Wat zijn occupancy modellen?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat zijn occupancy modellen?"

Transcriptie

1 Wat zijn occupancy modellen? en hoe helpen ze om orde uit chaos te halen? Arco van Strien & Leo Soldaat CBS Natuurstatistieken Minisymposium Orde uit Chaos 14 maart 213 Natuurmonitoring Gestandaardiseerde meetprogramma s (meetnetten) - voorgeschreven meetmethode - vaste meetinspanning - goede spreiding meetlocaties nagestreefd trends in populatie-aantallen 1

2 Meetnetten PROVINCIES FLORON RAVON NMV SOVON VLINDER STICHTING ZOOGDIER VERENIGING BLWG locaties 1x1 km gestandaardiseerde monitoring na 199 dagvlinders libellen amfibieen reptielen locaties opportunistische data 1x1 km na 199 in Nationale Database Flora Fauna dagvlinders libellen amfibieen reptielen 2

3 Natuurmonitoring Gestandaardiseerde meetprogramma s (meetnetten) - voorgeschreven meetmethode - vaste meetinspanning - gestuurd op ligging meetlocaties trends in populatie-aantallen Opportunistische gegevens - geen gestandaardiseerde meetmethode - onbekende meetinspanning - niet gestuurd op ligging meetlocaties nog weinig gebruikt voor monitoring geschikt voor trends in verspreiding? Opportunistische data zijn dirty data ( chaos ) dubbele records (via verschillende kanalen in de database) onnauwkeurige records (datum, xy-coördinaten) geen informatie waarnemer en meetprotocol nulwaarnemingen ontbreken meetinspanning onbekend niet alle soorten waargenomen die voorkomen niet alle soorten geregistreerd die zijn waargenomen overbemonstering bijzondere soorten overbemonstering bepaalde locaties en gebieden overbemonstering in bepaalde jaren Hoofdprobleem: in recente jaren intensiever gemeten 3

4 meetnetdata opportunistische data meetnetdata opportunistische data Trends schatten uit opportunistische data vergt corrigeren voor meetinspanning Correctiemethoden in literatuur: 1. Via selectie van hokken die even goed zijn onderzocht per periode 2. Via statistische correctiemethode, bijvoorbeeld met aantal gevonden soorten als maat voor meetinspanning. Nieuwe statistische correctiemethode: occupancy modellen = occupancy (verspreiding) gecorrigeerd voor de trefkans van soorten uitleg occupancy model daarna terug bij probleem meetinspanning MacKenzie et al 26 4

5 ' "!!!! )& ' "!! &""!*'! +,-../, " " ' 1!*' " 2 1!*2$ $,-../, "" ' ' " $ $ /,/, 3 $ ' "!!!! ' "!!!!! &""!*'! +,-../, "" ' ' "! /,/, 6

6 ipv 8 hokken 2 km-hokken P aanwezig 1 P gezien,5,5 1,5,5 : afwezig 1 1 : aanwezig, niet gezien 5 1 : aanwezig, 1 x gezien 5 1 : aanwezig, 1 x gezien : aanwezig, 2 x gezien 5 1 andere P s >> andere detectiegeschiedenissen omdraaien: detectiegeschiedenissen >> P s afleiden! waarnemingen in 2 km-hokken : aanw/afw, niet gezien 1 : aanwezig, 1 x gezien 1 : aanwezig, 1 x gezien 1 1 : aanwezig, 2 x gezien Jaar 1 1 Jaar P gezien,5 P aanwezig,5,9,5 Stel langer inventariseren jaar 2 >> P gezien verandert maar P aanwezig niet! 9

7 Probleem was: als je trends wilt halen uit opportunistische data moet je corrigeren voor meetinspanning Probleem met occupancy model aan te pakken: andere meetinspanning per jaar leidt tot andere trefkans per jaar, maar niet tot andere schatting occupancy Idem, meer aandacht voor bijzondere soorten leidt tot andere trefkans, niet andere occupancy In theorie dus veelbelovende methode Aannamen occupancy model soort aanwezig òf aanwezig in alle herhaalde bezoeken (closure periode aanname) gelijke trefkans per bezoek per jaar of via covarianten gelijk gemaakt (bijvoorbeeld dagnummer in model) trefkans niet te laag (>.1) voldoende hokken met herhaalde bezoeken binnen jaar 1

