerment en de motivator voor persoonlijke ontwikkeling en integratie in alle segmenten van de maatschappij. Sportmanschap Communicatieve vaardigheden Teamwork en teamspirit Conflictmanagement Zelfmanagement Het HATTRICK-project sluit aan op dit perspectief, d.w.z. de voetbalcoach niet alleen zien als leraar die voetbal onderricht, maar ook als potentieel ondersteuner in het integratieproces en idealiter als een motivator voor jonge spelers, zodat ze de mogelijkheid wordt geboden op Een leven Lang Leren. Maar voetbaltrainers in de lagere amateursklasse zijn meestal aangesteld om hun voetbalervaring en -expertise. Daarom ontberen zij vaak de kwalificaties die nodig zijn om ook op te treden als coach voor Een leven Lang Leren en integratie. Dit is een enorme gemiste kans, omdat jonge mensen vaak geneigd zijn eerder naar hun voetbalcoach te luisteren dan hun leraar op school. De cursus HATTRICK Coach adresseert deze belangrijke doelgroep met het doel ze te kwalificeren, zodat ze voor de spelers van hun team kunnen optreden als Een leven Lang Leren coach. 4. Inhoud en structuur van de cursus HATTRICK Coach 4.1 Doelstellingen van de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach Onderzoek binnen het HATTRICK-partnership heeft geresulteerd in een behoefte analyse waarin de belangrijkste educatieve doelen zijn vastgelegd. De resultaten van interviews met voetbalcoaches, spelers en functionarissen toonden aan dat de coaches zich meer moeten richten op competenties als: Sociale vaardigheden Interculturele vaardigheden Algemene waarden Tijdens de interviews waren de coaches duidelijk over welke trainingen nuttig waren om zich te kunnen voorbereiden op het werken met de doelgroepen. De belangrijkste punten waren: meer inzicht in culturele verschillen en manieren om teamwork te stimuleren. Dit programma komt tegemoet aan de behoeften van de coaches, omdat het ze de kans biedt om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen als leidsman. In de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach worden de competenties verdeeld over 4 trainingsmodules, waarbij iedere module gericht is op een speciaal thema of een specifieke vaardigheid (-> zie p.3 voor een algemeen overzicht van trainingsmodules en competenties). Module 1: Teambuilding & teamwork Module 2: Leiderschap stimuleren Module 3: (L)earn Respect Module 4: Motivatie creëren Iedere module is gericht op het ontwikkelen van specifieke vaardigheden, waaronder het uitwerken van nieuwe ideeën en het nadenken over de rol als coach. In aanvulling op de specifieke competenties, levert iedere module overlappende vaardigheden, zoals communicatieve vaardigheden, werken in groepsverband, respect voor anderen, enz. De cursusleider moet zich er echter wel van bewust zijn dat de coaches uit verschillende sociale milieus afkomstig zijn en niet allemaal over hetzelfde opleidingsniveau beschikken, zodat het voor de één minder moeite kost om onze doelen en identiteit te herkennen dan voor de ander. Alle coaches, ongeacht hun achtergrond of ervaring, zullen profijt hebben van de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach. I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach 5

8 4.2 Algemeen overzicht van trainingsmodules en competenties in de cursus HATTRICK coach Presentatie van het HATTRICK-project geïntegreerd in de eerste module Module nr. 1 Teambuilding en teamwork I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach Doelstelling Methode Leermateriaal/activiteit Leerresultaat voor coaches Overdracht op spelers op het veld professionele leven/ carrière Duur Benodigdheden Het verbeteren van communicatieve vaardigheden Het ontwikkelen van het vermogen de groep en zijn dynamiek te observeren Het stimuleren van zelfreflectie m.b.t. de eigen rol binnen de groep/samenwerken in groepsverband Interactieve groepsessie Actieve participatie, discussie, informele educatie, praktische training 1. Groepsdiscussie: Wat maakt een team goed of slecht? 2. Casestudy over groepsdynamiek/groepsontwikkeling 3. Eggxercise 4. We vullen elkaar aan 5. Papieren torens Begrijpen de verschillende stadia van teambuilding, de dynamiek en de rolverdeling binnen een team Kunnen omgaan met de diversiteit in een team Verkrijgen meer inzicht in de voordelen van teamwork Verkrijgen meer inzicht in de praktische/toegepaste activiteiten ter uitbreiding van de teamontwikkeling Ondersteun de spelers bij hun ontwikkeling tot een goede teamspeler zowel in het voetbalteam als in hun professionele leven Max. 120 min. Informele ruimte, pennen en papier, PowerPoint, schrijfbord, voetbalveld, kegels, shirts, fluitje, kleuren en flip-over. Module nr. 2 Leiderschap stimuleren Doelstelling Methode Het geven van meer inzicht in de verschillende stijlen van leiderschap Het leren omgaan met conflictmanagement Interactieve groepsessies, actieve participatie, brainstorming, focusgroep Forum theater/rollenspel Praktische training 6

9 Leermateriaal/activiteit Leerresultaat voor coaches Overdracht op spelers op het veld professionele leven/ carrière Duur Benodigdheden Module nr. 3 (L)earn Respect Doelstelling Methode Leermateriaal/activiteit 6. Brainstorming: Wat is leiderschap? 7. Presentatie van de filmclip: Remember the Titans, gevolgd door een discussie en vragen 8. Groepsdiscussie over conflictmanagement 9. Verschillende soorten leiderschap 10. Kwaliteiten, kenmerken en rollen van sportleiders 11. Vertrouw mij 12. Workshop over conflicttransformatie 13. Geweldloze conflictoplossing Augusto Boal oppress theater 14. Conflict is.. Leren het belang van communicatie in combinatie met hun rol als leider Leren omgaan met conflictsituaties binnen het team Zijn in staat om verschillende stijlen van leiderschap te onderscheiden, kennen hun eigen stijl en weten hoe ze ermee om moeten gaan Toon de spelers hoe zij effectief kunnen communiceren Leer de spelers vaardigheden m.b.t. conflictenafhandeling in verschillende situaties Laat ze het belang inzien van de regels voor het samen leven en het elkaar respecteren Max. 120 min. Informele ruimte, pennen en papier, flip-over, videoscherm, projector, laptop, filmclip, voetbalveld, ballen. Het ontwikkelen van interculturele competenties en het gebruik van diversiteit als een leermogelijkheid voor het team. Interactieve groepsessie, actieve participatie, focusgroep, praktische training, kleine werkgroep, (na)bespreking 15. Groepsdiscussie over culturele verschillen in normen/waarden en gedrag gekoppeld aan de term respect 16. Casestudies respect verdienen 17. Focusgroep over (L)earn Respect 18. Check uw stereotypen 19. Vertegenwoordigt u een cultuurtype? Ontdek uw cultuurtype 20. Dezelfde stijl verschillende cultuur 21. Waardecapaciteit 22. Ontdek het potentieel van diversiteit 23. Crossculturele betekenis 24. Interculturele simulatie voor HATTRICK VoetbaLLL Coaches I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach 7

10 Leerresultaat voor coaches Overdracht op spelers op het veld professionele leven/ carrière Duur Benodigdheden Worden zich bewust van de culturele verschillen Kennen de verschillende betekenis van respect in de verschillende culturen Definiëren een algemeen concept van respect Tonen respect voor andere culturen en gedragingen Ondersteun de spelers in het opkomende besef en begrip voor verschillende culturen en gedragingen Help de spelers bij de integratie in het team, op het veld, in het dagelijkse leven Max. 120 minuten Informele ruimte, pennen en papier, flip-over, projector, laptop, PowerPoint, voetbalveld, 2 ballen, 8 hordes, 2 draden Module nr. 4 Motivatie creëren I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach Doelstelling Methode Leermateriaal/activiteit Leerresultaat voor coaches Overdracht op spelers op het veld professionele leven/ carrière Duur Benodigdheden Het ontwikkelen van coachingvaardigheden om de coach voor te bereiden op zijn rol als medeleraar voor volwassenen Ontwikkelen en leveren strategieën om de spelers tot leren te motiveren Interactieve groepsessie, actieve participatie, discussie, reflectie, praktische training 25. Motivatie (creëren) 26. Hoe analyseren wij de verschillende motivaties van spelers? 27. Strategieën vinden Hoe verbetert een coach de motivatie van spelers 28. Visualisatie Kennen de strategieën voor motivatie en weten deze te gebruiken in trainingssituaties met hun voetbalteam Begrijpen het belang van persoonlijke ontwikkeling, voor zich zelf en voor hun spelers Wees een goed rolmodel voor uw spelers en het benadruk het belang van hun persoonlijke acties, zelfontwikkeling en leerproces voor hun persoonlijke en professionele dagelijkse leven- Spelers realiseren zich dat zij van een studie kunnen profiteren. Help spelers bij het ontwikkelen en overdragen van eigenwaarde en zelfmanagement Toon ze dat zij doelen kunnen bereiken en zowel succesvol kunnen zijn in voetbal als in hun werk leven Max. 120 minuten Informele ruimtes, voetbalveld, ballen, flip-over, pennen en papier 8

