Speech Prof.dr. L.H. Hoogduin: Financiële stabiliteit en onroerend goed

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Speech Prof.dr. L.H. Hoogduin: Financiële stabiliteit en onroerend goed"

Transcriptie

1 Speech Prof.dr. L.H. Hoogduin: Financiële stabiliteit en onroerend goed 75-jarig jubileum van de Raad voor Onroerende Zaken, Wassenaar 21 april Inleiding Laat mij u allereerst feliciteren met het 75-jarig jubileum van de Raad voor Onroerende Zaken. Vijfenzeventig jaar is een lange tijd voor een mens, maar niet per se voor een gebouw. U hoeft alleen maar om u heen te kijken om daarvan het bewijs te zien. Dit prachtige kasteel staat hier al sinds eind 19 e eeuw en zal hier waarschijnlijk nog lang blijven staan. Onroerend goed is van alle tijden en van groot belang; economisch maar ook historisch. De ROZ is de bundeling van deze belangen en ik verwacht daarom dat ook de ROZ nog lang blijft bestaan en nog vele jubilea zal beleven. Het economische belang van de bedrijfstak onroerend goed is aanzienlijk. Dit past binnen het beeld van de verdienstelijking van onze economie: in Nederland wordt verreweg het grootse deel verdiend in de dienstensector.1 Onroerend goed neemt daarvan ruim tien procent voor zijn rekening; wat neerkomt op rond de zeven procent van het BBP, gemiddeld over de laatste twee decennia.2 Als ik ook de bouwnijverheid meetel, komt daar nog vijf procent van het BBP bij. Ondanks de lange levensduur en robuuste constructie van gebouwen, vormt onroerend goed helaas soms ook een risico voor de economische en de financiële stabiliteit. De economische ontwikkelingen in Ierland in de afgelopen tien jaar laten dit goed zien. Voor de crisis heeft onroerend goed jarenlang de Ierse economie aangejaagd. De sterk stijgende waarde van eerste en tweede woningen werd verzilverd via enthousiast verstrekte hypotheken wat weer leidde tot extra consumptie door huishoudens. Er werd volop gebouwd, wat positief uitpakte voor de werkgelegenheid. Iedereen profiteerde hiervan. Banken, bouwers en makelaars, allemaal zagen ze 1 De bedrijfstakken 5000 en hoger vormen gemiddeld sinds 2000 ongeveer 66% van het BBP (bron: CBS). 2 Het betreft hier de bedrijfstak Verhuur van en handel in onroerend goed (bestaande uit Projectontwikkeling en handel, Verhuur, en Bemiddeling en beheer). 1

2 hun business groeien. Maar een deel van de prijsstijgingen was alleen gebaseerd op de verwachting van verdere prijsstijgingen. In 2007 spatte de Ierse onroerend goed-zeepbel uit elkaar. Woningprijzen daalden sindsdien met meer dan 38%. Ook het aantal woningverkopen stortte in. Meer dan de helft van de Ierse bouwvakkers verloor hierdoor zijn baan. Maar ook makelaars, hypotheekadviseurs en projectontwikkelaars zagen hun activiteiten instorten. Dit alles luidde een zware economische recessie in. En daar bleef het niet bij. Ook een bankencrisis bleef Ierland niet bespaard. Leningen aan de bouwsector en leningen met onroerend goed als onderpand leidden tot enorme verliezen bij banken. Om een abrupte stopzetting van bancaire diensten zoals overschrijvingen, leningen of zelfs het verstrekken van contant geld te voorkomen, heeft de Ierse overheid al miljarden euro s aan steun moeten verlenen. De verliezen zijn nu zo groot dat de Ierse overheid op haar beurt steun nodig heeft van andere EU-landen. Het voorbeeld van Ierland laat zien dat er een sterke relatie bestaat tussen enerzijds onroerend goed en anderzijds economische en financiële stabiliteit. Dit geldt zowel voor de woningmarkt als voor de commercieel onroerend goedmarkt. In het vervolg van mijn speech zal ik dieper op deze relatie ingaan, waarbij ik zal focussen op de woningmarkt. Vervolgens zal ik enkele aandachtspunten schetsen voor de Nederlandse woningmarkt. Dit zijn de relatief hoge leningen bij nieuwe hypotheken en de verstorende werking van de hypotheekrenteaftrek. 2. Het belang van financiële stabiliteit Financiële stabiliteit is van groot belang voor onze welvaart. Met financiële stabiliteit bedoel ik een situatie waarin banken, verzekeraars en pensioenfondsen in staat zijn om spaargeld en investeringen efficiënt bij elkaar te brengen, én voldoende buffers hebben om schokken op te vangen.3 De huidige crisis heeft ook voor Nederland laten zien dat dit geen vanzelfsprekendheid is. De overheid heeft ruim tachtig miljard euro aan steun moeten verlenen aan banken en verzekeraars om de stabiliteit te beschermen. Eén van de belangrijkste lessen die we van deze crisis hebben geleerd, is dat er risico s zijn die we met alleen toezicht op individuele banken en verzekeraars over het hoofd zien. Hierbij moet u bijvoorbeeld denken aan de steeds grotere internationale verwevenheid van financiële instellingen en markten, waardoor problemen op de Amerikaanse huizenmarkt razendsnel konden uitgroeien tot een wereldwijd probleem. Ook de intransparantie van sommige financiële markten vormt zo n 3 De Haas, De Vor, Financiële stabiliteit: de rol van DNB (2002). 2

