PRESENTATIES concentratiedag E&E in balans. 12 maart 2015

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PRESENTATIES concentratiedag E&E in balans. 12 maart 2015"

Transcriptie

1 PRESENTATIES concentratiedag E&E in balans 12 maart 2015

2 Samenhang in ons werk voor de Eems Michiel Firet (PRW), 12 maart 2015

3 De 4 pijlers vd Eemsregio (inter)nationale normen kustveiligheid (inter)nationale resultaatafspraken natuur milieuruimte economische ontwikkeling actuele situatie thema gezamenlijk gewenst doelbereik

4

5 Sporen komen bij elkaar

6 Eems emplacement Toen Straks

7 Eems-Dollard verdrag 1960 Eems Dollard Verdrag 1960

8 Masterplan Ems 2050 Vergunningen Meyer et al Lebendige Ems Natura 2000 Masterplan Ems 2050 Maatregelen Unterems

9 Integraal Management Plan Natura 2000 ROR KRW Integraal Management Plan Aanwijzing HR N2000 NL-D Beheerplan N2000 (NL) Maatregelen Unterems Estuarium

10 Stroomgebiedsplan(en) Kaderrichtlijn Water Stroom Gebieds Plan Beheer Plan Rijks Wateren Maatregelen Beheer Plan Rijks Wateren Maatregelen KRW Slibmodel Duitsland? Nederland RWS Eems: slibmodel, (Griesberg), kwelderondz. Nederland RWS Eems Griesberg, slibmodel fase 2 Waterschappen, m.n. vispassages Systeemkennis

11 Ecologie en Economie in balans E-pact Natuur Milieu Economie Vaargeul Nz-Eemsh. PRW Ecologie & Economie in Balans SOK 1-14 Icoonproject 9-14 MIRT Monitoringconcept onderzoek Economische projecten Verbeteren randen Structuurvisie Eemsdelta Maatregelen Financiering Governance Economische kansen MIRT Verkenning?

12 Programma naar een Rijke Waddenzee PRW 2010 aanjagen ecologische verbetering Eems PRW Kennis Inspiratie Maatregelen Verbinden en sturen op samenhang PRW 2015

13 Wetenschap Planprocessen tappen kennis af Wetenschap Eigen onderzoek Samenwerking - Future Ems - Tide In opdracht - RWS KRW - EZ IMP - I&M MIRT - WWF - Unterems Continue interactie processen en wetenschap

14 Parallel of samen?

15 Waar wordt de regie belegd? Sturing Uitvoering

16 Een beetje orde

17 Integraal Managementplan Eems-Dollard estuarium T.b.v. concentratiedag E&E D.d. 12 maart 2015 te Garrelsweer 12 maart 2015

18 Stand van zaken IMP op dit moment IMP nog niet gereed voor consultatie Vakbijdrage Natura 2000 biedt inzicht 12 maart 2015

19 Historie IMP Juli 2007: kabinetsbesluit Nedersaksen gezamenlijk geintegreerd beheerplan. Sept. 2007: NL-aanmelding gemeenschappelijk gebied als HR Najaar 2007: afspraak ministers Verburg (LNV) en Sander (Umwelt). Begin 2008: Duitsland start bezwarenprocedure EU-Hof. Dec. 2008: Opname HR-gebied in communautaire lijst Sept 2010 Uitnodiging Sander voor gezamenlijk IMP Dec. 2010: Besluit Staatssecretaris Bleker 12 maart 2015

20 Integraal Managementplan Eems Dollard Aanleiding Belang van estuaria voor economie en ecologie Gemeenschappelijk gebied De wil tot samenwerking Slechte natuurkwaliteit EU-richtlijnen 12 maart 2015

21 Gemeenschappelijk gebied 12 maart 2015

22 Plangebied IMP 12 maart 2015

23 Uitgangspunten Instandhouding fysieke kenmerken estuarium Optimale toegankelijkheid havens Gezond en dynamisch ecosysteem Maximale bescherming tegen overstroming Bestuurlijk-politieke en operationele samenwerking 12 maart 2015

24 Doelstelling IMP Eems Dollard Het eens worden - samen met Duitsland - over de bescherming van natuurwaarden en over het vervolg Implementatie van de Vogel- en Habitatrichtlijn In samenhang met KRW, ROR en gebruiksfuncties (dus integraal) 12 maart 2015

25 Organisatie Staatssecretaris EZ Nederlands NL/DLD Duits Minister Umwelt DG Agro en Natuur NL Stuurgroep EZ - RWS Prov.Gr. Nederlands Duitse Stuurgroep NLWKN Nederlands Kernteam EZ RWS (IenM) Prov. Gron. NL- Dld Kontaktgruppe Duits Kernteam NLWKN Nederlandse Projectgroep (sectorale stakeholders) Nederlands Duitse Planungsgruppe (sectorale stakeholders) Overige Nederlandse Vakbijdragegroepen Overige Duitse Vakbijdragegroepen Nederlands Duitse Vakbijdragegroep Natura maart 2015

26 Afstemming E&E: agenda E&E in Stuurgroep IMP, ruggelings vergaderen MIRT: via opdrachtgevers en projectgroep Regulier overleg projectleiders E&E/PRW/IMP/MIRT 12 maart 2015

27 Afstemming en samenhang trajecten Eems Dollard IMP MIRT E & E Andere initiatieven/ visies/ verkenningen 2012 Intentieverklaring ER&E in Balans Visies: Groene havenvisie, Lebendige Unterems 2013 Vakbijdragen: gebruik + wensen Start MIRT-onderzoek Onafhankelijk Programma management PRW: Inspiratiekaart Helder & Productief, Bureau Stroming Synopsis Conflict-analyse Maatregelen Beheerplan N2000 Overige uitvoering Shortlist maatregelen Best practices uitvoeringsorgani satie Adaptief maatregelenprogr. Economische kansenprogr. Contouren uitvoeringsorg. Go/no go MIRT verkenning Samenwerkingsover eenkomst E&E in balans Uitvoeringsprogramma verdieping vaargeulen Concrete plannen: Marconi, Dollarddijk, Dubbele dijk, Griesberg, etc. Masterplan Ems 2050 PRW Kennisnetwerk Eems Dollard KRW: RWS Slibverkenning

28 Communicatie tot nu toe Projectgroep van sectorale stakeholders en overheden Website (NLWKN) Nieuwsbrief E&E 12 maart 2015

29 Producten 2011 t/m 2013: 10 Vakbijdragen: 1. Natura 2000 (NL/Dld) 2. Ruimtelijke ordening (NL/Dld) 3. Kaderrichtlijn Water (NL/Dld) 4. Hoogwater en kustbescherming(nl/dld) 5. Scheepvaart en havens (NL/Dld) 6a. Landbouw 6b. Visserij 6c. Jacht 7. Handel, industrie, havenindustrie wegenbouw 8. Vrijetijd en toerisme 12 maart 2015

30 Producten 2013 t/m medio Synopsissen 9 Conflictanalyses 9 Gespreksdocumenten 6 Afstemmingsgesprekken N2000 Vakgroep 2 Afstemmingsgesprekken NL/Dld Medio 2014 t/m heden Gezamenlijk met Duitsland (NLWKN) schrijven IMP-teksten 12 maart 2015

31 Van Vakbijdragen tot IMP 12 maart 2015

32 Maatregelen Vakbijdrage N maatregelen waarvan: 5 Nederlands 27 gemeenschappelijk Nederlands-Duits 22 Duits 12 maart 2015

33 Prioritering maatregelen Vakbijdrage N2000 Prioriteitsvolgorde: - Ecosysteem maatregelen - Habitat- en soortenmaatregelen - overige maatregelen 12 maart 2015

34 Voor NL belangrijkste ontwikkelingsmaatregelen 1. Bagger- en sedimentsmanagementconcept 2. Geïntegreerd waterloopkundig concept 3. Integraal kustzone concept 4. Gemeenschappelijk monitoringplan Hoogwater Delfzijl Samenwerking 12 maart 2015

35 Voor NL belangrijkste concrete maatregelen 1. Creëren meergeuligheid 2. Naar achteren leggen van de hoofddijklijn 3. Inrichten storingsvrije gebieden tbv herstel zeegras/mosselbanken 4. Beschermende maatregelen voor vogels mbt behoud foerageer- en broedplaatsen, vliegcorridors 5. Organiseren van de samenwerking 12 maart 2015

36 Vervolg (verwachting) Eind april concept-imp voor consultatie naar Stakeholders. 6 weken consultatie Medio juni bilaterale Planungsgruppe Presentatie tijdens werkbezoek bewindslieden Samen aan de slag! 12 maart 2015

37 Natura 2000 in the Netherlands Eems-Dollard ir. Vincent van der Meij drs. Cees van den Brand Senior policy officers, Department of Nature & Biodiversity Ministry of Economic Affairs January 16th 2015

38 Defining targets Responsibility for the conservation of all habitats and species in the European territory of the Member State national conservation objectives Targets Site designation Site Management Translation into site-specific targets: By using principle of strategically locating Importance of the site Current natural quality and most effective and efficient way of maintaining or creating a sustainable situation in the long term What isn t possible, is not possible Ministry of Economic Affairs January 16th 2015

39 SCI Eems-Dollard Placed on List of Sites of Community Importance December 2008 Should have been designated latest December 2014 (HD-art. 4.4) Site will be designated for H1130 estuaria only Other conservation targets for the area in designation decree Natura 2000-site Waddenzee Targets Site designation Site management By means of an amendment of the designation decree for Natura 2000-site Waddenzee The amendment will only state the conservation objective for H1130 and why (ecological arguments): no measures mentioned Ministry of Economic Affairs January 16th 2015

40 Conservation objective H1130 National conservation objective expansion of surface area and improvement of quality Two Natura 2000-sites in the Netherlands with H1130: Westerschelde & Saeftinghe (Western Scheldt) and Eems- Dollard Strategically locating conservation targets Targets Site designation Site management Site-specific conservation targets Western Scheldt expansion of surface area and improvement of quality Eems-Dollard maintain surface area and quality Ministry of Economic Affairs January 16th 2015

41 Conservation target H1130 maintain surface area and quality (in accordance with HD-art. 6.2) reference date : December 2008 By no means conservation target means sit back and relax! Targets Site designation Site management Area of common interest If necessary and possible: improvement measures can be strategically located in common area Ministry of Economic Affairs January 16th 2015