11 4.3 De structuur van de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach 4.4 Betrokkenheid van de coaches in de workshops voor spelers De structuur van de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach bestaat uit 4 modules. Iedere module richt zich op een specifiek thema (4.1) of competentie (of een combinatie van vaardigheden) en is onderverdeeld in een meer op de inhoud georiënteerde leersessie en een praktische trainingsessie, zodat de deelnemende coaches een compleet inzicht krijgen van het programma. De cursusleider volgt tijdens de uitvoering van de cursus HATTRICK Coach de volgende structuur bij de presentatie van de modules: 1. Introductie 2. Trainingsactiviteiten 3. Reflectie 4. Praktische activiteiten 5. Reflectie 6. Evaluatie In hoofdstuk 5 vindt u een voorbeeld van een modulepresentatie. Iedere module streeft naar het ontwikkelen van specifieke competenties m.b.v. verschillende methoden, zoals casestudies, focusgroepen, discussies en brainstorming. Dit zijn actieve methoden in lijn met de hoofddoelstellingen van de cursus, waaronder de ontwikkeling van nieuwe ideeën en beschouwingen over de rol als coach. Meer informatie over deze methoden vindt u in de toolkit voor spelers. De modules eindigen met een praktische sessie op het veld, waar de coaches de nieuw verworven vaardigheden zullen toetsen. De praktische activiteiten bij de toolkit van de spelers inbegrepen. Er is een relatie tussen de thema s die behandeld worden in de VoetbaLLL Workshops en die van de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach. De inhoud van coachcursus kan met de spelers op het veld worden geoefend d.m.v. activiteiten die bij de toolkit voor de spelers zijn inbegrepen. De volgende schematische weergave illustreert dat de link (het verbeteren van de competenties van een speler) tussen de modules voor coaches en de VoetbaLLL Workshops voor spelers de praktijk is. De coaches werken, nadat zij de cursus HATTRICK VoetbaLLL Coach hebben voltooid, samen met de spelers in de VoetbaLLL Workshops, waar zij de opgedane kennis in praktijk brengen en vervolgens een sessie uitvoeren die gericht is op de meest relevante competenties die de spelers zich eigen moeten maken. Modules Cursus Football Coach Leiderschap stimuleren (M2) Motivatie creëren (M4) (L)earn Respect (M3) Teambuilding (M1) Geoefend Geoefend Geoefend VoetbaLLL Workshops Zelfmanagement Zelfmotivatie Interculturele competenties (L)earn Respect Fair play Communication skills Teamwork, Teambuilding I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach Er zijn twee momenten waarop de praktische activiteiten met het team op het veld kunnen worden uitgevoerd: a) Tijdens de coachcursus b) Tijdens de reguliere training met het team HATTRICK biedt in aanvulling op de cursusmodules individuele coachingsessies voor voetbaltrainers (4.5). Afbeelding 3: Voorbeeld link tussen de cursus VoetbaLLL Coach en de VoetbaLLL Workshop in het HATTRICK-project 9

12 I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach 4.5 Individuele coaching HATTRICK biedt in aanvulling op de cursusmodules de mogelijkheid tot individuele coachingsessies voor voetbaltrainers. Deze sessies kunnen worden benut om de individuele uitdagingen te bespreken waar de voetbalcoaches in de dagelijkse werkzaamheden met hun team mee worden geconfronteerd. Als boven vermeld (4.3) zouden voetbalcoaches diverse activiteiten moeten oefenen met hun team. De individuele sessies bieden de coaches de mogelijkheid om hun ervaringen te bespreken met het toetsen van teamoefeningen en feedback te geven aan de cursusleider. 4.6 Voorwaarden voor een succesvolle cursusopzet Interactief Zorg voor een interactieve opzet om formele lessen en passief luisteren te vermijden. Het is belangrijk om de spelers te stimuleren na te denken over hun ervaring. Het aanmoedigen van nieuwe ideeën en gedachten is een belangrijke oefening. Zelfreflectie over de rol van de coach als trainer De cursus richt zich op het stimuleren van zelfreflectie bij coaches over hun rol als trainer en benadrukt het educatieve proces en het begrip voor de verdere ontwikkeling van hun positie als rolmodel voor hun spelers. Op het veld en in een grote informele ruimte Het is belangrijk om voor de coaches een sfeer te creëren die past bij het informele karakter van het leerproces. Theoretische elementen worden geminimaliseerd en in plaats daarvan concentreren we ons op dynamische activiteiten. Er zijn enkele oefeningen en activiteiten op het veld die de coaches in staat stellen om wat zij hebben geleerd in praktijk te brengen. Links naar praktische aspecten van het coachwerk Alle thema s zijn gekoppeld aan het praktische aspect van coaching, zodat het vermogen van de coaches om de educatieve waarden over te dragen d.m.v. praktische activiteiten wordt ontwikkeld. Door erkenning van deze link zullen zij in uiteindelijk staat zijn hun vaardigheden in het begeleiden van spelers uit de doelgroep te verbeteren. Coaches moeten het gevoel hebben dat zij kunnen profiteren van hun deelname aan de workshop en hun waardevolle vaardigheden verbeteren. Maak gebruik van de expertises van de coach De coaches zijn eigenlijk de hoofdrolspelers van de cursus, die gericht is op hun ervaring. Zij komen met de concrete situaties die met anderen worden gedeeld. Het is belangrijk dat de ervaring van de coach(es) in het omgaan met echte situaties (dus niet alleen theorie) in de cursus wordt geïntegreerd. De ervaringen van coaches moeten ten volle worden benut als een belangrijke hulpbron die de basis vormt van de cursus. Praktische training met het team Iedere module van de cursus voorziet in een praktische sessie, waarin de coaches de mogelijkheid hebben om enkele oefeningen uit de modules in praktijk te brengen met hun spelers. De praktische activiteiten worden tijdens de modules geïntroduceerd en kunnen met een paar spelers of met de deelnemers van de groep (de coaches zelf) worden getoetst. Het is een soort huiswerk voor de coaches om deze activiteiten opnieuw te oefenen, maar dan tijdens de reguliere training met hun team - los van de cursus HAT- TRICK VoetbaLLL Coach. Hun ervaringen kunnen vervolgens worden besproken tijdens de individuele coachinglessen of in de volgende cursusmodule. Het is een mogelijkheid om te toetsen wat zij hebben geleerd voordat de HATTRICK VoetbaLLL Workshops starten. Een module duurt ongeveer 2 uur Voor iedere module staat een maximale tijd van 2 uur, wisselend tussen binnenactiviteiten (discussies, focusgroepen, reflecties en films) en buitenactiviteiten (praktische activiteiten). Deze tijd is inclusief een evaluatieoefening. Deze activiteit hangt af van de soort en het aantal deelnemende coaches. 10