3 risico. Na de val van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers wisten banken niet wie hierdoor geraakt zou worden en viel het vertrouwen tussen banken volledig weg. Juist dit soort risico s, die boven een individuele instelling uitstijgen, vormen vaak een bedreiging voor de financiële stabiliteit en moeten worden aangepakt. Het signaleren en aanpakken van deze risico s gebeurt zowel binnen de Nederlandsche Bank als op Europees niveau binnen de European Systemic Risk Board. Hierbij zal de aandacht in belangrijke mate uitgaan naar onroerend goedmarkten, omdat onroerend goedmarkten een grote invloed hebben op de financiële stabiliteit. Ik zal dat in het vervolg nader toelichten. 3. Onroerend goedmarkten en financiële stabiliteit Onderzoek naar eerdere crises laat zien dat de Ierse casus geen uitzondering, maar eerder regel is. Zo blijkt uit een uitgebreide studie van Reinhart en Rogoff dat huizenprijzen voorafgaand aan een financiële crisis vaak fors stijgen, om vervolgens sterk te dalen.4 In de ergste vijf bankencrises van de laatste 30 jaar5 daalden de huizenprijzen gemiddeld met 25 procent. Sterke prijsbewegingen van onroerend goed lagen bijvoorbeeld ten grondslag aan de financiële crises begin jaren negentig in Finland en Zweden. Door deregulering in de bankensector nam de kredietverlening in deze landen aanvankelijk fors toe.6 Vooral de vastgoedsector kreeg te maken met een aanzienlijke kredietexpansie waardoor vastgoedprijzen stegen. Er ontstond een zeepbel. Begin jaren negentig knapte de zeepbel als gevolg van een mondiale groeivertraging, een stijgende rente en oplopende leegstand. Door het knappen van de zeepbel moesten banken en andere financiers forse verliezen incasseren en ontstond een bankencrisis. Uiteindelijk hebben de autoriteiten in Finland en Zweden rigoureus ingegrepen in de bankensector met hoge kosten voor de belastingbetaler als gevolg.7 Een onroerend goed-zeepbel speelde ook een belangrijke rol in de lost decade van de jaren negentig in Japan.8 Ook hier werden vastgoedprijzen opgedreven door buitensporige kredietgroei en onderschatting van de risico s die hiermee gepaard gingen. Op het hoogtepunt van de vastgoedzeepbel was de grond onder het Imperial Palace in Tokio zelfs meer waard dan de hele 4 Reinhart, C. and K. Rogoff (2008). This time is different: A panoramic view of eight centuries of financial crises, American Economic Review Papers and Proceedings, 98, Spanje (1977), Noorwegen (1987), Finland (1991), Zweden (1991) en Japan (1992). 6 In Zweden nam de kredietverlening toe van 43% bbp in 1986 tot 68% bbp in Over de hele crisisperiode stelde Zweden ongeveer 4,2% van het bbp en Finland 11% van het bbp beschikbaar om de sector weer op orde te krijgen. Bron: Miljoenennota 2009, hoofdstuk 3, Crisis, what crisis?, pagina Ook een bubbel in de aandelenmarkt speelde een belangrijke rol in de crisis in Japan. 3

4 staat Californië. Om de zeepbel tegen te gaan werd de rente verhoogd. Hierop zakten beurs- en grondprijzen in elkaar en kwamen veel Japanse banken in de problemen. Ook de huidige wereldwijde financiële crisis begon met een zeepbel in de Amerikaanse huizenmarkt. Het staat dus buiten kijf dat onroerend goedmarkten belangrijk zijn voor de financiële stabiliteit. Dit roept de vraag op waarom onroerend goed zo belangrijk is voor de financiële stabiliteit. Dit belang wordt veroorzaakt door de omvang van onroerend goedmarkten in combinatie met een hoge mate van schuldfinanciering en het gebruik van onroerend goed als onderpand. Allereerst is een groot deel van ons vermogen in stenen vastgelegd. Zo hebben in Nederland bijna zes op de tien huishoudens een eigen woning. In totaal is de waarde van deze woningen ruim 1400 miljard euro.9 Dat is bijna 1,5 keer de waarde van alle Nederlandse pensioenbesparingen. Ook voor bedrijven is onroerendgoed een belangrijk deel van hun vermogen. Door de grote omvang van onroerend goed-bezittingen heeft zelfs een kleine waardedaling van onroerend goed, grote gevolgen voor de vermogens van Nederlandse huishoudens en bedrijven. Zo daalde de gemiddelde woningwaarde tussen begin 2009 en begin 2010 met circa 7%. Het bruto vermogen van huishoudens daalde daardoor in een jaar tijd gemiddeld met ongeveer 10 duizend euro.10 Tegenover het vermogen dat is belegd in stenen staat ook een forse schuld. In totaal zijn de hypotheekverplichtingen van Nederlandse huishoudens bijna 650 miljard euro. Dat is meer dan 110% van ons bruto binnenlands product. Ook bij de financiering van kantoren en bedrijfspanden wordt gebruik gemaakt van vreemd vermogen. Bovendien is bij de financiering van onroerend goed de lening vaak erg hoog ten opzichte van het vastgoed dat als onderpand is ingebracht. Bij de aankoop van woningen is de hypotheek soms zelfs hoger dan de aankoopwaarde van de woning. Doordat het vastgoedobject zelf als onderpand dient voor de verkregen lening ontstaat een vliegwieleffect. Als de waarde van het onderpand stijgt, kan de kredietnemer bij de bank vaak extra krediet opnemen. Dit hebben we bijvoorbeeld gezien in Nederland in de jaren negentig toen de waarde van koopwoningen snel steeg. Op basis daarvan konden huizenbezitters extra hypotheek opnemen als aanvulling op het inkomen, het zogenoemde consumeren van de 9 Waarde per 2009, inclusief de grondwaarde, bron: CBS. 10 Volgens cijfers van het CBS daalde de gemiddelde waarde van een woning van begin 2009 tot begin Circa zes op de 10 huishoudens heeft een eigen woning. 4

