Libellenmonitoring in Nederland ervaringen na 16 jaar tellen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Libellenmonitoring in Nederland ervaringen na 16 jaar tellen"

Transcriptie

1 Libellenmonitoring in Nederland ervaringen na 16 jaar tellen Tim Termaat Libellenstudiedag Vlaanderen 15 februari 2014

2 Hoe gaat het de laatste 15 jaar met de weidebeekjuffer? 500 Weidebeekjuffer aantal verspreiding

3 Inhoud presentatie Inleiding Methode Resultaten Beperkingen Nieuwe mogelijkheden Aanbevelingen

4

5 Inleiding Landelijk Meetnet Libellen Proefjaar in 1997, start in 1998 Gezamenlijk project met Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) Onderdeel Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) Coördinatie gefinancierd door Nederlandse overheid Contractsoorten: ca. 30, maar de rest lift mee!

6 Inleiding Landelijk Meetnet Libellen Doel: vaststellen verloop populatieomvang HR- en RL-soorten Veldwerk grotendeels door vrijwillige waarnemers

7 Methode Vaste telroutes, verdeeld in secties Waterkant, homogeen habitat, goed zicht op water Algemene routes: alle soorten tellen Soortgerichte routes: één (zeldzame) soort tellen Uitzetten gebeurt door coördinator + teller

8 Algemene routes Methode Locatie naar keuze, dicht bij huis Minimaal 1x per twee weken tellen, mei t/m september Secties 1A en 1B (50 m): alle soorten Extra secties van 100 m voor grote libellen 4 1A 2 3 1B

9 Soortgerichte routes Methode Soorten van Habitatrichtlijn en Rode Lijst Minimaal 3x tellen in hoofdvliegtijd Secties 50 m (kleine libellen), of 100 m (grote libellen)

10 Methode Routekaartje Coördinaten start- & eindpunt Beschrijving sectie-einden Over te dragen aan andere teller

11 Methode Telafstand: niet te ver Kleine libellen: 2 m land, 3 m water Grote libellen: 2 m land, 5 m water

12 Telregels: goed libellenweer Methode Tellen tussen 10:30 en 16:30 uur (tenzij > 22 C) Temperatuur > 17 C, wind < 6 BF Geen neerslag Indien C: alleen tellen indien bewolking < 50%

13 Handleiding Methode

14 Methode Waarnemingen invoeren Telformulier

15 Methode Waarnemingen invoeren Online invoer

16 Methode Validatie waarnemingen Waarschijnlijkheid determinatie, op basis van zeldzaamheid en vliegtijd Weersomstandigheden Start- & eindtijd telling Onwaarschijnlijk hoge aantallen Navraag waarnemer, daarna goed- of afkeuring

17 Methode Statistische analyse door CBS Berekening jaarcijfers, indexen en trends TRIM: TRends and Indices for Monitoring data Speciaal ontwikkeld voor analyse van tijdreeksen van aantallen met veel ontbrekende tellingen Gratis te downloaden van CBS.nl

18 Resultaten Enkele honderden vrijwilligers hebben een route geteld Jaarlijks telgegevens van ca. 350 routes Na enkele jaren: indexen met acceptabele standaardfouten voor toenemend aantal soorten : 46 soorten met betrouwbare index

19 Resultaten Jaarverslag en nieuwsbrieven met resultaten

20 Resultaten Libellen doen het relatief goed! Populatietrends % 24% 20% 18% 10% 18% Sterke toename Matige toename Stabiel Matige afname Sterke afname Onzeker

21 Toename Resultaten 20 Bruine winterjuffer soorten Smaragdlibel

22 Stabiel Resultaten 20 Variabele waterjuffer soorten Bruinrode heidelibel

23 Afname Resultaten 20 Speerwaterjuffer soorten Watersnuffel Lantaarntje

24 Onzeker Resultaten 15 soorten Onzeker

25 Resultaten Zeldzame soorten: weinig routes Sterk territoriale soorten Gewone bronlibel

26 Resultaten Pioniersoorten Tengere grasjuffer

27 Resultaten Soorten sporadisch langs waterkant Plasrombout

28 De balans na 15 jaar Voor een groot deel van de soorten weten we of de populatie toe- of afneemt (betrouwbare populatieindexen) Maar: voor verdere verbeteringen van de populatieindexen lopen we tegen enkele beperkingen aan...

29 Beperkingen Beperking 1 Grote variatie in indexcijfers door grote jaar-tot-jaar fluctuaties in aantallen per route Zwervende pantserjuffer Variabele waterjuffer Oplossingen: langer wachten en meer routes

30 Beperkingen Beperking 2 Te weinig routes in sommige regio s Weging voor onder- en overbemonstering niet mogelijk Oplossing: meer routes

31 Aantal routes Beperkingen Meer routes? Soortgerichte routes Algemene routes Maximum aantal tellers lijkt bereikt Gemiddeld minder routes per teller Lastig om populatie-indexen verder te verbeteren

32 Nieuwe mogelijkheden Sinds 2010: ook trends in verspreiding, naast trends in aantallen Gebaseerd op losse waarnemingen, zonder gestandaardiseerde veldwerkmethode Hele korte uitleg

33 Nieuwe mogelijkheden Verspreidingsgegevens Voordeel: heel veel data beschikbaar! Nadeel: het is dirty data Veel variatie in onderzoeksinspanning tussen jaren en tussen waarnemers Oververtegenwoordiging van: recente jaren leuke soorten leuke locaties Zorgt voor systematische fouten in indexen Oplossing? Waarnemingen (1 x 1 km)

34 Nieuwe mogelijkheden Occupancy-modellen! Laatste jaren sterk in opkomst Variatie in onderzoeksinspanning wordt vertaald in de kans om een soort waar te nemen Resultaat: trefkans per soort per jaar Trefkansen worden meegewogen in geschatte aantal bezette kilometerhokken (occupancy) per soort per jaar MacKenzie et al. 2006