8 Detectiegeschiedenissen vereisen nullen en enen: nullen genereren uit bezoeken waarbij andere soorten zijn waargenomen voorbeeld: soort A gezien op in Wageningen: 1 soort B gezien op in Wageningen: 1 soort C op in Wageningen: soort D op in Wageningen: etc. dag-soortenlijsten leveren betrouwbaardere nulwaarnemingen dan losse waarnemingen van 1 soort. Natuurmonitoring: trends in verspreiding berekenen Voorbewerking data dubbele records verstoren trefkansbepaling >> weglaten onnauwkeurige records (datum, xy-coördinaten) weglaten nulwaarnemingen genereren uit waarnemingen andere soorten Model per soort aparte closure periode -3 herhalingen per 1 x 1 kmhok per jaar occupancy submodel (glm), bezetting afhankelijk of hok vorig jaar wel/niet bezet (kolonisatie/extinctie van bezetting) gekoppeld trefkans submodel, glm met covarianten voor trefkans (losse telling of daglijst, meetprotocol als bekend) Rekenwerk LISA computer cluster (SURFsara) via UvA Bayesiaanse methode (R met WinBUGS/JAGS) Resultaten: zowel trefkansen (hulpmiddel) als occupancy (doel) 11

9 trefkans,7,6,5,4,3,2, dagnummer trefkans complete daglijsten incomplete daglijsten losse meldingen jaar occupancy (1 = alle hokken bezet waar ooit gezien in ) 1,9,8 occupancy probability,7,6,5,4,3 opportunistische data meetnetdata,2, occupancy Argusvlinder 1,9,8 occupancy probability,7,6,5,4,3,2, Grote keizerlibel 12

10 occupancy trend in opportunistische data toename,4,3,2 soort soort afname,1 -,3 -,2 -,1,1,2,3 -,1 -,2 toename occupancy trend in onafhankelijke meetnetdata afname -,3 trend in opportunische data == trend in meetnet (correlatie =.9) occupancy trend in opportunistische data toename,6,5,4,3,2 afname,1 -,3 -,2 -,1,1,2,3,4,5,6 -,1 afname -,2 -,3 toename occupancy trend in meetnetdata trend in opportunische data == trend in meetnet (correlatie =.8) 13

11 trendbepaling met occupancy modellen werkt het (in het algemeen)? dagvlinders libellen sprinkhanen zoetwatervissen reptielen hogere planten zoogdieren broedvogels nachtvlinders amfibieën?? ' ' veel losse tellingen closure periode? te lage trefkans te ongelijke trefkans (diverse levensfasen) Vraag was: wat zijn occupancy modellen? en hoe helpen ze om orde uit chaos te halen? Antwoord: Occupancy modellen schatten aantal bezette hokken per soort en corrigeren voor trefkansen. Opportunistische data kan je dan corrigeren voor meetinspanning. Chaos data + occupancy model >> trends in verspreiding Betekenis voor natuurmonitoring: jaarlijks trends bepalen voor bepaalde soortgroepen gevolgen voor meetprogramma s bij aantal soortgroepen (volgende sprekers) nieuwe toepassingen in beeld (volgende sprekers) 14

HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND

HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND Herziene uitgave 2011 1 Informatie over het Meetnet Amfibieën: RAVON Werkgroep Monitoring

Nadere informatie

Hoe kan ik Inspectieview gebruiken in mijn toezichtproces?