5 overwaarde. Hierdoor namen consumptie en investeringen toe en kreeg de economie een extra stimulans. Bij tegenwind op de huizenmarkt werkt dit vliegwieleffect in de omgekeerde richting. Consumenten worden voorzichtiger, wat de economie afremt. Bij dalende huizenprijzen trappen banken op de rem en beperken de hypotheekverstrekking. Dit kan vervolgens de huizenmarkt verder onder druk zetten. De enorme waarde van onroerend goed en de bijbehorende schulden, in combinatie met het vliegwieleffect, maakt banken gevoelig voor schokken op die markten. Door de grote omvang van vastgoedmarkten in combinatie met het feit dat die overwegend met vreemd vermogen gefinancierd zijn, bestaat een groot deel van de bankbalans uit onroerend goed-financieringen11. Dit maakt banken kwetsbaar, zeker als een waardedaling in onroerend goedmarkten gepaard gaat met wanbetalingen op hypothecair krediet. Bovendien blijkt het vastgoed dat als onderpand dient in een neergaande markt niet altijd even liquide te zijn. Banken moeten dan ook voldoende buffers hebben om eventuele verliezen op hun hypotheek- en commercieel vastgoedportefeuilles zonder problemen te kunnen opvangen. Dit was altijd al zo, maar door de recente crisis zijn we ons ervan bewust dat die buffers niet in alle scenario s groot genoeg waren. Ook heeft de crisis ons geleerd dat buffers er niet alleen zijn voor risico s op de balans van individuele banken, maar ook voor risico s voor de financiële stabiliteit. Zoals bijvoorbeeld risico s die voortkomen uit onroerend goedmarkten. 4. Nederlandse onroerend goedmarkten Als ik kijk naar de ontwikkeling op de Nederlandse woning- en hypotheekmarkt in de afgelopen 20 jaar, zie ik vooral een enorme toename van de Nederlandse hypotheekverplichtingen. In 1990 bedroegen de hypotheekverplichtingen nog ongeveer 35 procent van het bbp. Zoals ik eerder al zei, is dit sindsdien opgelopen tot meer dan 110 procent van het bbp. Hierdoor is het belang van de hypotheekportefeuille van banken ook sterk toegenomen. Betalingsproblemen op hypotheken hebben nu veel grotere gevolgen voor banken dan twintig jaar geleden. Deze betalingsproblemen kunnen bovendien makkelijker ontstaan, doordat woningen relatief duurder geworden zijn. De verhouding tussen de gemiddelde prijs van een woning en het inkomen is in de afgelopen twintig jaar bijna verdubbeld. Daardoor zijn huishoudens gevoeliger voor renteschokken. 11 In Nederland circa 40%. 5

6 Daarnaast zijn de risico s voor banken toegenomen doordat zij op nieuwe hypotheken hogere leningen zijn gaan verstrekken ten opzichte van de waarde van de woning. Hoewel met de beschikbare cijfers van het Kadaster alleen een ruwe schatting van deze verhouding kan worden gemaakt, is de trend in de afgelopen tien jaar onmiskenbaar. De verhouding liep op van gemiddeld ruim 100 procent in 2000 tot ruim 120 procent nu. Een hogere hypotheek dan de waarde van de woning betekent dat een bank bij gedwongen verkoop van de woning niet direct de hele lening terugkrijgt. Nederland steekt hier bovendien met kop en schouders boven de rest van de wereld uit. In veel andere landen ligt het maximum namelijk veel lager, zo rond 80 procent. Het is bovendien de vraag of de woningkoper zich voldoende realiseert wat een tophypotheek betekent, zeker als daar niet of nauwelijks op wordt afgelost. Een hoge hypotheeklening ten opzichte van de waarde van de woning maakt de koper kwetsbaar voor een daling van de woningprijzen. Dit geldt met name voor starters, die over het algemeen weinig buffers hebben. Een jong stel dat op de top van de markt voor twee ton een woning heeft gekocht, zou nu bij verkoop een schuld van ruim dertigduizend euro overhouden. Het is daarom niet verwonderlijk dat DNB in 2000 al heeft gepleit voor een beperking van de maximale hypotheek ten opzichte van de waarde van de woning. Onder andere de AFM heeft zich hier recentelijk ook sterk voor gemaakt. Het is verstandig dat banken nu hebben besloten om nieuwe hypotheekleningen te maximeren op 104 procent van de woningwaarde voor nieuwbouw en op 110% voor bestaande woningen. De tendens tot steeds hogere tophypotheken wordt hiermee gekeerd. In het algemeen steun ik de richting die met de nieuwe Gedragscode Hypothecaire Financiering is ingeslagen. Ook de hypotheekrenteaftrek verdient vanuit het oogpunt van financiële stabiliteit onze aandacht. De hypotheekrenteaftrek verlaagt de netto rentekosten. Rekening houdend met inflatie kunnen de netto rentekosten zelfs negatief worden. Dit verhoogt de leencapaciteit van huishoudens. Het doel van de hypotheekrenteaftrek is het bevorderen van het eigenwoningbezit. Maar dit doel wordt niet bereikt, omdat de extra leencapaciteit vrijwel volledig doorwerkt in hogere prijzen. Dit komt doordat de woningbouw in Nederland vrijwel niet reageert op prijsontwikkelingen en de totale woningmarkt in Nederland structureel krap is. Naast het prijsopdrijvende effect gaat er van de hypotheekrenteaftrek ook een prikkel uit om een hoge hypotheekschuld aan te gaan. De renteaftrek maakt een hoge schuld aantrekkelijk, omdat dit leidt tot een groot belastingvoordeel. De opkomst van hypotheekvormen waarbij over de hele 6