13 Iedere module eindigt met een evaluatie Een evaluatie aan het einde van iedere module is een belangrijk hulpmiddel om de besproken thema s nogmaals te analyseren en te zien wat de coaches hebben geleerd. Het is tevens een goede manier om hun progressie bij te houden. 5. Voorbeeld: module presentatie van de cursus HATTRICK Coach Als beschreven in 4.3, moet bij de uitvoering van een module van de cursus HATTRICK Coach de volgende structuur worden aangehouden: 1. Introductie 2. Trainingsactiviteiten 3. Reflectie 4. Praktische activiteiten 5. Reflectie 6. Evaluatie De volgende tabel geeft een overzicht van een mogelijke procedure voor een module. De auteurs van deze handboeken willen beklemtonen dat dit de ideale structuur is van een trainingsmodule. In een echte trainingsituatie kunnen er zich omstandigheden voordoen die invloed hebben op de mogelijkheden van de cursusleider. De trainingsopzet kan van situatie tot situatie verschillen en is in grote mate afhankelijk van de groep en/of de coaches. Het is uiteraard aan de cursusleider om de tijd/duur en de inhoud van de oefeningen te bepalen, afhankelijk van de groep, hun behoeften en de trainingscondities. I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach 11

14 Tabel 1: Voorbeeld presentatie module 3 (L)earn Respect I. Opzet cursus VoetbaLLL Coach Module 3: Respect leren Getrainde competenties: Algemene normen en waarden / Interculturele competenties Onderdeel Inhoud Duur 1. Introductie Uitleg doelstellingen Discussie met de coaches: Input: Culturele diversiteit in een voetbalteam: hulpbron of beperking Kennis van de cultuur of het land van uw team Noteer de verschillende meningen op de flip-over en laat de deelnemers vragen stellen. 2. Trainingsactiviteiten Vind gemeenschappelijke waarden in individuele normen Vraag de deelnemers om de 3 belangrijkste waarden wat betreft hun cultuur in combinatie met voetbal op papier te zetten. Vraag ze vervolgens om deze waarden samen met een andere cursist te delen en 3 gemeenschappelijke overeenkomsten te vinden. Daarna komen 2 andere paren samen die over slechts 3 gemeenschappelijke waarden gaan onderhandelen, enz. Aan het einde zijn er 2 grote groepen die een gezamenlijke beslissing hebben genomen over wat voor hen de 3 belangrijkste waarden in het voetbal zijn. Onderdeel Inhoud Duur 3. Reflectie Hoe vond u het om gemeenschappelijke waarden te zoeken/bespreken in een groep van 2? Hoe ging het onderhandelen in een grote groep over de gemeenschappelijke waarden u af? Had u het gevoel dat er naar u werd geluisterd? Hebt u zich gerealiseerd dat enkele van uw eigen waarden overeenkwamen met die van anderen? 4. Praktische activiteit(en) De cursusleider moet m.b.v. de toolkit voor de spelers praktische activiteiten vinden die gerelateerd zijn aan de inhoud van de modules. De toolkit bevat een algemeen overzicht met alle praktische activiteiten voor spelers, geclassificeerd op competenties die bij de spelers ontwikkeld zouden kunnen worden. De cursusleider moet de praktische activiteiten introduceren aan de coaches, die deze vervolgens zelf moeten uitproberen op het veld, samen met een paar spelers, om hun nieuw verworven kennis te toetsen. Lijst met praktische activiteiten è Zie pagina Reflectie Ga terug naar de flip-over en check gezamenlijk of alle vragen beantwoord kunnen worden en of de deelnemers hun mening willen veranderen, enz. 6. Evaluatie Mood space De trainer in het midden met de deelnemers in een cirkel om hem/haar heen. De trainer geeft commentaar over de workshop. Als de deelnemers het daarmee eens zijn, schuiven ze dichter naar hem/haar toe. Om de beurt geeft iedere deelnemer zijn/haar mening over de workshop en de anderen bewegen zich naar hem/haar toe of van hem/haar af, al naargelang zij het met de spreker eens zijn. Ongeveer 15 minuten Ongeveer 30 minuten Ongeveer 20 minuten Ongeveer 30 minuten Ongeveer 10 minuten Ongeveer 10 minuten 12

15 II. Cursusmateriaal voor VoetbaLLL Coach-cursus 1. Cursusactiviteiten in de modules van de HATTRICK Coach-cursus Het volgende onderdeel van de handleiding bevat de cursusmaterialen die kunnen worden gebruikt in de vier modules van de HATTRICK coachcursus. In de brochure vindt u een korte inleiding en een overzicht van de cursusactiviteiten. Op de bijbehorende cd vindt u alle activiteiten en oefeningen. Hoofdstuk 2 is gekoppeld aan de toolkit voor de HATTRICK VoetbaLLL Workshops voor spelers. Hierin vindt u uiteenlopende praktische spellen en oefeningen die optioneel kunnen worden gebruikt in de Coach-cursus. Dit overzicht van activiteiten wordt gevolgd door theorie. 1.1 Voordat u verdergaat met het onderwerp Aan het begin van de eerste HATTRICK-Coach-cursus is het raadzaam de eerste sessie te beginnen met een korte inleiding van het HATTRICK-project, waarin de doelen van het project en de vaardigheden die tijdens de cursus worden aangeleerd worden uiteengezet: Discussie openen: Vraag voetbalcoaches naar hun verwachtingen van het HATTRICK-project en hun motivatie om deel te nemen aan de coach-cursus. 15 minuten Waarom denkt u dat voetbal is gekozen als medium om aan de projecten te voldoen? Wat denkt u dat uw rol als coach is tijdens de cursus? Geef voorbeelden van hoe u uw rol zou toepassen. Kent u mensen in de club die aan de doelgroepcriteria zouden voldoen of zouden kunnen profiteren van de cursus? Ten slotte, kunt u uw eigen doelstellingen voor de cursus vaststellen? De cursusactiviteiten die op de volgende pagina s worden beschreven, volgen de vier modules, die zijn gericht op de vier hoofdonderwerpen/- vaardigheden en die kunnen worden gebruikt in verschillende fasen van de coachcursus (inleiding, reflectie, oefeningen ) Specifieke activiteiten die kunnen worden gebruikt voor evaluatie zullen worden behandeld. 1.2 Overzicht van de cursusactiviteiten voor de HATTRICK Coachcursus Dit is een kort overzicht van de activiteiten en oefeningen die kunnen worden gebruikt in de HATTRICK Coach-cursus. U vindt een gedetailleerde beschrijving van alle activiteiten op de aanvullende cd. Cursusactiviteiten module 1 1. Groepsdiscussie: wat maakt een team goed of slecht? 2. Groepsdynamiek/groepsontwikkeling 3. Oefening 4. We vullen elkaar aan 5. Papieren torens Cursusactiviteiten module 2 6. Brainstormen: wat is leiderschap? 7. Presentatie van het filmfragment uit: Remember the Titans, gevolgd door discussie en vragen (PowerPoint) 8. Groepsdiscussie over conflictbeheer 9. Verschillende leiderschapsvormen 10. Kwaliteiten, karaktereigenschappen en rollen van leiders in de sport 11. Vertrouw mij 12. Workshop over conflicttransformatie 13. OPLOSSING VAN NIET-GEWELDADIGE CONFLICTEN Augusto Boal oppress theatre - Forumtheater 14. Conflict is... II. Cursusmateriaal voor VoetbaLLL Coach-cursus 13