42 Site designation: process Maximum clarity One designation for Natura 2000-sites Clear boundaries, coinciding with boundaries which are recognizable in the field Therefore If possible, coinciding boundaries for sites designated under HD and BD Simple format/ long time tenable Targets Site designation Site management Process (dictated by law) Public consultation based on draft designation Formal response to received views If needed, changing of draft designation decree before final designation decree Ministry of Economic Affairs January 16th 2015

43 Site management: Management Plan Designation decree knows no measures! Natura 2000-Management Plan follows site s designation decree Targets Site designation Site management Development by provinces or national government, in consultation with landowners, parties concerned and relevant governmental bodies Obligation: within 3 years of final designation decree Content: Current situation and trends Natura 2000-site s conservation targets Relation with activities (fisheries, dredge deposit) Conservation measures Evaluation and monitoring Financing Public consultation based on draft management plan Ministry of Economic Affairs January 16th 2015

44 Relation IMP IMP strives for quality improvement for the Eems-estuary takes into account (a.o.): BD, HD, HWD & WFD But improvement of Eems-estuary improvement quality H1130 Eems-estuary habitat H1130 estuaries Targets Site designation Site management Therefore IMP Natura 2000 management plan Alternative Dutch IMP including Natura 2000 management plan Ministry of Economic Affairs January 16th 2015

45 Remaining questions? Ministry of Economic Affairs January 16th 2015

46 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie Nathalie de Koning projectleider MIRT-onderzoek E&E-dag 12 maart 2015 t Oude Kerkje te Garrelsweer

47 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie Inhoud MIRT en MIRT-onderzoek Aanleiding en doel Betrokkenen en bestuurlijke overleggen MIRT Aanpak Stand van zaken Uitkomst? Participatie 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 2

48 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie MIRT MIRT: Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport Doel: het verbeteren van de samenhang en afstemming van investeringen in ruimtelijke projecten In brede zin: het realiseren van beter (in tijd) afgestemde en inhoudelijk samenhangende investeringen binnen het ruimtelijk fysieke domein. Het gaat hierbij om financiële investeringen van het Rijk, decentrale overheden en/of andere partijen. Vijf onderdelen: Bestuurlijk overleg, Gebiedsagenda, MIRT Onderzoek, MIRT Projectenoverzicht en Spelregels van het MIRT (3-fasen). 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 3

49 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie MIRT-onderzoek Sinds Onderzoek is gericht op ruimtelijke opgaven en/of ontwikkelrichtingen op de middellange of lange termijn die mogelijk rijksbetrokkenheid vereisen. Bron: gebiedsagenda. Kan leiden tot: afspraken met betrekking tot het vervolgproces, over een ruimtelijke reservering of over een aanpassing van sectorale wet- en regelgeving en normering. 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 4

50 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 5

51 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie Aanleiding en doel Aanleiding Zorg voor de economische randvoorwaarden, noodzaak dat een zichtbaar ecologisch herstel van het estuarium optreedt. Hiervoor zijn afspraken nodig over zowel economische ontwikkelingsruimte als over ecologische maatregelen. Doel: Het voorbereiden van keuzes rondom: de Nederlandse strategie in de bilaterale samenwerking met Duitsland, gericht op het ecologisch behoud en herstel van het Eems- Dollard estuarium in balans met kustveiligheid, ruimtelijke kwaliteit en economische ontwikkeling; en een beeld van een vervolg, waaronder een afweging of een MIRTverkenning moet volgen, obv afspraken over bilaterale samenwerking (maatregelen en financieringstrategie) voor herstelmaatregelen in het Nederlandse deel van het Eems-Dollard estuarium. 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 6

52 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie Betrokkenen en BO MIRT Provincie Groningen en ministerie van Infrastructuur en Milieu (trekker) zijn gezamenlijk opdrachtgever i.s.m. Economische Zaken en RWS Noord-Nederland en i.o.m. E&E, Waddenvereniging en Groningen Seaports Bestuurlijk overleg MIRT 2013 Rijk en regio starten gezamenlijk met een MIRT-onderzoek Bestuurlijk overleg MIRT 2014 Fase I afgerond, eerste beeld problematiek en mogelijke maatregelen Bestuurlijk overleg MIRT 2015 => Besluitvorming omtrent: Een mogelijk adaptief maatregelenprogramma; De financiering daarvan; De rolverdeling rijk regio in samenhang met bilaterale afspraken; En een uitvoeringsorganisatie. Afweging op basis van de definitieve resultaten uit de vier sporen of een vervolg in de vorm van een MIRT-verkenning aan de orde is. 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 7

53 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie Organisatie (governance)? Kosten? Haalbaarheid? Trajecten/ontwikkelingen? Kennis? Effectiviteit? Problematiek? Betrokken partijen? Maatregelen? 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 8

54 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie Aanpak MIRT onderzoek SPOOR 1 Probleemanalyse SPOOR 2 Maatregelen en financiering SPOOR 3 Governance / Organisatie SPOOR 4 Economische kansen 1. Beeld problematiek 2. Voorlopige short list maatregelen (92 => 24 ecologisch effectief) 3. Analyse gremia, structuren en best practice 4. Overzicht mogelijke economische kansen Uitkomst FASE I SPOOR 1 Ecologisch perspectief SPOOR 2 Financieringsstrategie SPOOR 3 Governance / Organisatie SPOOR 4 Economische kansen 1. Probleemanalyse en maatregelensets 2. Analyse financiële opties (breed) 3. Verdere uitwerking (contouren) uitvoerings/samenwerkingsorganisatie 4. Verdere uitwerking van kansrijke maatregelen 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 9

55 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie Stand van zaken FASE I E&E-dag 20 oktober 2014 Probleembeschrijving: problemen zijn veroorzaakt en verergerd door inpolderingen, indijkingen, baggeren vaargeulen Voorlopige shortlist van maatregelen 92 => 24 ecologische effectief Langs de kust, tegen het slib, hydrodynamiek Globale kostenindicatie: van minimaaal 70 mln 500 mln tot aantal miljarden (incl. nieuwe diepzeehaven) Uitvoerings(organisatie) : governance gat tussen Nld en Dld 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 10

56 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie Stand van zaken FASE II Verdere analyse / uitwerking van: Probleembeschrijving => streefbeeld ecologisch perspectief Toespitsen maatregelenoverzicht: naast ecologische effectiviteit ook draagvlak, kosten en haalbaarheid. Mogelijke financieringsbronnen => publiek én privaat Contouren van een uitvoeringsorganisatie samen met Duitsland IMP Eems-estuarium Masterplan Ems 2050 Kansrijke maatregelen => meekoppelkansen 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 11

57 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie Leren: Pilots? Doen: Maatregelen? SLIB KUST HYDRODYNAMIEK UITKOMST? Kennis: Onderzoeksprogramma? Monitoring? 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 12

58 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie MIRT-onderzoek: GEEN formele procedure Wel participatie! WIE? Overheden, Waterschappen, NMO s Bedrijfsleven, Sectoren, Belangenpartijen,???... Nederland én Duitsland??? WAT? Oa: Mail met voorstel participatie => betrokkenheid?, Brede bijeenkomsten, E&E-dagen, Sessies Omgevingswijzer 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 13

59 MIRT-onderzoek Eems-Dollard Economie Ecologie Dank voor uw aandacht. Vragen? 12 maart 2015 E&E-dag te Garrelsweer 14

60 KRW-onderzoek Eems-estuarium periode Invloed van vertroebeling op primaire productie 12 maart 2015

61 Aanleiding en hoofdvragen Maatregelenprogramma Kaderrichtlijn Water Vanwege kennisleemtes geen concrete maatregelen, maar onderzoek naar: 1. In welke mate is de slibhuishouding veranderd, wat zijn de oorzaken hiervan en welke aandeel heeft het huidige bagger- en stortbeleid hierin? 2. Wat zijn de effecten van de (veranderde) slibhuishouding op de ecologie en daarmee de biologische kwaliteitselementen van de KRW? 3. Welke oplossingsrichtingen en mogelijke maatregelen zijn er om de ecologische kwaliteit te verbeteren of te herstellen? 17 maart 2015

62 Relatie licht nutrienten algen Troebel, voedselrijk water Helder, voedselarm water 17 maart 2015

63 Relatie licht nutrienten algen (Pelagische) primaire produktie lichtgelimiteerd (Pelagische) primaire produktie nutrienten-gelimiteerd 17 maart 2015

64 Relatie licht nutrienten algen Maximale pelagische primaire produktie in bovenste meter 17 maart 2015

65 Relatie licht nutrienten algen Benthische primaire produktie op droogvallende platen geen lichtlimitatie 17 maart 2015

66 Relatie licht nutrienten algen Algen vormen de basis van het voedselweb! 17 maart 2015

67 Aanleiding en hoofdvragen Maatregelenprogramma Kaderrichtlijn Water Vanwege kennisleemtes geen concrete maatregelen, maar onderzoek naar: 1. In welke mate is de slibhuishouding veranderd, wat zijn de oorzaken hiervan en welke aandeel heeft het huidige bagger- en stortbeleid hierin? 2. Wat zijn de effecten van de (veranderde) slibhuishouding op de pimaire produktie? 3. Welke oplossingsrichtingen en mogelijke maatregelen zijn er om de primaire produktie te verbeteren of te herstellen? 17 maart 2015

68 Is de slibconcentratie in het water veranderd? MWTL metingen laten een toename in vertroebeling zien Huibertgat Bocht van Watum Noord Bocht van Watum Groote Gat 17 maart 2015

69 Is de slibconcentratie in het water veranderd? MWTL metingen laten een significante toename in vertroebeling zien Huibertgat Bocht van Watum Noord Bocht van Watum Groote Gat 17 maart 2015

70 Is de slibconcentratie in het water veranderd? Metingen tot in de Eems Rivier (de Jonge, 2014) laten zien dat de concentratie daar veel sterker is veranderd 17 maart 2015

71 Is de primaire productie veranderd? 1 2 In 2012 en 2013 metingen uitgevoerd op 6 locaties waar ook in de jaren 70 primaire produktie is gemeten (BOEDE)

72 Is het lichtklimaat veranderd? Lichtuitdoving - Hogere uitdoving in winter dan in zomer - Toename uitdoving richting Dollard

73 Is het lichtklimaat veranderd? Lichtuitdoving - Hogere uitdoving in winter dan in zomer - Toename uitdoving richting Dollard - Lichtuitdoving vergelijkbaar met 40 jaar geleden