35 Nieuwe mogelijkheden Nodig voor berekening trefkansen: Voldoende herhaalde bezoeken per jaar: in welk percentage is de soort gezien? Voldoende bezoeken met complete soortenlijstjes : informatie over nulwaarnemingen In Nederland: bezoeken >3 soorten = compleet Van Strien et al Basic Appl. Ecol. 11:

36 Nieuwe mogelijkheden Occupancy-trends Betrouwbaar Onbetrouwbaar extra soorten bosbeekjuffer noordse winterjuffer zwervende pantserjuffer tengere grasjuffer kanaaljuffer plasrombout beekrombout venglazenmaker gewone bronlibel hoogveenglanslibel gevlekte glanslibel zuidelijke oeverlibel Kempense heidelibel zwervende heidelibel bandheidelibel

37 140 Nieuwe mogelijkheden Gewone bronlibel

38 Nieuwe mogelijkheden Tengere grasjuffer

39 Nieuwe mogelijkheden Plasrombout

40 Nieuwe mogelijkheden Voor welke soorten werkt het niet? Soorten met zeer beperkte verspreiding (bv. donkere waterjuffer) Soorten met een korte meetreeks (bv. gaffelwaterjuffer) Soorten uit kilometerhokken met te weinig complete soortenlijstjes (bv. rivierrombout) Donkere waterjuffer Gaffelwaterjuffer Rivierrombout

41 Nieuwe mogelijkheden Trend in aantal trend in verspreiding! Watersnuffel Weidebeekjuffer Populatieindex Occupancy-index Populatieindex Occupancy-index Occupancy-indexen lijken in veel gevallen op populatie-indexen Maar bij sommige soorten is het verschil groot

42 Nieuwe mogelijkheden Aanpassingen libellenmeetnet Twee soorten trends voor zoveel mogelijk soorten Stimuleren invoeren van complete soortenlijstjes Algemene telroutes voor snelle signalering Soortgerichte routes voor HR-soorten en zeldzame soorten

43 Aanbevelingen voor meetnet in Vlaanderen Uitgangspunten zijn waarschijnlijk anders, maar: Denk goed na over het doel: trends in aantallen, of in verspreiding? Probeer algemene soorten mee te laten liften: beleid is veranderlijk! Zijn voldoende meetpunten & tellers haalbaar? Tellen volgens vast protocol: maak het zo makkelijk mogelijk, doe concessies Hoeveel tijd beschikbaar voor coördinatie? Probeer de data die je al hebt nuttig te gebruiken

44 Van Strien et al Biodivers. Conserv. 22:

45 Succes!!

46 De Vlinderstichting Mennonietenweg 10 Postbus a AM Wageningen Fotografen Jaap Bouwman Alex Huizinga Kim Huskens Tim Termaat Kars Veling

Libellen geteld Jaarverslag 2014

Libellen geteld Jaarverslag 2014 Libellen geteld Jaarverslag 214 Libellen geteld Jaarverslag 214 Tekst Tim Termaat, Kim Huskens en Arco van Strien Foto s Tenzij anders vermeld: Kim Huskens, Tim Termaat Voorplaat: koraaljuffer Rapportnummer

Nadere informatie

SNL, NEM en occupancy

SNL, NEM en occupancy SNL, NEM en occupancy Verschillende antwoorden op verschillende vragen 350 300 250 200 150 100 50 Vroege glazenmaker 0 1999 2002 2005 2008 2011 2014 Tim Termaat De Vlinderstichting Jaap Bouwman Unie van

Nadere informatie

Wat zijn occupancy modellen?

Wat zijn occupancy modellen? Wat zijn occupancy modellen? en hoe helpen ze om orde uit chaos te halen? Arco van Strien & Leo Soldaat CBS Natuurstatistieken Minisymposium Orde uit Chaos 14 maart 213 Natuurmonitoring Gestandaardiseerde

Nadere informatie

Leren van meetnetten in stedelijke natuur

Leren van meetnetten in stedelijke natuur Symposium Ecologie en de praktijk 2014 ecologica Leren van meetnetten in stedelijke natuur Niels de Zwarte @stadsnatuur 1 Bureau Stadsnatuur? Sinds 1997 Onderdeel Natuurhistorisch Museum Rotterdam Kenniscentrum

Nadere informatie

Monitoring Natura 2000-soorten en overige soorten prioritair voor het Vlaams beleid. Blauwdrukken soortenmonitoring in Vlaanderen

Monitoring Natura 2000-soorten en overige soorten prioritair voor het Vlaams beleid. Blauwdrukken soortenmonitoring in Vlaanderen INBO.R.2012.16 INBO.R.2014.2319355 Wetenschappelijke instelling van de Vlaamse overheid INBO Brussel Kliniekstraat 25 1070 Brussel T: +32 2 525 02 00 F: +32 2 525 03 00 E: info@inbo.be www.inbo.be Monitoring

Nadere informatie

Handleiding Landelijk Meetnet Libellen

Handleiding Landelijk Meetnet Libellen Handleiding Landelijk Meetnet Libellen De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek Handleiding Landelijk Meetnet Libellen Tekst: Robert Ketelaar & Calijn Plate Rapportnummer: VS

Nadere informatie

Libellen herkennen. Weidebeekjuffer Vrouwtjes zijn metaalglanzend groen, de mannetjes zijn blauw. Ze leven langs beken en rivieren (stromend water).

