Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Informatica Voltijd in Den Haag en Zoetermeer, Deeltijd in Den Haag De Haagse Hogeschool

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Informatica Voltijd in Den Haag en Zoetermeer, Deeltijd in Den Haag De Haagse Hogeschool"

Transcriptie

1 Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica Voltijd in Den Haag en Zoetermeer, Deeltijd in Den Haag De Haagse Hogeschool

2

3 Lange Voorhout ED Den Haag T (070) F (070) I E Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica Voltijd in Den Haag en Zoetermeer Deeltijd in Den Haag, Croho De Haagse Hogeschool Hobéon Certificering BV Datum: 2 november 2011 Auditteam: W.L.M. Blomen Prof dr. H.J. van den Herik Drs. K. Brongers S. Damen Secretaris: Mr. J.A. Frederik CMC MBCS

4

5 INHOUDSOPGAVE DEEL MANAGEMENT SAMENVATTING INTEGRAAL ADVIES SAMENVATTENDE BEOORDELING 1 2. INLEIDING 5 3. PROFIEL VAN DE OPLEIDING HISTORIE VAN DE OPLEIDING REGIONALE SETTING 7 4. KWALITEITSBEOORDELINGEN VISITATIE INTERNE AUDIT ONDERWERPEN EN FACETTEN NVAO-ACCREDITATIEKADER 1. Doelstellingen opleiding Facet 1.1. Domeinspecifieke eisen 11 Facet 1.2. Niveau: Bachelor 13 Facet 1.3. Oriëntatie HBO Programma 15 Facet 2.1. Eisen HBO 15 Facet 2.2. Relatie tussen doelstellingen en inhoud programma 18 Facet 2.3. Samenhang programma 20 Facet 2.4. Studielast 21 Facet 2.5. Instroom Facet 2.6. Duur Facet 2.7. Afstemming tussen vormgeving en inhoud Facet 2.8. Beoordeling en toetsing Inzet van personeel 28 Facet 3.1. Eisen HBO 28 Facet 3.2. Kwantiteit personeel 29 Facet 3.3. Kwaliteit personeel Voorzieningen 33 Facet 4.1. Materiële voorzieningen 33 Facet 4.2. Studiebegeleiding Interne kwaliteitszorg 38 Facet 5.1. Evaluatie resultaten 38 Facet 5.2. Maatregelen tot verbetering 40 Facet 5.3. Betrekken van medewerkers, studenten, alumni en beroepenveld 6. Resultaten Facet 6.1. Gerealiseerd niveau Facet 6.2. Onderwijsrendement OORDEELSCHEMA BIJLAGEN 7.1. WERKWIJZE KWANTITATIEVE GEGEVENS VAN DE OPLEIDING 7.3. CURRICULA VITAE EN ONAFHANKELIJKHEIDSVERKLARINGEN AUDITOREN BEOORDELINGSPROCEDURE EN BESLISREGELS HOBÉON 7.5. GERAADPLEEGDE DOCUMENTEN 63 67

6

7 DEEL 1 1. MANAGEMENT SAMENVATTING 1.1. Integraal advies Hobéon Certificering adviseert de NVAO de hbo-bacheloropleiding Informatica, verzorgd door De Haagse Hogeschool, Croho nummer in al haar varianten en locaties te accrediteren. Dit advies wordt in onderhavig rapport gefundeerd. Algemene gegevens Naam van de instelling: Naam van de opleiding: Varianten van de opleiding: Locatie van de opleiding: De Haagse Hogeschool Informatica voltijd en deeltijd voltijd en deeltijd in Den Haag, voltijd in Zoetermeer Naam VBI: Hobéon Certificering BV Datum visitatie: 16 en 17 juni 2010 Datum adviesrapport 2 november 2011 Beoordelingskader Het bij het onderzoek gehanteerde beoordelingskader is het Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs Nederland (14 februari 2003). Samenstelling auditteam Het auditteam bestond uit de volgende personen: De leadauditor, de heer W.L.M. Blomen, is directeur van de Hobéon Groep en heeft een groot aantal audits voorgezeten bij zowel bekostigde als aangewezen onderwijsinstellingen. De vakdeskundige, professor dr. H.J. van den Herik, is hoogleraar Informatica bij de Universiteit van Tilburg en hoogleraar Recht en Informatica bij de Universiteit Leiden. De werkvelddeskundige drs. K. Brongers is directeur bij Solutions for You BV en voorzitter van de beroepsvereniging voor ICT professionals Ngi. De student, de heer S. Damen, is student in zijn afstudeerfase bij de opleiding ICT van Fontys Hogeschool in Eindhoven en maakt al vier jaar deel uit van de opleidingscommissie. De secretaris en auditor onderwijs, de mr. J. A. Frederik CMC MBCS doet onderzoek naar de ontwikkeling van de kwaliteitszorg in het hoger onderwijs en heeft een ruime ervaring als auditor. De opleiding Informatica is beoordeeld als onderdeel van een clusterbeoordeling met de opleidingen Bedrijfskundige Informatica en Informatiedienstverlening en management van de Haagse Hogeschool. Voor de werkwijze zie bijlage Samenvattende beoordeling Hobéon Certificering baseert het advies tot accreditatie van de opleiding Informatica op de volgende bevindingen: Algemeen beeld Het auditteam trof bij de opleiding Informatica van de Haagse Hogeschool een gemotiveerd en kundig team, dat een dynamisch programma aanbiedt dat didactisch goed in elkaar zit en dat gevolgd wordt door een groep enthousiaste en gemotiveerde studenten. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

8 Onderwerp 1 Doelstellingen Opleiding: voldoende Het auditpanel constateert dat de competenties van de opleiding overeen komen met de beroepscompetenties voor de bachelor of ICT, uitgegeven door de HBO-I stichting en voldoen aan de verwachtingen van het beroepenveld. Ook de internationale oriëntatie is volgens het panel adequaat terug te vinden in de eindkwalificaties. De eindcompetenties zijn op hbo-niveau en de opleidingscompetenties sluiten aan bij het bachelor niveau van de algemene, internationaal geaccepteerde Dublin Descriptoren. Dit is bevestigd door werkveldvertegenwoordigers en de beroepenveldcommissie. Onderwerp 2 Programma: voldoende Het auditpanel is van oordeel dat de opleiding goed gebruik maakt van projecten die door bedrijven worden aangeleverd. Dit wordt versterkt door de manier waarop de opleiding de zelfregie bij de student gebruikt om de beroepsgerichtheid van het programma sterk te maken. Er wordt goed gebruik gemaakt van de competenties zoals die geformuleerd zijn in het HBO-I profiel en zijn toegepast op het beroepsdomein. In dit profiel staat expliciet op welke wijze de student zich de beoogde competenties eigen kan maken. Zowel de horizontale als de verticale samenhang van de opleiding is zichtbaar in het gebruik van thema s, projecten en opdrachten en de toenemende mate van beroepsgerichtheid en complexiteit van de opleiding gedurende de studiejaren. Evaluatieresultaten en gesprekken tijdens de audit bevestigen dat studenten dit ook als zodanig ervaren. De opleiding informeert de studenten over de studielast, maakt tijdig de roosters en toetsplanning bekend en zorgt ervoor dat via het studiebegeleidingssysteem eventuele studievoortgang belemmerende factoren in beeld gebracht worden. Ook in gesprekken met studenten werd aangegeven dat het programma goed studeerbaar is. De opleiding heeft naar het oordeel van het panel een gevarieerd systeem van werving, voorlichting en toelatingsgesprekken waardoor de aankomende student adequaat begeleid wordt in zijn studiekeuze en de aansluiting op het opleidingsprogramma Informatica. Het programma van de opleiding Informatica heeft een omvang van 240 studiepunten voor alle varianten. Het didactische concept is gebaseerd op het ontwikkelen van de eigen verantwoordelijkheid voor het leerproces, waarbij de studenten zich ontwikkelen van junior medewerker tot beroepsbekwame professional. Het auditpanel is van oordeel dat dit model en de gebruikte werkvormen een stimulerend geheel vormt en leidt tot ontwikkeling van de benodigde competenties. De relatie tussen didactisch concept en toetsvormen is helder en adequaat. Naast assessment worden kennis- en vaardigheidstoetsen gebruikt om de student in zijn ontwikkeling van junior medewerker tot beroepsbekwame professional te testen en te volgen. Naar het oordeel van het auditpanel worden alle eindkwalificaties op deugdelijke wijze getoetst. Onderwerp 3 Inzet van Personeel: voldoende 1 De opleiding heeft een docententeam met een goede kennis van de beroepspraktijk en veel ictberoepservaring. Docenten blijven goed op de hoogte door hun relaties met bedrijven. Dit wordt in Zoetermeer versterkt door het project Enter-priZe. Naar het oordeel van het auditpanel is de docentformatie voldoende om de programma s uit te voeren. Daarnaast zet de opleiding extra capaciteit in voor innovatie. De opleiding beschikt op beide locaties over gemotiveerde medewerkers die inhoudelijk en kwalitatief goed zijn toegerust om het programma op een verantwoord niveau uit te voeren. Het auditpanel heeft verder geconstateerd dat de betrokkenheid van het docententeam opvallend sterk is en dat de studenten zonder uitzondering vol lof zijn over de deskundigheid en goede bereikbaarheid van de staf. 1 Het auditteam kent op basis van de beslisregels, opgenomen in de bijlage de extra aantekening goed toe. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

9 Onderwerp 4 Voorzieningen: voldoende Naar het oordeel van het auditpanel zijn de ruimtelijke voorzieningen geschikt voor de uitvoering van het totale palet aan werkvormen (individueel, hoor- en werkcolleges, practica, groepswerk, praktijksimulaties, studieloopbaanbegeleiding e.d.). De materiële voorzieningen zijn up-to-date. Naar het oordeel van het auditpanel gebruikt de opleiding een adequaat volgsysteem om studievertraging te signaleren. Studiebegeleiding wordt uitgevoerd door deskundige docenten, met ondersteuning van peer-review. De studenttevredenheid is ruim voldoende, met uitzondering van de deeltijdopleiding. Het auditpanel heeft vertrouwen in de verbeterslag die daarvoor is ingezet. Onderwerp 5 Interne Kwaliteitszorg: voldoende 2 Naar het oordeel van het panel heeft de opleiding een duidelijke structuur voor integrale kwaliteitszorg en de borging daarvan. Diverse evaluatie-instrumenten worden ingezet om de kwaliteit van de onderwijsinhoud, het onderwijsleerproces en de onderwijsondersteuning te meten en te monitoren. Zij doet dit aan de hand van toetsbare streefdoelen. Het auditpanel heeft geconstateerd dat, ten behoeve van een sluitende PDCA-cyclus, alle evaluaties en verbeteracties worden vastgelegd, gemonitord en bewaakt. De teamleiders zijn verantwoordelijk voor de interpretatie van de uitkomsten, de verbeterplannen en bespreken resultaten met belanghebbenden, docenten en de academiedirecteur. De effectiviteit van deze aanpak is in de vorm van concrete verbeterplannen zichtbaar. Naar het oordeel van het auditpanel zijn de medewerkers, studenten, alumni en de permanente beroepenveldcommissie actief betrokken bij de interne kwaliteitszorg van de opleiding. Onderwerp 6 Resultaten: voldoende De opleiding beschikt over voldoende mechanismen om de relevantie en het niveau van de gerealiseerde competenties van afgestudeerden te borgen. Uit de afstudeerverslagen die het panel heeft bestudeerd blijkt dat de studenten beschikken over de kwalificaties waaraan een beginnend professional Bachelor of ICT moet voldoen. Dit wordt ook bevestigd door extern deskundigen die bij de beoordeling van het afstudeerwerk betrokken zijn. Naar het oordeel van het auditpanel hanteert de opleiding streefcijfers voor de lange termijn (zowel voor propedeuse- als voor hoofdfase) en leidt daar haalbare streefcijfers voor de korte termijn van af. De opleiding analyseert het gerealiseerde rendement ten opzichte van de streefcijfers en verbindt aan haar analyse een aanpak tot realisering van de streefcijfers. Zoetermeer Het oordeel van het auditpanel heeft eveneens betrekking op de uitvoeringslocatie Zoetermeer van de opleiding Informatica. Ook hier werden zeer enthousiaste docenten en studenten aangetroffen. Het onderwijsconcept Enter-priZe, waarin het zelfstandig ondernemerschap en het opleiden wordt gecombineerd, is hier een sterke aanvulling. Ook het initiatief om aandacht te geven aan het kennisgebied games wordt door het panel positief gewaardeerd. 2 Het auditteam kent op basis van de beslisregels, opgenomen in de bijlage de extra aantekening goed toe. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

10 Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

11 Werkveld vak / discipline onderwijs kwaliteitszorg /audit studentperspectief 2. INLEIDING Het onderhavige rapport bevat het advies aan de NVAO dat door Hobéon Certificering als Visiterende en Beoordelende Instantie is opgesteld ten behoeve van de accreditatie van de hbo-bacheloropleiding Informatica, verzorgd door de Haagse Hogeschool, Croho nummer De opleiding wordt aangeboden in de variant voltijd in Den Haag en Zoetermeer en de variant deeltijd alleen in Den Haag. De basis voor het onderzoek van Hobéon Certificering werd gevormd door de Management Review en de daarbij behorende onderliggende documenten. Het bij het onderzoek gehanteerde beoordelingskader is geweest het Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs Nederland (14 februari 2003). De audit heeft plaatsgevonden op 16 en 17 juni Het programma van de audit is opgenomen in Bijlage 7.3. Het auditteam werd gevormd door de heren W.L.M. Blomen, prof. dr. H.J. van den Herik, drs. K. Brongers, S. Damen en mr. J.A. Frederik CMC MBCS. De in dit team aanwezige expertise is in onderstaand schema zichtbaar. Leden Voorzitter: W.L.M. Blomen directeur Hobéon X X Werkvelddeskundige: Drs. K. Brongers directeur Solutions for You bv Vakdeskundige: Prof dr. H.J. van den Herik hoogleraar in Tilburg en Leiden X X X X X Student: S. Damen Fontys Hogeschool Eindhoven X Secretaris: Mr. J.A. Frederik CMC MBCS Vice President CEPIS X X X Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

12 Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

13 3. PROFIEL VAN DE OPLEIDING De opleiding Informatica leidt studenten op tot ICT-professionals die hun competenties vooral inzetten op het gebied van software engineering voor het ontwerpen, bouwen en implementeren van ICT-systemen. De opleiding Informatica heeft een duidelijke onderwijsvisie, gebaseerd op de onderwijskundige uitgangspunten van de Academie ICT & Media. Centraal staan de sleutelbegrippen beroepsgerichtheid en zelfregie. De opleiding heeft een competentiegericht curriculum, met onderwijs dat is opgebouwd vanuit beroepstaken en concentrische verdieping mogelijk maakt. De opleiding maakt deel uit van de Academie voor ICT & Media van De Haagse Hogeschool. De Haagse Hogeschool is met meer dan studenten en bijna 1800 medewerkers een grote hogeschool. De hogeschool telt momenteel 44 bachelor- en 13 masteropleidingen. Aan de hogeschool zijn zestien lectoraten verbonden. De missie van de Academie voor ICT & Media is: Wij willen mensen opleiden tot professionals op HBO-niveau met innovatief vermogen, passie en creativiteit in de informatie- en communicatietechnologie en interactieve media. De Academie voor ICT & Media verzorgt onderwijs voor circa 2400 studenten, in voltijd en deeltijd en heeft een totaal personeelsbestand van ca. 115 FTE. De Academie voor ICT & Media telt zes opleidingen: Bedrijfskundige Informatica (BI), Communication and Multimedia Design (CMD), Informatica (I), Informatiedienstverlening en Management (IDM), Information Security Management (ISM) en Technische Informatica (TI) Historie van de opleiding De eerste Hogere Informaticaopleiding (HIO) in Den Haag startte in Vanaf 1973 was het mogelijk om binnen de opleiding HEAO in Den Haag af te studeren in de variant Bedrijfsinformatica. In 1980 ontstond een discussie over het nut van de twee informaticaopleidingen parallel aan elkaar. De start van de Haagse Hogeschool in 1988 werd aangegrepen om de stroom BI van de voormalige HEAO en de HIO (voormalige Gemeentelijke HTS) te integreren tot een brede opleiding Informatica en Informatiekunde (I&I). Binnen deze brede opleiding kon de student kiezen uit verschillende studiepaden. Begin van deze eeuw besloot de HBO-I Stichting, dat landelijk zou worden overgegaan tot inpassing van de bestaande ICT-opleidingen in de profielen Informatica, Bedrijfskundige Informatica en Technische Informatica, de zogenaamde neutrale conversie. De Haagse opleiding I&I is daarom per september 2003 vervangen door de opleidingen Informatica, Bedrijfskundige Informatica, Technische Informatica en Communication and Multimedia Design. De huidige opleiding Informatica bestaat dus sinds Leidend voor de opleidingsdoelen was de publicatie Beroepsprofiel en Opleidingsprofiel van de HBO-I Stichting (toen HBO-I Platform). In 2003 is ook gestart met het aanbieden van de opleiding Informatica op de nieuwe dependance, de Academie voor ICT Zoetermeer, in Zoetermeer Regionale setting In de regio Zuid-Holland wordt de opleiding Informatica ook verzorgd door de Hogeschool Rotterdam en de Hogeschool Leiden. De Informaticaopleiding aan de Hogeschool Leiden heeft een aantal specialisaties: Software Engineering, Forensisch ICT, IT Service Management, Innovatie Management en Media Technologie. De Rotterdamse Informatica opleiding heeft een vergelijkbaar programma als De Haagse Hogeschool, waarbij business skills iets meer aandacht krijgen en in het eerste jaar meer accent ligt op de theorie dan op de praktijk. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