74 Is de hoeveelheid algen veranderd? Algen - Metingen in dezelfde range als

75 Is de pelagische primaire productie veranderd? Primaire produktie (g C m -2 y -1 ) - Hoogste produktie in buitengebied (meeste doorzicht) - Geen significante veranderingen, met uitzondering van de monding van de Eems Hele estuarium is meestal lichtgelimiteerd. - De 2 meest zeewaartse stations lijken aan het einde van de algenbloei nutriënten-gelimiteerd

76 Is de benthische primaire produktie veranderd? Benthische primaire produktie metingen suggereren grote veranderingen, maar er bestaat een grote onzekerheid over de nauwkeurigheid van de metingen 17 maart 2015

77 Is de slibconcentratie in de bodem veranderd - De slibconcentratie in de bodem lijkt afgenomen op de platen, en toegenomen in de geulen. - De uitkomsten zijn echter sterk beïnvloed door de meetmethode (oude methodiek is niet reproduceerbaar), waardoor er veel onzekerheid over blijft. 17 maart 2015

78 Is de nutrientenhuishouding veranderd? Een aantal nutriënten (Ammonium, Fosfaat) is afgenomen, een aantal (Silicium, Nitraat) gelijk gebleven. 17 maart 2015

79 Verklaring veranderingen: numeriek model Model Waterbeweging opgezet om veranderingen van slib & pp in tijd en ruimte te Getij kunnen kwantificeren en te begrijpen. Golven Waardoor Zout is het slib veranderd? (model) Wat is het effect van bodemveranderingen op het Wat betekent dit voor licht en nutrienten getij de stroming? limitatie in primaire produktie? (model) Waar kan licht limitatie het beste worden aangepakt? (model) Illustreer modelketen met plaatje 17 maart 2015

80 Verklaring veranderingen: numeriek model Model opgezet om veranderingen van slib & pp in tijd en ruimte te kunnen kwantificeren en te begrijpen. Waardoor is het slib veranderd? (model) Wat is het effect van bodemveranderingen en baggeren / storten op vertroebeling door ruimte Wat betekent dit voor licht en nutrienten limitatie in primaire produktie? (model) en tijd? Waar kan licht limitatie het beste worden aangepakt? (model) Illustreer modelketen met plaatje Sediment Sedimentconcentratie Bodemsamenstelling 17 maart 2015

81 Verklaring veranderingen: numeriek model Model opgezet om veranderingen van slib & pp in tijd en ruimte te kunnen kwantificeren en te begrijpen. Licht Waardoor is het slib veranderd? (model) Wat betekent dit voor licht en nutrienten limitatie in primaire produktie? (model) Waterkwaliteit Nutrienten Algen Waar kan licht limitatie het beste worden aangepakt? (model) Illustreer modelketen met plaatje Wat is het effect van vertroebeling op primaire produktie door ruimte en tijd?? 17 maart 2015

82 Verklaring veranderingen: numeriek model Een instrument om deze veranderingen te verklaren is een numeriek model: een modelketen die de waterbeweging, slibconcentratie, en primaire produktie doorrekent 17 maart 2015

83 Calibratie aan metingen 2012 en slib Chlorofyl lichtuitdoving 17 maart 2015

84 Let wel! Modellen kunnen een aantal processen goed weer geven, maar blijven altijd een versimpelde weergave van een zeer complexe realiteit. Modeluitkomsten dienen daarom altijd zorgvuldig geinterpreteerd te worden, en vormen een ondersteuning in beleidvorming. Het is geen absolute waarheid! 17 maart 2015

85 Waardoor is het slibgehalte veranderd? Transport van slib - Slib wordt opgewoeld door golven en stroming. - Netto transport wordt veroorzaakt door netto stroming (horizontaal en vertikaal), en door asymmetrieen in de snelheid (aanslibbing op platen wordt veroorzaakt door lagere stroomsnelheden op de plaat dan in de geul) - De hoeveelheid getransporteerd slib wordt meestal beperkt door de beschikbare hoeveelheid slib, niet door de stroomsnelheid! (belangrijk verschil met zand) 17 maart 2015

86 Waardoor is het slibgehalte veranderd? Mogelijke verklaringen voor de gemeten veranderingen in het slibgehalte: 1 Getij 2 Verdiepingen in de Eems-Dollard 3 Baggeren en storten 4 Veranderingen in onttrekkingen 5 De Eems Rivier 17 maart 2015

87 Getij verandering Eems-Dollard Eems rivier 17 maart 2015

88 Effect van getij verandering? Belangrijk onderscheid tussen Eems Rivier en Eems estuarium: Getij is sterk veranderd in de Eems rivier, maar veel beperkter in de Eems-Dollard De hoge concentraties in de Eems Rivier zijn vooral het gevolg de getij amplificatie als gevolg van verdieping en vergladding van de bodem In het Eems estuarium spelen veel meer veranderingen een rol, die belangrijker zijn dan veranderingen in getij 17 maart 2015

89 Effect van verdieping van de Eems-Dollard? Diverse geulen in het estuarium zijn de afgelopen jaren verdiept, maar er hebben ook (half) natuurlijke veranderingen plaatsgevonden. 17 maart 2015

90 Effect van verdieping van de Eems-Dollard? Diverse geulen in het estuarium zijn de afgelopen jaren verdiept, maar er hebben ook (half) natuurlijke veranderingen plaatsgevonden. De totale bodemverandering tussen 1985 en 2005 lijken tot een vertroebeling van de Dollard te leiden 17 maart 2015 Verandering in jaargemiddelde sedimentconcentratie

91 Effect van baggeren en storten? 8 miljoen m 3 slib wordt jaarlijks verspreid in de Eems-Dollard Dit leidt tot een verhoging van slibconcentraties nabij stortlocaties Slib bezinkt in de havens verlaging nabij havens Het netto effect van baggeren en storten is daarmee vooral een herverdeling van sediment, en geen toename 17 maart 2015 Verandering in jaargemiddelde sedimentconcentratie

92 Veranderingen in onttrekkingen Tussen werden grote hoeveelheden slib (5 miljoen m 3 ) onttrokken uit de vaargeul naar Emden en de haven van Emden Onttrekkingen beïnvloeden de sedimentconcentratie Stoppen met onttrekkingen in 1990 heeft geleid tot een toename in de sedimentconcentratie 17 maart 2015 Verandering in jaargemiddelde sedimentconcentratie

93 Hoe beïnvloedt de Eems rivier de Dollard? De sedimentconcentratie in de Eems-rivier is sterk toegenomen door o.a. verdieping Sinds 1995 wordt 1 Mton/j sediment gebaggerd uit de Eems-rivier en op land gebracht De rivier is hierdoor netto importerend: trekt slib aan vanuit de Dollard (en Noordzee/Waddenzee) Hoe deze aantrekking de slibconcentratie in de Dollard beïnvloedt is onzeker: Gaat de slibconcentratie hierdoor mee omhoog of wordt deze juist verlaagd door de netto import in de Eemsrivier? 17 maart 2015

94 Wat is het effect op primaire produktie? In het Eems-estuarium is de helft van de totale primaire produktie benthisch, de andere helft pelagisch. 17 maart 2015

95 Wat is het effect op primaire produktie? In het Eems-estuarium is de helft van de totale primaire produktie benthisch, de andere helft pelagisch. Pelagische primaire productie wordt sterk bepaald door lichtuitdoving door hoge slibconcentratie Benthische primaire produktie wordt sterk bepaald door droogvalduur. 17 maart 2015

96 Wat is het effect op primaire produktie? In het Eems-estuarium is de helft van de totale primaire produktie benthisch, de andere helft pelagisch. Pelagische primaire productie wordt sterk bepaald door lichtuitdoving door hoge slibconcentratie Benthische primaire produktie wordt sterk bepaald door droogvalduur. Beide zijn afhankelijk van nutriënten (maar er is een overschot aan nutriënten) Daarom kan de pelagische primaire produktie beïnvloed worden door de slibconcentratie, en benthische primaire produktie door plaatareaal 17 maart 2015

97 Wat is het effect op primaire produktie? In het Eems-estuarium is de helft van de totale primaire produktie benthisch, de andere helft pelagisch. Pelagische primaire productie wordt sterk bepaald door lichtuitdoving door hoge slibconcentratie Benthische primaire produktie wordt sterk bepaald door droogvalduur. Beide zijn afhankelijk van nutriënten (maar er is een overschot aan nutriënten) Daarom kan de pelagische primaire produktie beïnvloed worden door de slibconcentratie, en benthische primaire produktie door plaatareaal Wij richten ons hier vooral op de pelagische primaire produktie vanwege de relatie met slib. 17 maart 2015

98 Effect van 25% minder slib tov huidige situatie referentie 25% afname slibconcentratie Primaire produktie in tonc/jaar per gebied 17 maart 2015

99 Wat is het effect van slib op primaire produktie? De meeste primaire produktie vindt plaats in het buitengebied (Eemshaven en verder). In het gehele estuarium is primaire produktie door licht gelimiteerd, en nauwelijks door nutriënten. 17 maart 2015

100 Wat is het effect van slib op primaire produktie? De meeste primaire produktie vindt plaats in het buitengebied (Eemshaven en verder). In het gehele estuarium is primaire produktie door licht gelimiteerd, en nauwelijks door nutriënten. Een 25% afname in slibgehalte leidt tot een 50% toename in totale pelagische primaire produktie in het gehele gebied Slib heeft geen invloed op de benthische primaire productie Effect is in totaal 25% toename van totale primaire produktie 17 maart 2015

101 Wat is het effect van slib op primaire produktie? De meeste primaire produktie vindt plaats in het buitengebied (Eemshaven en verder). In het gehele estuarium is primaire produktie door licht gelimiteerd, en nauwelijks door nutriënten. Een 25% afname in slibgehalte leidt tot een 50% toename in totale pelagische primaire produktie in het gehele gebied Slib heeft geen invloed op de benthische primaire productie Effect is in totaal 25% toename van totale primaire produktie Volgende stap: Maatregelen doorrekenen die het slibgehalte verlagen en daarmee de primaire produktie verhogen Hierbij rekening houden met produktieve gebieden! 17 maart 2015

102 Welke maatregelen hebben mogelijk effect? Op basis van expert judgement, eerdere modelresultaten en stakeholder workshop (1 april 2014) zijn een set maatregelen geïdentificeerd. Deze maatregelen zijn gerangschikt op effectiviteit, haalbaarheid, en geschiktheid modelinstrumentarium 17 maart 2015