Libellen herkennen. Weidebeekjuffer Vrouwtjes zijn metaalglanzend groen, de mannetjes zijn blauw. Ze leven langs beken en rivieren (stromend water). 1 Libellen herkennen In Nederland leven 71 soorten libellen. Veel daarvan zijn zeldzaam en zul je niet snel tegenkomen. Zo n 25 soorten kun je wel in de stad tegenkomen. Van deze libellen bespreken we

Nadere informatie

Beoordeling representativiteit Landelijk Meetnet Vlinders

Beoordeling representativiteit Landelijk Meetnet Vlinders Beoordeling representativiteit Landelijk Meetnet Vlinders Beoordeling representativiteit Landelijk Meetnet Vlinders Beoordeling representativiteit Landelijk Meetnet Vlinders Tekst: Chris van Swaay, De

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2007

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2007 Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2007 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2007 Tekst: Chris van Swaay, Dick Groenendijk

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2012

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2012 Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 22 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 22 Tekst Chris van Swaay, Kars Veling, Tim

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2016

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2016 Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2016 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2016 Tekst Chris van Swaay, Tim Termaat,

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2015

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2015 Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2015 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2015 Tekst Chris van Swaay, Tim Termaat,

Nadere informatie

De landelijke vogelmeetnetten in natuurbeheer en -beleid. Chris van Turnhout

De landelijke vogelmeetnetten in natuurbeheer en -beleid. Chris van Turnhout De landelijke vogelmeetnetten in natuurbeheer en -beleid Chris van Turnhout Onze missie: volgen populatie-veranderingen van alle wilde vogels in Nederland Monitoring gebaat bij continuïteit op de lange

Nadere informatie

Meetnetten Vlaams-Brabant

Meetnetten Vlaams-Brabant Meetnetten Vlaams-Brabant Terugblik 2016, vooruitblik 2017 Hannes Ledegen Natuurpunt Studie Natura 2000 en Vlaams prioritair? 1 Meetnetten Wat & waarom? Bepalen van Vlaamse toestand en trends 78 Europees

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2009

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2009 Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2009 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2009 Tekst: Chris van Swaay, Dick Groenendijk,

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van de kaartmodule NEM Meetnet Amfibieën

Handleiding voor het gebruik van de kaartmodule NEM Meetnet Amfibieën Handleiding voor het gebruik van de kaartmodule NEM Meetnet Amfibieën http://www.ravon.nl/kaartmodule Versie 1.1 30 maart 2015 Edo Goverse p.a. IBED/UvA Postbus 93501 1090 EA Amsterdam 020-525 7331 e.goverse@uva.nl

Nadere informatie

Mogelijkheden voor monitoring van de rivierrombout

Mogelijkheden voor monitoring van de rivierrombout Mogelijkheden voor monitoring van de rivierrombout Mogelijkheden voor monitoring van de rivierrombout Tekst: Dick Groenendijk Met medewerking van: Victor Mensing (tellingen), Jaap Bouwman (figuur 3 en

Nadere informatie

Handleiding Online Invoer Landelijke Meetnetten Vlinders en Libellen

Handleiding Online Invoer Landelijke Meetnetten Vlinders en Libellen Handleiding Online Invoer Landelijke Meetnetten Vlinders en Libellen Tekst: Chris van Swaay Tim Termaat Calijn Plate Rapportnummer: VS2011.002 De Landelijke Meetnetten Vlinders en Libellen zijn een samenwerkingsproject

Nadere informatie

Groene glazenmaker in de provincie Groningen

Groene glazenmaker in de provincie Groningen Groene glazenmaker in de provincie Groningen Groene glazenmaker in de provincie Groningen Groene glazenmaker in de provincie Groningen Tekst: Albert Vliegenthart Met medewerking van: Herman de Heer, Henk

Nadere informatie

FOTOBOEK LIBELLEN IN DE PROVINCIE UTRECHT VAN DE JAN KATSMAN. Maart 2017 EXCITING NATURE

FOTOBOEK LIBELLEN IN DE PROVINCIE UTRECHT VAN DE JAN KATSMAN. Maart 2017 EXCITING NATURE FOTOBOEK VAN DE LIBELLEN IN DE PROVINCIE UTRECHT JAN KATSMAN Maart 2017 EXCITING NATURE Vers vrouwtje blauwe glazenmaker Inhoud Inhoud en fotoverantwoording 1 Naslagwerken en adressen 2 Inleiding en

Nadere informatie

Jaarverslag Libellengroep 2015

Jaarverslag Libellengroep 2015 Jaarverslag Libellengroep 2015 Uit voorlopige cijfers van de Vlinderstichting blijkt dat 2015 niet alleen geen goed vlinderjaar was maar ook een vrij slecht libellenjaar. Voor Eemland geldt min of meer

Nadere informatie

Libellen in het najaar

Libellen in het najaar Libellen in het najaar De waarnemer liep vermoeid langs de waterkant, mijmerend over de vangsten van 1994. Het hele voorjaar en de zomer was de waarnemer al actief geweest in het veld en dat had hem geen

Nadere informatie

9 De Rode Lijst van de libellen in Vlaanderen

9 De Rode Lijst van de libellen in Vlaanderen H09_RLVLA_NL-bat4.5 28/08/06 10:05 Page 241 9 De Rode Lijst van de libellen in Vlaanderen Geert De Knijf Inleiding Het opstellen van Rode Lijsten was in eerste instantie bedoeld om een middel te hebben

Nadere informatie

ETWERK. Inhoud. Licht herstel biodiversiteit. Rode lijsten

ETWERK. Inhoud. Licht herstel biodiversiteit. Rode lijsten 14 oktober 2013 Inhoud Licht herstel biodiversiteit Mini-symposium Orde uit Chaos toont mogelijkheden van losse(re) waarnemingen. Nieuwe mogelijkheden voor het Landelijk Meetnet Libellen NEM en Naturalis

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2010

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2010 Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 20 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 20 Tekst: Chris van Swaay, Tim Termaat

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF INSECTENPROJECT NVWA NUMMER 2 MEI 2012