Hoe kan ik Inspectieview gebruiken in mijn toezichtproces? Hoe kan ik Inspectieview gebruiken in mijn toezichtproces? Versie 1.0 Datum 2 april 2014 Status Definitief Colofon ILT Ministerie van Infrastructuur en Milieu Koningskade 4 Den Haag Auteur ir. R. van Dorp

Nadere informatie

Het gebruik van Natuurbrug Zanderij Crailoo door mens en dier

Het gebruik van Natuurbrug Zanderij Crailoo door mens en dier Het gebruik van Natuurbrug Zanderij Crailoo door mens en dier E.A. van der Grift F.G.W.A. Ottburg J. Dirksen Alterra-rapport 1906, ISSN 1566-7197 Het gebruik van Natuurbrug Zanderij Crailoo door mens

Nadere informatie

Nieuw stelsel agrarisch natuurbeheer

Nieuw stelsel agrarisch natuurbeheer Nieuw stelsel agrarisch natuurbeheer Voortgang ontwikkeling beoordelingssystematiek M. Hammers, H. Sierdsema, W.R.M. van Heusden en Th. C. P. Melman Nieuw stelsel agrarisch natuurbeheer Voortgang ontwikkeling

Nadere informatie

Wegen als correctie ctie voor non-respons0o

Wegen als correctie ctie voor non-respons0o 07 Wegen als correctie ctie voor non-respons0o s Jelke Bethlehem Statistische Methoden (08005) Voorburg/Heerlen, 2008 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim = nihil

Nadere informatie

GEURBEREKENINGEN TEN BEHOEVE VAN MER SCHIPHOL 2003. Augustus 2001

GEURBEREKENINGEN TEN BEHOEVE VAN MER SCHIPHOL 2003. Augustus 2001 Luchthygiëne, onderzoek en advies Error! Reference source not found., Augustus 2001 GEURBEREKENINGEN TEN BEHOEVE VAN MER SCHIPHOL 2003 Augustus 2001 Buro Blauw B.V. Vadaring 96 6702 EB Wageningen Tel:

Nadere informatie

9. Multipele imputatie van ontbrekende scores

9. Multipele imputatie van ontbrekende scores 9. Multipele imputatie van ontbrekende scores M. Huisman Samenvatting Multipele imputatie is een techniek die al een aantal jaren bekend is, maar pas de laatste jaren voor een breder publiek van toegepaste

Nadere informatie

Handleiding Vragenlijst over Ziekte en Werk

Handleiding Vragenlijst over Ziekte en Werk Handleiding Vragenlijst over Ziekte en Werk De integrale kosten per nieuwe hoofd-halstumorpatiënt, van diagnose van de primaire tumor tot 10 jaar follow-up, inclusief de kosten voor een eventuele recidiefbehandeling.

Nadere informatie

VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN LEREN OVER HET LOKALE INBRAAKRISICO. Verslag van een onderzoek

VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN LEREN OVER HET LOKALE INBRAAKRISICO. Verslag van een onderzoek VEILIGHEID DOOR SAMENWERKEN LEREN OVER HET LOKALE INBRAAKRISICO Verslag van een onderzoek VOORWOORD We willen deelnemers aan workshops en seminars aan Goethe Universität Frankfurt, University College

Nadere informatie

Hoe werkt een bestandsschatting?

Hoe werkt een bestandsschatting? Hoe werkt een bestandsschatting? Inhoud Waarom deze brochure?...3 Wat is een bestandsschatting?...3 Waarom een bestandsschatting?...3 De bestandsschatting in drie stappen (tong)...4 (1) Het vangstsucces

Nadere informatie

Gebruik van 3D-modellen in forensisch onderzoek

Gebruik van 3D-modellen in forensisch onderzoek Vakbijlage Gebruik van 3D-modellen in forensisch onderzoek Inhoudsopgave 1. De vakbijlage algemeen 2. Inleiding 3. Het 3D-model 4. Het 3D-model als meetomgeving 4.1. Het model 4.2. Meten in het model 4.3.