16 II. Cursusmateriaal voor VoetbaLLL Coach-cursus Cursusactiviteiten module Culturele verschillen en overeenkomsten over waarden en gedrag gekoppeld aan de term respect 16. Casusstudies respect verdienen 17. Focusgroep over respect verdienen/leren 18. Welke stereotypen kent u? Activiteit over culturele stereotypen en persoonlijke ervaringen met diversiteit 19. Vertegenwoordigt u een cultuurtype? Wat is uw cultuurtype? 20. Zelfde stijl andere cultuur: hoe wordt met voetbal omgegaan in verschillende landen/culturen 21. Waarde 22. De potentie van diversiteit ontdekken 23. Multiculturele betekenis van de term respect 24. Interculturele simulatie voor HATTRICK VoetbaLLL Coaches - Hatt en Trickerstan Cursusactiviteiten module Motivatie/motivatie creëren 26. Hoe kunnen we de verschillende motivaties van spelers analyseren? 27. Strategieën vinden: hoe een coach de motivatie van spelers kan verbeteren 28. Visualisatie Activiteiten die kunnen worden gebruikt voor evaluatie 29. Stemmingsruimte 30. Opvolgende evaluatie 31. Dartbordevaluatie 32. Dobbelsteenevaluatie 33. Netwerk voor evaluatie 34. Creatief denken evaluatie 2. Praktische spellen die met het voetbalteam kunnen worden uitgevoerd Dit is een algemeen overzicht van de praktische spellen die de coaches kunnen gebruiken om hun nieuw verworven vaardigheden tijdens de cursus te testen. Zie de HATTRICK VoetbaLLL Workshop Toolkit voor praktische spellen die geschikt zijn voor integratie in de coachcursus. WSonderdeel / Vaardigheid Te gebruiken oefeningen element Inleiding Zelfmanagement 4. Kruiwagenrace 5. La ola vertrouwensloop 6. Draai het kleed Intercultureel en 19. Ken je buurman sociaal Communicatie 3. Tikkertje hand in hand 7. Vouwregel 14. Mijnenveger 19. Ken je buurman Gezamenlijke 12. Op afstandsbediening waarden en sportiviteit WSonderdeel / element Teamgeest en samenwerking Vaardigheid 1. Houten man 2. Menselijke veer 3. Tikkertje hand in hand 4. Kruiwagenrace 5. La ola vertrouwensloop 6. Draai het kleed 7. Vouwregel 12. Op afstandsbediening 14. Mijnenveger Te gebruiken oefeningen 14

17 WSonderdeel / element Vaardigheid Te gebruiken oefeningen WSonderdeel / element Vaardigheid Te gebruiken oefeningen Praktijktraining Onderdeel A Aan voetbal gerelateerd Zelfmanagement Intercultureel en sociaal Communicatie Gezamenlijke waarden en sportiviteit Teamgeest en samenwerking 13. Penalty-ei-trap 18. Penaltykennisquiz 27. Straatvoetbaltricks 30. Panna respectbattle 36. Vier (multi) doelspel 37. Spel op de middenlijn 18. Penaltykennisquiz 29. Bafa -bal 27. Straatvoetbaltricks 28. Ultieme frisbee-voetbal 29. Bafa -bal 36. Vier (multi) doelspel 37. Spel op de middenlijn 38. Balspel zonder handen 28.Ultieme frisbee-voetbal 30. Panna respectbattle 12. Op afstandsbediening 14. Mijnenveger 16. Emmer op de voet 25. Mijn droomcoach / mijn droomouder 33. Doelen stellen / volledige waarde contract 34. Test en discussie 35. Groepsidentificatie 36. Vier (multi) doelspel 37. Spel op de middenlijn 38. Balspel zonder handen Reflectie Zelfmanagement 26. Doel raken/schot in de roos 35. Groepsidentificatie Intercultureel en 20. Documentatie sociaal Communicatie 14. Mijnenveger 20. Documentatie 21. Discussie: Is oneerlijkheid toegestaan? 24. Hoe voetbal mij kan helpen 26. Doel raken/schot in de roos 33. Doelen stellen / volledige waarde contract 34. Test en discussie 35. Groepsidentificatie Gezamenlijke waarden en sportiviteit Teamgeest en samenwerking 12. Op afstandsbediening 21. Discussie: Is oneerlijkheid toegestaan? 24. Hoe voetbal mij kan helpen 33. Doelen stellen / volledige waarde contract 12. Op afstandsbediening 14. Mijnenveger Test en discussie 35. Groepsidentificatie II. Cursusmateriaal voor VoetbaLLL Coach-cursus 15

18 WSonderdeel / element Praktijktraining Onderdeel B Niet aan voetbal gerelateerd Vaardigheid Te gebruiken oefeningen WSonderdeel / Vaardigheid Te gebruiken oefeningen element Evaluatie Zelfmanagement 16. Emmer op de voet 22. Potlooddeal 26. Doel raken/schot in de roos 35. Groepsidentificatie II. Cursusmateriaal voor VoetbaLLL Coach-cursus Zelfmanagement 16. Emmer op de voet 22. Potlooddeal 37. Spel op de middenlijn Intercultureel en sociaal 8. Voetbal tegen racisme 20. Documentatie 23. Lichaam en taal 29. Bafa -bal Communicatie 8. Voetbal tegen racisme 15. B creatief 16. Emmer op de voet 17. Win-win armworstelen 20. Documentatie 21. Discussie: Is oneerlijkheid toegestaan? 22. Potlooddeal 23. Lichaam en taal 24. Hoe voetbal mij kan helpen 25. Mijn droomcoach / mijn droomouder 29. Bafa -bal 31. Het net 32. Rivier met krokodillen 34. Test en discussie 37. Spel op de middenlijn 38. Balspel zonder handen Gezamenlijke waarden en sportiviteit Teamgeest en samenwerking 21. Discussie: Is oneerlijkheid toegestaan? 24. Hoe voetbal mij kan helpen 32. Rivier met krokodillen 15. B creatief 16. Emmer op de voet 17. Win-win armworstelen 25. Mijn droomcoach / mijn droomouder 29. Bafa -bal 31. Het net 34. Test en discussie 37. Spel op de middenlijn 38. Balspel zonder handen Intercultureel en sociaal 9. Kledingsvoorschriften 11. Religie: discussie met spelers over cultureel bewustzijn 19. Ken je buurman 23. Lichaam en taal Communicatie 9. Kledingsvoorschriften 10. Punctualiteit (discussie met spelers over cultureel bewustzijn) 11. Punctualiteit (discussie met spelers over cultureel bewustzijn) 14. Mijnenveger 16. Emmer op de voet 19. Ken je buurman 22. Potlooddeal 23. Lichaam en taal 24. Hoe voetbal mij kan helpen 25. Mijn droomcoach / mijn droomouder 26. Doel raken/schot in de roos 33. Doelen stellen / volledige waarde contract 34. Test en discussie 35. Groepsidentificatie Gezamenlijke waarden en sportiviteit Teamgeest en samenwerking 10. Punctualiteit (discussie met spelers over cultureel bewustzijn) 12. Op afstandsbediening 24. Hoe voetbal mij kan helpen 33. Doelen stellen / volledige waarde contract 12. Op afstandsbediening 14. Mijnenveger 16. Emmer op de voet 25. Mijn droomcoach / mijn droomouder 33. Doelen stellen / volledige waarde contract 34. Test en discussie 35. Groepsidentificatie 16