14 Bij de opleiding Informatica aan de Haagse Hogeschool kunnen studenten, zoals al aangegeven, verbredende en verdiepende accenten leggen in hun minorruimte. In vergelijking met de andere Informaticaopleidingen in Nederland heeft de opleiding Informatica van De Haagse Hogeschool een gemiddelde instroom. Op de peildatum 28 september 2009 waren er landelijk 2532 eerstejaars studenten bij de opleidingen met hetzelfde (Informatica-) Croho nummer (alle varianten) ingeschreven, waarvan 205 bij de Haagse Hogeschool. Dit is een marktaandeel van 8,1%. In de regio waren de marktaandelen op genoemde peildatum voor de Hogeschool Rotterdam 6,5% en voor de Hogeschool Leiden 5,1%. De opleiding wordt op twee locaties uitgevoerd. In Den Haag wordt naast het voltijdonderwijs ook deeltijdonderwijs aangeboden. Het team Zoetermeer verzorgt alleen de voltijdopleiding. Op beide opleidingslocaties wordt onderwijs aangeboden vanuit de visie van de Academie voor ICT & Media. Beide locaties leiden op tot dezelfde Bachelor of ICT, op basis van hetzelfde beroeps-/opleidingsprofiel en ze hebben hetzelfde Croho-nummer. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

15 4. KWALITEITSBEOORDELINGEN 4.1. Visitatie 2004 De opleiding Informatica is in 2004 gevisiteerd en in 2005 geaccrediteerd. Bij de visitatie van 2004 scoorde de opleiding op alle onderdelen voldoende tot goed. De visitatiecommissie was van mening dat de opleiding het predicaat "goed" verdiende voor de volgende facetten: domeinspecifieke eisen samenhang van het programma afstemming tussen vormgeving en inhoud materiële voorzieningen evaluatie van resultaten het betrekken van medewerkers, studenten, alumni en beroepenveld. Als punten van aandacht noemde de commissie in haar verslag: toetsen; benutting van het netwerk (structureren ten behoeve van een efficiënter en effectiever gebruik van de beroepspraktijk op programmaniveau) en uitvoering van het Plan van aanpak externe inbreng en legitimering ; inzet van gastdocenten in de propedeuse; informatievoorziening aan studenten (locatie Zoetermeer). Dit heeft geleid tot: verbeteren van de toetsing, o.a. door het invoeren van een toets-handboek en de inrichting van de toetscommissie; verbetering van de informatievoorziening aan studenten in Zoetermeer; een verdere systematische benutting van het netwerk o.a. door het instellen van een permanente beroepenveldcommissie; het inzetten van gastdocenten (uit het veld) in de propedeuse Interne audit 2009 In februari 2009 is een interne audit uitgevoerd door de dienst Onderwijs- en Studentzaken van de Haagse Hogeschool. De belangrijkste bevindingen van deze audit waren: 1. De externe samenwerking (beroepenveld, alumni) en internationale oriëntatie is versterkt. Vanaf begin 2009 komt de beroepenveldcommissie weer structureel bijeen en is er in najaar 2009 alumnionderzoek gedaan; 2. De studieloopbaanbegeleiding is verbeterd door de invoering van een vernieuwde SLB. Dit wordt verder gemonitord, zowel naar uitvoering als naar tevredenheid van studenten; 3. Informatievoorziening met behulp van blokwijzers en toetsing is aangescherpt (o.a. meer aandacht toetswijze en toetscriteria). Alle Blackboardsites die betrekking hebben op het onderwijs zijn doorgelicht. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

16 Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

17 DEEL 2 OORDEEL OP FACETNIVEAU 5. ONDERWERPEN EN FACETTEN NVAO-ACCREDITATIEKADER 1. Doelstellingen opleiding Facet 1.1. Domeinspecifieke eisen De eindkwalificaties van de opleiding sluiten aan bij de eisen die door (buitenlandse) vakgenoten en de beroepspraktijk gesteld worden aan een opleiding in het betreffende domein (vakgebied/discipline en/of beroepspraktijk) Weging en oordeel: voldoende Het auditpanel constateert dat de competenties van de opleiding overeen komen met de beroepscompetenties voor de bachelor of ICT, uitgegeven door de HBO-I stichting en voldoen aan de verwachtingen van het beroepenveld. Ook de internationale oriëntatie is volgens het panel adequaat terug te vinden in de eindkwalificaties. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 1.1. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: HBO-I De HBO-I stichting is een platform waarin informatie-uitwisseling plaatsvindt tussen alle ictopleidingen op vakinhoudelijk en onderwijskundig gebied. De HBO-I stichting onderhoudt relaties en werkt samen met het nationale en internationale beroepenveld in belang van de kwaliteit van het ict-onderwijs en het actueel houden van de beroeps- en opleidingsprofielen. De opleiding Informatica van de Haagse Hogeschool neemt actief deel aan de activiteiten van het HBO-I, onder andere door mee te werken aan het nieuwe beroepsprofiel Deze ervaringen zijn, tot genoegen van het auditpanel ook gebruikt bij het ontwikkelen en upto-date houden van het beroepsprofiel van de opleiding. Beroepsprofiel Het landelijk profiel is aangevuld met de competenties die de Haagse Hogeschool voor al haar bacheloropleidingen heeft geformuleerd in het document Hogeschool Ontwikkelingsplan (HOP 7). Deze competenties geven aan waaraan een professional die aan de Hogeschool heeft gestudeerd dient te voldoen. De Haagse professional kent zijn vak goed en weet situaties te beoordelen, is besluitvaardig en handelt (pro)actief en resultaatgericht is een kritisch gebruiker van wetenschappelijke kennis is zelfbewust en verantwoordelijk voor de ontwikkeling van zichzelf als professional werkt samen over de grenzen van disciplines en weet mensen samen te brengen oefent het beroep uit in een internationaal en multicultureel perspectief. Internationale oriëntatie De internationale oriëntatie is op het niveau van het landelijk beroepsprofiel gewaarborgd door de brede vertegenwoordiging van het internationaal opererende beroepenveld. De informaticus oefent zijn beroep per definitie in een internationale context uit. Internationaal gehanteerde standaarden, tools, methoden en technieken e.d., alsmede de internationaal gebruikte soft- en hardware staan centraal in de opleiding. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

18 Opleidingsprofiel Lag voorheen de nadruk op programmeertalen, in 2003 is bij de vormgeving van de opleiding Informatica een duidelijke keuze gemaakt voor software engineering en het beheren en onderhouden van complexe systemen. Een heldere keuze, die naar het oordeel van het panel aansluit bij de ontwikkelingen in het beroep. De kern van software engineering is het produceren van kwalitatief hoogwaardige software. De software engineer kan het productieproces vormgeven, moet het systeem kunnen ontwerpen en bouwen en de kwaliteit ervan kunnen vaststellen. Bovendien is hij zich continue bewust van het gevolg van zijn keuzes voor het onderhoud en beheer van het informatiesysteem in kwestie. Bij de beschrijving is aandacht besteed aan de bijbehorende body of knowledge. De beroepstaken vormen het uitgangspunt voor het Opleidingsprofiel van de opleiding Informatica. De beroepenveldcommissie van de opleiding Informatica heeft het nieuwe opleidingsprofiel uitvoerig besproken en goedgekeurd. Curriculum Bij de start van de opleiding Informatica in 2003 is het landelijke beroepsprofiel destijds uitgewerkt met behulp van het werk van Op de Coul in 51 competenties, ontwikkeld door de beroepsvereniging van ICT-professionals, het NGI. In 2007 zijn de formuleringen van het opleidingsprofiel bijgewerkt en competenties die niet meer up-to-date bleken geschrapt. Dit was met name het geval vanwege verouderde methoden, tools en talen. In 2009 is voor nieuwe studenten het Curriculum 2009 ingevoerd en zijn de studenten die op basis van het Curriculum 2007 worden opgeleid ook overgegaan op het werken met de 17 beroepstaken die in het Curriculum 2009 zijn geformuleerd. De relatie tussen de 51 (oude) competenties en de 17 (nieuwe) beroepstaken is vastgelegd in een conversietabel. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

19 Facet 1.2. Niveau: Bachelor De eindkwalificaties van de opleiding sluiten aan bij algemene, internationaal geaccepteerde beschrijvingen van de kwalificaties van een Bachelor Weging en oordeel: voldoende De eindcompetenties zijn op hbo-niveau en de opleidingscompetenties sluiten zichtbaar aan bij het bachelor niveau van de algemene, internationaal geaccepteerde Dublin Descriptoren. Ook werkveldvertegenwoordigers en de beroepenveldcommissie herkennen het hbo-niveau in de eindkwalificaties. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 1.2. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Dublin Descriptoren De opleiding Informatica heeft de koppeling gemaakt tussen de Dublin Descriptoren, de hoofdgroepen van de bouwstenen uit Bachelor of ICT van het HBO-I en de opleidingseigen bouwstenen (hoofdgroepen van beroepstaken). Hiermee heeft de opleiding, naar het oordeel van het auditpanel, een competentieprofiel dat is gebaseerd op het landelijke beroeps- en opleidingsprofiel en op actuele ontwikkelingen in het beroep. De opleiding heeft de bouwstenen uit het landelijke beroepsprofiel Bachelor of ICT vertaald naar beroepstaken, zowel specifieke als algemene beroepstaken. In de algemene beroepstaken zijn de bacheloreisen van de Haagse Hogeschool verwerkt. Deze beroepstaken zijn ontwikkeld in samenwerking met en vastgesteld door vertegenwoordigers uit het werkveld en geijkt aan de Dublin Descriptoren. De beroepstaken vormen de basis voor het eigen opleidingsprofiel. Het auditpanel ziet dit als een overtuigende verbinding tussen niveau-eisen en eindkwalificatie. In schema: Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

20 Facet 1.3. Oriëntatie HBO De eindkwalificaties van de opleiding zijn mede ontleend aan de door (of in samenspraak met) het relevante beroepenveld opgestelde beroepsprofielen en/of beroepscompetenties. Een HBO-bachelor heeft de kwalificaties voor het niveau van beginnend beroepsbeoefenaar in een specifiek beroep of samenhangend spectrum van beroepen waarvoor een HBO-opleiding vereist is of dienstig is Weging en oordeel: voldoende Het oordeel van het auditteam is gebaseerd op de overweging, dat de in facet 1.3 benoemde aspecten volledig in facet 1.1 en 1.2 aan de orde zijn geweest en het oordeel derhalve identiek is. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 1.3. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

21 2. Programma Facet 2.1. Eisen HBO Kennisontwikkeling van studenten vindt plaats via vakliteratuur, aan de beroepspraktijk ontleend studiemateriaal en via interactie met de beroepspraktijk en/of (toegepast) onderzoek Het programma heeft aantoonbare verbanden met actuele ontwikkelingen in het vakgebied / de discipline Het programma waarborgt de ontwikkeling van beroepsvaardigheden en heeft aantoonbare verbanden met de actuele beroepspraktijk Weging en oordeel: goed Het auditpanel is van oordeel dat de opleiding goed gebruik maakt van projecten die door bedrijven zijn aangeleverd. Het panel ziet ook dat de zelfregie van de student als een belangrijk element van het leerproces is erkend. Hiermee is de beroepsgerichtheid zowel aan de kant van de werkgevers als aan de kant van de student geborgd. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel goed voor facet 2.1. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Onderwijskader De Academie voor ICT & Media heeft de Haagse Bachelor uitgewerkt in het onderwijskader van de Academie en in het competentiemodel van de Academie. In het onderwijskader staan beroepsgerichtheid van de hele leeromgeving en de ontwikkeling van zelfregie bij de student centraal. Vernieuwingen en veranderingen in het beroepenveld hebben consequenties voor het curriculum. De Haagse Hogeschool wil de kennisuitwisseling met de professionele domeinen intensiveren en daarin een proactieve rol spelen. De Academie voor ICT & Media conformeert zich aan deze benadering en geeft de opleiding ondersteuning bij het onderzoeken en duiden van ontwikkelingen en bij het vormgeven van de vernieuwingen. Er wordt in dit kader gewerkt aan: intensiveren van samenwerking met de lectoraten het ontwikkelen en uitbouwen van onderzoeksactiviteiten, samen met het bedrijfsleven en al dan niet in samenwerking met de lectoraten het ontwikkelen van onderwijsactiviteiten samen met het bedrijfsleven. Competente beroepsuitoefening staat centraal. Voor het auditpanel is hierin helder zichtbaar dat in elke fase van het programma praktijk en kennisontwikkeling centraal staan. Uit de praktijk komt steeds een realistisch en uitdagend probleem, gericht op het samenwerken met medestudenten en de interactie met een opdrachtgever en verschillende experts. De praktijkopdracht wordt hierbij gebruikt om de student in de gelegenheid te stellen taken en rollen te oefenen en te demonstreren. Beroepspraktijk Door de hele studie heen is de beroepspraktijk gebruikt als bron van kennis. Bij de opdrachten in de propedeuse zijn de studenten vooral bezig zich de basisprincipes van software engineering eigen te maken. De praktijkopdrachten zijn in die fase didactisch aangepast aan het niveau van de student op dat moment in zijn studie. Naarmate de studie voortschrijdt worden beroepsproducten gebruikt, waarvan de opdracht van bedrijven afkomstig is. Door de mix van werkvormen sluit de opleiding aan bij de wensen en behoeften en de leerstijlen van een diverse studentenpopulatie. De nadruk bij dit onderwijs ligt op het verwerven van conceptuele kennis en (complexe) vaardigheden. Daarnaast worden studenten in de gelegenheid gesteld hun kennis in de vorm van een proeftoets te testen. In de uitwerking van deze pijler heeft de body of knowledge van de informaticus nadrukkelijk aandacht gekregen. Beroepsgerichtheid houdt niet alleen in dat de praktijk centraal staat maar ook dat theorie en Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

22 theorievorming een onlosmakelijk onderdeel vormen van het handelen van een informaticaprofessional. In het Opleidingsprofiel 2009 en de daarop gebaseerde curricula van de blokken wordt zichtbaar waaruit de body of knowledge bestaat. Het auditpanel herkent hierin een stevige koppeling tussen beroepspraktijk, programma en kennisontwikkeling. Ontwikkeling van zelfregie Onder zelfregie wordt verstaan dat de student zelf verantwoordelijkheid neemt voor de sturing van zijn eigen ontwikkeling, onder meer door: zijn talenten te ontdekken en maximaal te ontwikkelen zijn eigen leertraject binnen de gegeven kaders vorm te geven zijn eigen leertraject aan te laten sluiten op elders verworven competenties eventuele deficiënties uit het verleden weg te werken (bijv. op het gebied van de Nederlandse taal). De studieloopbaanbegeleider speelt een belangrijke rol in het bevorderen van zelfregie. Daarnaast worden binnen de opleiding momenten aangeboden waarbij zelfregie nodig is: bij het invullen van de keuzeruimte binnen de major-minor structuur (waarvoor 60 van de 240 studiepunten ter beschikking staan); bij de keuze van de stageplaats en de keuze van een afstudeerproject. Een tweede belangrijk element van zelfregie is reflectie door de student op zijn eigen leerproces. Daarom is reflectie een vast onderdeel van het werken aan de praktijkopdracht. Ontwikkelingen in het beroep De opleiding Informatica zet zich in om de ontwikkelingen in het werkveld tijdig te signaleren, te beoordelen en op te nemen in het opleidingsprogramma, onder andere in opdrachten en actuele literatuur. De curriculumcommissie speelt daarbij een belangrijke rol. Bij het vergaren van informatie maakt de commissie gebruik van diverse informatiebronnen: De beroepenveldcommissie geeft regelmatig haar oordeel over het opleidingsprofiel en het curriculum en daarmee over actualiteit en afstemming. Bedrijven en instellingen zijn betrokken bij de uitvoering van het programma vooral bij stages en afstudeerprojecten. De bedrijfsbegeleiders leveren een belangrijke bijdrage aan de beoordeling van het werk van de studenten. Beroepsbeoefenaren treden op als gastspreker of gastdocent en leveren daardoor vaak waardevolle nieuwe denkbeelden aan. Eigen docenten die signalen oppakken van toonaangevende bedrijven waar studenten aan projecten werken of hun (afstudeer)stage doen. Docenten van de opleiding Informatica onderhouden contacten met diverse bedrijven. Tevens bezoeken de eigen docenten seminars, congressen e.d. Overige bronnen, bijvoorbeeld tijdschriften van beroepsorganisaties, zoals het NGI. Uit de documenten en de gesprekken is het auditpanel gebleken dat het merendeel van de afgestudeerden een werkplek binnen Nederland vindt. De opleiding heeft een goed zicht op de behoeften en verwachtingen van het werkveld middels de beroepenveldcommissie en contacten met het regionale bedrijfsleven, zoals bij stage en afstudeertrajecten. Vakliteratuur Het auditpanel is goed te spreken over de wijze waarop de borging van de body of knowledge plaatsvindt. De curriculumcommissie ontwikkelt het opleidingsprofiel en bewaakt daarmee ook de implementatie van de body of knowledge. De curriculumcommissie laat zich door de leerlijngroepen (van de teams in Den Haag en Zoetermeer) adviseren over de inhoud van het programma en de in te zetten studiematerialen. Veel studiemateriaal is alleen in het Engels beschikbaar. Er is een criterialijst gemaakt die is gebruikt bij het selecteren van studiemateriaal. Aandachtspunten die hier worden gebruikt zijn: niveau, studeerbaarheid, bruikbaarheid in meer dan een blok, betrouwbaarheid, gezaghebbendheid e.d. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