103 Welke maatregelen hebben mogelijk effect? 4 maatregelen zijn doorgerekend op slibconcentratie 2 zijn doorgerekend voor bepalen primaire produktie Maatregel Slib Primaire produktie Slib onttrekken uit havens Ja Nee Havenslib verder zeewaarts verspreiden Ja Ja Sediment onttrekken via wisselpolder Ja Nee Verondiepen vaargeul Ja Ja 17 maart 2015

104 Wat is het effect van zeewaarts storten? Hoe verder weg de storting, des te sterker de verlaging in sediment concentratie Alle scenarios leiden tot een verlaging zuidwaarts van Eemshaven, maar een aantal tot een toename in het meest produktieve gebied 17 maart 2015

105 Wat is het effect van vaarweg verondieping? Drie scenarios zijn doorgerekend, met een verschillende verondieping van de geul Scenario 1: Verondieping toegangsgeul Eems met 2 m Scenario 2: Verondieping vaargeul Eems- Dollard met 1 tot 2 m Scenario 3: Combinatie scenario 1 en 2 17 maart 2015

106 Wat is het effect van vaarweg verondieping? Drie scenarios zijn doorgerekend, met een verschillende verondieping van de geul Deze leiden tot een lagere troebelheid in de Dollard, maar meer vertroebeling in het buitengebied 17 maart 2015

107 Wat is het effect van vaarweg verondieping? Drie scenarios zijn doorgerekend, met een verschillende verondieping van de geul Deze leiden tot een lagere troebelheid in de Dollard, maar meer vertroebeling in het buitengebied 17 maart 2015

108 Wat is het effect van vaarweg verondieping? Drie scenarios zijn doorgerekend, met een verschillende verondieping van de geul Deze leiden tot een lagere troebelheid in de Dollard, maar meer vertroebeling in het buitengebied De berekende verschillen zijn kleiner (minder dan 25% afname) dan gesuggereerd door totale bodemaanpassing tussen 1985 en 2005 concentraties veranderen door optelsom van veranderingen. 17 maart 2015

109 Conclusie 4 maatregelen De 4 maatregelen zijn doorgerekend en hebben de volgende effecten op de slibconcentratie in het Eems-estuarium: Maatregel Dollard Buitengebied Slib onttrekken uit havens Max 50% Max 50% Havenslib verder zeewaarts verspreiden Max 50% Max 50% Sediment onttrekken via wisselpolder / / Verondiepen vaargeul < 10 % < 1 % 17 maart 2015

110 Wat is het effect op primaire produktie? Zeewaarts storten en verondieping is vervolgens doorgerekend met het primaire produktiemodel referentie Verondieping Zeewaarts storten

111 Wat is het effect op primaire produktie? Zeewaarts storten en verondieping is vervolgens doorgerekend met het primaire produktiemodel Hierbij leidt alleen zeewaarts storten tot een significante verbetering, vooral in het middengebied (verhoging van de totale primaire produktie met 38% (10 ton C /jaar)) referentie Verondieping Zeewaarts storten

112 Wat is het effect op primaire produktie? Zeewaarts storten en verondieping is vervolgens doorgerekend met het primaire produktiemodel Hierbij leidt alleen zeewaarts storten tot een significante verbetering, vooral in het middengebied (verhoging van de totale primaire produktie met 38% (10 ton C /jaar)) Primaire produktie blijft gelimiteerd door hoeveelheid licht, niet door nutriënten verlaging vertroebeling leidt tot verhoging primaire produktie 17 maart 2015

113 Conclusies (1) De vertroebeling in de Eems-Dollard is de laatste 20 jaar significant toegenomen met 20 tot 80 mg/l Dit lijkt vooral veroorzaakt te zijn door veranderingen in onttrekkingen (haven van Emden) en morfologische veranderingen, waaronder vaargeul verdieping) De concentratie veranderingen in de Eems Rivier zijn veel groter (10-tallen g/l) door veranderingen in getij Het effect van baggeren en storten is vooral een verandering van de verdeling van de sedimentconcentratie Het zeewaarts storten van havenslib verlaagt de vertroebeling het meest (met 50% in de Dollard en 25% in het buitengebied); concentratie afname van ~10 mg/l (buitengebied) tot enkele 100 en mg/l in de Dollard 17 maart 2015

114 Conclusies (2) De verlaging van het slibgehalte leidt tot een verhoging van de primaire produktie met 38% (10 ton C /jaar) in het gehele gebied Resultaten zijn gebaseerd op numerieke modellen. De berekende veranderingen zijn fysisch realistisch, maar alle modellen hebben beperkingen en vooral absolute veranderingen moeten daarom met zorg worden geïnterpreteerd. 17 maart 2015

115 Aanbevelingen Vergroot kennis van het estuarium, oa door Verbetering monitoring (continue metingen in plaats van 2 keer per maand Detail onderzoek (inclusief metingen) nabij gebieden met kennishiaten (vaargeul Emden, ondiepe platen) Interactie slib - biologie Model verbeteringen Interactie Eems Rivier Eems estuarium (zowel hydrodynamica als sediment processen) voor lange tijdschalen Betere koppeling slib biologie Doorrekenen van lange-termijn maatregelen benaderd de grens van het toepassingsgebied van modellen vergelijk meerdere model concepten 17 maart 2015

116 Tabel: Overzicht van alle Natura 2000-Maatregelen uit Vakbijdrage 1 'Natura 2000' Nr. M 1 M 2 M 3 M 4 M 5 M 6 M 7 M 8 M 9 M 10 M 11 M 12 M 13 M 14 M 15 M 16 M 17 M 18 M 19 M 20 M 21 M 22 M 23 M 24 M 25 M 26 M 27 M 28 M 29 M 30 M 31 M 32 M 33 M 34 M 35 M 36 M 37 M 38 M 39 M 40 M 41 M 42 M 43 M 44 M 45 M 46 M 47 Benaming van de Natura 2000-Maatregel Creëren van meergeuligheid Geïntegreerd waterloopkundig concept Bagger- en sedimentmanagementconcept Opruimen van de Griesberg Handelingsrichtlijn voor onderhoudswerkzaamheden in de vaargeul en het vermijden van aanzienlijke geluidsoverlast Verkenning van een overgangszone Algemene maatregelen ter verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater / de waterkwaliteit Vermindering of staken van het lozen van pekel Afbreken of afvlakken van oeverbeschoeiingen Maatregelen ter bewaring en ontwikkeling van kweldergemeenschappen Aanleg van pionierzones ter beperking van erosieprjjocessen Maatregelen voorbehoud en ontwikkeling van rietlandzones Maatregelen voor behoud en ontwikkeling van de lagune en schelpenbank Maatregelen voor behoud en ontwikkeling van het complex van kwelders en brakwaterrietland met duinvegetatie en struwelen Onderhoudsplannen Behoud van de habitatkwaliteit voor de zeehond Verbouwen of afbreken van spuisluizen en gemalen om ze passeerbaar te maken of de passeerbaarheid te verbeteren Duurzame organisatie van de visserij, regeling inzake een visserij-beheerplan Ecologisch geoptimaliseerde koelwaterinname Uitwerking en implementering van beschermende bepalingen, verordeningen en vrijwillige afspraken voor het duurzaam veiligstellen van ongestoorde pleister- en foerageerplaatsen voor gastvogels Bepaling van de betekenis van verschillende wadden in hun functie als foerageergebied Uitwerking en implementering van beschermende bepalingen, verordeningen en vrijwillige afspraken voor het duurzaam veiligstellen van storingvrije broedplaatsen Rekening houden met het belang van onbelemmerde vliegcorridors bij de controle van ingrepen tussen foerageer- en slaapplaatsen en andere met elkaar verbonden deelhabitats (bijvoorbeeld bij het zoeken naar locaties voor windenergie-installaties) Inrichting van storingvrije / storingarme gebieden in het aquatische milieu voor de ontwikkeling van de resterende zeegrasbestanden en de typische daarmee gepaard gaande fauna en flora Onderzoek / monitoring voor het verkrijgen van inzicht met betrekking tot de verspreiding en herpopulatie van zeegrasbestanden Maatregelen tegen de verdere immigratie en verspreiding van invasieve soorten Behoud, ontwikkeling en herpopulatie van eulitorale en sublitorale mosselbanken Opstellen van een voor het Eems-Dollard estuarium specifiek inventarisatie- en monitoringconcept Onderzoeksprogramma voor het uitbrengen van harde substraten Behoud van de habitatkwaliteit voor de bruinvis Maatregelen ter bewaring van een deelpopulatie van de meervleermuis Toename van de wateruitwisseling langs de Geise-strekdam en strekdam zeedijk Herstel Westerwoldse Aa Voorgestelde maatregelen uit de onderzochte alternatieven van de stuurgroep Eems Voorgestelde maatregelen uit het project 'Perspectief Levendige Benedeneems' Aanleg van ondiep-waterzones Naar achteren verleggen van de hoofddijklijn Opening of afbreken van zomerdijken of oeverwallen Aanleg van secundaire wateren Meanders en nevengeulen terugbrengen in de natuurlijke toestand Maatregelen voor behoud en ontwikkeling van mesofiel grasland Maatregelen voor behoud en ontwikkeling van nagenoeg natuurlijke ooibosbestanden Maatregelen voor behoud van de nagenoeg natuurlijke stilstaande oppervlaktewateren Bescherming van Natura 2000-gebieden Instandhouding / bevordering van foerageerhabitats in de buurt van broedhabitats Maatregelen ter bewaring en ontwikkeling van soortenrijke ruigte-gemeenschappen in associatie met rietlanden Maatregelen ter bewaring en ontwikkeling van vlakland-hooilanden in complex met nat weidegebied of kalkgrasland

117 Nr. M 48 M 49 M 50 M 51 M 52 M 53 M 54 Benaming van de Natura 2000-Maatregel Maatregelen ter bewaring en ontwikkeling van de nagenoeg natuurlijke stilstaande wateren en afgesneden oude armen Aanleg van getijdebassins Maatregelen voor de kolonisatie / herpopulatie van soorten Maatregelen voor de instandhouding, verbetering en connectiviteit van habitats van broed- en gastvogels Fundamentele conceptuele maatregelen (onderzoek, rapportage, bijscholing, advisering, certificering) Institute for Estuarine Management Emsestuaryt, IEME Voorgestelde maatregelen uit het project 'Programma naar een rijke Waddenzee' Blauw: Nederlandse maatregelen Rood: gemeenschappelijke maatregelen Zwart: Duitse maatregelenj