19 3. Theorie In dit hoofdstuk wordt de theoretische basis gelegd voor het uitvoeren van alle vier modules in de HATTRICK Coach-cursus. Dit kan nuttig zijn bij het voorbereiden van modules en kan als aanvullend referentiemateriaal voor de coaches dienen als ze hun theoriekennis willen uitbreiden. hoofd bieden. Dit is het afstemmen van de doelen van elk individueel teamlid op die van het gehele team. Activiteiten voor team building mogen niet zijn gericht op het creëren van een gevoel van onderlinge afhankelijkheid onder teamleden, maar het tegenovergestelde. Het doel is elk teamlid ervan te doordringen dat hij of zij een zeer belangrijke schakel in het team is en dat als hij of zij niet doet van hem of haar wordt verwacht, het hele team faalt. 3.1 Teamwerk en team building Het concept van team en teamwerk is door velen besproken, onderzocht, gediscussieerd en geobserveerd. Er zijn een aantal boeken over teamwerk en teamgeest op de markt. Op het absolute basisniveau is een team een groep mensen die samenkomen om naar een gezamenlijk doel te streven. Het is specifiek een combinatie van respect, vertrouwen en plezier in een groep individuen die samenwerken om afgesproken gezamenlijke doelen te halen. Het is geen simpel concept en is vaak ongrijpbaar voor sommige teams en coaches, maar wanneer het goed werkt, vergroot het de kansen op winst en verbetert het de toewijding van het team. Het opbouwen van de teamgeest is een van de meest bevredigende ervaringen voor een coach. De bouwstenen van de teamgeest omvat andere aspecten van teammanagement, waaronder motivatie en doelen stellen, management van spelers en samenhang. De activiteiten voor team building zijn noodzakelijk om de teamleden een saamhorigheidsgevoel te geven, waardoor ze beter samenwerken als goed gecoördineerd team. Als deze activiteiten goed worden uitgevoerd, kunnen ze inderdaad bijdragen aan een extreem sterke teamgeest. Het voornaamste doel van elke team building is individuen aan te sporen het doel van het team voor ogen te houden bij het nemen van zelfs de kleinste professionele beslissing. De teamleden kunnen dan ook beter met elkaar interacteren en collectief alle uitdagingen het Concurrentiestrijd is overigens een van de belangrijkste aspecten van activiteiten voor team building. Het team is hierdoor in staat een omgeving te creëren waarin coördinatie en gezonde concurrentie centraal staan. Tegelijkertijd moet de concurrentiestrijd binnen het team onder controle worden gehouden. Als dit uit de hand loopt, zullen niet alleen de teamleden hieronder lijden, maar zal het team in zijn geheel tegenslagen te verwerken krijgen. Teamleden zullen niet de uitdagingen aangaan waar het team mee te maken krijgen, maar elk teamlid zal een uitdaging vormen voor elk ander teamlid. Dit levert steeds meer interne strijd op, wat uiteindelijk zal leiden tot het uiteenvallen van het gehele team. Bovendien is het zeer belangrijk dat activiteiten voor team building zorgvuldig en met opzet worden gekozen. Niet elke dergelijke activiteit is geschikt voor elk team. Een goede selectie van dergelijke activiteiten zal niet alleen de beste resultaten opleveren, maar ze zullen ook de effectiviteit van andere dergelijke activiteiten in het team verbeteren. Een goede team building is dan ook de sleutel tot het succes van elk team. Wanneer we kijken naar de groepsdynamiek, zien we dat een verzameling mensen als een groep wordt gedefinieerd als de leden: Met elkaar interacteren Sociaal tot elkaar zijn aangetrokken Doelen of doelstellingen delen Een gedeelde identiteit hebben die hen van andere groepen onderscheidt Hoe zou u een team maken van de spelers? II. Cursusmateriaal voor VoetbaLLL Coach-cursus 17

20 II. Cursusmateriaal voor VoetbaLLL Coach-cursus Overweeg de fasen van teamontwikkeling: 1. Vormen individueel gedrag identificeren, eerste activiteiten voor team building; 2. Bestormen potentiële problemen die kunnen ontstaan binnen een groep van deze aard; 3. Normen hoe kan voetbal normen bevorderen, 4. Presteren hoe weet u of een groep/team deze fase heeft bereikt? De bovenstaande stappen kunnen worden gevolgd wanneer de coaches de ontwikkeling van het team evalueren. 3.2 Leiderschap Leiderschap wordt gedefinieerd als het proces van sociale invloed waarin één persoon de hulp en ondersteuning van andere kan inroepen om een gezamenlijke taak uit te voeren 1. Er zijn ook definities waarin volgers zijn opgenomen. Alan Keith zei dat Leiderschap uiteindelijk draait om het creëren van een manier waarop mensen kunnen bijdragen aan een buitengewone prestatie. 2 De democratische leider neemt beslissingen door een team te raadplegen zonder de leiding over de groep te verliezen. De democratische leider laat het team beslissen hoe de taak zal worden aangepakt en wie welke taak zal uitvoeren. Een goede democratische leider moedigt deelname aan, maar verliest nooit uit het oog dat hij of zij de verantwoordelijkheid van het leiderschap draagt. De democratische leider waardeert groepsdiscussies en inbreng van het team. De democratische leider motiveert het team door hen zichzelf te laten leiden. De leider en de groep kunnen samen het probleem analyseren en samen de te volgen koers bepalen. De leider voert een aantal taken uit, maar niet alle, en helpt de groep op weg, ondersteunt hen en respecteert anderen. De autocratische leider domineert teamleden en neemt zelf beslissingen zonder de inbreng van groepsleden te vragen of toe te staan. 1 An Integrative Theory of Leadership door Martin Chemers. Uitgever: Lawrence Erlbaum Associates. Gepubliceerd in: Mahwah, NJ. Publicatiejaar: The Leadership Challenge door Alan Keith van Genentech. Autocraten bepalen tijdschema s en taken vast en vragen daarna pas om suggesties/bezwaren. Dit type leider zal snel complimenten geven en afstraffen. Dit resulteert in een passieve weerstand van teamleden en vereist constante druk om taken te laten uitvoeren. Sommige gevallen vereisen urgente actie en de autocratische stijl kan dan de beste zijn. De meeste mensen zijn bekend met autocratisch leiderschap en accepteren het. De laissez-faire leider voert minimale leiderschapstaken uit en laat de groep hun eigen rollen bepalen en hun eigen werk op hun manier uitvoeren zonder zijn/haar inmenging. De laissez-faire techniek is doorgaans alleen geschikt wanneer een team van zeer gemotiveerde en vaardige mensen wordt geleid dat uitstekende resultaten in het verleden heeft behaald. Wanneer een leider heeft vastgesteld dat zijn/ haar team zelfverzekerd, vaardig en gemotiveerd is, is het vaak het beste om een stap terug te nemen en hen de taak te laten uitvoeren. Inmenging kan immers weerstand opwekken en de groep minder effectief laten functioneren. Charismatische leiders kunnen doorgaans goed luisteren en zijn goed in het verzamelen van informatie. Ze richten zich graag tot veel verschillende personen om nieuwe ideeën op te doen. Charismatische leiders creëren een gevoel van richting voor hun organisatie dat motiveert en inspireert. Charismatische leiders drukken concepten eenvoudig uit, zodat iedereen het begrijpt. Ze gebruiken positieve taal en maken vaak gebruik van anekdotes, symbolen en metaforen om hun punt duidelijk te maken. Ze geven het goede voorbeeld, tonen empathie, blijven optimistische, laten iedereen zich belangrijk voelen en bouwen zelfvertrouwen op. Charismatische leiders zetten vraagtekens bij de status quo, nemen risico en varen wel bij innovatie en verandering. Leiderschap en samenhang Taaksamenhang is essentieel voor het saamhorigheidsgevoel van het team. Leiderschap heeft grote invloed op de samenhang van het team. Samenhang is een dynamisch proces dat wordt weerspiegeld in de neiging van een groep om elkaar te steunen en als één front hun doelen en doelstellingen te bereiken. 18

21 De trainers moeten het volgende overwegen, volgens de stelling van Carron 3 : Objectivity Sociale samenhang Verwijst naar hoe goed de teamleden zich voelen in elkaars gezelschap. In een recreatiesport is het mogelijk dat de spelers goed met elkaar kunnen opschieten en genieten van het spel, ongeacht of ze winnen of verliezen. Taaksamenhang Verwijst naar hoe goed de groep of teamleden samenwerken om gezamenlijke doelen en doelstellingen te bereiken. DEMOKRATIC Leiderschapstijlen: 4 AUTOCRATIC PERFECT LEADERSHIP DELEGATIVE Afbeelding 4: Leiderschap beïnvloedt de samenhang van een team! Afbeelding 5: Kenmerken van effectieve sportleiders 5 : 3.3 (L)earn Respect Empowerment Attentiveness Forgiveness Discretion Commitment Characteristics Global focus Patience Persistence Approachability Consistency Empathy Voor training van een groep met diverse culturen, is een model van cultuuranalogie dat het concept het beste samenvat: de ijsberg. De ijsberg leent zich hiervoor misschien het beste als voorbeeld van zowel een zichtbare als onzichtbare structuur 6 : Waarom het ijsbergmodel? De ijsberg, zoals hierboven vermeld, heeft een zichtbare top. Dit zijn de cultuurgebieden die we fysiek kunnen waarnemen. Daarnaast zien we vaker wel dan niet de elementen waarmee we in aanraking komen wanneer we voor het eerst met een nieuw land of cultuur te maken krijgen. Dergelijke zichtbare elementen zijn: muziek, kleding, dans, architectuur, taal, eten, gebaren, begroetingen, gedrag, geloofsuiting, kunst en meer. Het kan bovendien betrekking hebben op gedrag, zoals een rood verkeerslicht nege- II. Cursusmateriaal voor VoetbaLLL Coach-cursus 3 CARRON S MODEL van factoren die de samenhang beïnvloeden: Social Psychology of Sport by Carron, A. V. (1980). Ithaca, NY: Movement. 4 Bron: Leiderschapstijlen deel I. 5 Sugarman, Karlene. Kenmerken van leiderschap:

Voetbal Leren Integratie

Voetbal Leren Integratie Voetbal Leren Integratie Goede voorbeelden uit de praktijk Wenceslao Avila-Miranda Veronika Avila Raymond Bano Holger Bienzle Marcus Lemke Roberta Lo Bianco Tom Mitchell Maren Satke Boian Savtchev Karim

Nadere informatie

VoetbaLLL Workshops. Voetbal en een Leven Lang Leren. I. Ontwerp voor VoetbaLLL-workshops II. Materialenbank voor VoetbaLLL-workshops

VoetbaLLL Workshops. Voetbal en een Leven Lang Leren. I. Ontwerp voor VoetbaLLL-workshops II. Materialenbank voor VoetbaLLL-workshops VoetbaLLL Workshops Voetbal en een Leven Lang Leren I. Ontwerp voor VoetbaLLL-workshops II. Materialenbank voor VoetbaLLL-workshops Wenceslao Avila-Miranda Holger Bienzle Marcus Lemke Maren Satke Boian

Nadere informatie

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding

1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding 1. Mobiliteitscoach, van idee tot project: Inleiding De afsluitende bijeenkomst van het Leonardo-project Key to Mobility vond plaats in september 2011. Het resultaat van het project was een trainingscursus

Nadere informatie

VoetbaLLL Trainers cursus:

VoetbaLLL Trainers cursus: Inhoud Activteiten Module 1-4, Evaluatie VoetbaLLL Trainers cursus: Activiteiten Module 1 4, Evaluatie Veronika Avila Holger Bienzle Alexandre Labatut Roberta Lo Bianco Tom Mitchell Maren Satke Karim Sefiat

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Team Alignment. En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Transformational Programs by TLC www.tlc-nederland.com

Team Alignment. En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Transformational Programs by TLC www.tlc-nederland.com Team Alignment En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Team Alignment Het gaat goed! Herkent u deze situatie: een collega of een medewerker presenteert vol vuur over de voortgang van een

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap

Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap De KNVB gelooft in de maatschappelijke meerwaarde van voetbal. Voetbal brengt de samenleving in beweging. Zo n 300.000 vrijwilligers zijn in Nederland actief bij

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") Evaluatie. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) Evaluatie. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") Evaluatie Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie. De

Nadere informatie

Training mobiliteitscoach

Training mobiliteitscoach Training mobiliteitscoach Inleiding Dit project is gefinancierd met steun van de Europese Commissie. Deze publicatie geeft alleen de visie van de auteur weer. De Commissie kan niet verantwoordelijk worden

Nadere informatie

Leadership By Responsibility

Leadership By Responsibility Leadership By Responsibility En als mensen nu echt hun verantwoordelijkheid nemen? Leadership By Responsibility! Het gaat goed! Herkent u deze situatie: een collega of een medewerker presenteert vol vuur

Nadere informatie

Training met persolog profielen

Training met persolog profielen Training met persolog profielen Verkrijg de beste resultaten op het werk en in uw dagelijks leven Ontdek een praktische manier om uw persoonlijkheid te ontwikkelen: U leert verschillende gedragstendensen

Nadere informatie

AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN

AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN AMSTERDAM 2015-16 MASTER IN COACHING JE KAN ANDEREN PAS COACHEN ALS JE JEZELF KAN COACHEN FEMKE DEKKER Voormalig roeister, driemaal actief op de Olympische Spelen Trainer Mentale Kracht bij de Politie

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Teamontwikkeling. Modulair programma voor de ontwikkeling van zelfstandige en effectieve teams. zorgadviseurs

Teamontwikkeling. Modulair programma voor de ontwikkeling van zelfstandige en effectieve teams. zorgadviseurs Teamontwikkeling Modulair programma voor de ontwikkeling van zelfstandige en effectieve teams zorgadviseurs Visie op teamontwikkeling Een$effectief$team$maakt$de$client$$ tevredener,$de$zorg$beter$en$het$werk$leuker

Nadere informatie

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau 2011 2014 Projectnummer 517575-LLP-1-2011-1-CH- ERASMUS-EMCR OVEREENKOMST NR. 2011-3648 / 001-001 Modularisering van meertalige en multiculturele academische communicatievaardigheden voor BA en MA niveau

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak?

EFFECTIEF LEIDINGGEVEN. Een gave of een vak? EFFECTIEF LEIDINGGEVEN Een gave of een vak? Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij voegen

Nadere informatie

Functieprofiel Young Expert

Functieprofiel Young Expert 1 Laatst gewijzigd: 20-7-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Ervaringen opdoen... 3 1.1 Internationale ervaring in Ontwikkelingssamenwerkingsproject (OS)... 3 1.2 Nieuwe vaardigheden... 3 1.3 Intercultureel

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

EQ - emotionele intelligentie in kaart

EQ - emotionele intelligentie in kaart EQ - emotionele intelligentie in kaart 24-3-2014 BASISPROFIEL Laan van Vlaanderen 323 1066 WB Amsterdam INTRODUCTIE Het EQ rapport brengt iemands emotionele intelligentie in kaart. Dit is het vermogen

Nadere informatie

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1 AANLEREN VAN VAARDIGHEDEN In uw rol als teambegeleider/sportleider staat u vaak model voor de jeugd. Vooral de jongere jeugd kan tegen u opkijken en helemaal als u (in hun ogen) goed bent in de sport.

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

PEOPLE INVESTMENT LEIDERSCHAP ONTPLOOIING INDIVIDUELE TRAINING PERSOONLIJKE COACHING MENTORING GROEPSSESSIES SIMULATIE COUNSELING

PEOPLE INVESTMENT LEIDERSCHAP ONTPLOOIING INDIVIDUELE TRAINING PERSOONLIJKE COACHING MENTORING GROEPSSESSIES SIMULATIE COUNSELING PEOPLE INVESTMENT INDIVIDUELE TRAINING GROEPSSESSIES PERSOONLIJKE COACHING MENTORING COUNSELING SIMULATIE LEAD YOUR TEAM SUCCESSFULLY INTO THE FUTURE INDIVIDUELE TRAINING TELEFONISCHE SUPPORT PRAKTISCHE

Nadere informatie

1. Human Factor Management Training... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel training... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1.5 Inhoud... 4

1. Human Factor Management Training... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel training... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1.5 Inhoud... 4 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Human Factor Management Training... 4 1.1 Doel HFM... 4 1.2 Doel training... 4 1.3 Doelgroep... 4 1.4 Duur... 4 1. Inhoud... 4 2. Lessen... 2.1 Onderwerpen... 2.2 Lesmateriaal...