Nadere informatie

Oordelen over jongere en oudere werknemers

Oordelen over jongere en oudere werknemers Sociaaleconomische trends 2014 Oordelen over jongere en oudere werknemers Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014, 01 CBS Sociaaleconomische trends, oktober 2014, 01 1 1. Inleiding Als gevolg

Nadere informatie

Rapport 260322004/2009 C.A. Baan C.G. Schoemaker. Diabetes tot 2025. preventie en zorg in samenhang

Rapport 260322004/2009 C.A. Baan C.G. Schoemaker. Diabetes tot 2025. preventie en zorg in samenhang Rapport 260322004/2009 C.A. Baan C.G. Schoemaker Diabetes tot 2025 preventie en zorg in samenhang DIABETES TOT 2025 PREVENTIE EN ZORG IN SAMENHANG Eindredactie: C.A. Baan en C.G. Schoemaker Sector Volksgezondheid

Nadere informatie

CPB Document. Invloed WWB op gebruik bijstand. No 209 Mei 2010. Frank van Es

CPB Document. Invloed WWB op gebruik bijstand. No 209 Mei 2010. Frank van Es CPB Document No 209 Mei 2010 Invloed WWB op gebruik bijstand Frank van Es Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag Telefoon (070) 338 33 80 Telefax (070) 338 33 50 Internet www.cpb.nl

Nadere informatie

Eindrapport QUICK SCAN FLORA- EN FAUNAWET BASISSCHOOL PRANGELAAR TE WOUDENBERG

Eindrapport QUICK SCAN FLORA- EN FAUNAWET BASISSCHOOL PRANGELAAR TE WOUDENBERG Eindrapport QUICK SCAN FLORA- EN FAUNAWET BASISSCHOOL PRANGELAAR TE WOUDENBERG Eindrapport QUICK SCAN FLORA- EN FAUNAWET BASISSCHOOL PRANGELAAR TE WOUDENBERG rapportnr. 2014.1825 juli 2014 In opdracht

Nadere informatie

08 09Annemieke Luiten

08 09Annemieke Luiten 08 09Annemieke Luiten Benaderingsstrategieën Responsverhogende maatregelen bij sociale statistieken Statistische Methoden (09005) Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig

Nadere informatie

Angst en vertrouwen. Het effect van positieve en negatieve factoren op veiligheidsbeleving. drs. Josca Boers

Angst en vertrouwen. Het effect van positieve en negatieve factoren op veiligheidsbeleving. drs. Josca Boers Angst en vertrouwen Het effect van positieve en negatieve factoren op veiligheidsbeleving Samenwerking tussen Dienst Onderzoek en Statistiek van de gemeente Amsterdam en de Vrije Universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

mer-evaluatie Een onderzoek naar de uitvoering van de milieu-effectrapportage-evaluatie. Inge de Haas

mer-evaluatie Een onderzoek naar de uitvoering van de milieu-effectrapportage-evaluatie. Inge de Haas mer-evaluatie Een onderzoek naar de uitvoering van de milieu-effectrapportage-evaluatie. Inge de Haas mer-evaluatie Een onderzoek naar de uitvoering van de milieu-effectrapportage-evaluatie. Inge de Haas

Nadere informatie

Concept rapport QUICK SCAN NATUUR SLOOP EN NIEUWBOUW AAN DE NIEUW-LOOSDRECHTSEDIJK 176 TE LOOSDRECHT

Concept rapport QUICK SCAN NATUUR SLOOP EN NIEUWBOUW AAN DE NIEUW-LOOSDRECHTSEDIJK 176 TE LOOSDRECHT Concept rapport QUICK SCAN NATUUR SLOOP EN NIEUWBOUW AAN DE NIEUW-LOOSDRECHTSEDIJK 176 TE LOOSDRECHT Concept rapport QUICK SCAN NATUUR SLOOP EN NIEUWBOUW AAN DE NIEUW-LOOSDRECHTSEDIJK 176 TE LOOSDRECHT

Nadere informatie

Schaal- en synergie-effecten bij de spoedeisende hulp

Schaal- en synergie-effecten bij de spoedeisende hulp Schaal- en synergie-effecten bij de spoedeisende hulp Een literatuur- en empirisch onderzoek naar de kostenstructuur van de spoedeisende hulp Centrum voor Innovaties en Publieke Sector Efficiëntie Studies,

Nadere informatie

Hoe maken we interne audits effectiever?