In dat kader wordt nu gesproken over een pakket langs de volgende lijnen:

In dat kader wordt nu gesproken over een pakket langs de volgende lijnen: Eems en vaargeul september 2014/P. Brouns Er is een intentieovereenkomst opgesteld om het estuarium qua milieu/ leefsituatie te verbeteren en tegelijkertijd de procedures voor de vaargeulverdieping soepel

Nadere informatie

Maatregelverkenning. Economie en Ecologie in balans. Petra Dankers 08 november 2013

Maatregelverkenning. Economie en Ecologie in balans. Petra Dankers 08 november 2013 Maatregelverkenning Economie en Ecologie in balans Petra Dankers 08 november 2013 Kader Eerste bijeenkomst Programma Rijke Waddenzee in juni veel maatregelen geidentificeerd Royal HaskoningDHV heeft in

Nadere informatie

Samenhang in ons werk voor de Eems. Michiel Firet (prw) & Henk Smit (e&e)

Samenhang in ons werk voor de Eems. Michiel Firet (prw) & Henk Smit (e&e) Samenhang in ons werk voor de Eems Michiel Firet (prw) & Henk Smit (e&e) Doel en aanwezigen Workshop 3 september 2014 Deelnemers; projecttrekkers IMP, E&E, MIRT, KRW slib Ondersteuning; P2-managers, PRW

Nadere informatie

Slib, algen en primaire productie monitoren met satellietbeelden

Slib, algen en primaire productie monitoren met satellietbeelden Slib, algen en primaire productie monitoren met satellietbeelden Pilot Eems-Dollard Charlotte Schmidt Dienst Water, Verkeer en Leefomgeving Afd. Kennis- en Innovatiemanagement Aanleiding NSO-SBIR-call

Nadere informatie

Programma naar een Rijke Waddenzee

Programma naar een Rijke Waddenzee Programma naar een Rijke Waddenzee n Symposium Waddenacademie Kees van Es Inhoud presentatie 1. Aanleiding, opdracht en context 2. De mosseltransitie in het kort Kennisvragen 3. Streefbeeld: Wijze van

Nadere informatie

VNSC Onderzoeksprogramma 2014-2017

VNSC Onderzoeksprogramma 2014-2017 VNSC Onderzoeksprogramma 2014-2017 Joost Backx Werkgroep O&M Marcel Taal Uitdagingen Onderzoeksagenda Slib Getij Natuur & Samenwerken Inhoud Structuur VNSC (Werkgroepen O&M en Evaluatie Beleid en Beheer)

Nadere informatie

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling........................................................................................ H. Mulder, RIKZ, juni

Nadere informatie

Hoe is verbetering van het systeem mogelijk?

Hoe is verbetering van het systeem mogelijk? Hoe is verbetering van het systeem mogelijk? Z.B. Wang, J.C. Winterwerp, D.S. van Maren, A.P. Oost Deltares & Technische Universiteit Delft 18 Juni 2013 Inhoud Het probleem Sediment huishouding Voortplanting

Nadere informatie

Naar een sedimentmanagementprogramma Waddenzeehavens 2015-2022

Naar een sedimentmanagementprogramma Waddenzeehavens 2015-2022 Programma Wadden zeehavens Bijeenkomst Naar een sedimentmanagementprogramma 2015-2022 17 februari 2015, 12.30-16.30 uur Agora 4, Leeuwarden Agenda en Context 17 februari 2014 Monique van den Dungen, Rick

Nadere informatie

Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden

Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden Victor N. de Jonge, november 2013 Het Eems estuarium vormt ecologisch gezien één groot geheel, maar dat

Nadere informatie

Living Lab for MUD NL kennisontwikkeling voor internationale toepassing

Living Lab for MUD NL kennisontwikkeling voor internationale toepassing Living Lab for MUD NL kennisontwikkeling voor internationale toepassing Erik van Eekelen Lead Engineer Environmental, Van Oord Program Manager, EcoShape Wie zijn wij? Consortium voor pre-competitieve kennisontwikkeling

Nadere informatie

Projectnummer: B02047.000031.0100. Opgesteld door: dr.ir. B.T. Grasmeijer. Ons kenmerk: 077391437:0.3. Kopieën aan:

Projectnummer: B02047.000031.0100. Opgesteld door: dr.ir. B.T. Grasmeijer. Ons kenmerk: 077391437:0.3. Kopieën aan: MEMO ARCADIS NEDERLAND BV Hanzelaan 286 Postbus 137 8000 AC Zwolle Tel +31 38 7777 700 Fax +31 38 7777 710 www.arcadis.nl Onderwerp: Gevoeligheidsanalyse effecten baggerspecieverspreiding (concept) Zwolle,

Nadere informatie

MOSSELBANKEN IN DE WADDENZEE

MOSSELBANKEN IN DE WADDENZEE MOSSELBANKEN IN DE WADDENZEE Functies - Wadden ecosysteem Filter feeders en waterkwaliteit; slib Biodepositie en stabiliteit van substraat; kustbescherming Morfologische landschappelijke eenheid in systeem

Nadere informatie

Economie en Ecologie Eems-Dollard in balans

Economie en Ecologie Eems-Dollard in balans Economie en Ecologie Eems-Dollard in balans Eindrapport MIRT-onderzoek Team Midterm Review Bevolkingsdaling November 2015 ab Eindrapport MIRT-onderzoek, Economie en Ecologie Eems-Dollard in balans Samenvatting

Nadere informatie

Sediment en morfologisch beheer van estuaria

Sediment en morfologisch beheer van estuaria Sediment en morfologisch beheer van estuaria Jean Jacques Peters Raadgevend ingenieur - rivierenspecialist V.U. Brussel - Vakgroep Waterbouwkunde en Hydrologie Sediment en morfologisch beheer van estuaria

Nadere informatie

Mensen en Natuur PLANNEN MET NATUUR! Inleiding

Mensen en Natuur PLANNEN MET NATUUR! Inleiding alterra lei landbouw, natuur en voedselkwaliteit PLANNEN MET NATUUR! Groene wet- en regelgeving en decentrale overheden Inleiding De veranderende natuurwetgeving heeft grote gevolgen voor gemeenten en

Nadere informatie

estuarium, met zicht op verbetering

estuarium, met zicht op verbetering Problemen in het Eems-estuarium estuarium, met zicht op verbetering Uit deze presentatie mag niets worden gebruikt of gereproduceerd zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de eerste auteur v.n.de.jonge@planet.nl

Nadere informatie

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor : 2,5 jaar Carola van Gelder-Maas Projectmanager WVL Rijkswaterstaat 31 maart 2014 Hoe zat het ook alweer? Eroderende kustlijn NL kust 12 Mm³ zandsuppleties per jaar Zeespiegelstijging Zwakke schakels

Nadere informatie

Remote sensing in perspectief. Van kenniscyclus naar beleidscyclus. Roeland Allewijn. Rijksinstituut voor Kust en Zee

Remote sensing in perspectief. Van kenniscyclus naar beleidscyclus. Roeland Allewijn. Rijksinstituut voor Kust en Zee Remote sensing in perspectief Van kenniscyclus naar beleidscyclus Roeland Allewijn Rijksinstituut voor Kust en Zee Van jonge onderzoeker naar iets oudere manager De informatie- en kenniscyclus Van RS data

Nadere informatie

zeehavens Wadden Building with Nature en Haven van Harlingen Waddenprommenade 1, Harlingen NAAR EEN RIJKE WADDENZEE

zeehavens Wadden Building with Nature en Haven van Harlingen Waddenprommenade 1, Harlingen NAAR EEN RIJKE WADDENZEE Programma Wadden zeehavens PROGRAMMA NAAR EEN RIJKE WADDENZEE en Werkatelier 12 december 2012 9.30-12.00 uur Waddenprommenade 1, Harlingen Agenda en Context 4 december 2012 Arjen Bosch Agenda 1. Context

Nadere informatie

De Marker Wadden als proeftuin

De Marker Wadden als proeftuin De Marker Wadden als proeftuin Wat kunnen we leren van Marker Wadden? Ruurd Noordhuis Markermeer: problematiek, oorzaken en remedie Problematiek: Slecht imago Markermeer Staat van Instandhouding Natura

Nadere informatie

Project ZON. Hoofdvraag. Uitvoering. Regionale afstemming op en inbreng Deltaprogramma. Samenwerking met regio Zuid

Project ZON. Hoofdvraag. Uitvoering. Regionale afstemming op en inbreng Deltaprogramma. Samenwerking met regio Zuid Project ZON Hoofdvraag huidige droogte situatie (2010) gevolgen van de klimaatverandering (2050) zinvolle maatregelen Uitvoering gebied Regio-Oost aansturing vanuit RBO projectgroep Regionale afstemming

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Maatregelen ter verbetering van het Eems-Dollard estuarium. Quick scan van 92 MIRT maatregelen en relatie met DPSIR

IMARES Wageningen UR. Maatregelen ter verbetering van het Eems-Dollard estuarium. Quick scan van 92 MIRT maatregelen en relatie met DPSIR Maatregelen ter verbetering van het Eems-Dollard estuarium Quick scan van 92 MIRT maatregelen en relatie met DPSIR D.M.E. Slijkerman, J.E. Tamis, M.J. Baptist Rapport C114/14 IMARES Wageningen UR (IMARES

Nadere informatie

Het verbinden van water en MIRT VAN WENS NAAR MEERWAARDE

Het verbinden van water en MIRT VAN WENS NAAR MEERWAARDE Het verbinden van water en MIRT VAN WENS NAAR MEERWAARDE Rond het verbinden van water en ruimte zijn al veel stappen gezet. In het kader van de Vernieuwing van het MIRT is door Rijk, provincies en waterschappen

Nadere informatie

Samenvattingen van presentaties gegeven tijdens het symposium Samen investeren in de Eems-Dollard

Samenvattingen van presentaties gegeven tijdens het symposium Samen investeren in de Eems-Dollard Samenvattingen van presentaties gegeven tijdens het symposium Samen investeren in de Eems-Dollard Programmaonderdeel 1: Wat weten we wel over de problematiek in het Eemsestuarium, wat weten we niet? De

Nadere informatie

HELDER & PRODUCTIEF CONCEPTVERSIE 18 DECEMBER NAAR STRUCTURELE ECOLOGISCHE VERBETERING IN HET EEMS-ESTUARIUM VOORSTEL VOOR EEN UITVOERINGSPROGRAMMA

HELDER & PRODUCTIEF CONCEPTVERSIE 18 DECEMBER NAAR STRUCTURELE ECOLOGISCHE VERBETERING IN HET EEMS-ESTUARIUM VOORSTEL VOOR EEN UITVOERINGSPROGRAMMA HELDER & PRODUCTIEF NAAR STRUCTURELE ECOLOGISCHE VERBETERING IN HET EEMS-ESTUARIUM VOORSTEL VOOR EEN UITVOERINGSPROGRAMMA CONCEPTVERSIE 18 DECEMBER NAAM RAPPORT Helder & Productief naar structurele ecologische

Nadere informatie

ABSTRACTS. Sessie natuur 2. Sessie natuur 1. Vogels en hun habitat: waarom kiezen onze doelsoorten (niet) voor de Schelde?