NIEUWSBRIEF INSECTENPROJECT NVWA NUMMER 2 MEI 2012 Beste insectenliefhebbers, Met het prachtige zonnige weer van de afgelopen dagen is het insectenleven helemaal losgebarsten. Alles fladdert er weer vrolijk op los en het is genieten geblazen. Er is daarom

Nadere informatie

Ondersteuningsproject bij de uitvoering van de reemonitoring in het Zoniënwoud

Ondersteuningsproject bij de uitvoering van de reemonitoring in het Zoniënwoud Ondersteuningsproject bij de uitvoering van de reemonitoring in het Zoniënwoud Periode 2008-2013 Céline Malengreaux, Jan Vercammen, Alain Licoppe, Frank Huysentruyt, Jim Casaer Dankwoord Het uitvoeren

Nadere informatie

Vrijwilligers voor flora en fauna inventarisaties: een gouden combinatie

Vrijwilligers voor flora en fauna inventarisaties: een gouden combinatie Vrijwilligers voor flora en fauna inventarisaties: een gouden combinatie 19 juni 2017 Theo Verstrael Sovon Vogelonderzoek Nederland Inhoud Vrijwilligers & natuurmonitoring Achtergronden & motivaties Wat

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2012

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2012 Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 22 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 22 Tekst Chris van Swaay, Kars Veling, Tim

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2008

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2008 Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2008 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2008 Tekst: Chris van Swaay, Dick Groenendijk

Nadere informatie

DAGVLINDERS EN LIBELLEN OP HET GOLFCENTRUM DE BATOUWE in ZOELEN 2016

DAGVLINDERS EN LIBELLEN OP HET GOLFCENTRUM DE BATOUWE in ZOELEN 2016 DAGVLINDERS EN LIBELLEN OP HET GOLFCENTRUM DE BATOUWE in ZOELEN 2016 KARIN VERSPUI 2016 Inleiding Het golfcentrum De Batouwe in Zoelen besteedt veel aandacht aan de natuurwaarden in hun terrein. In zowel

Nadere informatie

Monitoringroutes van libellen in de Gooi en Vechtstreek 2014

Monitoringroutes van libellen in de Gooi en Vechtstreek 2014 Monitoringroutes van libellen in de Gooi en Vechtstreek 2014 Vlinder- en Libellenwerkgroep Gooi en Vechtstreek Hans van Oosterhout Egbert Leijdekker Foto omslag: metaalglanslibel (Somatochlora metallica)

Nadere informatie

Atlas van de libellen van Winterswijk

Atlas van de libellen van Winterswijk Atlas van de libellen van Winterswijk Versie 1, 201 Rob Lanjouw Insectenwerkgroep KNNV Oost-Achterhoek Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Methode 3. Samenvatting 4. Soortbeschrijvingen 5. Nieuwe ontwikkelingen.

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2011

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2011 Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2 Tekst Chris van Swaay, Kars Veling, Tim

Nadere informatie

Meetnet Vleermuis Transect Tellingen. Handleiding bij Het uitzetten en rijden van een NEM VTT route

Meetnet Vleermuis Transect Tellingen. Handleiding bij Het uitzetten en rijden van een NEM VTT route Meetnet Vleermuis Transect Tellingen Handleiding bij Het uitzetten en rijden van een NEM VTT route Inleiding Het meetnet overige vleermuizen is gericht op de vleermuissoorten: gewone dwergvleermuis, ruige

Nadere informatie

Monitoring bij Natuurboeren. 31 maart 2015

Monitoring bij Natuurboeren. 31 maart 2015 Monitoring bij Natuurboeren 31 maart 2015 problematiek Afname Plant- en dieren leven in het buitengebied Intensivering grondgebruik, verdroging Monitoring bij natuurboeren 2 Monitoring bij natuurboeren

Nadere informatie

Hierbij de nieuwsbrief over de telling van 13 en 14 oktober 2007.

Hierbij de nieuwsbrief over de telling van 13 en 14 oktober 2007. Beste wintervogeltellers en telsters. Moordrecht 1 november 2007 Hierbij de nieuwsbrief over de telling van 13 en 14 oktober 2007. telgegevens In de Waardvogel van september 2007 staat een artikel van

Nadere informatie

en libellen Vlinderstand

en libellen Vlinderstand en libellen Vlinderstand 2016 Een miljoen. Zoveel bruin zandoogjes werden er sinds 1990 in het meetnet vlinders ingevoerd. Die magische grens passeerden we in 2015. En het bijzondere is: geen van de andere

Nadere informatie

Libellen in het Nationaal Park Hoge Kempen

Libellen in het Nationaal Park Hoge Kempen artikel n 6 likona jaarboek 2005 n 15 50 Libellen in het Nationaal Park Hoge Kempen Sinds begin jaren tachtig neemt de belangstelling voor libellen sterk toe. Net als voor vogels is het spannend om ernaar

Nadere informatie

LIBELLEN (ODONATA) IN DE PROVINCIE ANTWERPEN:

LIBELLEN (ODONATA) IN DE PROVINCIE ANTWERPEN: LIBELLEN (ODONATA) IN DE PROVINCIE ANTWERPEN: een belangrijke taak weggelegd voor het provinciale natuurbeleid Geert De Knijf, Instituut voor Natuurbehoud en Libellenwerkgroep Gomphus, Kliniekstraat 25,

Nadere informatie

Monitoringroutes van libellen in de Gooi en Vechtstreek 2013

Monitoringroutes van libellen in de Gooi en Vechtstreek 2013 Monitoringroutes van libellen in de Gooi en Vechtstreek 2013 Vlinder- en Libellenwerkgroep Gooi en Vechtstreek Hans van Oosterhout Egbert Leijdekker Foto omslag: Steenrode Heidelibel (Sympetrum vulgatum)