Hoe maken we interne audits effectiever? Hoe maken we interne audits effectiever? Er gaat best wat tijd en energie zitten in interne kwaliteitsaudits. Je mag dus verwachten dat het ook wat oplevert. Gelukkig is dat vaak ook wel zo, zeker in de

Nadere informatie

R-91-79 A. Blokpoel & dr. P.H. Polak Leidschendam, 1991 Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid SWOV

R-91-79 A. Blokpoel & dr. P.H. Polak Leidschendam, 1991 Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid SWOV KOPPELING TUSSEN DE LANDELIJKE MEDISCHE REGISTRATIE (LMR) EN DE VERKEERS ONGEVALLENREGISTRATIE (VOR) VAN IN ZIEKENHUIZEN OPGENOMEN VERKEERSGEWONDEN Resultaten van een proefkoppeling R-91-79 A. Blokpoel

Nadere informatie

Het gebruik van alcohol door jongeren en de rol van ouders:

Het gebruik van alcohol door jongeren en de rol van ouders: Reeks 5 wetenschappelijk bureau voor onderzoek, expertise en advies op het gebied van leefwijzen, verslaving en daaraan gerelateerde maatschappelijke ontwikkelingen Het gebruik van alcohol door jongeren

Nadere informatie

Hoe schrijf ik een artikel?

Hoe schrijf ik een artikel? Hoe schrijf ik een artikel? Gebruiksaanwijzing in 7 stappen Vondelschool, januari 2013 Hoe schrijf ik een artikel? Bij het schrijven van een artikel werk je aan een informatieve tekst (weettekst). Dit

Nadere informatie

Gemeenten in perspectief 2014-2018

Gemeenten in perspectief 2014-2018 Gemeenten in perspectief 2014-2018 Prof. dr. M.A. Allers (COELO) Drs. B. Steiner (bruno steiner advies) COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Gemeenten in perspectief 2014-2018

Nadere informatie

Geneesmiddelen met een therapeutische minderwaarde ten opzichte van andere in het pakket opgenomen behandelmogelijkheden. Hiervan is sprake indien

Geneesmiddelen met een therapeutische minderwaarde ten opzichte van andere in het pakket opgenomen behandelmogelijkheden. Hiervan is sprake indien Criteria voor beoordeling therapeutische waarde 1. Inleiding De Wetenschappelijke Adviesraad (WAR) beoordeelt geneesmiddelen met een tweeledig doel. Enerzijds is dat het geven van een duidelijke plaatsbepaling

Nadere informatie

Kinderen met een handicap in Tel

Kinderen met een handicap in Tel Kinderen met een handicap in Tel Kerngegevens per provincie, gemeente en wijk Bas Tierolf Dick Oudenampsen Kinderen met een handicap in Tel Kerngegevens per provincie, gemeente en wijk Bas Tierolf Dick

Nadere informatie

Terugblik op rapport uit 1960

Terugblik op rapport uit 1960 Terugblik op rapport uit 1960 Tegen het einde van de vijftiger en aan het begin van de jaren zestig van de vorige eeuw kwamen de spaarzame onderzoeksrapporten van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek),

Nadere informatie

Auteurs: Drs. Ing. Jacob Pieffers Dr. Jan Riezebos. Groningen, februari 2006

Auteurs: Drs. Ing. Jacob Pieffers Dr. Jan Riezebos. Groningen, februari 2006 Polca als innovatief materiaalbeheersingssysteem Auteurs: Drs. Ing. Jacob Pieffers Dr. Jan Riezebos Groningen, februari 2006 Rijksuniversiteit Groningen Faculteit Bedrijfskunde Cluster Ontwerp van Productiesystemen

Nadere informatie

5 Niet-lineaire regressie

5 Niet-lineaire regressie 5 Niet-lineaire regressie Als laatste van de soorten regressie zullen we in dit hoofdstuk de niet-lineaire regressie bespreken. Dit zijn modellen waarin de modelparameters(meestal aangegeven met β i )

Nadere informatie