23 Multiculturele context In de algemene beroepstaken is uitvoerig aandacht besteed aan het functioneren in organisaties (zowel in binnen- als buitenland) en passen thema's als diversiteit en onderhandelen in een multiculturele context uitstekend in de opdracht om studenten in de gelegenheid te stellen hun competenties op dit vlak te verruimen. In het onderwijs werken studenten bij de uitvoering van praktijkopdrachten samen in groepen. Door het hoge percentage allochtone studenten bij Informatica in Den Haag komen studenten vanzelfsprekend met multiculturele aspecten van samenwerking in aanraking. De verschillen kunnen bijvoorbeeld blijken tijdens groepswerk. In geval er in dat kader problemen optreden, zal de tutor van de groep in kwestie multiculturele aspecten bespreekbaar maken en samen met de groep naar een oplossing zoeken. Stage- en afstudeeropdrachten zijn door de studenten voor het overgrote deel uitgevoerd bij bedrijven in de regio. Informatica is Internationaal Het beroep van informaticus kan niet anders dan internationaal georiënteerd zijn. Methoden, technieken en tools zijn internationaal. Veel studiemateriaal is alleen in het Engels beschikbaar. Het voorbereiden van de student op het werken in een internationale context maakt daarom vanzelfsprekend deel uit van de doelstellingen van de opleiding. Deze internationale setting is zowel voor in de beroepsspecifieke inhoud van het curriculum (bijv. door het gebruik van internationaal aanvaarde vakliteratuur) als in de algemene vaardigheden herkenbaar. Zo wordt bijv. bij het communiceren in een professionele omgeving aandacht geschonken aan culturele verschillen die bij bijvoorbeeld outsourcing een rol kunnen spelen. Ondersteuning voor internationale ervaring Voor studenten die extra internationaliseringservaring in hun studie willen, biedt de opleiding een aantal mogelijkheden: een internationale minor, waarin studenten van alle opleidingen binnen de academie (dus ook studenten die de opleiding Informatica volgen) zich kunnen voorbereiden op het functioneren in het buitenland of een internationale setting in eigen land; stage in het buitenland (alleen voor voltijdstudenten) afstudeerprojecten in het buitenland (incidenteel). In beide teams (Den Haag en Zoetermeer) is een docent belast met de ondersteuning van studenten die een studieactiviteit in het buitenland willen ondernemen. De Haagse Hogeschool stimuleert internationale activiteiten via het International Office en zorgt voor het afsluiten van samenwerkingsovereenkomsten met buitenlandse universiteiten en hogescholen, waardoor uitwisseling wordt gefaciliteerd. Wat stage in het buitenland betreft, kent de opleiding een bijzonder buitenlandprogramma in samenwerking met een Chinese universiteit in Xiamen, het China Holland Educational Center of Knowledge on IT, kortweg CHECK-IT. Een aantal hogescholen heeft daartoe gezamenlijk een kantoor in die stad ingericht om stagiaires te begeleiden. In het schooljaar namen twee studenten van de opleiding aan dit project deel; docenten van de opleiding (locatie Zoetermeer) zijn betrokken bij de begeleiding ter plaatse. Zoetermeer Het auditpanel is zeer positief over het bijzondere onderwijsprogramma dat in Zoetermeer wordt gegeven aan studenten die willen investeren in het opzetten van een eigen bedrijf. Deze studenten stromen na het behalen van hun propedeuse in, in het programma Enter-priZe en volgen het voltijd-programma. Doel van het Enter-priZe is het stimuleren en faciliteren van ondernemerschap bij studenten, zodat zij een reguliere ICT opleiding op hbo-niveau kunnen combineren met het leiden van een eigen bedrijf en zo in staat zijn na afloop van hun opleiding zich als zelfstandig ondernemer te vestigen. Voor het faciliteren van het ondernemerschap is subsidie verleend door de provincie Zuid-Holland. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

24 Facet 2.2. Relatie tussen doelstellingen en inhoud programma Het programma is een adequate concretisering van de eindkwalificaties qua niveau, oriëntatie en domeinspecifieke eisen De eindkwalificaties zijn adequaat vertaald in leerdoelen van (onderdelen van) het programma De inhoud van het programma biedt de studenten de mogelijkheid om de geformuleerde eindkwalificaties te bereiken Weging en oordeel: voldoende Het auditpanel ziet een adequaat gebruik van de competenties zoals die geformuleerd zijn in het HBO-I profiel en zoals die zijn toegepast op het beroepsdomein. In dit competentieprofiel staat expliciet op welke wijze de student zich de beoogde competenties eigen kan maken. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 2.2. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Eindkwalificaties De opleiding heeft op basis van het landelijke beroepsprofiel (specifieke en algemene) beroepstaken geformuleerd, die kenmerkend zijn voor de software engineer. De beroepstaken zijn volgens de didactische uitgangspunten uit het onderwijskader en het competentiemodel uitgewerkt en beschreven in het opleidingsprofiel. Hiermee is, naar het oordeel van het auditpanel, sprake van een adequate concretisering van de eindkwalificaties. Het curriculum is concentrisch opgebouwd, dat wil zeggen dat een beroepstaak op een steeds hoger niveau wordt aangeboden. De verschillende programmaonderdelen (majorblokken, stage en afstuderen) zijn nader uitgewerkt in een curriculum per blok door een of meer blokontwikkelaars. Van opleidingsdoelen naar leerdoelen Bij het aantonen dat de criteria zijn gehaald is uitgegaan van de volgende interpretatie: Met opleidingsdoelstellingen wordt bedoeld de door de opleiding Informatica geformuleerde algemene en specifieke beroepstaken. Met einddoelstellingen wordt bedoeld de door de opleiding geformuleerde beroepstaken op eindniveau. Met programmaonderdelen wordt bedoeld blokken, stage en het afstuderen. Met leerdoelen wordt bedoeld de in een programmaonderdeel aan de orde komende beroepstaken op het voor dat blok bepaalde niveau. Naast de specifieke en algemene beroepstaken zijn houding en niveau van belang. Aspecten van de beroepshouding zijn geïntegreerd in de beschrijvingen van de beroepstaken. Aan de ontwikkeling van de beroepshouding wordt aandacht besteed bij de algemene beroepstaken en de toepassing wordt bewaakt bij de begeleiding en beoordeling van de uitvoering van praktijkopdrachten. Het niveau is gerelateerd aan enerzijds de complexiteit van de context en anderzijds aan de rol die de student inneemt. Bij de rol gaat het om de mate van zelfstandigheid van de student. Bij de context spelen o.a. zaken als de opdrachtsituatie, de impact die de opdracht heeft en de vaktechnische complexiteit. Groei naar zelfsturing De beroepstaken ontwikkelen zich hierbij van geleid via zelfstandig naar sturend, waarbij de context bij aanvang van de opleiding simpel is en deze zich door de jaren heen ontwikkeld via lastig naar complex. In het Opleidingsprofiel wordt de verdeling van de algemene en specifieke beroepstaken over de programmaonderdelen (blokken, stage, afstuderen) beschreven, aangevuld met de bij de beroepstaak per niveau geïdentificeerde beroepsproducten, te gebruiken tools en technieken, bijbehorende body of knowledge, suggesties voor te gebruiken literatuur e.d. Het competentiemodel werkt met illustraties. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

25 Bij de opleiding Informatica hebben deze illustraties de vorm van een korte beschrijving van een mogelijke praktijkopdracht, waarbij de beroepscontext centraal staat. Vervolgens worden de beroepstaken opgesomd die op een bepaald niveau moeten worden beheerst om in de beschreven beroepscontext te kunnen functioneren en de beroepsproducten te kunnen vervaardigen die daarbij horen. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

26 Facet 2.3. Samenhang programma Het studieprogramma is inhoudelijk samenhangend Weging en oordeel: goed Het auditpanel heeft geconstateerd dat zowel de horizontale als de verticale samenhang van de opleiding is terug te zien in het consistent gebruik van thema s, projecten en opdrachten en de toenemende mate van beroepsgerichtheid en complexiteit van de opleiding gedurende de studiejaren. Evaluatieresultaten en gesprekken tijdens de audit bevestigen dat studenten dit ook als zodanig ervaren. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel goed voor facet 2.3. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Horizontale samenhang Zoals bij facet 2.1 reeds als goed is beoordeeld door het auditpanel, is het studieprogramma erop gericht dat de student zich stapsgewijs ontwikkelt tot een professional, met toenemende beroepsgerichtheid en zelfregie. In de opleiding neemt het geworteld zijn in het schoolse (snel) af en de omgang met het professionele leven toe. Een kantelpunt hierbij is de stage. In de opbouw van het onderwijs is rekening gehouden met deze groei. Het onderwijs is opgezet van concreet naar abstract, aansluitend bij de jonge student die graag wil doen, naar de rijpere student die reflecteert en abstract nadenkt over de op te lossen problemen: Propedeuse: Oriëntatie op beroep, vakinhoud en opleiding, selectie en verwijzing Hoofdfase 1e helft: Inhoudelijke verdieping en verbreding competentieprofiel Hoofdfase 2e helft: Demonstreren van competentie(ontwikkeling) op eindniveau. Verticale samenhang De student kiest gedurende het gehele opleidingstraject een hoofdopleiding (de major) die 75% van de studiepunten beslaat. Daarnaast vult de student de overige 25% ruimte in met profilering (de minor). Een volledig opleidingstraject beslaat twaalf blokken (à 10 weken) voor de major en vier minorblokken. Het (major)programma is opgedeeld in blokken die elk een eigen thema hebben en in principe vanwege de concentrische verdieping - opeenvolgend worden gevolgd. De thema s die voor de blokken zijn gekozen leiden de student van behandeling van onderwerpen van concreet naar meer abstract. Uitgangspunt is dat studenten vaak direct na de aanvang van hun studie praktisch aan de slag willen, terwijl - naarmate de studie vordert - meer aandacht en belangstelling komt voor het waarom, de theoretische achtergronden. Deze geleidelijke overgang weerspiegelt zich zowel in de thema s als in de praktijkopdrachten, de kenniscomponent (body of knowledge) en de literatuur. Curriculum 2007 & 2009-deeltijd Deeltijd kent dezelfde blokken met dezelfde opbouw als het voltijd onderwijs, maar in een enigszins andere volgorde. De meeste deeltijdstudenten hebben in hun werkkring meestal al intensief kennis gemaakt met het vakgebied. Relevante werkervaring kan leiden tot vrijstelling voor de stage. Studenten die geen of een minder relevante werkkring hebben, krijgen een speciale opdracht uit te voeren. Deeltijdstudenten hebben vaak meer behoefte aan geconcentreerde vakgerichte colleges. De minorperiode volgt pas na afronding van de kern van de eigen opleiding. Studenten zijn dan vaak beter in staat om gerichte minorblokken te kiezen die hun competentieprofiel verdiepen of verbreden. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

27 Facet 2.4. Studielast Het programma is studeerbaar doordat factoren die betrekking hebben op dat programma en die de studievoortgang belemmeren, zoveel mogelijk worden weggenomen Weging en oordeel: voldoende De opleiding informeert de studenten over de studielast, maakt tijdig de roosters en toetsplanning bekend en zorgt ervoor dat via het studiebegeleidingssysteem eventuele studievoortgang belemmerende factoren in beeld gebracht worden en opgelost worden. Ook in gesprekken met studenten werd aangegeven dat het programma goed studeerbaar is. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 2.4. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Studiebelasting De studiebelasting gaat uit van 40 studie-uren per week. Per blok zijn er altijd 15 studiepunten te behalen, waarbij 1 punt staat voor 28 studiebelastinguren. In de blokwijzers en in de stageen afstudeerdocumentatie staat de (beoogde) studielast aangegeven. De opleiding bewaakt de studeerbaarheid van de programma s van alle varianten door middel van blokevaluaties en analyse van het rendement. Als de ervaren studielast niet overeenkomt met de begrote studielast, dan wordt dit onder andere besproken in de opleidingscommissie en worden er zo nodig maatregelen genomen. Het aantal contacturen per week wordt in de roosters weergegeven. Studielast De opleiding werkt met een jaarrooster. Bij de voltijd opleiding worden alle blokken tenminste eenmaal per jaar aangeboden, maar in een aantal gevallen vaker. Dit hangt samen met de verschillende startmomenten van voltijdstudenten (in september en februari). Blok I-1 wordt standaard tweemaal in een schooljaar aangeboden. Blok I-7 wordt elke tien weken aangeboden omdat studenten om allerlei redenen (herkansing, stages, studie in het buitenland e.d.) op verschillende momenten in hun voor-afstudeerfase zitten. Studenten kunnen na het tweede jaar op meerdere momenten per jaar aan de stage beginnen en tevens op vier momenten in het studiejaar beginnen met hun afstudeertraject. Bij deeltijd worden de blokken in principe eenmaal per jaar aangeboden. Het (minimaal) aantal contacturen is voor alle opleidingen van de Academie ICT & Media vastgelegd. Voor de opleiding Informatica bedraagt dit gemiddeld voor de propedeuse 12 uur per week en voor de hoofdfase 10 uur per week in de voltijd. Het aantal ingeroosterde contacturen ligt lager op basis van telling van het studentrooster. Dit is onderwerp van gesprek geweest tijdens de audit. Daarbij is door de opleiding aangegeven dat er in de praktijk meer contact is tussen docenten en studenten. Dit is dan op basis van studentbehoefte: tijdens groepswerk raadplegen studenten hun docenten (meestal in de rol van expert of tutor) ook tussentijds. Vanwege het niet te plannen karakter zijn deze uren niet ingeroosterd en dus niet terug te vinden op het rooster van de studenten. De ingeroosterde contacturen samen met niet ingeroosterde contacturen voldoen aan de genoemde minima, respectievelijk 12 uur en 10 uur per week. Studenttevredenheid In het schooljaar 2008 is een aanvang gemaakt studenten te vragen naar hun mening over studievoortgang (schaal 1:5). Voltijdstudenten beschouwden hun voortgang als zwak (resp. Voltijd 1,9 in 2008 en 2,0 in 2009), deeltijdstudenten scoorden zichzelf aanzienlijk beter (resp. 2,7 en 2,4) en voltijdstudenten in Zoetermeer waren redelijk tevreden over hun eigen voortgang (resp. 2,7 en 3,0). In de jaarlijkse evaluatieronde van de Reflector wordt aan studenten gevraagd hoe zij de studiebelasting ervaren. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

28 De studenten geven aan dat de studielast voldoende is gespreid over het jaar. Ook de toetsing is goed over het jaar verdeeld vinden de studenten (score 4,0). Dit werd bevestigd in de gespreken met het auditpanel. De studenten gaven aan de opleiding niet als een zware opleiding te ervaren. De studenten studeren gemiddeld 29 uur per week. Vergeleken met andere opleidingen is dit aan de lage kant. Het auditpanel heeft hiervoor aandacht gevraagd. De inzet van studenten verschilt, waarbij sommige studenten koersen op het behalen van een minimaal eindresultaat door minimale inzet. In gesprekken met de tutor wordt aan dit element aandacht besteed en getracht de studenten zo nodig beter te motiveren, zowel voor het bestuderen van de theorie, als voor het maken van de praktijkopdracht. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