Nadere informatie

Contrastrijke ontwikkelingen bij overwinterende ganzen in Nederland in de afgelopen 10 jaar

Contrastrijke ontwikkelingen bij overwinterende ganzen in Nederland in de afgelopen 10 jaar Contrastrijke ontwikkelingen bij overwinterende ganzen in Nederland in de afgelopen 10 jaar Ganzensymposium Fryske Akademy & NOU, 19 mei 2017 Julia Stahl & Kees Koffijberg Sovon Vogelonderzoek Nederland

Nadere informatie

Acuut bedreigde dagvlinders in Nederland

Acuut bedreigde dagvlinders in Nederland Acuut bedreigde dagvlinders in Nederland Acuut bedreigde dagvlinders in Nederland Tekst: Chris van Swaay Met medewerking van Calijn Plate, CBS. Rapportnummer: VS2004.023 Productie: De Vlinderstichting

Nadere informatie

Verspreidingsonderzoek libellen 2009

Verspreidingsonderzoek libellen 2009 Verspreidingsonderzoek libellen 2009 Verspreidingsonderzoek libellen 2009 Tekst: Tim Termaat (De Vlinderstichting) & Vincent Kalkman (EIS-Nederland) Met medewerking van: Jaap Bouwman, Kim Huskens, René

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2013

Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 2013 Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 23 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag Vlinders en libellen geteld Jaarverslag 23 Tekst Chris van Swaay, Ties Huigens,

Nadere informatie

natuurhuis Panneweel, Krekeldijk 2, 9179 Meerdonk (SGW) uur:

natuurhuis Panneweel, Krekeldijk 2, 9179 Meerdonk (SGW) uur: Verslag vergadering Libellenwerkgroep Waasland datum: donderdag 14 januari 2016 plaats: natuurhuis Panneweel, Krekeldijk 2, 9179 Meerdonk (SGW) uur: 20u00-22u00 aanwezig: Frank Cornelis, Chris De Buyzer,

Nadere informatie

Mogelijkheden voor monitoring van de rivierrombout; resultaten 2005

Mogelijkheden voor monitoring van de rivierrombout; resultaten 2005 Mogelijkheden voor monitoring van de rivierrombout; resultaten 2005 Mogelijkheden voor monitoring van de rivierrombout; resultaten 2005 Tekst: Dick Groenendijk Met medewerking van: Victor Mensing (inventarisaties

Nadere informatie

Vlinders en libellen onder de meetlat: jaarverslag 2003

Vlinders en libellen onder de meetlat: jaarverslag 2003 Vlinders en libellen onder de meetlat: jaarverslag 2003 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg Vlinders en libellen onder de meetlat: jaarverslag 2003 Tekst: Chris

Nadere informatie

Handleiding Landelijke Meetnetten Vlinders en Libellen

Handleiding Landelijke Meetnetten Vlinders en Libellen Centraal Bureau voor de Sta Handleiding Landelijke Meetnetten Vlinders en Libellen De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag Handleiding Landelijke Meetnetten Vlinders

Nadere informatie

40 jaar libellenonderzoek in Nederland

40 jaar libellenonderzoek in Nederland 40 jaar libellenonderzoek in Nederland Samenwerken voor libellen E.J. Ruiter, R.M.J.C. Kleukers & T.J. Verstrael Inleiding Sinds de oprichting van de Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie (NVL) op

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2006

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2006 Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2006 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2006 Tekst: Chris van Swaay, Dick Groenendijk

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF INSECTENPROJECT NVWA NUMMER 5 AUGUSTUS 2012

NIEUWSBRIEF INSECTENPROJECT NVWA NUMMER 5 AUGUSTUS 2012 Beste insectenliefhebbers, Eindelijk werd het dan eens goed zomer. Tenminste, zo moet de augustusmaand voor vele hebben gevoeld. En het wàs zomer, zeker voor de insecten. Erg opvallend waren de hoge aantallen

Nadere informatie

en libellen Vlinderstand 2017

en libellen Vlinderstand 2017 en libellen Vlinderstand 2017 2 Scheefbloemwitje Nederland is een vlindersoort rijker. Na de eerste waarnemingen in 2015 dook het scheefbloemwitje in 2016 op nog veel meer plaatsen in Limburg op. Op sommige

Nadere informatie

Handleiding Landelijk Meetnet Vlinders

Handleiding Landelijk Meetnet Vlinders Handleiding Landelijk Meetnet Vlinders De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg Handleiding Landelijk Meetnet Vlinders Tekst: Chris van Swaay Rapportnummer: VS2005.042

Nadere informatie

gebeten door LIBELLEN

gebeten door LIBELLEN grote keizerlibel Claudia Piens gebeten door LIBELLEN 1 presentatie LVV Libellenstudiedag waarnemingen.be weinig waarnemingen uit het Waasland 2006 2008 2011 2012 2014 2015 Natuurstudiewerkgroep Waasland

Nadere informatie

Meerjarenvisie 2010-2013. Samenvatting. SOVON Vogelonderzoek Nederland. Meerjarenvisie

Meerjarenvisie 2010-2013. Samenvatting. SOVON Vogelonderzoek Nederland. Meerjarenvisie Meerjarenvisie 2010-2013 Samenvatting SOVON Vogelonderzoek Nederland Meerjarenvisie Meerjarenvisie 2010-2013 Colofon Samenstelling: SOVON Vogelonderzoek Nederland Eindredactie: Fred Hustings Lay-out: Peter

Nadere informatie

Landelijke klapekstertelling winter 2008/2009 Eindresultaten

Landelijke klapekstertelling winter 2008/2009 Eindresultaten Landelijke klapekstertelling winter 2008/2009 Eindresultaten Foto J. Schwiebbe - http://www.birdphoto.nl April 2009, Matthijs Broere (Waarneming.nl) & Fred Hustings (SOVON) 1. Inleiding Afgelopen winter