Nadere informatie

Syllabus Communicatie en Intergenerationele Samenwerking voor werknemers binnen de publieke sector met een leeftijd van 30-

Syllabus Communicatie en Intergenerationele Samenwerking voor werknemers binnen de publieke sector met een leeftijd van 30- Syllabus Communicatie en Intergenerationele Samenwerking voor werknemers binnen de publieke sector met een leeftijd van 30- Inleiding: De opleiding in en intergenerationele samenwerking is bedoeld voor

Nadere informatie

360 feedback assessment

360 feedback assessment 360 feedback assessment Naam : Jan Voorbeeld Datum rapportage : oktober 2013 Opdrachtgever : Organisatie Contactpersoon : Ellen Roosen Mpact Training & Advies Overwaard 13, 4205 PA Gorinchem Nederland

Nadere informatie

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management White Paper - Ervaringsgericht leren de praktijk als leermeester Leren is belangrijk. Voor individuen én voor organisaties en het één is voorwaarde voor het ander. Geen wonder dus dat leren en de effectiviteit

Nadere informatie

Van waar je bent, naar waar je wilt zijn

Van waar je bent, naar waar je wilt zijn Training en coaching Van waar je bent, naar waar je wilt zijn Waarvoor kies je bij Move by Coaching? Move by Coaching helpt mensen en organisaties om, in deze wereld waarin zoveel belemmeringen kunnen

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

TALENT KAMPIOENEN. www.epathways.eu. e-pathways CPD Handboek. Handboek nr. in serie

TALENT KAMPIOENEN. www.epathways.eu. e-pathways CPD Handboek. Handboek nr. in serie TALENT KAMPIOENEN e-pathways CPD Handboek Handboek nr. 15 in serie www.epathways.eu Wat zijn talentkampioenen? De pool met getalenteerd personeel is waarschijnlijk de grootste hulpbron die elke organisatie

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Transformatief Leiderschap

Transformatief Leiderschap Transformatief Leiderschap Transformatieve leiders inspireren, motiveren en stimuleren. Niet alleen zichzelf maar ook de mensen om zich heen om buitengewoon goed te presteren, verbazingwekkende dingen

Nadere informatie

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen Kenmerken van rampen- en crisisbestrijding Crisissen of rampen hebben een aantal gedeelde kenmerken die van grote invloed zijn op de wijze waarop ze bestreden worden en die tevens de voorbereiding erop

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Verenigingsdraaiboek gedragsregels. Als wij aangeven wat gewenst gedrag is, kunnen wij elkaar aanspreken op ongewenst gedrag.

Verenigingsdraaiboek gedragsregels. Als wij aangeven wat gewenst gedrag is, kunnen wij elkaar aanspreken op ongewenst gedrag. Verenigingsdraaiboek Als wij aangeven wat gewenst gedrag is, kunnen wij elkaar aanspreken op ongewenst gedrag. Voor: 19 voetbalclubs participerend in BV Voetbal Nijmegen Gemaakt door: NCSU ( Dik Sanders)

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS 31/10/ 13 INTRODUCTIE Welkom! Vandaag gaan we gezamenlijk ervaringen delen over de vorige bijeenkomst. Jullie hebben in groepjes

Nadere informatie

INTERNATIONALE ACADEMIE VAN ERVARINGSONDERWIJS No. 142204-LLP-1-2008-1-LT-GRUNDTVIG-GMP

INTERNATIONALE ACADEMIE VAN ERVARINGSONDERWIJS No. 142204-LLP-1-2008-1-LT-GRUNDTVIG-GMP INTERNATIONALE ACADEMIE VAN ERVARINGSONDERWIJS No. 142204-LLP-1-2008-1-LT-GRUNDTVIG-GMP Dit project is gefinancierd met steun van de Europese Commissie. Dit pamflet weerspiegelt slechts de mening van de

Nadere informatie

1. De methodiek Management Drives

1. De methodiek Management Drives 1. De methodiek Management Drives Management Drives is een unieke methodiek die u concrete handvatten biedt in het benaderen van de ontwikkeling van individu, team en organisatie. De methodiek kent een

Nadere informatie

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER Dit project werd gefinancierd en ondersteund door de Europese Commissie. Deze publicatie geeft de mening weer van de auteur en de Commissie kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

TH-LPI Lean Performance Indicator. Best Peter Manager Brainwave Ltd.

TH-LPI Lean Performance Indicator. Best Peter Manager Brainwave Ltd. Best Peter Manager Brainwave Ltd. TH-LPI Lean Performance Indicator Dit rapport werd gegenereerd op 11-11-2015 door White Alan van Brainwave Ltd.. De onderliggende data dateren van 10-03-2015. OVER DE

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

Antreum RAPPORT TLC-Q. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011. de heer Consultant

Antreum RAPPORT TLC-Q. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011. de heer Consultant RAPPORT TLC-Q Van: Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 01 Sep 2011 Normgroep: Advies de heer Consultant 1. Inleiding Het leiden van een team vraagt om een aantal specifieke competenties. Dit rapport

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Sociaal-Cultureel werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40

Nadere informatie

TriMetrix TM Systeem 3.0 Persoonlijke Talenten Plus Profiel

TriMetrix TM Systeem 3.0 Persoonlijke Talenten Plus Profiel TriMetrix TM Systeem 3.0 Persoonlijke Talenten Plus Profiel Rudolf Rendeer Projectleider 31-10-2008 Coaches tot Meesterlijke teams Roggeland 9 7225 NH Olburgen Copyright 2006-2008. Target Training International,

Nadere informatie

Rapport Team Competenties i360. Test Kandidaat

Rapport Team Competenties i360. Test Kandidaat Rapport Team Competenties i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor

Nadere informatie

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Dit is een korte vragenlijst die bedoeld is om een aantal van je denkbeelden, attitudes en gedrag in werksituaties in kaart te brengen. Wees zo eerlijk mogelijk

Nadere informatie

Zelftest managementrollen (Quinn)

Zelftest managementrollen (Quinn) pag.: 1 van 10 Zelftest managementrollen (Quinn) Bron: Persoonlijk meesterschap in management, voorbij rationeel management Auteur: R.E. Quinn Uitgever: Academic Service (1998) Hierachter vindt u een vragenlijst

Nadere informatie

SOL. SOL self-organised learning

SOL. SOL self-organised learning SOL self-organised learning SOL is een didactisch concept waarin verschillende moderne methoden op een nieuwe manier gebruikt worden. Essentieel is dat SOL het leren combineert met doceren met als achterliggende

Nadere informatie

Kennis rond dementie, familierelaties en verlieservaringen is onontbeerlijk.

Kennis rond dementie, familierelaties en verlieservaringen is onontbeerlijk. COMPETENTIEPROFIEL COACH BEGELEIDING MODULES PSYCHO-EDUCATIEPAKKET DEMENTIE EN NU De coach van Dementie en nu is hij/zij die de vormingssessies begeleidt voor een groep mantelzorgers van personen met dementie.

Nadere informatie

Leiderschap en leiding geven Cursus Sergeant Module organisatie en leiding geven Lt. De Groeve Luk De functionele benadering Groep: om doel te bereiken dienen een aantal taken verricht Leider: opdracht

Nadere informatie

ODC toont de essentie in vier kleuren: Natuurlijke kracht De natuurlijke kracht is wat iemand van nature goed kan en waar iemand energie van krijgt.

ODC toont de essentie in vier kleuren: Natuurlijke kracht De natuurlijke kracht is wat iemand van nature goed kan en waar iemand energie van krijgt. Optimale inzet en groei van uw talenten en organisatie Wanneer u in uw organisatie teams vormt of ontwikkelt en mensen wilt inzetten vanuit hun natuurlijke kracht, wilt u ongetwijfeld weten wat de werkelijke

Nadere informatie

Leergang Transformatief Leiderschap

Leergang Transformatief Leiderschap feedback geven living labs advie processen/bijeenkomsten transformatief leiderschap coach perso Leergang Transformatief Leiderschap Anderen bewegen begint bij jezelf Succesvol mensen en organisaties in

Nadere informatie

Leidinggeven bij de stad Antwerpen

Leidinggeven bij de stad Antwerpen Visietekst Leidinggeven bij de stad Antwerpen 1. Inleiding Leidinggevenden zijn sleutelfiguren in onze organisatie. Zij hebben een voorbeeldfunctie, zorgen voor de vertaling van doelstellingen naar concrete

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40 n.v.t.