7 looptijd van de lening van de maximale renteaftrek gebruik kan worden gemaakt, heeft dit verder in de hand gewerkt. In nominale termen heeft dit het potentiële belastingvoordeel ongeveer verdubbeld. Bezien vanuit het perspectief van financiele stabiliteit is er dus reden om zowel de relatief hoge hypotheekverstrekking als de hypotheekrenteaftrek te beperken. Bij zo n beperking moeten we natuurlijk wel oog hebben voor de gevolgen voor de woningmarkt. En ook voor de bredere gevolgen, bijvoorbeeld voor de inkomensverdeling in het geval van een beperking van de hypotheekrenteaftrek. De beperkingen zouden onderdeel moeten zijn van een groter hervormingspakket voor de woningmarkt, waarin zowel de koop- als de huurmarkt wordt betrokken. De beperkingen moeten ook geleidelijk worden ingevoerd, zodat ze niet leiden tot grote schokken op de woningmarkt. Bij de timing van dergelijke ingrepen, moeten we natuurlijk ook de actuele situatie op de woningmarkt niet uit het oog verliezen. Het is nu niet het juiste moment om ingrijpende maatregelen voor de woningmarkt te nemen. Dit zou bij voorkeur moeten gebeuren tijdens een hoogconjunctuur en bij stijgende woningprijzen. Het is aan de andere kant ook niet verantwoord om de maatregelen eindeloos voor ons uit te schuiven. Daarom zou alvast kunnen worden aangekondigd dat deze maatregelen over een aantal jaren geleidelijk genomen zullen worden. Burgers krijgen zo de tijd om hier rekening mee te houden en zich aan te passen. Zelfs bij een vroegtijdige aankondiging van een geleidelijke invoering van maatregelen, zullen er overigens onmiddellijk enige negatieve prijseffecten optreden. Dit is echter onvermijdelijk als je negatieve verstoringen wilt opheffen. 5. Tot slot De geschiedenis heeft geleerd dat zeepbellen op onroerendgoedmarkten een bedreiging voor de financiële stabiliteit vormen. Hoewel dit in Nederland vooralsnog niet aan de orde is, neemt dit niet weg dat de woningmarkt ook in Nederland een risico kan vormen voor de financiële stabiliteit. Het is in ons aller belang om dit risico te beperken. Mogelijk brengt dit op korte termijn kosten met zich mee, maar de kosten van een financiële crisis zijn vele malen groter. De afgelopen twee jaren was het voor de bouw en voor de onroerend goed sectoren geen pretje. Zoals u allen weet en ervaart zit u in een cyclisch gevoelige bedrijfstak. De zeer diepe economische crisis is dan ook hard aangekomen. De laatste tijd blijkt gelukkig dat de 7

8 vooruitzichten weer verbeteren. We zien ook in enquêtes dat bouwondernemers weer wat optimistischer beginnen te worden. Voor een bedrijfstak die voor veel werkgelegenheid zorgt en aanzienlijk bijdraagt aan de welvaart is dat goed nieuws, niet alleen voor u, maar voor de gehele economie. Ik dank u voor uw aandacht. 8

Kentering op de Europese woningmarkten

Kentering op de Europese woningmarkten Na een hausse die twaalf jaar duurde, is nu in de meeste Europese landen waaronder Nederland een afvlakking van de huizenprijsstijging te zien. In enkele landen dalen de prijzen zelfs. Een belangrijke

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 32 847 Integrale visie op de woningmarkt Nr. 118 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013 Oktober 2012 Nieuws hypotheekrenteaftrek Zoals het er nu voorstaat zal er vanaf 2013 alleen aftrek worden genoten voor hypotheekrente bij minimaal een annuïtaire aflossing. Op dit moment mag je nog de

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Turfmarkt

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM Data & Research 15 januari 2015 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het vierde kwartaal van 2014 nog steeds een opwaartse

Nadere informatie

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt Alex van de Minne alexvandeminne@gmail.com Real Capital Analytics Amsterdam Business School Finance Group, Faculty of Economics and Business May, 2015 Amsterdam

Nadere informatie

Wat moeten we met de hypotheekrente-aftrek? Miljoenennota 2013

Wat moeten we met de hypotheekrente-aftrek? Miljoenennota 2013 Wat moeten we met de hypotheekrente-aftrek? - Een economisch perspectief - Miljoenennota 213 Scheveningen, 2 oktober 212 Prof. dr. Barbara Baarsma Vanaf 213: voor nieuwe hypotheken alleen recht op renteaftrek

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM Data & Research 9 oktober 2014 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het derde kwartaal van 2014 een zeer sterke opwaartse

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 29 507 Regels voor de financiële dienstverlening (Wet financiële dienstverlening) Nr. 35 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Consultatie nieuwe hypotheekrichtlijnen

Consultatie nieuwe hypotheekrichtlijnen Opgesteld door: Aangeboden door: Consultatie nieuwe hypotheekrichtlijnen De AFM doet voorstellen voor nieuwe richtlijnen voor de verstrekking van hypotheken. Deze nieuwe richtlijnen moeten consumenten

Nadere informatie

Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning

Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning Regelingen en voorzieningen CODE 3.2.3.30 verwachte wijzigingen Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning bronnen Informatieblad Woningmarkt 18.9.2012 Vragen en antwoorden over

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen.

Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen. Hypotheekgids 2014 Inleiding Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen. De wijzigingen op het gebied van hypotheek en wonen zijn

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Commerciële vastgoedmarkt in zwaar weer

Commerciële vastgoedmarkt in zwaar weer Commerciële markt in zwaar weer Wereldwijd is dit jaar een omslag opgetreden op de markt voor commercieel. Het aantal transacties is sterk gekrompen en in veel landen zijn de prijzen gedaald, in de meeste

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 545 Wet- en regelgeving financiële markten Nr. 28 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Opbouw nationaal vermogen stokt

Opbouw nationaal vermogen stokt 7 Opbouw nationaal vermogen stokt Ontwikkeling nationaal vermogen Het vermogen van huishoudens Het vermogen van de overheid Het vermogen van ondernemingen Conclusie Literatuur De Nederlandse economie 211

Nadere informatie

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse gezinnen bereikten vlak voor de crisis een naoorlogs dieptepunt. Na de crisis moeten huishoudens fors

Nadere informatie

Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst. Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort

Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst. Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort Woningmarktcijfers: huidige stand van zaken & blik op de toekomst Pieter van Santvoort, 15 april 2014 @pmjvansantvoort Onze diensten Van Santvoort Makelaars helpt al sinds 1976 bij transacties van: Bestaande

Nadere informatie

Hypotheekschuld in Nederland:

Hypotheekschuld in Nederland: Hypotheekschuld in Nederland: Loan to value / loan to income Ruimteconferentie, 21 mei 2013 Marcel van Wijk Vastgoed en Woningmarkt ac.vanwijk@cbs.nl Agenda Recente ontwikkelingen Onderzoeksopzet Hypotheekschuld

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM Data & Research 2 april 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding: beschrijving van de gebruikte betaalbaarheidsindicatoren en grafieken...

Nadere informatie

De gevolgen van de terugkeer van de annuïteitenhypotheek

De gevolgen van de terugkeer van de annuïteitenhypotheek De gevolgen van de terugkeer van de annuïteitenhypotheek Special Paul de Vries Hogere lasten en meer risico Vanaf 1 januari 2013 is de keuzevrijheid van hypotheekvormen voor mensen die gebruik willen maken

Nadere informatie

Hypothekenexpress. Hypothekenexpress. Overstappen van groei naar excellent beheer. Overstappen van groei naar excellent beheer. Hypothekencongres 2012

Hypothekenexpress. Hypothekenexpress. Overstappen van groei naar excellent beheer. Overstappen van groei naar excellent beheer. Hypothekencongres 2012 Den Haag, 3 oktober 2012 Hypothekenexpress Overstappen van groei naar excellent beheer Hypothekencongres 2012 IG&H Consulting IG&H Consulting & Interim, & Interim, Utrecht Utrecht 2012 2012 Den Haag, 3

Nadere informatie

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Stresstesting wordt door DNB al een aantal jaren gebruikt als instrument voor het financiële stabiliteitsbeleid en het prudentiële toezicht. Deze zomer is opnieuw

Nadere informatie

Feitenkaarten Financiering van de Nederlandse koopwoningmarkt

Feitenkaarten Financiering van de Nederlandse koopwoningmarkt Huishoudens Financiële instellingen Overheid Feitenkaarten Financiering koopwoningmarkt Voorwoord Waarom deze Feitenkaarten? De Vereniging Eigen Huis benaderde De Argumentenfabriek eind 11 om een feitelijke

Nadere informatie

Voorwoord. Nout Wellink President van de Nederlandsche Bank

Voorwoord. Nout Wellink President van de Nederlandsche Bank Voorwoord Sinds begin jaren negentig domineren koopwoningen de Nederlandse woningmarkt. Er worden stelselmatig meer koop- dan huurwoningen opgeleverd en het aantal koopwoningen is inmiddels groter dan

Nadere informatie

Effect op huizenprijzen van het maximeren van hypothecaire leningen op basis van taxatiewaarde en bruto inkomen

Effect op huizenprijzen van het maximeren van hypothecaire leningen op basis van taxatiewaarde en bruto inkomen CPB Notitie 4 mei 2011 Effect op huizenprijzen van het maximeren van hypothecaire leningen op basis van taxatiewaarde en bruto inkomen Op verzoek van het Ministerie van Financiën, Directie Algemene Financiële

Nadere informatie

Mede namens de minister van Wonen, Wijken en Integratie De minister van Financiën,

Mede namens de minister van Wonen, Wijken en Integratie De minister van Financiën, Directie Financiële Markten Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Datum Uw brief (Kenmerk) Ons kenmerk 24 mei 2007 FM 2007-00924 U Onderwerp Vragen van

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Belgische vastgoedfiscaliteit past niet in Europees keurslijf

Belgische vastgoedfiscaliteit past niet in Europees keurslijf Belgische vastgoedfiscaliteit past niet in Europees keurslijf In het kader van haar jaarlijkse groeistrategie heeft de Europese Commissie een aantal aanbevelingen geformuleerd over de vastgoedfiscaliteit