Nadere informatie

woensdag 21 november 2012 Referentie tel camera s: oktoberfeest Sittard en winkelstraat Roermond 1. Inleiding 2. Nauwkeurigheid

woensdag 21 november 2012 Referentie tel camera s: oktoberfeest Sittard en winkelstraat Roermond 1. Inleiding 2. Nauwkeurigheid woensdag 21 november 2012 Referentie tel camera s: oktoberfeest Sittard en winkelstraat Roermond 1. Inleiding 2. Nauwkeurigheid 3. Voorbeeld: Oktoberfeest Sittard 4. Combinatie met Herkomst-bestemming

Nadere informatie

BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN VANUIT VERSCHILLENDE HOEKEN BELICHT. S.A.R. Bus

BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN VANUIT VERSCHILLENDE HOEKEN BELICHT. S.A.R. Bus BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN VANUIT VERSCHILLENDE HOEKEN BELICHT S.A.R. Bus WAAR DENK JE AAN BIJ BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN? Wie van jullie gebruikt betrouwbaarheidsintervallen? WAAROM BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN???

Nadere informatie

Landelijk Meetnet Vlinders

Landelijk Meetnet Vlinders Landelijk Meetnet Vlinders Augustus 2015 Beste teller, Vlinders en tellers kregen het in juli flink te verduren. Er was zowel een hittegolf, als nachtvorst, als een week met naar en koud weer. Wat betekende

Nadere informatie

Vogels in Nederland: toelichting op de vogelgegevens per soort, per provincie en per gebied op https://www.sovon.nl/nl/content/vogelinfo

Vogels in Nederland: toelichting op de vogelgegevens per soort, per provincie en per gebied op https://www.sovon.nl/nl/content/vogelinfo Vogels in Nederland: toelichting op de vogelgegevens per soort, per provincie en per gebied op https://www.sovon.nl/nl/content/vogelinfo 1. Algemeen Sovon organiseert samen met haar partners en met behulp

Nadere informatie

Hoofdlijnen Natuurrapport 2007

Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Hoofdlijnen Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen Duurzaam gebruik Hoofdlijnen Natuurrapport 2007 Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen Duurzaam gebruik Toestand plant-

Nadere informatie

Validatieprotocollen. overige insecten spinnen overige ongewervelden

Validatieprotocollen. overige insecten spinnen overige ongewervelden Validatieprotocollen overige insecten spinnen overige ongewervelden Overige insecten Validatie protocol mieren Waarnemingen van mieren worden enkel door experts verzameld, waarbij minder algemene soorten

Nadere informatie

Waasland-Noord / natuurstudie

Waasland-Noord / natuurstudie WERKGROEP : LIBELLEN ODONATA / waarnemingen 2010 Del Het centraliseren van alle infrmatie met betrekking tt waarnemingen van LIBELLEN in de natuurgebieden Waasland-Nrd en dicht bij huis in de gemeenten

Nadere informatie

Handleiding voor de invoermodule Paddenstoelenmeetnet

Handleiding voor de invoermodule Paddenstoelenmeetnet Handleiding voor de invoermodule Paddenstoelenmeetnet Versie 1.4 Menno Boomsluiter 29-8-2013 paddenstoelen.meetnetportaal.nl 1 INHOUD 1 Welkom... blz. 3 2 Inloggen en starten... 3 3 Mijn meetpunten...

Nadere informatie

Handleiding Landelijk Meetnet Dagvlinders

Handleiding Landelijk Meetnet Dagvlinders Handleiding Landelijk Meetnet Dagvlinders De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek Handleiding Landelijk Meetnet Dagvlinders De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2005

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2005 Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2005 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2005 Tekst: Chris van Swaay, Dick Groenendijk

Nadere informatie

Op Europees niveau is de soort in de periode 1980-2011 met 52% afgenomen, en ten opzichte van 1990 met 6%.

Op Europees niveau is de soort in de periode 1980-2011 met 52% afgenomen, en ten opzichte van 1990 met 6%. 1 De spreeuwenstand gaat vanaf eind jaren zeventig achteruit. Over de periode 1984-2012 is de broedpopulatie in Nederland zelfs met gemiddeld 4% per jaar afgenomen. Daardoor resteert momenteel minder dan

Nadere informatie

Fauna-inventarisatie. Wetgeving en methoden

Fauna-inventarisatie. Wetgeving en methoden Fauna-inventarisatie Wetgeving en methoden IPC Groene Ruimte, Arnhem 2012 Inhoud Vooraf 7 Deel I - Wettelijk kader 9 Inleiding 11 1 De Flora- en faunawet in vogelvlucht 12 1.1 Bescherming 12 1.2 Uitvoeringsbevoegdheid

Nadere informatie

Klimaat Services. Opzet presentatie

Klimaat Services. Opzet presentatie Klimaat Services J. Bessembinder Opzet presentatie Basis voor klimaat-services Voorbeelden confectie Voorbeelden maatwerk Basis confectie en maatwerk : tijdreeksen voor de toekomst Activiteiten binnen

Nadere informatie

Meetprogramma s voor flora en fauna. Kwaliteitsrapportage NEM over 2014

Meetprogramma s voor flora en fauna. Kwaliteitsrapportage NEM over 2014 Meetprogramma s voor flora en fauna Kwaliteitsrapportage NEM over 2014 Meetprogramma s voor flora en fauna Kwaliteitsrapportage NEM over 2014 Verklaring van tekens. Gegevens ontbreken * Voorlopig cijfer

Nadere informatie

Deelhandleiding uploadportal NEM VTT

Deelhandleiding uploadportal NEM VTT Deelhandleiding uploadportal NEM VTT Onderdeel van de handleiding voor het meetnet NEM Vleermuis Transect Tellingen Schillemans, M.J. 2015.010 Rapport van het Bureau van de Zoogdiervereniging In opdracht