ABSTRACTS. Sessie natuur 2. Sessie natuur 1. Vogels en hun habitat: waarom kiezen onze doelsoorten (niet) voor de Schelde? Sessie natuur 1 Vogels en hun habitat: waarom kiezen onze doelsoorten (niet) voor de Schelde? Moderator: Erika Van den Bergh (INBO) Sprekers: Gunther Van Ryckegem (INBO) en Dick de Jong (ex-rijkswaterstaat)

Nadere informatie

Ecologisch perspectief Eems-Dollard 2050 MIRT-onderzoek Eems-Dollard fase II

Ecologisch perspectief Eems-Dollard 2050 MIRT-onderzoek Eems-Dollard fase II Ecologisch perspectief Eems-Dollard 2050 MIRT-onderzoek Eems-Dollard fase II Fotograaf: Herman Verheij Ecologisch perspectief Eems-Dollard 2050 MIRT-onderzoek Eems-Dollard fase II Gerda Lenselink, Marcel

Nadere informatie

Beheerplannen in de praktijk

Beheerplannen in de praktijk faculteit rechtsgeleerdheid vakgroep staatsrecht, bestuursrecht en bestuurskunde 17-02-2016 1 17-02-2016 1 Beheerplannen in de praktijk Mr.dr. Peter Mendelts Gebiedsbescherming - Nu: Natuurbeschermingswet

Nadere informatie

Kennisnetwerk Eems Dollard Duitsland Nederland A&W-rapport 2087

Kennisnetwerk Eems Dollard Duitsland Nederland A&W-rapport 2087 Kennisnetwerk Eems Dollard Duitsland Nederland A&W-rapport 2087 in opdracht van Kennisnetwerk Eems Dollard Duitsland Nederland A&W-rapport 2087 J.B. Latour D. Bos Z. Jager Foto Voorplaat Luchtfoto Eems

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Zandwinputten. Baggernet Thema-ochtend over Zandwinputten. Een overzicht. Afdelingsoverleg Bodem & Water 22 juni John Maaskant.

Zandwinputten. Baggernet Thema-ochtend over Zandwinputten. Een overzicht. Afdelingsoverleg Bodem & Water 22 juni John Maaskant. Zandwinputten Een overzicht Afdelingsoverleg Bodem & Water 22 juni 2009 Baggernet Thema-ochtend over Zandwinputten John Maaskant Ministerie van Verkeer & Waterstaat Marc Pruijn Ministerie van Volkshuisvesting,

Nadere informatie

EEMSDELTA EEMSDELTA. Samenwerkingsovereenkomst natuurverbetering en verbetering bereikbaarheid Eems-estuarium

EEMSDELTA EEMSDELTA. Samenwerkingsovereenkomst natuurverbetering en verbetering bereikbaarheid Eems-estuarium Samenwerkingsovereenkomst natuurverbetering en verbetering bereikbaarheid Eems-estuarium Afspraken tussen partners Ecologie en Economie in Balans Afspraken natuurverbetering en verbetering bereikbaarheid

Nadere informatie

Recent onderzoek LTV O&M Evolutie van het estuarium; historisch en toekomstig. Overzicht, VNSC-symposium 21 november Marcel Taal (Deltares)

Recent onderzoek LTV O&M Evolutie van het estuarium; historisch en toekomstig. Overzicht, VNSC-symposium 21 november Marcel Taal (Deltares) Recent onderzoek LTV O&M Evolutie van het estuarium; historisch en toekomstig Overzicht, VNSC-symposium 21 november Marcel Taal (Deltares) Hoofdboodschappen: - Nieuwe kennis, maar ook 10 jaar LTV-kennisontwikkeling

Nadere informatie

1. opvaart over Drempel van Hansweert 2. afvaart door het Zuidergat 3. stilliggen nabij het sproeiponton 4. afvaart langs Schaar van Waarde.

1. opvaart over Drempel van Hansweert 2. afvaart door het Zuidergat 3. stilliggen nabij het sproeiponton 4. afvaart langs Schaar van Waarde. Vaartocht 1. opvaart over Drempel van Hansweert 2. afvaart door het Zuidergat 3. stilliggen nabij het sproeiponton 4. afvaart langs Schaar van Waarde Verruiming vaargeul Beneden-Zeeschelde en Westerschelde

Nadere informatie

Voortgang KRW: maatregelen, doelbereik en innovatie. 13 december 2012; Frank van Gaalen

Voortgang KRW: maatregelen, doelbereik en innovatie. 13 december 2012; Frank van Gaalen Voortgang KRW: maatregelen, doelbereik en innovatie 1 Rapport Evaluatie waterkwaliteit Op 21 december beschikbaar (www.pbl.nl) Samenvatting opgenomen in KRW-rapport Belangrijke waterbeheerkwesties Bijdragen

Nadere informatie

Grenzen verleggen in het Waddengebied. Maarten Hajer

Grenzen verleggen in het Waddengebied. Maarten Hajer Grenzen verleggen in het Waddengebied Maarten Hajer De Waddenzee versterken: ja, maar hoe? 2 Waar J.C. Bloem niet geldt 3 En dan: wat is natuur nog in dit land? Waddenzee van (inter)nationaal belang Grootste

Nadere informatie

Deltaprogramma 2014. Bijlage F. Bestuurlijke Planning DP2015

Deltaprogramma 2014. Bijlage F. Bestuurlijke Planning DP2015 Deltaprogramma 2014 Bijlage F Bestuurlijke Planning DP2015 Deltaprogramma 2014 Bijlage F Bestuurlijke Planning DP2015 Deltaprogramma 2014 Bijlage F 2 Bestuurlijke planning In deze bijlage is de bestuurlijke

Nadere informatie

Ministerie van Infrastructuur en Milieu DG Ruimte en Water. Kaderrichtlijn Water: samen verder! Elaine Alwayn directeur Water en Bodem

Ministerie van Infrastructuur en Milieu DG Ruimte en Water. Kaderrichtlijn Water: samen verder! Elaine Alwayn directeur Water en Bodem Ministerie van Infrastructuur en Milieu DG Ruimte en Water Kaderrichtlijn Water: samen verder! Elaine Alwayn directeur Water en Bodem Inhoud 1. Stand van zaken: Water in Beeld 2. Rapportcijfer van de Europese

Nadere informatie

Op naar een specifiek meetnet voor bestrijdingsmiddelen

Op naar een specifiek meetnet voor bestrijdingsmiddelen Op naar een specifiek meetnet voor bestrijdingsmiddelen Dennis Kalf Ministerie Infrastructuur en Milieu; RWS Waterdienst 22 mei 2012 Inhoud Aanleiding/overwegingen NAP/nieuwe nota duurzame gewasbescherming(bm)

Nadere informatie

Maarten Pouwel Programmasecretaris. Jolanda Vrolijk Adviseur Vrijetijdseconomie

Maarten Pouwel Programmasecretaris. Jolanda Vrolijk Adviseur Vrijetijdseconomie Maarten Pouwel Programmasecretaris Jolanda Vrolijk Adviseur Vrijetijdseconomie inhoud 1. Het Vechtdal 2. Historie 3. Partners 4. Wat hebben we gedaan? 5. Wat gaan we doen? 6. Successen 7. Toerisme en recreatie

Nadere informatie

Assessment of dredginginduced

Assessment of dredginginduced Assessment of dredginginduced turbidity CEDA presentatie januari 2013 Walter Jacobs Hydronamic / Royal Boskalis Westminster Inleiding Inschatten van vertroebeling t.g.v. baggerwerken Assessment of dredging-induced

Nadere informatie

Maatregelstudie Eems-Dollard, Economie en Ecologie in balans Hydrodynamisch berekeningen en effectbepaling herstel maatregelen Eems-Dollard

Maatregelstudie Eems-Dollard, Economie en Ecologie in balans Hydrodynamisch berekeningen en effectbepaling herstel maatregelen Eems-Dollard Maatregelstudie Eems-Dollard, Economie en Ecologie in balans herstel maatregelen Eems-Dollard Rijkswaterstaat Noord Nederland 17 oktober 2013 Definitief rapport HASKONINGDHV NEDERLAND B.V. RIVERS, DELTAS

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Plan van Aanpak n.a.v. Akkoord van Westerlee. Gemeente Stadskanaal 14 september 2015

Informatiebijeenkomst Plan van Aanpak n.a.v. Akkoord van Westerlee. Gemeente Stadskanaal 14 september 2015 Informatiebijeenkomst Plan van Aanpak n.a.v. Akkoord van Westerlee Gemeente Stadskanaal 14 september 2015 Inleiding Het akkoord van Westerlee: Aanleiding Kernpunten Bestuurlijke afspraken Financiering

Nadere informatie

Programma van Eisen - Beheerplannen

Programma van Eisen - Beheerplannen Programma van Eisen - Beheerplannen Eisen voor de inhoud Inventarisatie 1. Het beheerplan geeft allereerst een beschrijving van de natuurwaarden in het Natura 2000-gebied (de actuele situatie en trends,

Nadere informatie

SPOORBOEKJE Bestuurlijke Besluitvorming. MIRT Verkenning Haaglanden Infrastructuur en ruimte

SPOORBOEKJE Bestuurlijke Besluitvorming. MIRT Verkenning Haaglanden Infrastructuur en ruimte SPOORBOEKJE Bestuurlijke Besluitvorming MIRT Verkenning en ruimte 2020 2040 2 november 2011 Een bereikbare toekomst begint vandaag 1/11 Colofon MIRT Verkenning Grote Marktstraat 43 Postbus 66 2501 CB Den