Nadere informatie

IG&H Hypotheekupdate Q2 2012

IG&H Hypotheekupdate Q2 2012 IG&H Consulting & Interim Make strategy work! Augustus 2012 IG&H Hypotheekupdate Q2 2012 Geachte relatie, Hierbij ontvangt u de IG&H Hypotheekupdate voor het 2 e kwartaal van 2012. Wij wensen u veel leesplezier

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Terugblik op 2015 Hypotheekmarkt trekt verder aan Doorstromers namen aanjaagrol woningmarkt over van starters Daling aandeel alleenstaanden

Terugblik op 2015 Hypotheekmarkt trekt verder aan Doorstromers namen aanjaagrol woningmarkt over van starters Daling aandeel alleenstaanden De Hypotheekshop houdt u graag op de hoogte van de ontwikkelingen in de hypotheekmarkt. In deze hypotheekmonitor informeren wij u over de ontwikkelingen in 2015 en kijken vooruit naar het komende jaar.

Nadere informatie

De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening

De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening Onderwerpen 28 april 2016 Nieuwe Steen 3 1625 HV HOORN 0229-234 334 info@bvw.nl www.bvw.nl Ouders kunnen kinderen helpen met de koopwoning

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Kenmerk 2015-0000605184 Uw kenmerk Datum 26 oktober 2015 Betreft Leennormen 2016: Wijziging van de

Nadere informatie

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07 Visiedocument Neutralis 1 Inhoudsopgave: 1. Doel Visiedocument.... 3 2. Ontwikkelingen in de wereldeconomie... 4 3. Ontwikkelingen in de Nederlandse economie. 6 4. Ontwikkelingen binnen de financiële branche

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Onderzoek verkiezingsthema Woningmarkt

Onderzoek verkiezingsthema Woningmarkt Onderzoek verkiezingsthema Woningmarkt Over het onderzoek Aan het onderzoek deden 27.953 leden van het EenVandaag Opiniepanel mee. Het onderzoek vond plaats van 22 tot en met 28 augustus 2012. Over het

Nadere informatie

argumenten voor Nederland om de woningmarkt te hervormen met Bouwsparen de route naar een duurzame woningmarkt

argumenten voor Nederland om de woningmarkt te hervormen met Bouwsparen de route naar een duurzame woningmarkt 10 argumenten voor Nederland om de woningmarkt te hervormen met Bouwsparen de route naar een duurzame woningmarkt Woningmarkt heeft behoefte aan hervorming De fiscale hypotheekrenteaftrek is de afgelopen

Nadere informatie

Benodigde hypotheek 200.000 Hypotheekrente 5% WOZ-waarde 200.000

Benodigde hypotheek 200.000 Hypotheekrente 5% WOZ-waarde 200.000 Inleiding De inkt van het Kunduzakkoord is nog niet opgedroogd en de gevolgen worden al merkbaar. In slechts twee dagen tijd werd er een akkoord bereikt waar heel summier ook iets in stond over de woningmarkt.

Nadere informatie

Noordervliet: Deze resultaten tonen dat de woningbezitter zich heel goed bewust is van de huidige situatie op de woningmarkt. Dat vooral starters zich

Noordervliet: Deze resultaten tonen dat de woningbezitter zich heel goed bewust is van de huidige situatie op de woningmarkt. Dat vooral starters zich Het vertrouwen in de woningmarkt is in het derde kwartaal gestegen naar 94 punten. Dit is de eerste stijging sinds het derde kwartaal van 2011. Zeven op de tien koopwoningbezitters denkt dat zijn huis

Nadere informatie

Hypotheek in barre tijden

Hypotheek in barre tijden Regelingen en voorzieningen CODE 4.2.2.52 Hypotheek in barre tijden bronnen www.veh.nl, persbericht d.d. 3.11.2012 Geldgids juni 2012 N.B. Sinds de publicatie van onderstaand artikel is er voor huiseigenaren

Nadere informatie

Overwegingen bij de voorgenomen normen voor hypothecaire kredietverlening

Overwegingen bij de voorgenomen normen voor hypothecaire kredietverlening De Nederlandsche Bank Analyse DNB Overwegingen bij de voorgenomen normen voor hypothecaire kredietverlening Samenvating Het effect van de voorgestelde aanpassing van de Gedragscode Hypothecaire Financiering

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

5.1 Het speelkwartier

5.1 Het speelkwartier 5.1 Het speelkwartier Economie gaat over het maken van keuzes. Iedereen maakt in het leven constant keuzes. Deze keuzes hebben economische gevolgen: Welke studie ga je volgen? Wanneer ga je op jezelf wonen?

Nadere informatie

Kopers komen te kort. Colloquium Expertisecentrum Woningwaarde 17 februari 2016. Naar een evenwichtige toepassing van de LTV-normen

Kopers komen te kort. Colloquium Expertisecentrum Woningwaarde 17 februari 2016. Naar een evenwichtige toepassing van de LTV-normen Colloquium Expertisecentrum Woningwaarde 17 februari 2016 Kopers komen te kort Naar een evenwichtige toepassing van de LTV-normen Auteurs: Peter Boelhouwer; TU-Delft Karel Schiffer; zelfstandig adviseur

Nadere informatie

Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013?

Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013? Hoe zit het met op 31-12-2012 al bestaande hypotheken vanaf 1-1-2013? Voor alle op 31 december 2012 bestaande hypotheken blijven de oude hypotheekregels van kracht. Oversluiten van een bestaande schuld

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

Vooral boven water huishouden lost extra af

Vooral boven water huishouden lost extra af Juli 2015 naar recordhoogte 96 punten Vooral boven water huishouden lost extra af De staat op zijn hoogste stand ooit. In het tweede kwartaal van 2015 steeg de barometer met maar liefst 5 punten van 91

Nadere informatie

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 De Hypotheek Index geeft ieder kwartaal inzicht in het consumentengedrag op het gebied van hypotheken. De kerncijfers zijn afkomstig van De Hypotheker die met ruim 10 procent

Nadere informatie

igg bouweconomie marktanalyse

igg bouweconomie marktanalyse igg bouweconomie marktanalyse indices en prognoses kwartaalbericht, - Het herstel van de bouwmarkt krijgt steeds duidelijker vormen. Na een periode van circa zeven jaar waarin de prijzen eigenlijk continu

Nadere informatie

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Persbericht PB14 037 02 06 2014 16.00 uur CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Koopkracht van werknemers in gezondheids- en welzijnszorg steeg in 2008-2012 elk jaar Zelfstandigen en pensioenontvangers

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 en 7.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 en 7. Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 en 7. Door de dalende woningprijzen groeit het aantal huizen dat onder water staat. Onder water staan betekent dat de waarde van de woning lager is

Nadere informatie

Datum 25 mei 2012 Betreft Visie toekomstbestendigheid hypotheekrenteaftrek (reactie motie Kuiper c.s.)

Datum 25 mei 2012 Betreft Visie toekomstbestendigheid hypotheekrenteaftrek (reactie motie Kuiper c.s.) > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA DEN HAAG Datum 25 mei 2012 Betreft Visie toekomstbestendigheid hypotheekrenteaftrek

Nadere informatie

Overwaarde en koerswinsten waren jarenlang bron voor extra consumptie door huishoudens

Overwaarde en koerswinsten waren jarenlang bron voor extra consumptie door huishoudens Overwaarde en koerswinsten waren jarenlang bron voor extra consumptie door huishoudens Melanie Koymans en Jan Ramaker Voor 2 besteedden huishoudens jaarlijks maar een deel van hun inkomen. Wat overbleef,

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

Kredietcrisis: oorzaken en gevolgen G.M.M. Gelauff

Kredietcrisis: oorzaken en gevolgen G.M.M. Gelauff : oorzaken en gevolgen G.M.M. Gelauff Opzet 1. Achtergronden financiële crisis 2. Gevolgen voor de economie 3. Maatregelen overheden 4. Gevolgen voor burgers 5. Kijk op de wereld 1. Achtergronden financiële

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen

Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen Voorbeeldcasussen workshop DELFI-tool t.b.v. de LWEO Conferentie 2016. Auteurs: Íde Kearney en Robert Vermeulen De voorbeelden in de casussen zijn verzonnen door de auteurs en komen niet noodzakelijkerwijs

Nadere informatie

De huizenmarkt in beweging: stappenplan huis kopen in 2015

De huizenmarkt in beweging: stappenplan huis kopen in 2015 De huizenmarkt in beweging: stappenplan huis kopen in 2015 De huizenmarkt en de nieuwste ontwikkelingen worden door veel makelaars nauwlettend in de gaten gehouden. Alhoewel het herstel van de markt nog

Nadere informatie

Een huis met een restschuld, kunt u dit voorkomen? www.zichtadviseurs.nl/hypotheken

Een huis met een restschuld, kunt u dit voorkomen? www.zichtadviseurs.nl/hypotheken Een huis met een restschuld, kunt u dit voorkomen? www.zichtadviseurs.nl/hypotheken De huizenprijzen zijn in Nederland sinds 2008 flink gedaald. Dat is goed nieuws voor starters die een huis willen kopen.

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008 8 Financiële crisis r slaat gat in de beleggingen n van institutionele beleggers in 28 drs. J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 27 oktober 29 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Nota Kredietnormen. 1. Aanleiding. 2. De huidige kredietnormen

Nota Kredietnormen. 1. Aanleiding. 2. De huidige kredietnormen Nota Kredietnormen 1. Aanleiding Naar aanleiding van de FSC-bijeenkomst in november 2014 over de LTV heeft het Comité om verdere analyses gevraagd. Eén van de vraagstukken betreft de mogelijke beleidsmaatregelen

Nadere informatie

NBG Finance: Uw hypotheek in 2012

NBG Finance: Uw hypotheek in 2012 NBG Finance: Uw hypotheek in 2012 NBG Finance blikt vooruit op de belangrijkste hypotheekontwikkelingen van het nieuwe jaar. In dit dossier leest u meer over de wijzigingen in de NHG-hypotheek, de hypotheektrend

Nadere informatie

Verlaging overdrachtsbelasting heeft positief effect

Verlaging overdrachtsbelasting heeft positief effect Verlaging overdrachtsbelasting heeft positief effect Door laag consumentenvertrouwen en schuldencrisis zijn kopers nog altijd schuw Aantal transacties stijgt in het derde kwartaal met 4% Banken moeten

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Hypotheek op de toekomst Speech door Theodor Kockelkoren, bestuurslid AFM, op jaarlijkse SEH congres van 31 mei 2011.

Hypotheek op de toekomst Speech door Theodor Kockelkoren, bestuurslid AFM, op jaarlijkse SEH congres van 31 mei 2011. Hypotheek op de toekomst Speech door Theodor Kockelkoren, bestuurslid AFM, op jaarlijkse SEH congres van 31 mei 2011. Inleiding 1. Dames en heren, per 1 augustus wordt het nieuwe, aangescherpte toetsingskader

Nadere informatie

Marktevoluties van de hypothecaire markt in België

Marktevoluties van de hypothecaire markt in België Marktevoluties van de hypothecaire markt in België Where is the money? Ivo Van Bulck, Secretaris-generaal BVK 16 de Isolatiedag 29 september 2015 Agenda: 1. Febelfin en BVK in een notendop 2. Krediet aan

Nadere informatie

Woningmarkt blijft aantrekken in tweede kwartaal

Woningmarkt blijft aantrekken in tweede kwartaal STRIKT EMBARGO tot dinsdag 15 juli 2014 10.00 uur! PERSBERICHT Aan Van : de financieel-economische redacties en vakpers : de Nederlandse Vereniging van Makelaars o.g. en vastgoeddeskundigen Betreft : NVM

Nadere informatie

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem kopen+verkopen 52 eigen huis magazine september 2014 Scheiden wordt (te) duur voor huisbezitter Bij elkaar blijven voor de hypotheek Sinds de crisis op de woningmarkt, is scheiden toch al naar en duur

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Grip op uw Vermogen. Aflossen, waarom goed voor u?

Grip op uw Vermogen. Aflossen, waarom goed voor u? Aflossen, waarom goed voor u? Agenda 1. Even voorstellen 2. Aanleiding presentatie 3. Hypotheken: hoe zit het ook alweer? 4. Waarom aflossen? - Voor uzelf - Voor uw kinderen - Voor later 5. Hoe werkt aflossen?

Nadere informatie

[FA 01-26 stenen] huis & hypotheek. Help, mijn geld zit in de stenen!

[FA 01-26 stenen] huis & hypotheek. Help, mijn geld zit in de stenen! [FA 01-26 stenen] huis & hypotheek Help, mijn geld zit in de stenen! Als uw spaargeld vooral in de stenen van uw huis zit, is het niet altijd even gemakkelijk om het er weer uit te halen. Maar met wat

Nadere informatie

Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag Datum 1/5 Geachte heer Dijsselbloem, Vereniging Eigen Huis dringt er bij het Kabinet op aan om snel stappen te zetten

Nadere informatie

Om de bijleenregeling uit te leggen worden de volgende termen gebruikt:

Om de bijleenregeling uit te leggen worden de volgende termen gebruikt: De bijleenregeling: Deze regeling is in werking getreden per 1 januari 2004. Door deze regeling wordt het voor huiseigenaren ongunstig om de overwaarde te gaan gebruiken voor andere zaken dan de financiering

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

Pillen, pleisters of een spuitje

Pillen, pleisters of een spuitje Pillen, pleisters of een spuitje Hoe maken we 18 Nederland gezond? Hoge toppen, diepe dalen: de Nederlandse economie is manischdepressief. Door problemen op de huizenmarkt, bij banken en pensioenfondsen.

Nadere informatie

SUB-PRIME HYPOTHEKEN IN NEDERLAND Onderzoek door mr P.G. Lijesen/NHP augustus 2008

SUB-PRIME HYPOTHEKEN IN NEDERLAND Onderzoek door mr P.G. Lijesen/NHP augustus 2008 SUB-PRIME HYPOTHEKEN IN NEDERLAND Onderzoek door mr P.G. Lijesen/NHP augustus 2008 Aanleiding Na afloop van iedere rente-vast-periode wordt hypotheekrente opnieuw voor een bepaalde periode vast gezet.

Nadere informatie

Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur

Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur Whitepaper voor hypotheekadviseurs die hun klanten op een verantwoorde manier willen blijven bedienen U biedt uw klanten graag een verantwoorde financieringsoplossing.

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt pagina 1 van 8 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Januari 2011 Inleiding Beste lezer, Voor

Nadere informatie

Prijzen dalen verder

Prijzen dalen verder Prijzen dalen verder Transactieprijzen dalen sneller In het tweede kwartaal van 212 zijn de transactieprijzen van bestaande koopwoningen verder gedaald. Op basis van de Prijsindex Bestaande Koopwoningen

Nadere informatie

De implosie van een woningmarkt Maartje Martens

De implosie van een woningmarkt Maartje Martens Gepubliceerd in Tijdschrift voor Volkshuisvesting 2009/6_pp 12-17 De implosie van een woningmarkt Maartje Martens In Nederland zijn woningprijzen in de afgelopen jaren veel minder sterk gedaald dan in

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 en 7.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 en 7. Opgave 5 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 6 en 7. Door de dalende woningprijzen groeit het aantal huizen dat onder water staat. Onder water staan betekent dat de waarde van de woning lager is

Nadere informatie

Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur

Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur Whitepaper voor hypotheekadviseurs die hun klanten op een verantwoorde manier willen blijven bedienen U biedt uw klanten graag een verantwoorde financieringsoplossing.

Nadere informatie

De dip duurt niet eeuwig

De dip duurt niet eeuwig De dip duurt niet eeuwig Remko Nods (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl De dip duurt niet eeuwig De Nederlandse bouw is in crisis door bezuinigingen van overheden en de problemen op de woningmarkt.

Nadere informatie

Brochure Recreatiewoning

Brochure Recreatiewoning Brochure Recreatiewoning 1. Algemeen 2. 2. De Markt 2. 3. Hoofdverblijf 2. 4. Financiering van de recreatiewoning 3. 5. Aankoop van de recreatiewoning 4. 6. Financieren via uw woonhuis 4. 7. Hypotheekrenteaftrek

Nadere informatie