29 Facet 2.5. Instroom Het programma sluit qua vorm en inhoud aan bij de kwalificaties van de instromende hbo-bachelor studenten: vwo, havo, middenkaderopleiding of specialistenopleiding (web) of daarmee vergelijkbare kwalificaties, blijkend uit toelatingsonderzoek Weging en oordeel: voldoende De opleiding heeft naar het oordeel van het panel een gevarieerd systeem van werving, voorlichting en toelatingsgesprekken waardoor de aankomende student adequaat begeleid wordt in zijn studiekeuze en de aansluiting op het opleidingsprogramma Informatica. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 2.5. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Toelating De opleiding laat studenten toe met als vooropleiding minimaal havo, vwo of mbo (niveau 4) diploma. Voor havisten geldt daarbij dat aspirant studenten met het profiel C&M wiskunde B moeten hebben gedaan. Studenten die niet voldoen aan de vooropleidingseisen en ouder zijn dan 21 jaar kunnen worden toegelaten na het behalen van de 21+ toets voor de opleiding. Het onderzoek toetst de kennis en vaardigheden van de kandidaat op de vakgebieden Nederlands en Engels en bevat tevens een opleidingspecifieke opdracht. Instroom voltijd De instroom voor de voltijd opleiding bestaat voor het grootste deel uit havisten. Van de instroom is de verdeling naar vooropleiding havo-mbo-vwo ongeveer 65%, 25%, 10%. In de afgelopen jaren hebben zich geen verschuivingen voorgedaan in de vooropleiding van de studenten. Kennis met betrekking tot de instroom kwalificaties wordt verkregen door contacten met toeleverende scholen en door intakegesprekken met mbo-ers. De opleiding gaat bij de programmering van het voltijd onderwijs primair uit van de grootste studentengroep, namelijk de havisten die rechtstreeks van het voortgezet onderwijs komen. Voor mbo-ers is een verkorte route. Deficiënties worden zo nodig individueel aangepakt. Om de aansluiting te optimaliseren is het volgende gedaan: In de propedeuse wordt aandacht besteed aan de wijze waarop het onderwijs bij de opleiding Informatica is vormgegeven om de student aan nieuwe werkvormen te laten wennen. De student wordt in de gelegenheid gesteld om een leerstijlentest te doen. Tijdens de blokken wordt door de expert-docenten en tutoren tijdens (introductie) colleges resp. groepswerk zo nodig expliciet aandacht besteed aan hoe de stof het beste kan worden verworven. In de propedeuse wordt onder alle studenten een test op beheersing van het Nederlands afgenomen: wie onvoldoende scoort dient aan cursusactiviteiten Nederlands deel te nemen en krijgt individuele begeleiding vanuit het bureau Ondersteunend Onderwijs Nederlands. De studenten kunnen zich in de propedeuse breder oriënteren dan alleen de gekozen opleiding. Dit gebeurt door middel van het eerste blok, dat voor alle opleidingen van de academie een gemeenschappelijke opzet heeft, en het z.g. oriëntatieblok in de derde lesperiode. Daardoor is tevens een major-overstap mogelijk zonder studievertraging. Instroom deeltijd Voor toelating tot de deeltijdopleiding worden geen eisen aan de werkzaamheden en/of werkkring van de student gesteld. Wanneer studenten niet beschikken over een relevante werkkring, worden zij erop gewezen dat het lastiger is om de studie te volgen en wordt hen aangeraden om een functie op dit werkterrein te zoeken. Zo nodig worden zij in staat gesteld ontbrekende werkervaring te compenseren met het uitvoeren van een of meer extra opdrachten. Afhankelijk van de vooropleiding of certificaten kunnen deeltijdstudenten vrijstellingen krijgen voor het oriëntatieblok, één of meer minor-blokken en de stage. Verder sluiten de docenten bij de uitvoering van de studieonderdelen waar mogelijk aan op de werkervaring van de deeltijdstudenten. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

30 Facet 2.6. Duur De opleiding voldoet aan de formele eis (240 studiepunten) m.b.t. de omvang van het HBO-bachelor curriculum: 240 studiepunten Weging en oordeel: voldoende Het nominale programma van de opleiding Informatica duurt 4 studiejaren en heeft een omvang van 240 studiepunten voor alle varianten. Elk studiejaar is verdeeld in 4 perioden van 10 onderwijsweken en heeft een studielast van 60 studiepunten. Dit geldt voor zowel de voltijd- als deeltijdopleiding. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 2.6. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

31 Facet 2.7. Afstemming tussen vormgeving en inhoud Het didactisch concept is in lijn met de doelstellingen De werkvormen sluiten aan bij het didactisch concept Weging en oordeel: voldoende Het didactische concept is gebaseerd op het ontwikkelen van de eigen verantwoordelijkheid voor het leerproces, waarbij de studenten zich ontwikkelen van junior medewerker tot beroepsbekwame professional. Het auditpanel is van oordeel dat dit model en de gebruikte werkvormen een stimulerend geheel vormt en leidt tot ontwikkeling van de benodigde competenties. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 2.7. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Beroepsgericht onderwijs Het onderwijsprogramma is gevormd rond de praktijkopgave. Het onderwijs wordt aangeboden in de vorm van blokken. Een blok beslaat een periode van tien aaneengesloten weken en een studielast van nominaal 40 uur per week (15 EC S). De inhoud van de blokken is afgeleid uit het Opleidingsprofiel en beschreven in de Leerplan A4-tjes. Ieder blok is opgebouwd uit twee componenten: praktijk en kennis. Per blok is de te behandelen body of knowledge geformuleerd en wordt een praktijkopgave als illustratie aangeboden. Daardoor wordt de samenhang van theorie en praktijk bereikt. De praktijkcomponent bestaat uit praktijkopgaven, in- en extern uitgevoerde projecten en praktijkopgaven die tijdens de stage en het afstuderen worden uitgevoerd. Studenten werken en leren alleen of in projectgroepen in wisselende grootte en samenstelling. In de voltijd zijn de praktijkopgaven noodzakelijk om studenten kennis te laten maken met aspecten van het functioneren in een beroepscontext. Bij deeltijdstudenten gebeurt dit vaak al bij hun werkgever. De kenniscomponent krijgt vorm in het theoretisch (ondersteunend) onderwijs. De nadruk ligt op het verwerven van conceptuele kennis en (complexe) vaardigheden, die voor een deel direct kunnen worden gebruikt bij de uitvoering van de praktijkopdracht. Dit gebeurt in de vorm van colleges, workshops en practica. De body of knowledge is bepalend voor de onderwerpen in het onderwijs, dat daardoor breder is dan de probleemstelling die in een specifieke praktijkopdracht aan de orde komt. De body of knowledge is hetzelfde voor alle varianten van de opleiding. De praktijkopdrachten in voltijd en deeltijd komen meestal overeen. De deeltijdvariant kan, omdat deeltijdstudenten vaak al over werkervaring beschikken, vaak compacter worden neergezet. Deeltijd Deeltijdstudenten worden in staat gesteld om de afstudeeropdracht in de eigen werkomgeving uit te voeren. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

32 Facet 2.8. Beoordeling en toetsing Door de beoordelingen, toetsingen en examens wordt adequaat getoetst of de studenten de leerdoelen van (onderdelen van) het programma hebben gerealiseerd Weging en oordeel: voldoende De relatie tussen didactisch concept en toetsvormen is naar het oordeel van het auditpanel helder en adequaat. Naast assessment worden kennis- en vaardigheidstoetsen gebruikt om de student in zijn ontwikkeling van junior medewerker tot beroepsbekwame professional te testen en te volgen. Naar het oordeel van het auditpanel worden alle eindkwalificaties op deugdelijke wijze getoetst dus valide, betrouwbaar, objectief en transparant. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 2.8. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Beroepsgerichtheid Beroepsopdrachten staan centraal in zowel de onderwijsblokken, de stage en het afstuderen. De toetsing is gericht op de toetsing van deze beroepstaken, namelijk de producten, het werkproces én de vakkennis die voor de uitvoering van de beroepstaak nodig is. Per blok is in de blokwijzer beschreven welke eisen gesteld worden en welke toetsvormen worden gehanteerd. De basisopzet voor toetsen van een blok is de combinatie van individuele toets en een assessment. De ITO, individuele toets is een schriftelijk tentamen waarmee de stof uit de colleges en de verplichte studiematerialen wordt getoetst en waarbij begrip en toepassing centraal staan. De ITO is voor voltijd- en deeltijdstudenten gelijk. In het assessment wordt het resultaat van het werken aan de beroepstaken beoordeeld. Dit bestaat uit producten zoals een ontwikkelrapport, opgeleverde software en dergelijke die met behulp van een presentatie aan de opdrachtgever worden aangeboden. Aan de hand van vooraf vastgestelde criteria wordt door docenten (in de rol van expert) de kwaliteit van deze producten vastgesteld. Ook het proces wordt beoordeeld, namelijk op de samenwerking en taakverdeling binnen de projectgroep. Om de kwaliteit daarvan vast te stellen speelt de tutor, die bij de beoordeling de uitvoering van het praktijkopdracht heeft begeleid een rol. Toetshandboek De uitgangspunten en procedures voor het toetsen zijn vastgelegd in een Toetshandboek. Bij elke vorm van toetsing wordt beschreven waarop wordt beoordeeld en met welke criteria. In alle programmavarianten is de toetsing gebaseerd op dezelfde beroepstaken (en de bijbehorende competenties) en op dezelfde competentieniveaus. De toetsen zijn op de locaties Den Haag en Zoetermeer identiek. Examencommissie De examencommissie is verantwoordelijk voor het op juiste wijze uitvoeren, respectievelijk doen uitvoeren van de in het Toetshandboek beschreven procedures. De examencommissie van de opleiding Informatica wordt gevormd door de Centrale Examencommissie van de Academie voor ICT & Media. De examencommissie bestaat uit de voorzitters van de toetscommissies van de verschillende opleidingen, aangevuld met een voorzitter en een secretaris en ondersteund door een stafmedewerker. De examencommissie komt minimaal vier maal per jaar bijeen. Jaarlijks evalueert zij de uitvoering van de toetsing en examinering en formuleert zonodig verbetermaatregelen in haar jaarverslag. De examencommissie vraagt hiertoe informatie aan de toetscommissie van de opleiding, die op hun beurt elke blokcoördinator enquêteert over de hantering van het Toetshandboek. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

33 Toetscommissie De toetscommissie bewaakt de kwaliteit van de toetsing volgens de in het Toetshandboek beschreven procedures. De toetscommissie houdt toezicht op de naleving van de voorschriften en het interpreteren daarvan. De kwaliteitsborging van de toetsen wordt bereikt door de uitgebreide procedure waarbij meerdere toetsconstructeurs en een redacteur betrokken zijn. Jaarlijks verzamelt de toetscommissie de informatie voor het Jaaroverzicht toetsen van de examencommissie. Ook ondersteunt zij op verzoek de toetsconstructeurs bijvoorbeeld bij het opstellen van een toetsmatrijs. Op de auditdag waren de toetsen met beoordelingsformulieren voor het panel beschikbaar. De verschillende auditoren hebben at random toetsen beoordeeld en gekeken naar toepassing in een aantal afgelegde toetsen. Het geheel kwam als betrouwbaar en op niveau over en gaf geen aanleiding tot nader onderzoek door de auditoren. Bezwaar en beroep Hogeschoolbreed is geregeld dat studenten bezwaar kunnen aantekenen en in beroep kunnen gaan. De klachtenprocedure staat beschreven in het Studentenstatuut deel II Informatica en is beschikbaar op het intranet van de hogeschool. De meeste klachten worden rechtstreeks tussen docenten en studenten opgelost. Jaarlijks behandelt de examencommissie enkele klachten van Informaticastudenten. Studenttevredenheid Studenten waarderen het onderwerp toetsing met een voldoende. Over de snelheid waarmee uitslagen bekend worden gemaakt zijn alle studenten duidelijk positiever gestemd dan hun mede-hogeschoolstudenten. Mijn algemene oordeel over de toetsing is het rapportcijfer Voltijd Den Haag 6,7 6,9 6,5 Voltijd Zoetermeer 7,0 6,7 6,6 Deeltijd Den Haag 5,8 6,3 6,2 Bron: De Reflector 2009 Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

34 3. Inzet van personeel Facet 3.1. Eisen HBO Het onderwijs wordt voor een belangrijk deel verzorgd door personeel dat een verbinding legt tussen de opleiding en de beroepspraktijk Weging en oordeel: goed De opleiding heeft een docententeam met een goede kennis van de beroepspraktijk en veel ict-beroepservaring. Docenten blijven goed op de hoogte door hun relaties met bedrijven. Dit wordt in Zoetermeer versterkt door het project Enter-priZe. Het panel is van mening dat de docenten de juiste competenties bezitten en een goede band met het beroepenveld hebben. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel goed voor facet 3.1. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Personeelsbeleid Op beide locaties is sprake van een laag verzuimpercentage en het ontbreken van personele knelpunten. De opleiding investeert met name in de personele ontwikkeling van medewerkers. In het Hogeschoolontwikkelingsplan staat de aansluiting bij internationale afspraken over de Europese Hoger Onderwijsruimte centraal: "het hoger onderwijs zal in staat moeten zijn om door het verrichten van onderzoek en het produceren van kennis de studenten op een hoog niveau op te leiden". De voortgezette professionele ontwikkeling van de medewerkers is daartoe een absolute noodzaak. De beoogde ontwikkeling en niveauverhoging ligt op het terrein van academic leadership, internationalisering (internationale kennisuitwisseling, samenwerking e.d.) en ontwikkeling e-learning (adequaat kunnen toepassen van digitale leermiddelen). Tevens geldt voor 2010 een eerste scholing op het gebied van onderzoekvaardigheden voor docenten. Verbinding met de beroepspraktijk De meeste docenten hebben beroepservaring in het ict-domein. Een aantal docenten van de deeltijdopleiding heeft tevens een functie in dit werkveld. De opleiding bevordert goede contacten tussen docenten en het werkveld door: het werkveld te betrekken bij het onderwijs (gastcolleges, opdrachten, excursies e.d.); docenten in te zetten bij stage- en afstudeerbegeleiding en bedrijfsbezoeken; samenwerking opleidingscentra als TopDesk en de Sogeti Academy; lid te zijn van de beroepsvereniging, het NGI, platform voor ict-professionals deel te nemen aan de activiteiten die worden georganiseerd door het HBO-I Stichting. In de curricula vitae houden docenten bij welke contacten zij onderhouden met het bedrijfsleven, netwerken en kennisinstellingen. Hiermee houdt de opleiding zicht op de externe netwerken van haar docenten. Op grond van deze professionele netwerken zijn in het verleden in Den Haag het test- en het architectuuronderwijs gestart. Daarnaast leveren externe deskundigen en gastdocenten een actieve bijdrage aan de genoemde onderwijsblokken. Lectoraten Een van de informaticadocenten neemt deel aan de activiteiten van het lectoraat Informatie, techniek en Samenleving (ITS). In het onderzoeksbeleid dat de opleidingen van de academie op dit moment aan het uitwerken zijn, spelen de relevante lectoraten (Informatie, techniek en Samenleving, Informatiebeveiliging, kennistransfer in Productinnovatie) een belangrijke rol. Het doel van de samenwerking tussen de lectoraten en de opleiding is nadrukkelijk te komen tot een opzet waarbij zowel docenten als studenten een rol gaan spelen bij het uitvoeren van onderzoek en projecten. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

35 Facet 3.2. Kwantiteit personeel Er wordt voldoende personeel ingezet om de opleiding met de gewenste kwaliteit te verzorgen Weging en oordeel: voldoende Naar het oordeel van het auditpanel is de docentformatie voldoende om de programma s uit te voeren. De totale personeelsformatie voorziet in ruim voldoende capaciteit ten behoeve van de onderwijsondersteunende processen en de opleiding heeft een personeelssysteem om de continuïteit van de programma-uitvoering en de daarvoor noodzakelijke ondersteuning te waarborgen. Daarnaast zet de opleiding extra capaciteit in voor innovatie. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 3.2. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Docent inzet De toegestane normformatie wordt jaarlijks vastgesteld in het kader van de begrotingscyclus van de academie en is onder meer afhankelijk van het aantal ingeschreven studenten en het onderwijsrendement. De docent/student ratio en de medewerker/student ratio zijn voor alle opleidingsvarianten en locaties gelijk en zijn 1:26, respectievelijk 1:22. De totale personeelsformatie omvat momenteel (1 januari 2010) 17,88 FTE, te weten 14,22 FTE in Den Haag en 3,66 FTE in Zoetermeer. Fluctuaties in de instroom zijn opgevangen door inleen van docenten uit andere opleidingen van de Academie ICT & Media, evenals inhuur van externe deskundigen. Naast de normformatie voor uitvoering en onderhoud van het onderwijs, is jaarlijks extra ruimte toegekend voor overige onderwijs-gebonden taken en projecttaken, zoals teamleiding, deelname aan examencommissie, toetscommissie, opleidingscommissie, curriculumcommissie, internationalisering, PR en voorlichting en dergelijke. De opleiding heeft goed zicht op de vakgebieden waar tekorten ontstaan en kan daardoor tijdig acties nemen door binnen de gegeven kaders nieuwe docenten te werven of zittende collega s in de gelegenheid te stellen zich om- en/of bij te scholen. Ontwikkeling studentenaantallen Elk voorjaar wordt een schatting gemaakt van de te verwachten studentenaantallen op middellange termijn, op basis van de realisatie van de afgelopen jaren en de trend in de aanmeldingsgegevens. Voor continuering van de opleiding op twee locaties is een minimale jaarlijkse instroom van circa 100 studenten per jaar voor beide locaties samen nodig. Dit leidt tot een minimaal benodigde studentenpopulatie van ongeveer 300 studenten. De gegevens op 5 oktober 2009 waren voor de beide locaties als volgt: Den Haag Zoetermeer Totaal Op dit moment is er in de meerjarenramingen geen knelpunt. Docenttevredenheid Het personeel van de Academie voor ICT & Media is tevreden over het werk, met een score van 7,1 op een schaal van De interne communicatie binnen de eigen academie is significant verbeterd, met name de communicatie met de leidinggevende over werk, problemen of opmerkingen (van 3,5 op een 5-puntenschaal in 2005 naar 4,1 in 2009). Ook zijn de docenten in de Monitor van 2009 tevreden over het nakomen van tijdens het functioneringsgesprek gemaakte afspraken (3,9). Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

36 De waardering voor het werk (4,0), het communicatieklimaat (3,9), de samenwerking (3,5) en het contact met collega s (4,3) scoren allemaal behoorlijk en zijn vergelijkbaar met het overall gemiddelde van de Haagse Hogeschool. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