Nadere informatie

Bestuurlijke programmaopdrachten 2009-2010 Regio Groningen-Assen

Bestuurlijke programmaopdrachten 2009-2010 Regio Groningen-Assen Bestuurlijke programmaopdrachten - Regio Groningen-Assen stuurgroep 22 juni Bijlage 3 Bestuurlijke programmaopdrachten.doc Bestuurlijke programmaopdracht bereikbaarheid Verbetering en waarborging bereikbaarheid

Nadere informatie

Rijksstructuurvisie Grevelingen/Volkerak-Zoommeer. Workshops Bestuurlijke Beslisinformatie. Bijlage: Effecten van alternatieven per vraagstuk

Rijksstructuurvisie Grevelingen/Volkerak-Zoommeer. Workshops Bestuurlijke Beslisinformatie. Bijlage: Effecten van alternatieven per vraagstuk Rijksstructuurvisie Grevelingen/Volkerak-Zoommeer Workshops Bestuurlijke Beslisinformatie Bijlage: Effecten van alternatieven per vraagstuk Februari-April 2013 Effecten Grevelingen (aanpak waterkwaliteit)

Nadere informatie

paspoort Veerse meer

paspoort Veerse meer paspoort Veerse meer 2 Datum uitgifte: 23 januari 2013 De stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt toe naar besluiten over de Zuidwestelijke Delta waarin veiligheid, ecologie en economie zijn geborgd en elkaar

Nadere informatie

Projectplan Detailhandelsvisie gemeente Drimmelen, alle kernen

Projectplan Detailhandelsvisie gemeente Drimmelen, alle kernen Projectplan Detailhandelsvisie gemeente Drimmelen, alle kernen Afdeling grondgebied 26-0-205 INLEIDING Voor u ligt het projectplan Detailhandelsvisie gemeente Drimmelen, alle kernen. 2 AANLEIDING PROJECT

Nadere informatie

Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond

Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond Douwe Jonkers Directoraat-Generaal Ruimte & Water COB-congres 30 oktober 2014 Inhoud Aanleiding Thema s Werkwijze Start Kennisprogramma Bodem & Ondergrond Vandaag:

Nadere informatie

Adaptief Management. Noordzee Dagen 2015. Jessica Reis Leffers Paul Boers Rob Gerits

Adaptief Management. Noordzee Dagen 2015. Jessica Reis Leffers Paul Boers Rob Gerits Adaptief Management Noordzee Dagen 2015 Jessica Reis Leffers Paul Boers Rob Gerits Waarom nu aandacht voor adaptief management? Een van de opgave uit Nationaal energie akkoord: 4500 MW windenergie op NCP

Nadere informatie

MOSSELWAD ( ) Herstel en Duurzaam beheer Mosselbanken Waddenzee

MOSSELWAD ( ) Herstel en Duurzaam beheer Mosselbanken Waddenzee MOSSELWAD (2009 2014) Herstel en Duurzaam beheer Mosselbanken Waddenzee EUCC, The Coastal Union Wageningen IMARES Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-CEME) Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek

Nadere informatie

paspoort westerschelde

paspoort westerschelde paspoort westerschelde 2 Datum uitgifte: 23 januari 2013 De stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt toe naar besluiten over de Zuidwestelijke Delta waarin veiligheid, ecologie en economie zijn geborgd en

Nadere informatie

Natura 2000 Botshol. Fleur Smout. Indeling van de avond. Stand van zaken beheerplan Presentatie Natuurmonumenten Terugkoppeling en vragenronde

Natura 2000 Botshol. Fleur Smout. Indeling van de avond. Stand van zaken beheerplan Presentatie Natuurmonumenten Terugkoppeling en vragenronde Natura 2000 Botshol Fleur Smout 1 Indeling van de avond Stand van zaken beheerplan Presentatie Natuurmonumenten Terugkoppeling en vragenronde 2 provincie Utrecht 1 Natura 2000 Waarborgen biodiversiteit

Nadere informatie

Waterschap Hollandse Delta. dynamiek in de delta

Waterschap Hollandse Delta. dynamiek in de delta Waterschap Hollandse Delta dynamiek in de delta Inhoud De dynamiek in de tijd Een dynamische ruimte De opgaven nu en voor de toekomst Water besturen Functionele overheid Algemeen belang en specifiek belang

Nadere informatie

zeehavens Wadden NAAR EEN RIJKE WADDENZEE Building with Nature Waddenzeehavens Werkatelier 12 december 2012

zeehavens Wadden NAAR EEN RIJKE WADDENZEE Building with Nature Waddenzeehavens Werkatelier 12 december 2012 Wadden zeehavens PROGRAMMA NAAR EEN RIJKE WADDENZEE Werkatelier 12 december 2012 Waddenpromenade 1, Harlingen, 9.30-12.00 uur Verslag 22 december 2012 Arjen Bosch Inhoud Kernpunten Werkatelier Harlingen...

Nadere informatie

historische en recente gevolgen van het afsluiten van de Zuiderzee voor trekvissen

historische en recente gevolgen van het afsluiten van de Zuiderzee voor trekvissen Wat wij van het verleden kunnen leren: historische en recente gevolgen van het afsluiten van de Zuiderzee voor trekvissen Katja Philippart Philippart C.J.M. & M.J. Baptist (2016) An exploratory study into

Nadere informatie

Hoe en waarom natuur een rol speelt bij de ontwikkeling van de Eemshaven. Monique van den Dungen Overheid & Milieu

Hoe en waarom natuur een rol speelt bij de ontwikkeling van de Eemshaven. Monique van den Dungen Overheid & Milieu Hoe en waarom natuur een rol speelt bij de ontwikkeling van de Eemshaven Monique van den Dungen Overheid & Milieu Masterclass 1. Introductie Groningen Seaports 2. Ontwikkeling Eemshaven 3. Waar zijn we

Nadere informatie

Uitgangspunten: wetenschap en monitoring

Uitgangspunten: wetenschap en monitoring waddenacademie-knaw Uitgangspunten: wetenschap en monitoring Peter M.J. Herman NIOO-CEME WaddenAcademie Minimale overeenstemming wat zijn de echte problemen hoe behoren die problemen onderzocht en beschreven

Nadere informatie

Naar een gezonde Eems

Naar een gezonde Eems Naar een gezonde Eems Michiel Firet, 16 januari 2012 Naar een gezonde Eems Kennisdocument Wat is een ecologisch gezond estuarium Hoe staat het Eems-estuarium er voor Wat valt er te verbeteren Koersdocument

Nadere informatie

Bijlage: Protocol voorwaarden voor flexibel storten Kwaliteitsparameters

Bijlage: Protocol voorwaarden voor flexibel storten Kwaliteitsparameters Bijlage: Protocol voorwaarden voor flexibel storten Kwaliteitsparameters Inleiding Met het Tracébesluit is de verruiming van de vaargeul voor de getij-onafhankelijke vaart tot een diepgang 13,10 meter

Nadere informatie

Modellen, modellen, modellen. Henk Schuttelaars

Modellen, modellen, modellen. Henk Schuttelaars Modellen, modellen, modellen Henk Schuttelaars Modellen, modellen, modellen Wat gebeurt er in hydro- en morfodynamische modelstudies en hoe zijn de resultaten te interpreteren? Henk Schuttelaars Hier is

Nadere informatie

Ecologie, economie en veiligheid: Kansen voor win-win of een trade-off? NIOZ is an institute of. in cooperation with.

Ecologie, economie en veiligheid: Kansen voor win-win of een trade-off? NIOZ is an institute of. in cooperation with. Ecologische uitdagingen Westerschelde Ecologie, economie en veiligheid: Kansen voor win-win of een trade-off? NIOZ is an institute of in cooperation with tjeerdbouma@nioznl LIVING AREA coastal protect

Nadere informatie

Bijeenkomst Tender Borssele 2015

Bijeenkomst Tender Borssele 2015 Bijeenkomst Tender Borssele 2015 15 september 2014 Bert Wilbrink, Ministerie van Economische Zaken Ministry of Economic Affairs Welkom - Welcome Inhoud tweede werkatelier op 15 september: - Stand van zaken

Nadere informatie

Bijeenkomst VNG. Frank van de Ven & Jan Hartholt Netwerk Platteland

Bijeenkomst VNG. Frank van de Ven & Jan Hartholt Netwerk Platteland Bijeenkomst VNG Frank van de Ven & Jan Hartholt Netwerk Platteland Europees landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland 18 september 2015 1 Programma verder toegelicht

Nadere informatie

Integraal waarderen. Een (blijvende) discussie. Maartje de Boer. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Integraal waarderen. Een (blijvende) discussie. Maartje de Boer. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Integraal waarderen Een (blijvende) discussie Maartje de Boer Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 1 Presentatie Het probleem Voor wie is dit een probleem? RCE Kennisprogramma Wat is Erfgoed (een oplossing?)

Nadere informatie

Samenvatting. Inleiding

Samenvatting. Inleiding Samenvatting Inleiding Deze samenvatting hoort bij de rapportage Notitie Kansrijke Oplossingsrichtingen (NKO) voor het project Dijkversterking Tiel Waardenburg en Rivierverruiming Varik - Heesselt. Werken

Nadere informatie

MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE

MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE 2010-2020 POSITIONERING DELTALANDSCHAP 2010 BESTAANDE TOEKOMST DELTALANDSCHAP 2010-2020 STRUCTUURBEELD DELTALANDSCHAP 2020 POSITIONERING STEDELIJKE DELTA 2010

Nadere informatie

De Dynamiek van Mosselbanken Invloed van stroming en golven

De Dynamiek van Mosselbanken Invloed van stroming en golven De Dynamiek van Mosselbanken Invloed van stroming en golven Jasper Donker 1 3 Waterbeweging in de Waddenzee Waterstand / waterdiepte Stromingen door getij en wind Golfwerking Feedback: terugkoppeling

Nadere informatie

Datum raadsvergadering maandag 19 december 2016

Datum raadsvergadering maandag 19 december 2016 Raadsvoorstel Datum vaststelling voorstel door het college 22 november 2016 Datum raadsvergadering maandag 19 december 2016 Nummer raadsvoorstel 2016-362 Bijbehorend veld van de programmabegroting Ruimte,

Nadere informatie

Gewijzigd voorstel. Initiatief voorstel van de leden Wiersma en Luijt-Verheij inzake natuurontwikkeling c.a. Westerschelde. (SGR-37 gewijzigd)

Gewijzigd voorstel. Initiatief voorstel van de leden Wiersma en Luijt-Verheij inzake natuurontwikkeling c.a. Westerschelde. (SGR-37 gewijzigd) Gewijzigd voorstel Initiatief voorstel van de leden Wiersma en Luijt-Verheij inzake natuurontwikkeling c.a. Westerschelde. (SGR-37 gewijzigd) Aanleiding De Staten van Zeeland namen op 13 november 1998