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

Wie dit niet kan lezen, is niet gek! Laaggeletterdheid bij SITA

Wie dit niet kan lezen, is niet gek! Laaggeletterdheid bij SITA Wie dit niet kan lezen, is niet gek! Laaggeletterdheid bij SITA Het ervaringsverhaal Start met vragen aan u, kort SITA algemeen Laaggeletterdheid bij SITA Afronding met vragen aan u 2 Vraag 1 Heeft u medewerkers

Nadere informatie

Een sterk team. Maatwerk van vakvrouwen

Een sterk team. Maatwerk van vakvrouwen Een sterk team Maatwerk van vakvrouwen Een echte topkok kookt niet uit een boekje. Natuurlijk kan hij er een openslaan, maar uiteindelijk draait het om gevoel en talent. Bij teamontwikkeling is dat eigenlijk

Nadere informatie

Opleiding DIFERENCI TRAINER FACILITATOR

Opleiding DIFERENCI TRAINER FACILITATOR Opleiding DIFERENCI J RINER FCILIOR rainen/facilitaten is een vak, een ambacht. Dat doe je met heel je hebben en houwen als je het tenminste een uitdaging vindt om mensen in beweging te brengen Dit ambacht

Nadere informatie

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel STICHTING KINDANTE Visie Personeel Visie Personeel 1 Inleiding De onderwijskundige visie van stichting Kindante vormt de basis voor de wijze waarop de Kindantescholen hun onderwijs vormgeven. Dit vraagt

Nadere informatie

CarrièreBoost. Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu

CarrièreBoost. Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu CarrièreBoost Praktische begeleiding voor werknemers die zich succesvol willen presenteren op de arbeidsmarkt anno nu Op zoek naar een nieuwe baan waar begin ik?! Reorganisatie, inkrimping, u bent ontslagen!

Nadere informatie

Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen.

Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen. Beste cursist, Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen. U heeft bijgaand de handleiding voor de cursist en die voor de PB (PraktijkBegeleider) digitaal ontvangen.

Nadere informatie

Communicatieve vaardigheden Ac 1

Communicatieve vaardigheden Ac 1 Communicatieve vaardigheden Ac 1 HIK Hoger Instituut der Kempen Afdeling Graduaat Maatschappelijk Werk Academiejaar 2008-2009 Els Boven en Lize Vandereycken Module: A Sociaal werk Ac1 Communicatieve vaardigheden

Nadere informatie

Handleiding. Hoe gebruik je deze verenigingsbox?

Handleiding. Hoe gebruik je deze verenigingsbox? Handleiding Hoe gebruik je deze verenigingsbox? Waarom een verenigingsbox? 30% van de Nederlandse bevolking is lid van een sportvereniging (waarvan 70% in de leeftijdscategorie van 6-17 jaar valt). Dat

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

Simon Voorbeeld VERTROUWELIJK. Competentietest

Simon Voorbeeld VERTROUWELIJK. Competentietest Simon Voorbeeld Competentietest 2015 Testcentrum Groei De Algemene Voorwaarden van Testcentrum Groei B.V., die zijn na te lezen op www.testcentrumgroei.nl zijn van toepassing op het gebruik van deze testrapportage.

Nadere informatie

PROGRAMMA van de training DE SOCIALE PSYCHOLOGIE VAN VERANDEREN

PROGRAMMA van de training DE SOCIALE PSYCHOLOGIE VAN VERANDEREN PROGRAMMA van de training DE SOCIALE PSYCHOLOGIE VAN VERANDEREN drs. Ad van der Made, psycholoog, coach, docent De training Sociale Psychologie van Veranderen is bedoeld voor professionals voor wie de

Nadere informatie

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE]

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] Waarvoor kiezen klanten voor SoHuman? SoHuman helpt mensen, teams en organisaties met hun persoonlijke en professionele

Nadere informatie

COMPETENTIEPROFIEL Coördinator VORMING EN BEGELEIDING PLOT-Brandweerschool

COMPETENTIEPROFIEL Coördinator VORMING EN BEGELEIDING PLOT-Brandweerschool COMPETENTIEPROFIEL Coördinator VORMING EN BEGELEIDING PLOT-Brandweerschool FUNCTIEDOEL Het coördineren van de werkgroep vorming en begeleiding om de kwaliteit van de brevetopleidingen en de voortgezette

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving

Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving Introductie Met de REQUEST methode wordt getracht de participatie van het individu in hun eigen mobiliteit te vergroten. Hiervoor moet het individu voldoende

Nadere informatie

Het ontwikkelen van de vastgestelde Competenties van Crisis Management Teamleden: wat is trainable?

Het ontwikkelen van de vastgestelde Competenties van Crisis Management Teamleden: wat is trainable? Het ontwikkelen van de vastgestelde Competenties van Crisis Management Teamleden: wat is trainable? Niet alle competenties zijn even gemakkelijk te trainen. Ook zijn ze niet allemaal op dezelfde wijze

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Persoonlijke Effectiviteit De cursus Persoonlijke Effectiviteit duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Leiderschap in je community GETALENTEERDE MAAR KANSARME JONGEREN LEREN EEN SOCIAAL PROJECT OPZETTEN

Leiderschap in je community GETALENTEERDE MAAR KANSARME JONGEREN LEREN EEN SOCIAAL PROJECT OPZETTEN Leiderschap in je community GETALENTEERDE MAAR KANSARME JONGEREN LEREN EEN SOCIAAL PROJECT OPZETTEN 2012 2014 Wie? Che Amigo is een dynamische stichting die zich sinds 2007 inzet voor beter onderwijs en

Nadere informatie

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2: Positie van de leidinggevenden op middenkaderniveau

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2: Positie van de leidinggevenden op middenkaderniveau Inhoud Inleiding... 9 Hoofdstuk 1: Managen versus leidinggeven... 13 1.1 Management... 13 1.2 Leiding geven... 13 1.3 Competenties en taakaspecten van de leidinggevende... 16 1.4 Samenvattend... 16 Hoofdstuk

Nadere informatie

Over Performance Dialogue

Over Performance Dialogue Over Performance Dialogue Wij ondersteunen organisaties bij het versterken van de dialoog tussen de organisatie en haar medewerkers over functioneren en presteren. Dit doen wij door middel van training

Nadere informatie

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in Trainers in opleiding Leergang Train de Trainer Het is niet de sterkste die overleeft, ook niet de slimste, maar degene die het meest openstaat voor verandering. Unieke insteek! De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

Korte Handleiding EMPLOY

Korte Handleiding EMPLOY Korte Handleiding EMPLOY This project has been funded with support from the European Commission. This communication reflects the views only of the author. The Commission cannot be held responsible for

Nadere informatie

TEAMONTWIKKELING. www.ludenstraining.nl. Ludens Talentontwikkeling Straatweg 19a 3603 CV Maarssen

TEAMONTWIKKELING. www.ludenstraining.nl. Ludens Talentontwikkeling Straatweg 19a 3603 CV Maarssen TEAMONTWIKKELING Ludens Talentontwikkeling Een groep mensen op een constructieve manier laten samenwerken, lijkt makkelijk maar is dat niet. Wat maakt dat de ene groep als een hecht team schitterende resultaten

Nadere informatie

Schoolbeleid en ontwikkeling

Schoolbeleid en ontwikkeling Schoolbeleid en ontwikkeling V. Maakt gedeeld leiderschap een verschil voor de betrokkenheid van leerkrachten? Een studie in het secundair onderwijs 1 Krachtlijnen Een schooldirecteur wordt genoodzaakt

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

De inhoud in vogelvlucht

De inhoud in vogelvlucht De inhoud in vogelvlucht Inleiding... 1 Deel I: De betrokkenheid van werknemers verhogen via coaching... 9 Hoofdstuk 1: Kom van die bank af en coach!... 11 Hoofdstuk 2: De basis leggen voor het stimuleren

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal DRAAIBOEK TRAINING 1, 2,3,4,5 REALISTEN ROADMOVIE De prezi presentatie voor de trainingsbijeenkomsten vindt u via de onderstaande link. https://prezi.com/0txqqdqmauta/training-realisten-roadmovie-5-bijeenkomsten/

Nadere informatie

CarrièreBoost. Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu

CarrièreBoost. Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu CarrièreBoost Jezelf succesvol presenteren op de arbeidsmarkt anno nu Op zoek naar een nieuwe baan waar begin ik?! Reorganisatie, inkrimping, u bent ontslagen! Veranderingen, verschuivingen u wordt herplaatst!

Nadere informatie

GRAAG STELLEN WIJ ONS AAN U VOOR

GRAAG STELLEN WIJ ONS AAN U VOOR GRAAG STELLEN WIJ ONS AAN U VOOR Altijd al gezocht naar een trainingsconcept voor uw medewerkers waar je meteen van zegt: GewoonDoen! Nu is deze kans eindelijk aanwezig en wel voor een deelnameprijs van

Nadere informatie