37 Facet 3.3. Kwaliteit personeel Het personeel is gekwalificeerd voor de inhoudelijke, onderwijskundige en organisatorische realisatie van het programma Weging en oordeel: goed De opleiding beschikt op beide locaties over gemotiveerde medewerkers die inhoudelijk en kwalitatief goed zijn toegerust om het programma op een verantwoord niveau uit te voeren. Het auditpanel heeft verder geconstateerd dat de betrokkenheid van het docententeam opvallend goed is en dat de studenten zonder uitzondering vol lof zijn over de deskundigheid en goede bereikbaarheid van de staf. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel goed voor facet 3.3. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Vereiste docentkwalificaties Het opleidingsprofiel en de onderwijsblokken vormen de basis voor de inventarisatie van de benodigde competenties van expertises en rollen. Voor Informatica zijn de belangrijkste vakinhoudelijke expertisegebieden: analyse en adviseren databaseontwerp en ontwikkeling softwareontwerp en ontwikkeling invoering, beheer en onderhoud persoonlijke en professionele vaardigheden Het programma van Informatica vraagt ook om inzet van verschillende onderwijskundige rollen zoals tutor, studieloopbaanbegeleider, expert en assessor. Dit sluit aan bij de onderwijsvisie van de hogeschool, vastgelegd in De Haagse Bachelor. Alle docenten beschikken over een didactische aantekening, dan wel worden bij aantreden in de gelegenheid gesteld een dergelijke aantekening te behalen. Een uitzondering wordt gemaakt voor gastdocenten uit het bedrijfsleven. Met het oog op verdere internationalisering van het onderwijs, wordt van docenten verwacht dat men onderwijs in het Engels kan verzorgen. Op vrijwillige basis is in het schooljaar voor de eerste maal een cursus Engels verzorgd. Dit traject wordt op hogeschoolniveau de komende jaren voortgezet. Aanwezige docentkwalificaties Docenten zijn vooral geselecteerd op grond van hun kennis over en praktijkervaring met het werkgebied van de informaticus/software engineer. Alle docenten hebben tenminste een opleiding op hbo-niveau voltooid. In het Haagse team zijn 16 van de 23 (70 %) docenten academisch (master, doctoraal of daaraan gelijkgesteld) geschoold. Twee docenten volgen een master opleiding (wordt dan 78 %). Van het gehele personeelsbestand in Zoetermeer beschikken op dit moment 5 van de 13 docenten (40 %) over een academische graad of een vergelijkbare opleiding. Een teamlid uit het team Den Haag is betrokken bij het werk van een van de lectoraten. Functioneren In de periode 2007-april 2008 is bij de Haagse Hogeschool een nieuw functieordeningssysteem ingevoerd. Per functie is een functieprofiel vastgesteld en zijn resultaatgebieden benoemd. Alle personeelsleden zijn op basis van criteria in het nieuwe functiehuis geplaatst. Elke functie is nader uitgewerkt in een competentieprofiel, waarmee de basis is gelegd voor een adequaat competentiemanagement binnen de hele hogeschool. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

38 De oude systematiek van functioneringsgesprekken is met ingang van 2008 vervangen door een resultaat- en ontwikkelingscyclus (R&O-cyclus). De hogeschool beoogt daarmee de algehele kwaliteitsverbetering van het personeel en de professionele ontwikkeling van de medewerkers te bevorderen. Binnen deze cyclus zijn jaarlijks voortgangs- en beoordelingsgespreken gevoerd. Team Zoetermeer Terwijl het team Den Haag door zijn omvang een zekere specialisatie in het docententeam kan nastreven, steekt Zoetermeer in op het in standhouden van een team van breder georiënteerde docenten. De meesten kunnen over meerdere onderwerpen onderwijs verzorgen, vaak ook in andere opleidingen dan alleen Informatica. Waar vanwege de behoefte aan specialisten nodig, zijn gastdocenten en tijdelijke docenten ingezet of zijn collega s uit het team Den Haag geleend. De teamleiders van beide locaties hebben begin 2010 afgesproken te werken aan meer uitwisseling van docenten. Dat is niet alleen gewenst vanuit het oogpunt van specialisatie, maar ook om de onderlinge betrokkenheid en uitwisselbaarheid te vergroten. Het tijdelijk detacheren zal vooralsnog op vrijwillige basis gebeuren. Kwalificaties ingezette externen De ingezette gastdocenten komen uit het eigen netwerk. Nagenoeg alle gastdocenten hebben hun sporen in hun bedrijf en/of vakgebied verdiend. Om die reden worden zij uitgenodigd om een bijdrage aan het onderwijs te leveren. Hun optreden wordt in de blokevaluaties gemeten. Aan de stage- en afstudeerbegeleiders wordt de eis gesteld dat ze tenminste een hbo-diploma of gelijkwaardig bezitten. Studenttevredenheid In het studenttevredenheidsonderzoek De Reflector 2009 wordt de kwaliteit van docenten over het algemeen voldoende tot ruim voldoende beoordeeld, zoals blijkt uit onderstaand overzicht. Vooral de locatie Zoetermeer scoort goed bij de studenten. Oordeel over de kwaliteit van de docenten: 2009 Bron: De Reflector 2009 Voltijd Den Haag 6,7 Voltijd Zoetermeer 7,4 Deeltijd Den Haag 6,5 Het auditpanel is van oordeel, ondanks de waardering van de studenten (voldoende tot ruim voldoende, 6,5 tot 7,4), dat het docententeam goed gekwalificeerd is voor de inhoudelijke, onderwijskundige en organisatorische realisatie van het programma. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

39 4. Voorzieningen Facet 4.1. Materiële voorzieningen Huisvesting en materiële voorzieningen zijn toereikend om het programma te realiseren Weging en oordeel: voldoende Naar het oordeel van het auditpanel zijn de ruimtelijke voorzieningen geschikt voor de uitvoering van het totale palet aan werkvormen (individueel, hoor- en werkcolleges, practica, groepswerk, praktijksimulaties, studieloopbaanbegeleiding e.d.). De materiële voorzieningen zijn up-to-date. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 4.1. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Huisvesting Er is hogeschoolbreed beleid inzake de ruimteverdeling en de ICT-faciliteiten. De opleiding Informatica krijgt ook ondersteuning van centrale diensten waar het gaat om facilitaire zaken als ruimtes, bibliotheek e.d. De Haagse locatie is sinds 1996 in gebruik. Een modern gebouw dat zich goed laat aanpassen aan de veranderende eisen die het beroepsonderwijs stelt. De locatie Zoetermeer bestaat uit een tweede en derde verdieping aan Bredewater 24 in Zoetermeer. In het pand bevindt zich ook een deel van het ROC ID College, afdeling ICT. Het Facilitair Bedrijf van de Haagse Hogeschool is verantwoordelijk voor de huisvesting van de opleiding. De verdeling van de ruimte voor zowel de uitvoering van het onderwijs als de huisvesting van docenten en andere medewerkers, geschiedt op basis van de uitgangspunten van genoemd Bedrijf. In overleg met de betreffende functionarissen van de Academie voor ICT & Media en de opleiding Informatica vindt inrichting en aanpassing van de ruimten plaats. Deze werkwijze geldt ook voor de vestiging in Zoetermeer. Studenttevredenheid Volgens de relevante onderzoeken (De Reflector, Keuzegids Hoger Onderwijs) zijn huisvesting en materiële voorzieningen naar het oordeel van de studenten op beide locaties toereikend voor de uitvoering van het onderwijs. Mijn algemene oordeel over de voorzieningen is het rapportcijfer Bron: De Reflector Voltijd Den Haag 6,6 6,8 6,8 Voltijd Zoetermeer 6,9 7,4 7,0 Deeltijd Den Haag 6,7 7,0 6,7 ICT-voorzieningen Om ervoor te zorgen dat de opleiding Informatica op tijd is voorzien van de benodigde specifieke soft- en hardware is een aparte functionaris bij de locatie Den Haag belast met de contacten tussen opleiding en Dienst ICT. De locatiemanager Zoetermeer onderhoudt rechtstreeks contact met de diensten inzake het lokale computernetwerk. De academie en de opleiding beschikken over toereikende computer- en netwerkfaciliteiten. In het voorjaar van 2009 is in Den Haag een studielandschap ingericht (lokaal Slinger 6.40) dat speciaal bestemd is om te worden toegesneden op de specifieke eisen van de opleiding Informatica. Op alle studentenwerkplekken van de Academie voor ICT & Media is speciale software aanwezig ter ondersteuning van het propedeuseonderwijs. Daarnaast is er genoeg ruimte om te werken met een laptop, waarop de student zelf de benodigde software heeft geïnstalleerd. Omdat de Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

40 opleiding er bewust voor heeft gekozen om in de propedeuse uitsluitend te werken met open source software, kan een student zijn eigen laptop of computer thuis inrichten als een professionele programmeeromgeving ter ondersteuning van zijn studie. In de hoofdfase wordt tevens gewerkt met speciale software, waarvoor in Den Haag computers in bepaalde ruimtes zijn uitgerust. In Zoetermeer is er een speciaal laboratoriumlokaal waar specifieke software en hardware geïnstalleerd is. Daarnaast zijn alle werkplekken, waar studenten met laptops werken, uitgerust met internetvoorzieningen. Laptops kunnen geleend worden en door het gehele gebouw is tevens draadloos internet beschikbaar. In een ander lokaal staan vaste PC s met de standaardsoftware, zoals die ook gebruikt wordt bij de opleiding in Den Haag. Studenten kunnen daarnaast gebruik maken van diverse apparatuur, zoals PC s, beamers, videocamera s, fototoestellen etc. Studenttevredenheid Rapportcijfer over computervoorzieningen in 2009 Bron: De Reflector 2009 Computer ruimten Beschikbare computers Aanbod software Voltijd Den Haag 6,1 5,1 5,2 Voltijd Zoetermeer 6,5 5,9 5,7 Deeltijd Den Haag 6,7 7,6 7,0 De waardering van de studenten is matig, en verschilt per variant. Voltijdstudenten van de locatie Den Haag gaven in De Reflector 2009 lage cijfers aan de beschikbaarheid van computers en laptopaansluitingen. Het verschil tussen voltijd en deeltijd is te verklaren door het feit dat de vraag naar computers s avonds beduidend lager is. Wat software betreft beschikken deeltijdstudenten vaak op hun werk over de benodigde software of kunnen zij deze downloaden op hun eigen laptops. De opleiding heeft maatregelen getroffen door in 2009 in het informaticaspecifieke studielandschap (lokaal Slinger 6.40) te zorgen voor extra laptopaansluitingen en stopcontacten. Daarnaast zal medio 2010 een deel van het computerpark vervangen worden. Als beleid heeft de Haagse Hogeschool ervoor gekozen de komende jaren vooral te investeren in zaken die laptopgebruik op grote schaal mogelijk moeten maken, inclusief downloadbare software. Bibliotheek Studenten beschikken op beide locaties over bibliotheekfaciliteiten en kunnen via intranet van het digitale informatieaanbod van de hogeschool gebruik worden gemaakt. Eveneens is de bibliotheekcatalogus online raadpleegbaar. De studenten op beide locaties vinden de voorzieningen toereikend. In Den Haag hebben de studenten de beschikking over de hogeschoolbibliotheek. De collectie sluit aan bij de behoefte van de opleiding. De resultaten van De Reflector 2009 laten zien dat de studenten de bibliotheek waarderen (Voltijd Den Haag: 7,8, deeltijd: 7,1). In Zoetermeer is een kleine, maar vakspecifieke bibliotheek ingericht waarvan studenten en docenten gebruik kunnen maken. Waardering vestiging Zoetermeer volgens De Reflector 2009: 7,6. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

41 Facet 4.2. Studiebegeleiding De studiebegeleiding en de informatievoorziening aan studenten zijn adequaat met het oog op de studievoortgang De studiebegeleiding en de informatievoorziening aan studenten sluiten aan bij de behoefte van studenten Weging en oordeel: voldoende Naar het oordeel van het auditpanel gebruikt de opleiding een adequaat volgsysteem om studievertraging te signaleren. Studiebegeleiding wordt uitgevoerd door deskundigen docenten, met ondersteuning van peer-review. De studenttevredenheid is ruim voldoende, met uitzondering van de deeltijdopleiding. Het auditpanel heeft vertrouwen in de verbeterslag die daarvoor is ingezet. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 4.2. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Studiebegeleidingsbeleid Doel van studieloopbaanbegeleiding is de student te leren om zelfstandig vorm te geven aan zijn professionele ontwikkeling en aldus bij te dragen aan het studiesucces. Belangrijke aandachtspunten zijn: de student ontwikkelt een duidelijk beeld van het beroep, het werkveld en toekomstige ontwikkelingen daarin; de student stelt zich op de hoogte wat er binnen en buiten de opleiding te kiezen en te leren valt; de student krijgt adequate feedback op zijn/haar (professionele) functioneren binnen de context van het toekomstige beroep; de student verwerft inzicht in zijn studievoortgang, zijn leerstrategie en de omstandigheden en hulpmiddelen die zijn studiesucces kunnen bevorderen. De aanpak beoogt dat de ondersteuning door de studieloopbaanbegeleider aansluit bij de behoeften van de student, dat de voorlichting over onderwijsorganisatie en keuzemogelijkheden efficiënt plaatsvindt en het gehele team aandacht heeft voor de studieloopbaan van de studenten. Vernieuwd studiebegeleidingsbeleid In het schooljaar is studieloopbaanbegeleiding binnen de Academie ICT & Media opnieuw vormgegeven, rekening houdend met de uitgangspunten van de hogeschool. Deze nieuwe vorm is het antwoord op een onderzoek naar de effectiviteit van studieloopbaan begeleiding zoals dat in het schooljaar werd uitgevoerd. Bij de invoering van de algemene beroepstaken (persoonlijke vaardigheden) in 2003 was er voor gekozen de ontwikkeling van deze beroepstaken door de individuele student te beleggen bij zijn studieloopbaanbegeleider. In 2008 is echter op academieniveau besloten dat de ontwikkeling van dergelijke vaardigheden het beste tot hun recht zouden kunnen komen in het onderwijs zelf. De opleiding Informatica heeft de aandacht voor het ontwikkelen van de algemene competenties belegd in een afzonderlijke leerlijn. Uitgangspunt is dat de aandacht voor een algemene beroepstaak in principe direct aan dient te sluiten bij de in een onderwijseenheid aangeboden specifieke beroepstaken. Er worden in de nieuwe vorm twee gebieden van studieloopbaanbegeleiding onderscheiden: 1. aandacht voor studie en loopbaan als onderdeel van het onderwijs (verzorgd door het opleidingsteam Informatica in Den Haag, resp. Zoetermeer) en 2. studieloopbaanbegeleiding als voorziening (verzorgd door de studieloopbaanbegeleider afkomstig uit hetzelfde team). Momenteel (april 2010) zijn er 16 docenten werkzaam in de rol van studieloopbaanbegeleider. Binnen de opleiding Informatica (team Den Haag) is een van de studieloopbaanbegeleiders belast met de coördinatie van activiteiten die de individuele studieloopbaanbegeleider Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

42 overstijgen. Deze coördinator bewaakt de studievoortgang van de diverse cohorten, signaleert achterstanden en stelt zo nodig het nemen van maatregelen voor aan de studieloopbaan begeleiders. In Zoetermeer, waar de situatie door de omvang van het aantal studenten overzichtelijk is, hebben de studieloopbaanbegeleiders regelmatig overleg en bespreken gezamenlijk waargenomen problemen met elkaar. Studenttevredenheid De studieloopbaanbegeleiding wordt door de voltijdstudenten als voldoende beoordeeld. Uit gesprekken blijkt dat deeltijdstudenten studieloopbaanbegeleiding regelmatig als overbodig ervaren. Als verbeterpunt neemt de opleiding zich voor de behoeften van deeltijdstudenten in 2010 nader in kaart te brengen om aanpassingen te kunnen ontwerpen. Over de vernieuwde studieloopbaan begeleiding die in wordt geïmplementeerd, zijn nog geen evaluatiegegevens bekend (verschijnen pas in De Reflector 2010). Algemene oordeel over studieloopbaanbegeleiding Bron: De Reflector Voltijd Den Haag 7,2 7,6 7,3 Voltijd Zoetermeer 6,1 6,5 6,5 Deeltijd Den Haag 5,2 5,6 5,5 Voorlichting en werving De hogeschool heeft er voor gekozen voorlichtings- en wervingsactiviteiten centraal te coördineren in de Dienst Communicatie & Marketing. De rol die de afzonderlijke opleidingen bij de uitvoering hebben is beperkt. De opleiding Informatica voert haar voorlichtings- en wervingsbeleid dus uit binnen het door deze dienst gestelde kader. Zowel in Zoetermeer als in Den Haag zijn eigen speerpunten bepaald, passend bij de gewenste informatica-instroom. Beide locaties hebben een eigen PR-team, bestaande uit docenten. Veel activiteiten lopen voor de zes opleidingen binnen de Academie voor ICT&Media gelijk. Dat is zichtbaar bij de Open Dagen en bij het proefstuderen. Bij de uitvoering spelen teamleden en studenten van de opleiding Informatica op beide locaties een rol. Het auditpanel heeft in de gesprekken aangegeven dat het in de voorlichting aan en werving van aankomende studenten van belang is om de specifieke kenmerken van de locaties duidelijk te benadrukken. Informatievoorziening Voor de informatievoorziening maakt de opleiding gebruik van diverse kanalen. Curriculuminformatie Voor elk blok en andere onderwijsactiviteiten wordt een Blackboardsite (elektronische leeromgeving) ten behoeve van de studenten ingericht. Kerndocument is de Blokwijzer (resp. Stage- en Afstudeerwijzer) waarin voor de student o.a. praktische informatie over de organisatie en inhoud van het blok, de praktijkopdracht, de te bestuderen body of knowledge en de samenhang tussen de verschillende activiteiten binnen een blok, alsmede de wijze van toetsing en de toetsingscriteria zijn opgenomen. Studievoortgang en studieloopbaan De studievoortganginformatie is voor iedere student online toegankelijk via het hogeschoolbrede OSIRIS-systeem. Daarnaast krijgt elke student twee maal per schooljaar schriftelijk een overzicht toegestuurd. Door middel van OSIRIS kan het keuzeproces van de student gedurende de hele opleiding worden geregistreerd en gemonitord en op meerdere niveaus overzichten worden opgeleverd. De studieloopbaanbegeleider bespreekt de voortgang met de student in individuele gesprekken. Overige informatiekanalen: Daarnaast staan de student van de opleiding Informatica binnen de Academie voor ICT & Media nog andere faciliteiten ter beschikking: Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