Nadere informatie

Nota Reacties en Commentaar

Nota Reacties en Commentaar Nota Reacties en Commentaar Instantie Reactie Commentaar Verwerking 1 Raad van Delfzijl Intentie in visie opnemen de N33 tot de Eemshaven te verdubbelen in de toekomst voor betere aansluiting Eemsdeltagebied

Nadere informatie

Dijken versterken en rivieren verruimen

Dijken versterken en rivieren verruimen Dijken versterken en rivieren verruimen Josan Tielen Rijkswaterstaat Water, Verkeer & Leefomgeving Waterveiligheid in Nederland Al eeuwen bescherming door dijken Waterveiligheid geregeld bij wet Sinds

Nadere informatie

Planning Programma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen

Planning Programma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen Planning Programma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen De centrale opdracht van de Nationaal Coördinator Groningen voor 2015 is om aan het eind van 2015 het Programma Aardbevingsbestendig en Kansrijk

Nadere informatie

notitie Grondbank GMG 1. INLEIDING

notitie Grondbank GMG 1. INLEIDING notitie Witteveen+Bos van Twickelostraat 2 postbus 233 7400 AE Deventer telefoon 0570 69 79 11 telefax 0570 69 73 44 www.witteveenbos.nl onderwerp project opdrachtgever projectcode referentie opgemaakt

Nadere informatie

OOST NUTRIENTEN EN KRW FRISIA ZOUT B.V.

OOST NUTRIENTEN EN KRW FRISIA ZOUT B.V. NUTRIENTEN EN KRW FRISIA ZOUT B.V. 29 september 2010 Inhoud 1 Tekstdelen uit van 5 varianten naar 2 alternatieven 3 1.1 Referentiesituatie 3 1.2 Effecten waterkwaliteit KRW 5 2 Nieuw tekstdeel 7 ARCADIS

Nadere informatie

De prestatie-indicatoren genoemd in de presentaties maken onderdeel uit van de begroting 2017, welke is geagendeerd voor de VV van november 2016.

De prestatie-indicatoren genoemd in de presentaties maken onderdeel uit van de begroting 2017, welke is geagendeerd voor de VV van november 2016. De prestatie-indicatoren genoemd in de presentaties maken onderdeel uit van de begroting 2017, welke is geagendeerd voor de VV van november 2016. Mede ook naar aanleiding van de presentaties in de commissies,

Nadere informatie

Statencommissie REW 1 februari KRW maatregelen rijkswateren

Statencommissie REW 1 februari KRW maatregelen rijkswateren Statencommissie REW 1 februari 2008 Kaderrichtlijn Water in Scheldestroomgebied KRW maatregelen rijkswateren Loes de Jong RWS Zeeland Projectbureau KRW Schelde Rijkswateren Zeeland Inhoud presentatie:

Nadere informatie

Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid

Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid Ruimteconferentie Workshop 11 21-05-2013 Jeannette Beck, Lia van den Broek, Olav-Jan van 1 Inhoud presentatie Context Kennis en decentralisatie

Nadere informatie

Groningen bevingen. KIVI, 3 maart 2014

Groningen bevingen. KIVI, 3 maart 2014 Groningen bevingen KIVI, 3 maart 2014 Aanleiding Huizinge beving 2012: zwaarste beving tot nu toe M= 3.6 Leidt tot onderzoek Staatstoezicht op de Mijnen (TNO, KNMI en NAM) 2 Aanleiding Advies Staatstoezicht

Nadere informatie

Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen.

Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen. Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen. Edwin Elias Ad van der Spek Zheng Bing Wang John de Ronde Albert Oost Ankie Bruens Kees den Heier

Nadere informatie

Herstel natuurlijk gebied Brunner Mond. griesberg

Herstel natuurlijk gebied Brunner Mond. griesberg Herstel natuurlijk gebied Brunner Mond griesberg Welkom 2 RWS BEDRIJFSINFORMATIE Programma Dagprogramma Centrale presentaties, vragen (kort) Innovatiekeuken (tot de lunch) B2B (na de lunch) 3 RWS BEDRIJFSINFORMATIE

Nadere informatie

5e HERZIENE CONVOCATIE (agendapunt toegevoegd*) vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu vaste commissie voor Economische Zaken

5e HERZIENE CONVOCATIE (agendapunt toegevoegd*) vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu vaste commissie voor Economische Zaken Den Haag, 22 april 2013 5e HERZIENE CONVOCATIE (agendapunt toegevoegd*) In de eerste termijn geldt een indicatieve spreektijd van maximaal 5 minuten per fractie. Voortouwcommissie: Volgcommissie(s): Bewindsperso(o)n(en):

Nadere informatie

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT 1 25/2/2016 Biocide CLOSED CIRCUIT 2 Regulatory background and scope Biocidal products regulation (EU) nr. 528/2012 (BPR), art. 19 (4): A biocidal product shall not be authorised for making available on

Nadere informatie

Naar een duurzaam beheer van het veenweidegebied. Piet-Jan Westendorp Aquatisch ecoloog Witteveen+Bos

Naar een duurzaam beheer van het veenweidegebied. Piet-Jan Westendorp Aquatisch ecoloog Witteveen+Bos Naar een duurzaam beheer van het veenweidegebied Piet-Jan Westendorp Aquatisch ecoloog Witteveen+Bos Inleiding Is een duurzaam beheer mogelijk? Nederland veenland Huidige toestand veenweidegebied Streefbeeld

Nadere informatie

Orientatieavond VBC-Veluwe 7 oktober 2010. Andre Nooteboom (heemraad)

Orientatieavond VBC-Veluwe 7 oktober 2010. Andre Nooteboom (heemraad) Orientatieavond VBC-Veluwe 7 oktober 2010 Andre Nooteboom (heemraad) Doelstellingen avond Elkaar meenemen in oprichtingsproces VBC-Veluwe Zorgen voor draagvlak en enthousiasme Kennis en informatie overdracht

Nadere informatie

Zandhonger. Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde. 19 september 2002

Zandhonger. Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde. 19 september 2002 Zandhonger Kerend Tij Innovatie Competitie Hydrodynamische innovatie van de stormvloedkering Oosterschelde 19 september 2002 Zandhonger, Gaat de Oosterschelde kopje onder? De Deltawerken veranderden de

Nadere informatie

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011 Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland Is het rijk aan zet? 1 Voorstudie PBL (2009) Speerpunten klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkeling: 1. Waterveiligheid 2. Zoetwatervoorziening 3. Klimaatbestendige

Nadere informatie

Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard. In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet

Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard. In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet Meebewegen met de natuur Naar een rijke en gezonde EemsDollard In Einklang mit der Natur Hin zu einem gesunden und fruchtbaren Ems-Dollart- Gebiet version dezember 2010 Meebewegen met de natuur naar een

Nadere informatie

Natura 2000-gebied Westerschelde & Saeftinghe

Natura 2000-gebied Westerschelde & Saeftinghe Natura 2000-gebied Westerschelde & Saeftinghe De Staatssecretaris van Economische Zaken Gelet op artikel 3, eerste lid, van Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van

Nadere informatie

De Waddenzee gezond. De kansen voor een gezonde Waddenzee in kaart

De Waddenzee gezond. De kansen voor een gezonde Waddenzee in kaart De Waddenzee gezond De kansen voor een gezonde Waddenzee in kaart Hoe is het met de Waddenzee? De Waddenzee is het grootste natuurgebied van Nederland. Ontstaan door wind en water en door natuur én mensen

Nadere informatie

Implementation of Natura 2000 in NL. Tere Tulemast. Tallinn, 7-9 september 2010

Implementation of Natura 2000 in NL. Tere Tulemast. Tallinn, 7-9 september 2010 Implementation of Natura 2000 in NL Tere Tulemast Tallinn, 7-9 september 2010 0 What is Natura 2000? The centerpiece of EU nature & biodiversity policy EUwide network of nature protection areas Established

Nadere informatie

Ecologische effecten van verondieping van zandwinputten in het Gooimeer. Mike van der Linden. wat komt aan de orde

Ecologische effecten van verondieping van zandwinputten in het Gooimeer. Mike van der Linden. wat komt aan de orde wat komt aan de orde Ecologische effecten van verondieping van zandwinputten in het Gooimeer Symposium Diepe plassen Amersfoort, 11 september 2008 Mike van der Linden enkele inleidende opmerkingen diepe

Nadere informatie

Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust. Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a.

Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust. Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a. Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a. het Waddensysteem Kust Noord-Holland Waddeneilanden Zeegaten,

Nadere informatie

Startnotitie Economisch Beleidsplan Gemeente Eemsmond

Startnotitie Economisch Beleidsplan Gemeente Eemsmond Startnotitie Economisch Beleidsplan Gemeente Eemsmond 2011-2015 1 Inhoudsopgave Startnotitie Economisch Beleidsplan Gemeente Eemsmond 2011-2015 1. Inleiding... 3 2. Uitgangspunten... 3 2.1 Interne uitgangspunten...

Nadere informatie

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte

Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Inauguratiesymposium, 1-2 december 2008, Leeuwarden Ontwikkeling van het Waddengebied in tijd en ruimte Dr. Hessel Speelman Dr. Albert Oost Dr. Hanneke Verweij Dr. Zheng Bing Wang Thema s in tijd en ruimte

Nadere informatie

Samenwerken maakt sterker

Samenwerken maakt sterker Samenwerken maakt sterker Stand van zaken Uitloopcommissie Sociaal d.d. 27-09-2012 Inhoud presentatie Aanleiding Start Intentieverklaring 2012 Voorjaar 2012 Besluit juli 2012 Besluit oktober 2012 Het vervolg

Nadere informatie

Regionale Implementatie KRW

Regionale Implementatie KRW Regionale Implementatie KRW Bepaling Huidige toestand waterlichamen Dommel Martijn Antheunisse, Vakgroep Ecologie, Ws De Dommel Inhoud Ws. De Dommel - 26 KRW waterlichamen Huidige situatie 2009: Biologische

Nadere informatie

Over deze nieuwsbrief

Over deze nieuwsbrief Paul Klaassen Over deze nieuwsbrief NIEUWSBRIEF 5 september 2010 Op 4 maart 2010 gaf Minister Gerda Verburg van LNV samen met de voorzitter van het RCW, Commissaris van de Koningin John Jorritsma, het

Nadere informatie