Nadere informatie

Jaarverslag NEM zoogdieren 2010

Jaarverslag NEM zoogdieren 2010 Jaarverslag NEM zoogdieren 2010 V. Dijkstra & J.J.A. Dekker 16 Augustus 2010 Rapport nr. 2010.025 Intern rapport van de Zoogdiervereniging In opdracht van Gegevensautoriteit Natuur Jaarverslag NEM zoogdieren

Nadere informatie

Dragonflies of Kefalonia (Greece)

Dragonflies of Kefalonia (Greece) Dragonflies of Kefalonia (Greece) René Manger Eind april was ik een week op het Griekse eiland Kefalonia, één van de eilanden gelegen, in de Ionische zee. Op het gebied van flora en fauna is hier in het

Nadere informatie

Hydrobiologische Monitoring

Hydrobiologische Monitoring Opzet presentatie Hydrobiologische Monitoring Dille Wielakker & Jos Spier Wat is Hydrobiologie? Historie van de Hydrobiologie Monitoringsmethodieken Belang van standaardisatie Door Bureau Waardenburg bv

Nadere informatie

Handleiding Landelijk Meetnet Nachtvlinders

Handleiding Landelijk Meetnet Nachtvlinders Handleiding Landelijk Meetnet Nachtvlinders Handleiding Landelijk Meetnet Nachtvlinders Tekst: Annette van Berkel Dick Groenendijk Mathilde Groenendijk Kars Veling Met medewerking van : Chris van Swaay

Nadere informatie

Nieuwsbrieven. van de Libellenwerkgroep Drenthe. René Manger Gerard Abbingh. Libellenwerkgroep Drenthe. Contact:

Nieuwsbrieven. van de Libellenwerkgroep Drenthe. René Manger Gerard Abbingh. Libellenwerkgroep Drenthe. Contact: Nieuwsbrieven van de Libellenwerkgroep Drenthe 2016 René Manger Gerard Abbingh Libellenwerkgroep Drenthe 25 Colofon Redactie: René Manger & Gerard Abbingh. Uitgever: Libellenwerkgroep Drenthe, Assen. info@libellen-drenthe.eu

Nadere informatie

Veenweiden steeds belangrijker voor Zwarte sterns in Zuid-Holland. Verslag van monitoring van aantallen en broedsucces in 2013

Veenweiden steeds belangrijker voor Zwarte sterns in Zuid-Holland. Verslag van monitoring van aantallen en broedsucces in 2013 Veenweiden steeds belangrijker voor Zwarte sterns in Zuid-Holland Verslag van monitoring van aantallen en broedsucces in 2013 Veenweiden steeds belangrijker voor Zwarte sterns in Zuid-Holland Verslag

Nadere informatie

Grootschalige reactie van planten en dieren op klimaatverandering

Grootschalige reactie van planten en dieren op klimaatverandering Grootschalige reactie van planten en dieren op klimaatverandering 19 november 2011, Minisymposium Klimaatverandering en gevolgen voor de natuur Dr. Ir. Arnold van Vliet Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse,

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie

Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie 1 Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie JUNI 2005 JAARGANG 9 2 Libellenpublikaties 2004 Eerste larvenhuidje C. armatum Uitreiking gouden bronslibel B. Kiauta Nieuwe provinciale Libellenwerkatlassen

Nadere informatie

MIRA 2012 Milieu & natuur

MIRA 2012 Milieu & natuur MRA 212 Milieu & natuur ndex overwinterende watervogels watervogelindex (1991-92=1) aantal (1991-92=1) 6 5 4 3 2 1 1 4 1 3 1 2 1 1 1 9 8 7 6 5 4 3 2 1 1991-92 1993-94 1995-96 1997-98 1999-21-2 23-4 25-6

Nadere informatie

Verslag consumentenonderzoek zorgsector Breda

Verslag consumentenonderzoek zorgsector Breda Verslag consumentenonderzoek zorgsector Breda Inleiding: In het kader van het project economische barometer is in 2012 gekozen voor het onderwerp zorgverlening en vooral het gebruik van de zorgverleners,

Nadere informatie

Libellen in de gemeente Kampen

Libellen in de gemeente Kampen Libellen in de gemeente Kampen Kleine roodoogjuffer en rivierrombout door Gerrit Koopman Algemeen Libellen (Odonata) zijn bij Kampen en in de rest van Nederland door twee van de drie bestaande onderorden

Nadere informatie

Veldwerkhandleiding. gebiedstelling & transecttelling Libellen

Veldwerkhandleiding. gebiedstelling & transecttelling Libellen Veldwerkhandleiding gebiedstelling & transecttelling Libellen Speerwaterjuffer, Maanwaterjuffer, Hoogveenglanslibel, Gevlekte witsnuitlibel, Kempense heidelibel, Variabele waterjuffer, Vroege glazenmaker,

Nadere informatie

Nieuwsbrief Jaar van de Patrijs in Zeeland

Nieuwsbrief Jaar van de Patrijs in Zeeland Nieuwsbrief Jaar van de Patrijs in Zeeland 2013 is door Vogelbescherming Nederland en Sovon uitgeroepen tot het Jaar van de Patrijs. Deze fraaie vogel is de laatste decennia sterk afgenomen (-95%).Ten

Nadere informatie

Libelleninventarisatie Natuurmonumentengebied Horstermeerpolder

Libelleninventarisatie Natuurmonumentengebied Horstermeerpolder Libelleninventarisatie Natuurmonumentengebied Horstermeerpolder In 2015 W.J.A. Hoeffnagel Ankeveen Copyright 2015 W.J.A. Hoeffnagel (Willem-Jan) Mr. J.C. Buhrmannlaan 54 1244 PH Ankeveen 035-6919356 w.j.a.hoeffnagel@hccnet.nl