43 Informatiebalie Een centraal gelegen informatiebalie, die op de locatie Den Haag ook s avonds tot uur geopend is. Intranet Een portal voor studenten (intranet) voor mededelingen, bijv. over roosterwijzigingen, ziekte van docenten, uitvallende lessen e.d. roosterinformatie is online beschikbaar; daarnaast is het roosterbureau overdag en in Den Haag ook s avonds (beperkt) open voor studenten Blackboard De digitale leeromgeving Blackboard met informatie over onderwijsactiviteiten en ondersteunend materiaal bij de studie. Studenttevredenheid Het beeld dat uit De Reflector 2009 ten aanzien van de informatievoorziening wordt verkregen, wijkt niet af van het algemene beeld van de Haagse Hogeschool (gemiddelde cijfer op Hogeschoolbasis: 6,2). Uit evaluatiegesprekken gevoerd door de teamleider Den Haag is niet eenduidig af te leiden op welke punten de informatie voorziening tekort schiet. Soms is de informatie wel degelijk beschikbaar, maar door de studenten niet waargenomen of genegeerd. Bovendien geven studenten aan zelf ook wel wat meer actie te mogen ondernemen om informatie te achterhalen die voor hen van belang is. Voor de deeltijdopleiding wordt verder onderzoek gedaan naar de specifieke verwachtingen van de deeltijdstudent. Zoals eerder gemeld wordt dit onderzoek in 2010 uitgevoerd. Het auditpanel heeft vertrouwen in de verbeterslag die daarvoor is ingezet. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

44 5. Interne kwaliteitszorg Facet 5.1. Evaluatie resultaten De opleiding wordt periodiek geëvalueerd, mede aan de hand van toetsbare streefdoelen Weging en oordeel: goed Naar het oordeel van het panel heeft de opleiding een duidelijke structuur voor integrale kwaliteitszorg en de borging daarvan. Diverse evaluatie-instrumenten worden ingezet om de kwaliteit van de onderwijsinhoud, het onderwijsleerproces en de onderwijsondersteuning te meten en te monitoren. De opleiding doet dit aan de hand van toetsbare streefdoelen. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel goed voor facet 5.1. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Kwaliteitsbeleid De Academie voor ICT&Media wil een innovatieve academie zijn waarin kwaliteit staat voor het cyclisch zoeken naar nieuwe verbetermogelijkheden. In 2009 en 2010 is het vergroten van het studiesucces tot hogeschoolbreed speerpunt benoemd. Alle opleidingsteams van de academie, dus ook de beide teams van de opleiding Informatica, hebben dit geconcretiseerd in eigen acties ten behoeve van de studeerbaarheid. Dit is uitgewerkt, aansluitend aan het hogeschool kwaliteitssysteem. De opleiding maakt jaarlijks een beknopte review op alle punten van het Haags Kader, waarbij wordt aangegeven in hoeverre beoogde verbeteringen zijn geëffectueerd. Hiermee is er, naar het oordeel van het auditpanel, een goede samenhang tussen het evaluatieproces en het bestuurlijke proces. Planning cycli De opleiding wordt gestuurd middels de Planning & Control-cyclus van de Academie voor ICT&Media, die weer ingepast is in de Planning & Control-cyclus van de Haagse Hogeschool. Onderstaand overzicht laat de documenten zien die in de Planning & Control-cyclus een rol spelen. Managementcyclus De Haagse Hogeschool HOP (4-jaarlijks) en Kaderbrief (jaarlijks) Academie voor ICT & Media Strategisch Personeelsplan, Beleidsplan / Begroting, Managementovereenkomst Directeur-College van bestuur Opleiding Informatica Teamplan Den Haag en Teamplan Zoetermeer Op basis van het hogeschoolbeleid formuleert de academie haar beleidsdoelen in een beleidsplan, dat jaarlijks wordt opgesteld in samenhang met de begroting. Naast de doelen die ingegeven worden op hogeschoolniveau, komen er ook doelen voor het beleidsplan voort uit uitdagingen die samenhangen met kwaliteitszorg en accreditatie, alsmede met landelijke en internationale ontwikkelingen in het eigen domein. Eigen keuzes spelen eveneens een rol, bijv. door de instroom op peil te willen houden, studiesucces breed aan te pakken e.d. Evaluaties De indicatoren voor de kwaliteitsmeting zijn leidend voor de kwaliteitsmeting van de opleiding. Jaarlijks wordt bij studenten gepeild hoe hun waardering is voor verschillende aspecten van het onderwijs op de Haagse Hogeschool. Evaluatie van de indicatoren vindt plaats door enquêtes op basis van vragenlijsten of op basis van evaluatiegesprekken tussen docenten en studenten na afloop van de uitvoering van een onderwijseenheid. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

45 De volgende evaluaties zijn hogeschoolbreed uitgevoerd: Studenten o De Reflector: meting studenttevredenheid o HBO-instroom-monitor: meting tevredenheid eerstejaars-studenten over aansluiting vo/mbo op hbo o HBO-keuzegids: meting populariteit opleiding Alumni o HBO-monitor: meten tevredenheid aansluiting hbo op het werkveld Medewerkers o Kompas: meten bekendheid en draagvlak strategie en beleid hogeschool en meten tevredenheid medewerkers Bestuur o Interne audit: monitoren activiteiten in kader accreditatieprocessen bij opleiding, drie jaar na afloop van accreditatie Opleidingsevaluaties De opleiding voert blokevaluaties en evaluaties per onderwijsfase uit. Deze evaluaties vinden plaats na afloop van de onderwijsperiode en aan het eind van een opleidingsfase. De evaluatievragen zijn in samenwerking met de teamleiders en betrokken blokcoördinatoren opgesteld door de beleidsmedewerker die verantwoordelijk is voor de evaluaties. Voor de blokevaluaties werkt de academie vanaf 2010 met een nieuwe procedure: digitaal afgenomen evaluaties, direct gevolgd door een groepsgesprek. Deze dubbele evaluatie geeft een goede indicatie van evaluatie- en verbeterpunten. Het auditpanel herkent dit en ziet dit bevestigd in de gesprekken met studenten en docenten. De blokevaluaties worden in week 9 of 10 afgenomen tijdens een bijeenkomst met studenten. De studenten krijgen de tijd om tegelijkertijd de vragenlijst digitaal in te vullen via hun laptop of een computer. De evaluatieresultaten zijn hiermee direct beschikbaar. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

46 Facet 5.2. Maatregelen tot verbetering De uitkomsten van deze evaluatie vormen de basis voor aantoonbare verbetermaatregelen die bijdragen aan de realisatie van de streefdoelen Weging en oordeel: voldoende Het auditpanel heeft geconstateerd dat, ten behoeve van een sluitende PDCA-cyclus, alle evaluaties en verbeteracties worden vastgelegd, gemonitord en bewaakt. De teamleiders zijn verantwoordelijk voor de interpretatie van de uitkomsten, de verbeterplannen en bespreken resultaten met belanghebbenden, docenten en de academiedirecteur. De effectiviteit van deze aanpak is in de vorm van concrete verbeterplannen zichtbaar. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 5.2. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Verantwoordelijkheden In de evaluatiesystematiek is voor iedere evaluatie vastgesteld wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van de evaluatie en aan wie gerapporteerd wordt. Van alle onderzoeken is een analyse gemaakt. Dat gebeurt door de staffunctionaris van de academie of de teamleider of in het geval van het team Den Haag door de commissie Kwaliteitszorg. Deze commissie analyseert ook nog andere evaluatiegegevens zoals de HBO-monitor, alumni-enquête, verslagen van de beroepenveldcommissie. In Zoetermeer analyseert de teamleider deze gegevens met de locatiecoördinator van de opleiding. De teamleiders zijn verantwoordelijk voor de interpretatie van de uitkomsten, de verbeterplannen en hun uitvoering. De commissie Kwaliteitszorg in Den Haag heeft een belangrijke taak binnen de kwaliteitszorg: zij analyseert (eventueel ondersteund door de kwaliteitszorgfunctionaris) onderwijsevaluatiegegevens van de onderwijsevaluaties op academie-, opleidings- en hogeschoolniveau zij formuleert verbeteracties voor de onderwijsinhoud en organisatie op mesoniveau (onderwijslijnen) waar zij verantwoordelijk voor zijn en implementeren deze in samenwerking met de teams als het onderwerpen betreft waarbij de Curriculumcommissie is betrokken, wordt deze commissie om medewerking gevraagd bij het vaststellen van verbeteringen. De teamleider van elke locatie zorgt ervoor dat de voorstellen worden besproken met de desbetreffende docenten of academiefunctionarissen en in het betreffende Teamplan worden opgenomen. Daarnaast bespreekt hij de verbetervoorstellen met de academiedirecteur. Uitvoering van de plannen geschiedt binnen het team onder toezicht van de betreffende teamleider, die over de voortgang en uitkomst aan de academiedirecteur rapporteert. Evaluatiegegevens die op individuele personen betrekking hebben worden door de teamleider met betrokkene besproken, in ieder geval in het kader van de jaarlijkse R&O cyclus. Eventuele verbeterpunten met betrekking tot het functioneren van de betrokkene komen hier aan de orde. Voorbeeld Bij evaluatiegesprekken bleek dat studenten klachten hebben over de gebrekkige informatiestromen van de opleiding naar de student. Aan de opleidingscommissie is daarop gevraagd welk kanaal hiervoor het meest geschikt is en welke soort informatie deze moet bevatten. Het beste communicatiekanaal bleek Blackboard te zijn waaraan alle studenten automatisch verbonden zijn. De OC heeft aangegeven dat de informatie die hierop zou moeten komen de beroepstakenfolder, stage- en afstudeerinformatie zou moeten zijn. Deze aanvullingen in Blackboard zijn toen aangebracht. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

47 Facet 5.3. Betrekken van medewerkers, studenten, alumni en beroepenveld Bij de interne kwaliteitszorg zijn medewerkers, studenten, alumni en het afnemend beroepenveld van de opleiding actief betrokken Weging en oordeel: goed Medewerkers, studenten, alumni en het afnemend beroepenveld zijn actief betrokken bij de interne kwaliteitszorg van de opleiding. Het auditteam heeft geconstateerd dat er sprake is van een goede systematiek, waarbij alle stakeholders zijn betrokken. Wat het auditpanel in het bijzonder waardeert is de wijze waarop de opleiding de relatie met het beroepenveld gebruikt om continue de opleiding te evalueren. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel goed voor facet 5.3. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Evaluaties Zoals in facet 5.1 reeds is beschreven voert de opleiding blokevaluaties en evaluaties per onderwijsfase uit. Deze evaluaties vinden plaats na afloop van de onderwijsperiode en aan het eind van een opleidingsfase. De evaluatievragen zijn in samenwerking met de teamleiders en betrokken blokcoördinatoren opgesteld door de beleidsmedewerker die verantwoordelijk is voor de evaluaties. De verwerking vindt onder toezicht van deze functionaris plaats, evenals de rapportage aan de betrokken teamleiders en docenten. Bijstelling van het programma is (mede) gebaseerd op deze bevindingen. Op beide locaties worden de uitkomsten van de blokevaluaties door de teamleiders gebruikt voor verbeteracties, die hetzij in teamplan worden opgenomen, hetzij rechtstreeks ter afhandeling - met de betrokken docenten worden besproken. Aspirant-studenten Evaluatie onder aspirant-studenten vindt plaats tijdens de OpenDagen. Proefstudeerdagen en meeloopdagen worden in samenwerking met de dienst Communicatie & Marketing uitgevoerd. De uitkomsten worden door de teamleiders gebruikt voor bijstelling van het werving- en voorlichtingsbeleid. Docenten Docenten en andere medewerkers worden tweejaarlijks uitgenodigd hun mening te geven in het hogeschoolonderzoek Kompas. De uitkomsten van het Kompas worden aan alle medewerkers bekend gemaakt. Alumni In 2009 is een enquête uitgezet onder alumni van de gehele academie. De resultaten daarvan zijn vanwege de zeer geringe respons helaas weinig bruikbaar. De HBO-Monitor levert periodiek informatie op over de mening van alumni ten aanzien van de opleiding. Beroepenveld De opleiding schakelt de permanente beroepenveldcommissie in bij de ontwikkeling en validatie van het opleidingsprofiel en de opzet van het programma. De opleiding raadpleegt de beroepenveldcommissie tenminste tweemaal per jaar. De beroepenveldcommissie zorgt met name voor: kennisuitwisseling met betrekking tot curriculumontwerp, curriculumuitvoering, evaluatie van het curriculum, aanpassing van het curriculum; advies inzake beleidsplannen en overige kwesties met betrekking tot de opleiding; het jaarlijkse evalueren van de kwaliteit van de opleiding. De BVC is gemengd samengesteld om recht te doen aan het werkveld. Vertegenwoordiging uit bedrijven, zowel als uit een ministerie maken deel uit van de beroepenveldcommissie. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

48 Daarnaast organiseert de opleiding werkveldconferenties. In december 2009 is een regionale werkveldconferentie georganiseerd waaruit voor de opleiding goed bruikbare informatie is voortgekomen. Er is van gedachten gewisseld over richting en ontwikkeling van het vakgebied en de mogelijke gevolgen voor het opleiden van jonge professionals. De volgende inhoudelijke onderwerpen zijn op deze conferentie besproken: Sociale toepassingen van de ICT zoals Twitter, web2.0, semantisch web, social media, online toegang tot documenten, alles online (geen windows software meer), werken 2.0, marketing. Cloud computing Globalisering, SAAS Softwareontwikkelmethoden zoals Agile/SCRUM; test-first approach, test-driven development, domain driven design. Duidelijk is voor het auditpanel dat er up-to-date feedback uit het beroepenveld gebruikt wordt. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

49 6. Resultaten Facet 6.1. Gerealiseerd niveau De gerealiseerde eindkwalificaties zijn in overeenstemming met de nagestreefde eindkwalificaties qua niveau, oriëntatie en domeinspecifieke eisen Weging en oordeel: voldoende Naar het oordeel van het auditpanel beschikt de opleiding over voldoende mechanismen om de relevantie en het niveau van de gerealiseerde competenties van afgestudeerden te borgen. Uit de afstudeerverslagen en mondelinge presentaties blijkt dat de studenten beschikken over de kwalificaties waaraan een beginnend professional Bachelor of ICT moet voldoen. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 6.1. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Studieprogramma De opleiding waarborgt het niveau van de afgestudeerden door middel van de majoronderdelen van het onderwijsprogramma en door middel van het afstuderen. De doelstellingen van de opleiding zijn vertaald in 17 beroepstaken op een bepaald niveau. De beroepstaken komen als onderwijsactiviteiten terug in een of meer blokken (zie onderwerp 2 Programma). In de majorblokken zijn de beroepstaken getoetst aan de hand van vooraf opgestelde beoordelingscriteria. Na nominaal 3,5 jaar heeft de student alle onderdelen van het onderwijsprogramma (major en minor) met een voldoende afgerond, op het afstuderen na. Borging eindniveau Wanneer de student alle onderdelen van zijn major (Informatica) en zijn minor met een voldoende heeft afgesloten dan heeft hij aangetoond de beroepstaken en de bijbehorende competenties zoals vastgelegd in het opleidingsprofiel te beheersen. Dat de student het gewenste eindniveau van de opleiding heeft verworven, bewijst de student door het individueel uitvoeren van een opdracht met een omvang van 30 EC S (800 uur) bij een externe organisatie. Het niveau van de opdracht is gelijk aan het niveau van een beginnend beroepsoefenaar in een externe organisatie. Afstuderen, de afsluiting van het onderwijsprogramma, is in die zin het afleggen van een meesterproef voor een externe opdrachtgever in een bedrijfskundige context. Drie criteria zijn van belang voor een afstudeeropdracht: 1. De afstudeeropdracht is integrerend, dat wil zeggen dat meerdere beroepstaken (minimaal 3) uit het majorprogramma al dan niet aangevuld met beroepstaken en/of competenties uit een ander domein onderdeel uitmaken van de opdracht. 2. De student is in staat tot gebruik van zijn kennis in nieuwe en complexere situaties. Dat wil zeggen dat de student aantoont over de kennis en vaardigheden op niveau 3 of 4 te beschikken. 3. De student voert de opdracht individueel uit. Indien de opdracht deel uitmaakt van een grotere opdracht dan moet het deel dat door de student wordt uitgevoerd duidelijk zijn ingekaderd en natuurlijk voldoen aan de criteria uit 1 en 2. Bovengeschetste situatie heeft betrekking op zowel voltijd- als deeltijd, met dien verstande dat bij deeltijd het programma in volgorde iets afwijkt en sommige programmaonderdelen op een iets andere wijze zijn vormgegeven (zie Onderwerp 2 Programma); de afstudeerfase is echter voor vol- en deeltijd exact dezelfde. Betrokkenheid werkveld Het werkveld is als opdrachtgever / bedrijfsbegeleider en als gecommitteerde betrokken bij het niveau van het afstuderen. Ook de opdrachtgever van een afstudeeropdracht stelt eisen aan het einddoel: de kwaliteit van de op te leveren producten. Achteraf vraagt de opleiding een oordeel over de kwaliteit van de tussen- en eindproducten en de manier waarop de student te Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