Nadere informatie

Validatie van het monitoringsysteem voor het Stelsel Natuuren Landschapsbeheer (SNL)

Validatie van het monitoringsysteem voor het Stelsel Natuuren Landschapsbeheer (SNL) Bijlage 5 Validatie van het monitoringsysteem voor het Stelsel Natuuren Landschapsbeheer (SNL) Eindrapport, 25 februari 2013 Centraal Bureau voor de Statistiek De Vlinderstichting Gegevensautoriteit Natuur

Nadere informatie

Het monitoren van (meer)vleermuizen in de winter

Het monitoren van (meer)vleermuizen in de winter ahaarsma@dds.nl Het monitoren van (meer)vleermuizen in de winter Yves Adams A-J Haarsma Universiteit Leiden (IBL) en VZZ Wintermonitoring Het met een vaste methodiek tellen van winterslapende vleermuizen,

Nadere informatie

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2004

Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2004 Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2004 De Vlinderstichting, Wageningen Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg Vlinders en libellen geteld: jaarverslag 2004 Tekst: Chris van Swaay en Dick

Nadere informatie

Vleermuizen waarnemen met Batloggers

Vleermuizen waarnemen met Batloggers Inhoud Vleermuizen waarnemen met Batloggers Zoogdierdag 214 - -Resultaten/Projecten a) Hopping detectors b) NEM VTT c) Boer zoekt vleermuis Eric Jansen, Herman Limpens en Marcel Schillemans -Conclusie

Nadere informatie

Invoerportaal Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer

Invoerportaal Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer Invoerportaal Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer Handleiding Thijs Schippers Versie 1.0 (juni 2016) Colofon Datum: Juni 2016 Titel: Handleiding invoermodule Subtitel: Meetnet Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer

Nadere informatie

Wat vliegroutes van meervleermuizen ons kunnen vertellen

Wat vliegroutes van meervleermuizen ons kunnen vertellen Wat vliegroutes van meervleermuizen ons kunnen vertellen A-J Haarsma Alterra/ Radboud Univ. Nijmegen ahaarsma @dds.nl Wetgeving: Europese habitat richtlijn (vormt basis voor nationale wetgeving) Verblijven

Nadere informatie

Netwerk Ecologische Monitoring Productencatalogus 1.1 Meetnetten voor beleid en onderzoek

Netwerk Ecologische Monitoring Productencatalogus 1.1 Meetnetten voor beleid en onderzoek Netwerk Ecologische Monitoring Productencatalogus 1.1 Meetnetten voor beleid en onderzoek CBS LNV Dir. Natuur & Gegevensautoriteit Natuur MNP Provincies RWS Waterdienst & Dienst Verkeer en Scheepvaart

Nadere informatie

Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers

Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers Biodiversiteit in Vlaanderen: de cijfers Myriam Dumortier Natuurrapport www.natuurindicatoren.be www.nara.be www.inbo.be Haalt Vlaanderen de 2010-doelstelling? Biodiversiteit Verstoringen/bedreigingen

Nadere informatie

vens in ons land bleek zo hoog dat ook analyses op een lager schaalniveau konden

vens in ons land bleek zo hoog dat ook analyses op een lager schaalniveau konden 15 oktober 2014 Inhoud Bijvangst van de Rode Lijst Indicator: provinciale natuurgraadmeters! De betekenis van de NEM-meetnetten voor de EU-rapportages Those were the days. Afzwaaiende CBS-ers over veranderende

Nadere informatie

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Studentenhuisvesting

Omnibusenquête 2015. deelrapport. Studentenhuisvesting Omnibusenquête 2015 deelrapport Studentenhuisvesting Omnibusenquête 2015 deelrapport Studentenhuisvesting OMNIBUSENQUÊTE 2015 deelrapport STUDENTENHUISVESTING Zoetermeer, 9 december 2015 Gemeente Zoetermeer

Nadere informatie

Dagvlinders in t Gooi 2008 t/m 2012

Dagvlinders in t Gooi 2008 t/m 2012 Vlinder en Libellenwerkgroep t Gooi Monitor routes 9 mei 2013 Dagvlinders in t Gooi 2008 t/m 2012 Rapportage van tellingen op monitorroutes Samengesteld door Pascal Huybers Inhoudsopgave 1. Routeoverzicht

Nadere informatie

Jaargang 4 Juli 2005. Inhoud. VHR stelt hoge eisen aan monitoring. Het NEM als bron van gegevens over klimaatseffecten

Jaargang 4 Juli 2005. Inhoud. VHR stelt hoge eisen aan monitoring. Het NEM als bron van gegevens over klimaatseffecten 6 Jaargang 4 Juli 2005 Inhoud VHR stelt hoge eisen aan monitoring Het NEM als bron van gegevens over klimaatseffecten Nieuw NEM-meetnet: de Hazelmuis Workshop trends in NEM meetnetten Korte berichten uit

Nadere informatie

Van zilte polder tot libellenparel

Van zilte polder tot libellenparel Van zilte polder tot libellenparel De ontwikkeling van de libellenfauna in Flevoland G. Eggens & J. H. Bouwman Inleiding De relatief recente ontstaansgeschiedenis van de provincie Flevoland maakt het mogelijk

Nadere informatie

RECREATIEMONITOR: AANTAL BEZOEKEN RECREATIESCHAP HET TWISKE 2011

RECREATIEMONITOR: AANTAL BEZOEKEN RECREATIESCHAP HET TWISKE 2011 Recreatieschap het Twiske AB 05-12-2012 Agendapunt 3b mededeling recreatiemonitor, aantal bezoeken 2011 BIJLAGE RECREATIEMONITOR: AANTAL BEZOEKEN RECREATIESCHAP HET TWISKE 2011 Recreatie Noord-Holland

Nadere informatie