50 werk is gegaan. Het oordeel van de opdrachtgever/bedrijfsbegeleider wordt meegewogen in het eindoordeel. De opleiding maakt daarnaast gebruik van een vaste groep van ongeveer 100 gecommitteerden van de Academie voor ICT & Media. De gecommitteerden als groep zorgen voor een brede externe expertise uit het werkveld en onderwijsdomein van ICT & Media. Uit de jaarlijkse rapportages en de individuele oordelen blijkt dat de opleiding Informatica haar studenten op het door de gecommitteerden gewenste hbo niveau weet te brengen. Afstudeerscripties Het auditpanel heeft uit de lijst met afstudeerscripties van de jaren 2007 tot en met 2009 twaalf scripties geselecteerd om niveau en de beoordelingssystematiek te analyseren. Daarbij is bij deze selectie gezocht naar zeer goed beoordeelde scripties (een negen of een tien), middelmatig beoordeelde (zevens) en scripties die als nog net voldoende zijn beoordeeld (zesjes). Het panel heeft zich hierdoor een oordeel kunnen vormen over de kwaliteit van de goede studenten, maar ook over de cesuur voldoende-onvoldoende. Het auditpanel onderschrijft de oordelen en ziet een heldere cesuur. Het panel heeft geconstateerd dat goede scripties ook echt goed zijn. Bij de minder beoordeelde scripties was er sprake van met name wat zwakkere theoretische onderbouwing, maar waarbij de auditoren zich konden vinden in de eindbeoordeling zoals de opleiding deze heeft gegeven. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

51 Facet 6.2. Onderwijsrendement Voor het onderwijsrendement zijn streefcijfers geformuleerd in vergelijking met relevante andere opleidingen Het onderwijsrendement voldoet aan deze streefcijfers Weging en oordeel: voldoende Naar het oordeel van het auditpanel hanteert de opleiding streefcijfers voor de lange termijn (zowel voor propedeuse- als voor hoofdfase) en leidt daar haalbare streefcijfers voor de korte termijn van af. De opleiding analyseert het gerealiseerde rendement t.o.v. de streefcijfers en verbindt aan haar analyse een aanpak tot realisering van de streefcijfers. Op basis hiervan komt het auditpanel tot het oordeel voldoende voor facet 6.2. Het oordeel van het auditpanel is gebaseerd op de volgende bevindingen: Rendement In onderstaand overzicht staan de opleidingsrendementen van de verschillende opleidingsvarianten voor de cohorten 2003 t/m De voltijdopleiding is in 2003 gestart in Den Haag. In onderstaande tabellen staan de gegevens over de instroom, uitstroom en de rendementsgegevens van de Propedeuse en de Bachelor sinds de start van de opleiding. Uit het overzicht blijkt dat een behoorlijk percentage studenten dat uitvalt, overstapt naar een andere opleiding binnen de Academie voor ICT & Media ( in ICTM ). Informatica Den Haag, voltijd: Informatica Zoetermeer Haag, voltijd: Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

52 Informatica Den Haag, deeltijd: De deeltijdvariant van de opleiding is gestart in september De deeltijd heeft een hoog propedeuse rendement ten opzichte van andere opleidingen van de academie en scoort in dit opzicht beter dan de voltijd variant. De opleiding constateert daarbij wel dat afstuderen in deeltijd een bottleneck vormt voor het rendement. Veel afstudeertrajecten in deeltijd lopen uit in de tijd. Studiesucces De Haagse Hogeschool heeft in 2005 het thema "studiesucces" op de agenda gezet. De doelstelling voor het rendement van alle opleidingen van de HHS is in 2006 vastgesteld op de normen 70% van de studenten haalt het propedeusediploma en 90% van de studenten die de propedeuse hebben behaald, haalt binnen 4,5 jaar het bachelor diploma. Uit de tabellen blijkt dat de norm voor het propedeusediploma voor de variant voltijd niet is gehaald en dat ook voor de variant deeltijd de norm voor de propedeuse de laatste jaren niet is gehaald, met uitzondering van het cohort Er zijn nog onvoldoende resultaten om te staven dat de tweede norm : 90% van studenten met propedeuse diploma haalt einddiploma ook daadwerkelijk wordt gehaald. Het auditpanel heeft dit in de gesprekken aangekaart. Er ligt een stevige aanpak die het vertrouwen van het auditpanel heeft. Enkele van de maatregelen zijn: Oriëntatie in de propedeuse. Studenten kunnen eerder en beter bepalen of de opleiding voldoet aan hun verwachtingen. Vereenvoudigen overstapmogelijkheden binnen de Academie voor ICT & Media van studenten die uit willen stappen bij de opleiding van hun eerste keuze. Volgen studentcohorten om eerder zicht te krijgen op haperingen bij de doorstroom. Project studiesucces niet-westerse allochtonen De minister van OC&W heeft geld vrijgemaakt om hogescholen die relatief veel niet-westerse allochtone studenten zien instromen in de gelegenheid te stellen om deze groep beter te begeleiden. De academie heeft besloten zoveel mogelijk aan de initiatieven in het kader van dit project deel te nemen. Doelstelling: tenminste hetzelfde percentage als de westerse allochtone en autochtone studenten behaalt in de groep niet-westerse allochtone studenten het diploma. Hiermee herkent het auditpanel een breed scala van initiatieven en maatregelen om het onderwijsrendement te optimaliseren en is tevens benieuwd naar het effect van deze maatregelen. Hobéon Certificering Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatica, De Haagse Hogeschool, versie

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase 11 februari 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Accreditatiekader, toegespitst

Nadere informatie

hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica Voltijd in Den Haag en Zoetermeer, Deeltijd in Den Haag De Haagse Hogeschool

hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica Voltijd in Den Haag en Zoetermeer, Deeltijd in Den Haag De Haagse Hogeschool Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica Voltijd in Den Haag en Zoetermeer, Deeltijd in Den Haag De Haagse Hogeschool Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070) 30

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Informatiedienstverlening en Informatie management Voltijd en deeltijd De Haagse Hogeschool

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Informatiedienstverlening en Informatie management Voltijd en deeltijd De Haagse Hogeschool Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Informatiedienstverlening en Informatie management Voltijd en deeltijd De Haagse Hogeschool Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070) 30 66 800 F (070)

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool NAO nederlands- vlaamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool Datum: 1 oktober

Nadere informatie

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van bestuur Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Facility

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit datum 19 januari 2005 onderwerp Definitief besluit accreditatie hbo-bachelor Bouwkunde ons kenmerk NVAO/20050113/CT

Nadere informatie

Bijlage 2. Protocol toetsing Associatedegreeprogramma. 15 december 2009

Bijlage 2. Protocol toetsing Associatedegreeprogramma. 15 december 2009 Bi Bijlage 2 Protocol toetsing Associatedegreeprogramma door de NVAO 15 december 2009 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Toets Associate-degreeprogramma in de hbo-bachelor 4 2.1 2.2 Criteria De status van de bacheloropleiding

Nadere informatie

Rapport ten behoeve van Accreditatie hbo bachelor opleiding Ruimtelijke Ordening en Planologie voltijd en deeltijd

Rapport ten behoeve van Accreditatie hbo bachelor opleiding Ruimtelijke Ordening en Planologie voltijd en deeltijd Rapport ten behoeve van Accreditatie hbo bachelor opleiding Ruimtelijke Ordening en Planologie voltijd en deeltijd Saxion Hogeschool IJselland Instituut Ruimtelijke Ordening en Milieu Rapport ten behoeve

Nadere informatie

Adviesrapport Toets Nieuwe Opleiding Accreditatie HBO bachelor opleiding. Informatica deeltijd. Hogeschool E3

Adviesrapport Toets Nieuwe Opleiding Accreditatie HBO bachelor opleiding. Informatica deeltijd. Hogeschool E3 Adviesrapport Toets Nieuwe Opleiding Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatica deeltijd Hogeschool E3 Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl

Nadere informatie

2. Bevindingen met betrekking tot het VBI-rapport

2. Bevindingen met betrekking tot het VBI-rapport Hogeschool Dirksen B.V. De heer D. van der Mark, directeur Postbus 3090 6802 DB ARNHEM Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor

Nadere informatie

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP

Besluit. Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Aan het Bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Technische Informatica voltijd - deeltijd - duaal. Haagse Hogeschool

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Technische Informatica voltijd - deeltijd - duaal. Haagse Hogeschool Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Technische Informatica voltijd - deeltijd - duaal Haagse Hogeschool Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl

Nadere informatie

es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam

es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam m a o r nederlands - v/aamse accreditatieorganisatie es luit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Hogeschool van Amsterdam datum

Nadere informatie

BEOORDELINGSKADER EN -PROCEDURE VOOR DE CERTIFICERING VAN BEDRIJFSOPLEIDINGEN TOURMANAGER

BEOORDELINGSKADER EN -PROCEDURE VOOR DE CERTIFICERING VAN BEDRIJFSOPLEIDINGEN TOURMANAGER BEOORDELINGSKADER EN -PROCEDURE VOOR DE CERTIFICERING VAN BEDRIJFSOPLEIDINGEN TOURMANAGER 1. INLEIDING Het certificeringsonderzoek voor de aanbieders van opleidingen voor tourmanager heeft de vorm van

Nadere informatie

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING

OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING OPSTELLEN EINDKWALIFICATIES OPLEIDING MARIANNE KOK/HERBERT WOLDBERG/HVA Toelichting bij opt opstelellen van eindkwalificaties van een opleiding bij de HvA 1 Het opleidingsprofiel: De beroepspraktijk draagt

Nadere informatie

Adviesrapport bacheloropleiding HBO-ICT voltijd/deeltijd. Fontys Hogescholen Eindhoven

Adviesrapport bacheloropleiding HBO-ICT voltijd/deeltijd. Fontys Hogescholen Eindhoven Adviesrapport bacheloropleiding HBO-ICT voltijd/deeltijd Fontys Hogescholen Eindhoven Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl Adviesrapport

Nadere informatie

Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Bijzonder (Kwaliteits)Kenmerk Ondernemen september 2013 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 3 Beoordeling standaarden 10 pagina 2 1 Inleiding Vanuit

Nadere informatie

De NVAO beoordeelt het onderwerp doelstellingen opleiding derhalve voldoende.

De NVAO beoordeelt het onderwerp doelstellingen opleiding derhalve voldoende. College van Bestuur van de Christelijke Hogeschool Windesheim Postbus 10090 8000 GB ZWOLLE Besluit datum 10 februari 2005 onderwerp Definitief besluit accreditatie hbo-bachelor Bouwkunde van de Christelijke

Nadere informatie

Besluit. College van bestuur. Hogeschool van Amsterdam. Postbus 931 1000 AX AMSTERDAM

Besluit. College van bestuur. Hogeschool van Amsterdam. Postbus 931 1000 AX AMSTERDAM College van bestuur Hogeschool van Amsterdam Postbus 931 1000 AX AMSTERDAM Besluit Besluit strekkende tot positieve beoordeling van een aanvraag Toets nieuwe opleiding hbo-master Integraal Leiderschap

Nadere informatie

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2015-2016

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2015-2016 10 FACULTAIRE OER: FACULTEIT COMMUNICATIE EN JOURNALISTIEK Vastgesteld door de faculteitsdirecteur op 2 maart 2015 Met nstemming van de facultaire medezeggenschapsraad A. Nadere facultaire invulling van

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Personeel & Arbeid voltijd en deeltijd. Hogeschool Utrecht

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Personeel & Arbeid voltijd en deeltijd. Hogeschool Utrecht Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Personeel & Arbeid voltijd en deeltijd Hogeschool Utrecht Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl

Nadere informatie

Besluit. College van bestuur. Hogeschool Leiden. Postbus 382 2300 AJ LEIDEN

Besluit. College van bestuur. Hogeschool Leiden. Postbus 382 2300 AJ LEIDEN College van bestuur Hogeschool Leiden Postbus 382 2300 AJ LEIDEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Personeel en Arbeid

Nadere informatie

hbo bacheloropleidingen Bedrijfskundige Informatica, Informatica en Technische Informatica Hogeschool Windesheim

hbo bacheloropleidingen Bedrijfskundige Informatica, Informatica en Technische Informatica Hogeschool Windesheim Adviesrapport accreditatie hbo bacheloropleidingen Bedrijfskundige Informatica, Informatica en Technische Informatica Hogeschool Windesheim Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070)

Nadere informatie

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Academie voor Algemeen en Financieel Management (AAFM) - Accountancy - Bedrijfseconomie - Bedrijfskunde MER - Human Resource Management WELKOM BIJ AAFM Even voorstellen:

Nadere informatie

Avans Hogeschool, Breda. HBO-Bachelor Technische Informatica

Avans Hogeschool, Breda. HBO-Bachelor Technische Informatica Avans Hogeschool, Breda HBO-Bachelor Technische Informatica Netherlands Quality Agency (NQA) Juli 2011 2/57 NQA Avans, Breda: Audit bestaande hbo-bacheloropleiding Technische Informatica Managementsamenvatting

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA)

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Academie Mercuur en AdviCo verzorgen in samenwerking met Hogeschool SDO de opleiding HBO Bachelor Bedrijfskunde. Het programma

Nadere informatie

Besluit. Aan het bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen b.v. (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP

Besluit. Aan het bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen b.v. (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Aan het bestuur van de Leidse Onderwijsinstellingen b.v. (LOI) Postbus 4200 2350 CA LEIDERDORP Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie

Adviesrapport Accreditatie Adviesrapport Accreditatie hbo-bacheloropleiding Facility Management (voltijd/deeltijd) en Associate Degree Facility Management (deeltijd) Haagse Hogeschool Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070)

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1. 1 INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.4 Onderwijs- en examenregeling... 4 2. TOELATING TOT DE OPLEIDING...

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie

Adviesrapport accreditatie Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleidingen Bedrijfskundige Informatica (voltijd/deeltijd), Informatica (voltijd/deeltijd) Technische Informatica (voltijd) Hanzehogeschool Groningen Scheveningseweg

Nadere informatie

(versie d.d. 28 september 2005) Protocol toetsing kort programma in de hbo-bacheloropleiding door de NVAO 13 september 2005

(versie d.d. 28 september 2005) Protocol toetsing kort programma in de hbo-bacheloropleiding door de NVAO 13 september 2005 (versie d.d. 28 september 2005) Protocol toetsing kort programma in de hbo-bacheloropleiding door de NVAO 13 september 2005 Parkstraat 28 Postbus 85498 2508 CD Den Haag P.O. Box 85498 2501 CD The Hague

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica [voltijd/deeltijd/ad] Saxion

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica [voltijd/deeltijd/ad] Saxion Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica [voltijd/deeltijd/ad] Saxion Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatica voltijd. Hogeschool Leiden

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatica voltijd. Hogeschool Leiden Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatica voltijd Hogeschool Leiden Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl Adviesrapport

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Accountancy voltijd en deeltijd. Haagse Hogeschool

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Accountancy voltijd en deeltijd. Haagse Hogeschool Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Accountancy voltijd en deeltijd Haagse Hogeschool Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl

Nadere informatie

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen

Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen Beoordelingskader Pilot Bijzonder Kenmerk Ondernemen 22 november 2011 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Beoordeling van het bijzonder kenmerk ondernemen 5 2.1 Uitgangspunten voor de beoordeling van het bijzonder

Nadere informatie

BOKS HBO-ICT NIOC 2013 5 APRIL 2013 MISCHA BECKERS

BOKS HBO-ICT NIOC 2013 5 APRIL 2013 MISCHA BECKERS BOKS HBO-ICT NIOC 2013 5 APRIL 2013 MISCHA BECKERS INHOUD Body of knowledge and skills (BoKS) HBO-i domeinbeschrijving Curriculumontwikkeling 3 BODY OF KNOWLEDGE AND SKILLS verantwoording veel hogescholen

Nadere informatie

Veel gestelde vragen lijst Deeltijd Human Resource Management 2013-2014

Veel gestelde vragen lijst Deeltijd Human Resource Management 2013-2014 Veel gestelde vragen lijst Deeltijd Human Resource Management 2013-2014 1. Op welke dag wordt lesgegeven? Er is één vaste lesdag per week. Tijdens het cursusjaar 2013-2014 zijn de lessen als volgt: De

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Het is aan het beoordelingspanel om te bepalen of deze toelichting relevant is bij de beoordeling van de onderhavige

Nadere informatie

Beoordelingskader Beoordelingskader voor de uitgebreide toets nieuw Associate-degree (Ad-)programma van de NVAO (Stcrt.2014, nr. 9832).

Beoordelingskader Beoordelingskader voor de uitgebreide toets nieuw Associate-degree (Ad-)programma van de NVAO (Stcrt.2014, nr. 9832). n ed erl a n d s - v I a a m s e a ccr ed t tati eor gani sati e Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag toets nieuw Associate-degreeprogramma Facility Management van

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van Hogeschool Inholland

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van Hogeschool Inholland ,nvao F n e d e rla n d s- vlaam se a ccre d ita tie o rg a n is a tie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van Hogeschool Inholland

Nadere informatie

Saxion Hogeschool IJselland Instituut Informatica en Informatiemanagement

Saxion Hogeschool IJselland Instituut Informatica en Informatiemanagement Rapport ten behoeve van Accreditatie hbo bachelor opleiding Bedrijfskundige Informatica voltijd en deeltijd (Croho 34404) En Informatiedienstverlening en -management voltijd en deeltijd (Croho 34649) Saxion

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatie en communicatie technologie deeltijd. Hogeschool NOVI

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatie en communicatie technologie deeltijd. Hogeschool NOVI Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatie en communicatie technologie deeltijd Hogeschool NOVI Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl

Nadere informatie

Informatie werkplekleren

Informatie werkplekleren Informatie werkplekleren Pabo Venlo 2014-2015 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 Stagedagen Blz. 4 Stageweken Blz. 4 Jaaroverzicht 2014-2015 Blz. 5 Opleidingsprogramma Blz. 6 Propedeusefase Hoofdfase Afstudeerfase

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 0 0 3 88 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid Nr. 304 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

11 juli 2012 Beleidsreactie advies NVAO m.b.t. kwaliteit en niveau van BE, VTM, CE en MEM bij Hogeschool Inholland

11 juli 2012 Beleidsreactie advies NVAO m.b.t. kwaliteit en niveau van BE, VTM, CE en MEM bij Hogeschool Inholland a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Besluit. - bijzonder Accountantscontrole en Hoogleraar-directeur Postdoctoral Accountants- en Controllorsopleiding, Universiteit Maastricht;

Besluit. - bijzonder Accountantscontrole en Hoogleraar-directeur Postdoctoral Accountants- en Controllorsopleiding, Universiteit Maastricht; se accr editat eorgan sat e Christelijke Hogeschool Windesheim College van bestuur Postbus 10090 sooo B ZWOLLE Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van Bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van Bestuur Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Informatica

Nadere informatie

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2014-2015

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2014-2015 10 FACULTAIRE OER: FACULTEIT COMMUNICATIE EN JOURNALISTIEK Vastgesteld door de faculteitsdirecteur op 27 januari 2014 Instemming van de facultaire medezeggenschapsraad op..2014 A. Nadere facultaire invulling

Nadere informatie

Concept. Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders NOVA

Concept. Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders NOVA Versie juli 2013 Concept Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders NOVA Algemene toelichting bij de Accreditatiekaders April 2012 0 Inhoud Gebruikte begrippen en afkortingen... 2 Inleiding... 5 Opbouw

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Fontys Hogeschool Communicatie voltijd/deeltijd. Fontys Hogescholen

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Fontys Hogeschool Communicatie voltijd/deeltijd. Fontys Hogescholen Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Fontys Hogeschool Communicatie voltijd/deeltijd Fontys Hogescholen Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl

Nadere informatie

REGELING EN BEOORDELINGSKADER ACCREDITATIE BIJSCHOLINGSPROGRAMMA S GGZ AGOOG

REGELING EN BEOORDELINGSKADER ACCREDITATIE BIJSCHOLINGSPROGRAMMA S GGZ AGOOG REGELING EN BEOORDELINGSKADER ACCREDITATIE BIJSCHOLINGSPROGRAMMA S GGZ AGOOG Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl REGELING EN BEOORDELINGSKADER

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo bacheloropleiding Informatica voltijd & deeltijd Hogeschool van Amsterdam

Adviesrapport accreditatie. hbo bacheloropleiding Informatica voltijd & deeltijd Hogeschool van Amsterdam Adviesrapport accreditatie hbo bacheloropleiding Informatica voltijd & deeltijd Hogeschool van Amsterdam Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl

Nadere informatie

Protocol beoordeling experimenten flexibilisering. Uitwerking voor de experimenten leeruitkomsten en nieuwe onvolledige opleidingen.

Protocol beoordeling experimenten flexibilisering. Uitwerking voor de experimenten leeruitkomsten en nieuwe onvolledige opleidingen. Protocol beoordeling experimenten flexibilisering Uitwerking voor de experimenten leeruitkomsten en nieuwe onvolledige opleidingen 14 december 2015 Beoordelingskaders accreditatiestelsel 19 december 2014,

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Integrale Veiligheidskunde voltijd en deeltijd. Saxion Hogeschool, Enschede

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Integrale Veiligheidskunde voltijd en deeltijd. Saxion Hogeschool, Enschede Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Integrale Veiligheidskunde voltijd en deeltijd Saxion Hogeschool, Enschede Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl

Nadere informatie

2. Bevindingen met betrekking tot het VBI-rapport

2. Bevindingen met betrekking tot het VBI-rapport College van bestuur Hogeschool Rotterdam Postbus 25035 3001 HA ROTTERDAM Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Trade Management

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica voltijd. Saxion Hogeschool Enschede

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica voltijd. Saxion Hogeschool Enschede Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica voltijd Saxion Hogeschool Enschede Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Communication & Multimedia Design voltijd - deeltijd - duaal. De Haagse Hogeschool

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Communication & Multimedia Design voltijd - deeltijd - duaal. De Haagse Hogeschool Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Communication & Multimedia Design voltijd - deeltijd - duaal De Haagse Hogeschool Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Personeel & Arbeid voltijd/deeltijd. De Haagse Hogeschool

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Personeel & Arbeid voltijd/deeltijd. De Haagse Hogeschool Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Personeel & Arbeid voltijd/deeltijd De Haagse Hogeschool Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl

Nadere informatie

Hogeschool Rotterdam. HBO-Bachelor Informatica

Hogeschool Rotterdam. HBO-Bachelor Informatica Hogeschool Rotterdam HBO-Bachelor Informatica Netherlands Quality Agency (NQA) December 2010 2/67 NQA Hogeschool Rotterdam: audit bestaande hbo-bacheloropleiding Informatica Managementsamenvatting Dit

Nadere informatie

Management & Organisatie

Management & Organisatie Management & Organisatie Algemeen De opleiding Bedrijfskunde MER (deeltijd) wordt verzorgd door het Instituut voor Bedrijfskunde, Hanzehogeschool Groningen. Steeds meer krijgen organisaties te maken met

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Bio-Informatica voltijd. Hogeschool Leiden

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Bio-Informatica voltijd. Hogeschool Leiden Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Bio-Informatica voltijd Hogeschool Leiden Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl Adviesrapport

Nadere informatie

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland 17 december 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Wanneer een Toets Nieuwe Opleiding? 4 3 Werkwijze Toets Nieuwe Opleiding 5 4 Aanvraagdossier ten behoeve van

Nadere informatie

Alliantie Kunsten Fontys Zuyd. Master Kunsteducatie

Alliantie Kunsten Fontys Zuyd. Master Kunsteducatie Alliantie Kunsten Fontys Zuyd Master Kunsteducatie Netherlands Quality Agency (NQA) Maart 2011 2/57 NQA audit bestaande hbo-masteropleiding Master Kunsteducatie Managementsamenvatting Dit rapport is het

Nadere informatie

Het werkveld. Kennis en vaardigheden

Het werkveld. Kennis en vaardigheden Eindkwalificatie propedeuse opleiding Communicatie Vanuit de visie van Biesta dient uitgebalanceerd onderwijs te leunen op drie pijlers, namelijk persoonlijke ontwikkeling, socialisatie en kwalificatie.

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica voltijd deeltijd duaal Hogeschool INHolland

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica voltijd deeltijd duaal Hogeschool INHolland Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica voltijd deeltijd duaal Hogeschool INHolland Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Bijlage, Bachelor Opleiding Docent Muziek Studiejaar 2013-2014 Algemeen 1. Deze bijlage bij het algemene gedeelte van de Onderwijs- en examenregeling van Codarts is van toepassing

Nadere informatie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie Toetsvormen Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie 1 Waarom wordt er getoetst? Om te beoordelen in hoeverre de student in staat is te handelen zoals op academisch

Nadere informatie

AVANS Hogeschool. HBO-Bachelor Civiele Techniek

AVANS Hogeschool. HBO-Bachelor Civiele Techniek AVANS Hogeschool HBO-Bachelor Civiele Techniek Netherlands Quality Agency (NQA) December 2010 2/57 NQA - Avans Hogeschool: audit bestaande hbo-bacheloropleidingen Civiele Techniek Managementsamenvatting

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie

Adviesrapport accreditatie Adviesrapport accreditatie hbo bacheloropleiding Applied Science voltijd Fontys Hogescholen Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl Adviesrapport

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding: Elektrotechniek, hbo-bachelor; Croho: 34267 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 27 mei 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, september 2008

Nadere informatie

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Medical Imaging/ Radiation Oncology Verschillende studies laten zien dat de druk op de gezondheidszorg

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding HBO-Rechten voltijd - deeltijd. Hogeschool Utrecht

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding HBO-Rechten voltijd - deeltijd. Hogeschool Utrecht Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding HBO-Rechten voltijd - deeltijd Hogeschool Utrecht Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E info@hobeon.nl

Nadere informatie

18 september 2014. voltijd Groningen 28 november 2014. 15 februari 2015. Beoordelingskaders bijzonder kenmerk ondernemen d.d.

18 september 2014. voltijd Groningen 28 november 2014. 15 februari 2015. Beoordelingskaders bijzonder kenmerk ondernemen d.d. se a ccr editat eor ga ní sat e Besluit Besluit strekkende tot het toekennen van het bijzonder kenmerk Ondernemen aan de minor Sport Business lnnovatie van de hbo-bacheloropleiding Sport, Gezondheid en

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Lifestyle Adviseur voltijd - deeltijd. Hogeschool Hanzesteden

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Lifestyle Adviseur voltijd - deeltijd. Hogeschool Hanzesteden Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Lifestyle Adviseur voltijd - deeltijd Hogeschool Hanzesteden Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E

Nadere informatie

4. Inhoud minor. Diplomasupplement

4. Inhoud minor. Diplomasupplement Minorregeling 2010-2011 Start september 2010 1. Naam minor: Recht 2. Engelse benaming: Law 3. Catalogusnummer: 7 4. Inhoud minor Het doel van de minor is dat je: 1. rekening houdt met juridische aspecten

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Fontys Hogescholen

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Fontys Hogescholen ,nvao w nederlands - u/aamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Toegepaste Wiskunde van de Fontys Hogescholen datum 30 juni

Nadere informatie

Conceptkaders HBO5 3 november 2009

Conceptkaders HBO5 3 november 2009 Conceptkaders HBO5 3 november 2009 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Toetsing van tot HBO 5 om te vormen opleidingen 5 2.1 Opzet 5 2.2 Beoordelingskader voor tot HBO 5 om te vormen opleidingen 6 2.2.1 Basisgegevens

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo bacheloropleiding Medisch Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken Voltijd, duaal Hanzehogeschool Groningen

Adviesrapport accreditatie. hbo bacheloropleiding Medisch Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken Voltijd, duaal Hanzehogeschool Groningen Adviesrapport accreditatie hbo bacheloropleiding Medisch Beeldvormende en Radiotherapeutische Technieken Voltijd, duaal Hanzehogeschool Groningen Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800

Nadere informatie

hbo-bachelor Sociaal-Juridische Dienstverlening (240 ECTS) 22 oklober 2012 voltijd, deeltijd

hbo-bachelor Sociaal-Juridische Dienstverlening (240 ECTS) 22 oklober 2012 voltijd, deeltijd se a ccr editati eorgani sati e Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor SociaalJuridische Dienstverlening van de Hanzehogeschool roningen datum 7 mei2013

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica [voltijd/deeltijd/duaal] Hogeschool van Amsterdam

Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica [voltijd/deeltijd/duaal] Hogeschool van Amsterdam Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica [voltijd/deeltijd/duaal] Hogeschool van Amsterdam Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Personeel & Arbeid voltijd en deeltijd. Hogeschool Leiden Cluster Management & Bedrijf

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Personeel & Arbeid voltijd en deeltijd. Hogeschool Leiden Cluster Management & Bedrijf Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Personeel & Arbeid voltijd en deeltijd Hogeschool Leiden Cluster Management & Bedrijf Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Personeel & Arbeid

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie hbo bacheloropleiding Bestuurskunde/ Overheidsmanagement voltijd - deeltijd. Saxion

Adviesrapport Accreditatie hbo bacheloropleiding Bestuurskunde/ Overheidsmanagement voltijd - deeltijd. Saxion Adviesrapport Accreditatie hbo bacheloropleiding Bestuurskunde/ Overheidsmanagement voltijd - deeltijd Saxion Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Maatschappelijk Werk en Dienstverlening voltijd - deeltijd - duaal. Hogeschool INHOLLAND

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Maatschappelijk Werk en Dienstverlening voltijd - deeltijd - duaal. Hogeschool INHOLLAND Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Maatschappelijk Werk en Dienstverlening voltijd - deeltijd - duaal Hogeschool INHOLLAND Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30

Nadere informatie

Fontys Hogescholen, Eindhoven

Fontys Hogescholen, Eindhoven Fontys Hogescholen, Eindhoven Opleiding: Management Economie en Recht; hbo-bachelor Croho: 34435 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 16 april 2009 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, juli

Nadere informatie

AVANS Hogeschool, Tilburg

AVANS Hogeschool, Tilburg AVANS Hogeschool, Tilburg Opleiding: Technische Bedrijfskunde; hbo-bachelor Croho: 34421 Varianten: voltijd/deeltijd Visitatiedatum: 9 oktober 2008 Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, december 2008

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo bacheloropleiding Communicatie voltijd/deeltijd/duaal Hogeschool van Amsterdam

Adviesrapport accreditatie. hbo bacheloropleiding Communicatie voltijd/deeltijd/duaal Hogeschool van Amsterdam Adviesrapport accreditatie hbo bacheloropleiding Communicatie voltijd/deeltijd/duaal Hogeschool van Amsterdam Scheveningseweg 46 2517 KV Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl E

Nadere informatie

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Hogere Juridische Opleiding voltijd/deeltijd. Saxion Hogeschool Enschede

Adviesrapport accreditatie. hbo-bacheloropleiding Hogere Juridische Opleiding voltijd/deeltijd. Saxion Hogeschool Enschede Adviesrapport accreditatie hbo-bacheloropleiding Hogere Juridische Opleiding voltijd/deeltijd Saxion Hogeschool Enschede Lange Voorhout 14 2514 ED Den Haag T (070) 30 66 800 F (070) 30 66 870 I www.hobeon.nl

Nadere informatie

Fontys Hogescholen. HBO-Bachelor Sociaal Pedagogische Hulpverlening

Fontys Hogescholen. HBO-Bachelor Sociaal Pedagogische Hulpverlening Fontys Hogescholen HBO-Bachelor Sociaal Pedagogische Hulpverlening Netherlands Quality Agency (NQA) Utrecht, juli 2010 2/61 NQA Fontys Hogescholen: audit bestaande hbo-bachelor Sociaal Pedagogische Hulpverlening

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

De Haagse Hogeschool. Hogeschool Rotterdam. HBO-Nederland

De Haagse Hogeschool. Hogeschool Rotterdam. HBO-Nederland HBO-Nederland De Haagse Rotterdam Utrecht INHOLLAND van Amsterdam Leiden aantal respondenten 195507 10139 14384 13180 9102 17584 4193 Je studie in het algemeen 3,88 3,83 3,81 3,79 3,70 3,83 3,98 De inhoud

Nadere informatie

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatica voltijd. Saxion Hogescholen

Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatica voltijd. Saxion Hogescholen Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatica voltijd Saxion Hogescholen Adviesrapport Accreditatie HBO bachelor opleiding Informatica voltijd CROHO nr.34479 Saxion Hogescholen Hobéon Certificering

Nadere informatie

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. HBO-Bachelor Bedrijfskundige Informatica

Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. HBO-Bachelor Bedrijfskundige Informatica Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO-Bachelor Bedrijfskundige Informatica Netherlands Quality Agency (NQA) Juni 2010 2/65 NQA HAN: audit bestaande hbo-bacheloropleiding Bedrijfskundige Informatica Managementsamenvatting

Nadere informatie

Hogeschool INHOLLAND, School of Agriculture and Technology

Hogeschool INHOLLAND, School of Agriculture and Technology Hogeschool INHOLLAND, School of Agriculture and Technology Opleiding: Luchtvaarttechnologie, bachelor Variant: voltijd Visitatiedata: 5 en 6 april 2005 NQA (Netherlands Quality Agency) Utrecht, augustus

Nadere informatie

ICLON Powerpoint sjabloon

ICLON Powerpoint sjabloon ICLON Powerpoint sjabloon Een voorbeeld van een ICLON presentatie Piet Presentator & Co Copresentator (ICLON) Coby Collega (Leiden University) Max Medewerker (Instituut voor Cooperatie) [Congresnaam, Plaats,

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie