BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa LEIDRAAD CARDIOLOGIE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x 150 1-1 03-09-2010 16:33 Pa LEIDRAAD CARDIOLOGIE"

Transcriptie

1 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa

2 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa

3 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa LEIDRAAD CARDIOLOGIE Dr. Hans A. Bosker cardioloog Ziekenhuis Rijnstate Arnhem Dr. Paul R.M. van Dijkman cardioloog Ziekenhuis Bronovo Den Haag

4 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Bohn Stafleu van Loghum, 2010 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën of opnamen, hetzij op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912 j o het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden. Voo Voo Alge 1 Le be 1.1 Samensteller(s) en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een betrouwbare uitga ve te verzorgen. Niettemin kunnen zij geen aansprakelijkheid aanvaarden voor drukfouten en andere onjuistheden die eventueel in deze uitgave voorkomen. ISBN NUR Tweede druk, 2007 Derde druk, 2008 Vierde druk, 2010 Bohn Stafleu van Loghum Het Spoor 2 Postbus GA Houten

5 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Inhoud pgeorm etzij tgetikel j het n de echt deze swet uit- ruk- Voorwoord NVVC 10 Voorwoord auteurs 12 Algemene inleiding 13 1 Leidraad algemene diagnostiek/therapie bij cardiale ziekte beelden Cardiomyopathieën Aritmogene rechterventrikelcardiomyopathie (ARVC) Dilaterende cardiomyopathie (DCM) Hypertrofische cardiomyopathie (HCM) Restrictieve cardiomyopathie Non-compaction cardiomyopathie Coronairvaatlijden Acute coronaire syndromen 22 a. Instabiele angina pectoris 22 b. Acuut myocardinfarct (AMI) 25 c. Myocardcomplicaties van acuut myocardinfarct: 32 linkerventrikel vrije wandruptuur 32 papillairespierruptuur 33 ventrikelseptumruptuur Stabiele angina pectoris Preventie coronairvaatlijden Hartfalen Acuut hartfalen Chronisch hartfalen Hartklepaandoeningen Aortaklepinsufficiëntie (AI) Aortaklepstenose (AS) Mitralisklepinsufficiëntie (MI) 51 5

6 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Mitralisklepstenose (MS) Tricuspidalisklepinsufficiëntie Hartritmestoornissen Bradyaritmieën Erfelijke primaire elektrische hartziekten 60 a. Catecholaminegeïnduceerde polymorfe ventriculaire tachycardieën (CPVT) 60 b. Congenitaal lang QT-syndroom (LQTS) 61 c. Congenitaal kort QT-syndroom (SQTS) 63 d. Syndroom van Brugada Extrasystolie Pre-excitatiesyndroom Wolff-Parkinson-White (WPW) Tachyaritmieën Ontstekingen van het hart Endocarditis Myocarditis Pericarditis Vaatafwijkingen Aneurysma aortae Aortadissectie Overige aandoeningen Hypertensie 88 Hypertensieve crisis Longembolie Pulmonale hypertensie Reanimatie Shock Syncope/collaps Tamponnade Le Le Le 4.1 6

7 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa 2 Leidraad cardiale diagnostiek Coronairangiografie (CAG) Cardiale CT-scan Ecg-diagnostiek Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) Hartkatheterisatie Hemodynamische monitoring (swan-ganz) Inspanningsonderzoek Intra-arteriële bloeddrukmeting (arteriële lijn) Magnetic resonance imaging (MRI) Radionuclide myocardperfusiescintigrafie (SPECT) Transoesofageale echocardiografie (TEE) Transthoracale echocardiografie (TTE) Leidraad specifieke therapeutische ingrepen Bypasschirurgie (coronary artery bypass graft; CABG) Cardiale resynchronisatietherapie (CRT) Katheterablatie Elektrocardioversie (ECV) Intra-aortale ballonpomp (IABP) Inwendige cardioverterdefibrillator (ICD) Non-invasieve beademing Pacemakerimplantatie (tijdelijk, uitwendig) Pacemakerimplantatie (definitief, inwendig) Percutane coronaire interventie (PCI) Pericardpunctie/pericardiocentese Leidraad intraveneuze toediening medicatie Antiaritmica Adenosine (Adenocor ) Amiodaron (Cordarone ) Digoxine (Lanoxin ) Disopyramide (Ritmoforine ) 184 7

8 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Fenytoïne (Diphantoïne ) Flecaïnide (Tambocor ) Ibutilide (Corvert ) Lidocaïne Procaïnamide (Pronestyl ) Sotalol (Sotacor ) Verapamil (Isoptin ) Antitrombotica Glycoproteïne-IIb/IIIa-receptorantagonisten 191 a. Abciximab (Reopro )191 b. Eptifibatide (Integrilin ) 194 c. Tirofiban (Aggrastat ) Laagmoleculaire heparines 198 a. Dalteparine (Fragmin ) 199 b. Enoxaparine (Clexane ) 199 c. Nadroparine (Fraxiparine ) Ongefractioneerde heparine Factor-Xa remmer: Fondaparinux (Arixtra ) Bètablokkers Esmolol (Brevibloc ) Labetalol (Trandate ) Metoprolol (Selokeen ) Sotalol (Sotacor ) Calciumantagonisten Diltiazem (Tildiem ) Verapamil (Isoptin ) Diuretica Bumetanide (Burinex ) Furosemide (Lasix ) Inotropica Dobutamine (Dobutrex ) Dopamine Enoximon (Perfan ) Isoprenaline Noradrenaline (norepinefrine) Ov Tref 8

9 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa 4.7 Trombolytica Tenecteplase (Metalyse ) Vasodilatantia Nitroglycerine (Nitro Pohl ) Nitroprussidenatrium (Nipride ) Diversen Insuline (Actrapid ) Kaliumchloride (KCl) Methylergometrinemaleaat (Methergin ) Morfine Theofylline Overige Antistollingstherapie Endocarditisprofylaxe Perioperatief beleid bij cardiale patiënten Cardiale risicostratificatie voor cardiochirurgische ingrepen (EuroSCORE) Cardiale risicostratificatie voor niet-cardiale chirurgische ingrepen Klinische brief Handelingen te verrichten na overlijden patiënt 242 Trefwoordenregister 247 9

10 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Voorwoord NVVC Voor u ligt de nieuwe Leidraad Cardiologie van Paul van Dijkman en Hans Bosker. Na de meest recente update in 2008 heeft dit boekje dusdanig gretige aftrek gevonden dat nu alweer behoefte is ontstaan aan een herdruk. Daarmee is duidelijk dat het zakboek, en de elektronische versie, een vaste plaats heeft verworven in de klinische cardiologische praktijk. Voorwaar een fantastische prestatie en een felicitatie waard! De kracht van het boekje ligt in het bieden van leidraden in het denken rondom cardiologische ziektebeelden en aandoeningen in een handzaam formaat. In de nieuwe druk zijn de schrijvers een stapje verder gegaan in de beschrijving van een aantal onderwerpen (o.a. de klepaandoeningen), en hebben die in lijn gebracht met de nieuwste richtlijnen. Ongetwijfeld zal het daarmee in de komende jaren weer een steun zijn voor arts-assistenten, cardiologen en anderen die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met cardiale aandoeningen. Een aanrader! Dr. M.C.G. Daniëls, voorzitter NVVC Dr. T.A. Simmers, voorzitter Commissie Kwaliteit, NVVC Bij h gaan nieu ande en in herz We h zijn bijdr het u Hans Paul Arnh 10

11 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Voorwoord bij de vierde druk ans etiruk. aste een ken am de, en het ten, met Bij het maken van deze vierde editie van Leidraad cardiologie zijn we nagegaan op welke punten wijzigingen noodzakelijk waren naar aanleiding van nieuwe inzichten en welke onderwerpen nog ontbraken. Dit heeft onder andere geleid tot aanpassingen op het gebied van hartkleplijden (diagnostiek en indicaties voor chirurgische of percutane interventie) en tot het volledig herzien van de tekst inzake endocarditisprofylaxe. We hopen van harte dat deze geactualiseerde uitgave weer velen tot nut zal zijn bij de uitoefening van de dagelijkse cardiologische praktijk en dat het zal bijdragen tot het opstellen of bijstellen van lokale medische protocollen. Dat het uiteindelijk uw patiënten ten goede mag komen. Hans Bosker Paul van Dijkman Arnhem/Den Haag, april

12 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Daar van teria I K K K B A B C

13 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Algemene inleiding Daar waar mogelijk en bekend vanuit de diverse richtlijnen wordt het niveau van evidentie (bewijs) aangegeven volgens de algemeen geaccepteerde criteria ter bepaling hiervan. Voor alle duidelijkheid vermelden we deze criteria. Indicaties en bewijslast Indicaties Klasse I er is bewijs en/of algemene overeenstemming dat een gegeven procedure of behandeling (of risico stratificatie parameter) bruikbaar en effectief is Klasse II er is tegenstrijdig bewijs en/of uiteenlopende opinie omtrent de bruikbaarheid/effectiviteit van een procedure of behandeling (of risico stratificatie parameter) IIa bewijs en/of opinie is in het voordeel van de bruikbaarheid/ effectiviteit IIb bewijs en/of opinie is in het nadeel van de bruikbaarheid/ effectiviteit Klasse III er is bewijs en/of algemene overeenstemming dat een procedure of behandeling (of risico stratificatie parameter) niet bruikbaar en effectief is Bewijslast A data ontleend aan meerdere gerandomiseerde studies/trials of aan meta-analyse(s) B data ontleend aan één enkele gerandomiseerde studie/trial of aan niet-gerandomiseerde studies/trials C observationele data of consensus op basis van mening van expert(s) Tabel 1 13

14 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa 1.1. Oms Bijzo vent Sym no bu re Diag ec la go tr ec pl M ri Diag Majo fa ep er ge ge er ve 1.1

15 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa 1 Leidraad algemene diagnostiek/therapie bij cardiale ziektebeelden 1.1 CARDIOMYOPATHIEËN Aritmogene rechterventrikelcardiomyopathie (ARVC) Omschrijving Bijzondere vorm van cardiomyopathie met vervanging van normaal rechterventrikelmyocard door vet en fibrotisch weefsel. Symptomatologie non-sustained of sustained ventriculaire tachycardieën, veelal met linkerbundeltakblok (LBTB)-morfologie; soms ventrikelfibrillatie; rechterventrikelfalen (RV-falen). Diagnostiek ecg: (in)compleet rechterbundeltakblok (RBTB) met negatieve T in V 1 -V 3, laaggevolteerde fragmentaties ter hoogte van ST-junctie in V 1 en/of V 2 (egolven: slechts in 20% van de patiënten met ARVC zichtbaar), intraventriculaire geleidingsstoornis; echocardiogram: lokale of diffuse verwijding van de RV-wand met ter plaatse contractiestoornis; MRI: lokale aneurysmavorming RV-wand; eventueel weefselkarakterisering. Diagnosestelling ARVC Major criteria: familiaire aanleg bevestigd door obductie of anderszins; epsilongolf of QRS-breedte > 110 ms in V 1 - V 3 ; ernstige RV-dilatatie en systolische disfunctie zonder of met slechts geringe betrokkenheid van de LV; gelokaliseerde RV-aneurysmata (a- of dyskinetische gebieden); ernstige segmentele RV-dilatatie; vettige verbindweefseling van myocard (endomyocardiale biopsie). 15

16 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Minor criteria: familieanamnese van plotse hartdood (< 35 jaar); familieanamnese gebaseerd op klinisch diagnostische criteria; late potentialen (signal-averaged ecg); negatieve T-golven in V 2 en V 3 zonder RBTB bij personen > 12 jaar; tachycardie met LBTB-configuratie (sustained of non-sustained) op ecg, holter of gedurende inspanningstest; PCV s (> 1000 per 24 uur) tijdens holterregistratie; milde globale RV-disfunctie en/of RV-dilatatie bij behouden LV-functie; milde segmentele RV-dilatatie; regionale RV-hypokinesie. Diagnose ARVC wordt gebaseerd op: 2 major criteria, of 1 major en 2 minor criteria, of 4 minor criteria. Therapeutisch beleid antiaritmicum, eventueel op geleide van elektrofysiologisch onderzoek; RF-katheterablatie; inwendige cardioverterdefibrillator (ICD) met mogelijkheid van antitachycardie-pacing; pompfunctieondersteunende medicatie Dilaterende cardiomyopathie (DCM) Definitie Hartspieraandoening waarbij de systolische functie van de linkerventrikel gestoord is, gepaard gaande met dilatatie van de linkerventrikel. Diagnose echocardiografie: gedilateerde LV met slecht contractiepatroon; MRI (met contrast): late enhancement. Diagnostische criteria LVEF < 45% en/of fractionele verkorting < 25%; LV Oorz is no Gevo po m ar ge rit Ther oo sy ch pr ha 16

17 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa LVEDD > 117% van de voorspelde waarde. ecg, ie; ; hyikel Oorzaken ischemisch (na myocardinfarcering); non-ischemisch: myocarditis; metabole stoornis (vitamine B 1 -deficiëntie, enz.); intoxicaties (alcohol, thyreotoxicose, enz.); infiltratieve ziekten; geneesmiddelen (bijv. adriamycine); bestraling; hartklepafwijking; postcardioplegie; postpartum; tachycardie (tachycardiomyopathie); spierziekten (erfelijk); onbekend. Gevolgen pompfunctiestoornis, al dan niet met LV-dissynchronie (SL-delay > ms); arteriële trombo-embolie; geleidingsstoornissen (vnl. intraventriculair zoals LBTB); ritmestoornissen: atriale tachyaritmieën (atriumfibrillatie); ventriculaire tachyaritmieën (VT/VF). Therapeutisch beleid oorzakelijk; symptomatisch (pompfunctieondersteunende medicatie, cardiale resynchronisatietherapie (CRT), cardiochirurgie); profylactisch (antistolling, ICD); harttransplantatie. 17

18 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Hypertrofische cardiomyopathie (HCM) Definitie Hartspieraandoening waarbij ten gevolge van concentrische of niet-concentrische linkerventrikelhypertrofie de diastolische functie van de linkerventrikel gestoord is. Onderverdeling hypertrofische obstructieve cardiomyopathie (HOCM): met obstructie van de uitstroombaan van de LV; hypertrofische niet-obstructieve cardiomyopathie (HCM): zonder obstructie van de uitstroombaan van de LV. Diagnose Normale tot kleine afmeting van de LV bij echocardiografie met concentrische of niet-concentrische verdikking van het myocard, al dan niet gepaard gaand met obstructie van de uitstroombaan van de LV (NB: obstructie kan soms alleen bij adrenerge stimulatie manifest worden). Diagnosestelling Echocardiografische criteria: major criteria: LV-wanddikte 13 mm anterieure septum of 15 mm posterieure septum of vrije wand; ernstige SAM (systolic anterior motion) mitralisklep (contact septum en anterior mitral valve leaflet (amvl)). minor criteria: LV-wanddikte 12 mm anterieure septum/achterwand of 14 mm posterieure septum/vrije wand; matige SAM (geen contact septum en amvl); overmatig mitralisklepweefsel. Elektrocardiografische criteria: major criteria: linkerventrikelhypertrofie (LVH) en repolarisatiestoornissen; negatieve T-golven in I en avl ( 3 mm) (met QRS-T-asverschil 30 ), V 3 - V 6 ab II, V 4 mino LB ge di Diag cr NB: aorta Echo ty (1 ty la ty an ty tr Ther ca da sy ob of pr an 18

19 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa entri- van uc- tri- ard kan epen ieu- V 3 - V 6 ( 3 mm) of II, III en avf ( 5 mm); abnormale Q (> 40 ms of 25% van de R-top) in minstens 2 afleidingen van II, III, avf (in afwezigheid van linker anterieur fasciculair blok (LAFB)), V 1 - V 4, of avl, V 5 - V 6. minor criteria: LBTB of (geringe) intraventriculaire geleidingsstoornis; geringe repolarisatiestoornissen in de precordiale afleidingen; diepe S in V 2 (> 25 mm). Diagnose wordt gebaseerd op: 1 major criterium, óf 2 minor echocardiografische criteria, óf 1 minor echocardiografisch criterium met 2 minor elektrocardiografische criteria. NB: andere oorzaken van LVH (fysiek sterk getrainde personen, hypertensie, aortaklepstenose) moeten zijn uitgesloten. Echocardiografische classificatie volgens Maron type I: hypertrofie anterobasale septum met normale wanddiktes elders (10%); type II: hypertrofie interventriculaire septum met normale wanddiktes laterale wanden (20%); type III: hypertrofie interventriculaire septum alsook van de anterieure en anterolaterale wand (65%); type IV: normale anterobasale septumdikte maar aanwezigheid van hypertrofie elders zoals posterieure septum en posterolateraal (5%). Therapeutisch beleid calciumantagonist, bij voorkeur verapamil; als alternatief bètablokker al dan niet in combinatie met calciumantagonist; symptomatisch (pompfunctieondersteunende medicatie), CAVE: bij obstructieve vorm van hypertrofische cardiomyopathie geen vaatverwijder of dopamineagonist; profylactisch (antistolling); antiaritmicum in geval van supraventriculaire of ventriculaire tachyaritmie; 19

20 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa primaire preventie van plotse dood met behulp van ICD bij hoogrisico - patiënten; cardiochirurgie: resectie volgens Morrow (= septale myectomie en myo - tomie) bij voorkeur met mitralisklepplastiek of -vervanging; selectieve alcoholinjectie in eerste septale tak van de ramus descendens anterior resulterend in een gecontroleerd septaal infarct; harttransplantatie. Aanvullend onderzoek holteronderzoek (ventriculaire tachycardie (VT!)); familieonderzoek; genetisch onderzoek/genetic counseling Restrictieve cardiomyopathie Definitie Hartspieraandoening waarbij geen sprake is van dilatatie van de linkerventri kel noch van hypertrofie, en waarbij sprake is van een restrictieve vullings - stoornis van de linkerventrikel. Oorzaken amyloïdose; sclerodermie; sarcoïdose; hemosiderose; metastasen; bestraling; Löffler (endomyocardiale fibrose); friedreichataxie; onbekend. Klinisch beeld Voornamelijk rechtszijdige decompensatio cordis. Diagnose Normale LV-diameter bij echocardiografie en normale tot licht gehypertrofi- eerd met Ther sy pr oo ha Defin Sterk apex Oorz Uitb Klini Mee spec plots Diag Echo bete Ratio bevi kend niet Ther sy st pr 20

21 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa ico - yo - ens eerde LV-wanden met restrictieve vullingsstoornis LV; dilatatie van LA en RA; met MRI mogelijkheid van weefselkarakterisering. Therapeutisch beleid symptomatisch (pompfunctieondersteunende medicatie; antiaritmicum); profylactisch (antistolling); oorzakelijk; harttransplantatie Non-compaction cardiomyopathie Definitie Sterk getrabeculariseerde linkerventrikel met recessen, vooral bij de laterale apex. engs - Oorzaak Uitblijven van het compact worden van het sponsachtige foetale myocard. Klinische beeld Meestal toevalsbevinding bij echocardiografie bij patiënten met een klinisch spectrum van asymptomatisch tot hartfalen en/of ritmestoornissen en/of plotse dood. Diagnose Echocardiografie met name in de apicale 4-kamer opname. De recessen kunnen beter afgebeeld worden met behulp van colorflow; ook met contrast-echo. Ratio non-compact versus compact myocard moet > 2:1 bedragen. Andere bevindingen: systolische en diastolische dysfunctie, trombi in LV en afwijkende papillairspierstructuur. Cardiale MRI kan aanvullend zijn in geval van niet optimale echocardiografische beelden. Eventueel genetisch onderzoek. ofi- Therapeutisch beleid symptomatisch: afhankelijk van klinische presentatie (pompfunctieondersteunende medicatie, antiaritmica, ICD); profylactisch (antistolling). 21

22 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa 1.2 CORONAIRVAATLIJDEN Acute coronaire syndromen Definitie Klinische presentatie van een patiënt met pijn op de borst, waarbij sterke verdenking bestaat op instabiele angina pectoris, non-st-elevatie myocardinfarct (NSTEMI) of ST-elevatie myocardinfarct (STEMI). Handelwijze bij opname Zie stroomdiagram in tabel 2. a. Instabiele angina pectoris Onderverdeling recent (opnieuw) ontstane angina pectoris (AP); progressieve angina pectoris (in frequentie en/of duur en/of intensiteit); angina pectoris in rust; dreigend myocardinfarct. m ho Pathofysiologie Bloeding in of ulceratie van atheromateuze plaque in coronaire vaatwand. Dit induceert plaatjesaggregatie, al dan niet gepaard gaand met coronair - spasme, met als gevolg obstructie van coronaire bloeddoorstroming. Classificatie volgens Braunwald 1 klinische presentatie: nieuw of hernieuwd ontstane ernstige of progressieve AP bij inspanning, d.w.z. duur < 2 maanden, afnemende inspanningstolerantie door AP, in frequentie en/of in ernst toenemende AP; AP in rust, subacuut, d.w.z. één of meer aanvallen van AP in rust in de voorafgaande maand maar niet gedurende de laatste 48 uur; AP in rust, acuut, d.w.z. één of meer aanvallen van AP in rust gedurende de laatste 48 uur. 2 klinische omstandigheden: extracardiaal (bijv. anemie, tachycardie, enz.); primair (alléén coronairvaatlijden); 3 dy 4 in 22

23 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Tabel 2 erke rd- acuut coronair syndroom (anamnese; cave: andere acute pathologie!) afwijkend of gewijzigd ecg elektrocardiografie normaal QRS/STT ST-elevatie ST-depressie overige (bijv. LBTB) laboratorium onderzoek t); protocol myocardinfarct hoofdstuk 1.2.1b protocol instabiele angina pectoris hoofdstuk 1.2.1a troponine en/of CK-MB-massa verhoogd > 6 uur na pijn troponine en/of CK-MB-massa niet verhoogd > 6 uur na pijn nd. air - de protocol instabiele angina pectoris (1.2.1a) inclusief CAG of protocol myocardinfarct (1.2.1b) post-ami. 3 dynamische ecg-veranderingen: afwezig; aanwezig. 4 intensiteit anti-ischemische medicatie: geen medicatie; orale medicatie; intraveneuze medicatie. abnormaal anoor enprotocol stabiele angina pectoris (1.2.2) stresstest normaal ontslag + zo nodig primaire preventie 23

24 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa TIMI Risk Score Prognostische variabelen: leeftijd 65 jaar; 3 traditionele risicofactoren voor atherosclerose (prematuur vaatlijden in 1e graads familie, hypertensie, hypercholesterolemie, diabetes mellitus, roken); gedocumenteerd coronairlijden met stenosering 50%; ST-segment deviatie; 2 episoden van angina pectoris in de afgelopen 24 uur; salicylaatgebruik in de afgelopen week; gestegen cardiale biomarkers (troponine/ck-mb). TIMI Risk Score (summatie van prognostische variabelen) 0-2: laag risico; 3-4: intermediair risico; 5-7: hoog risico. Diagnostiek anamnese (!); ecg ten tijde van AP: gewijzigde repolarisatie; bij twijfel omtrent diagnose: stresstest; optioneel CT-scan (calciumscore coronairen); coronairangiografie indien positieve troponinetest en/of blijvende instabiliteit ondanks medicatie en/of aanwijzingen voor groot bedreigd gebied van myocard en/of TIMI Risk Score 3 of hoger. Therapeutisch beleid bedrust; sedatie; nitroglycerine i.v. op geleide van pijn en tensie. Aanvangsdosering 1 mg/ uur en dosering te verhogen met stappen van 0,5 mg/uur tot 5 mg/uur op geleide van tensie en pijn. Bij sinustachycardie > 100/min en/of bloeddruk < 90 mmhg dosering niet verder verhogen. Bij hoofdpijn als bijwerking ka ev bè in m sa la fo cl 6- H to gl ge in pe gr PC Indic Zie s b. A Oorz Intra Zeld co co an co em Ond no ST 24

25 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa den tus, ore abiied mg/ r op ruk ing kan mg paracetamol worden gegeven. 24 uur na stabilisering eventueel overnemen met langwerkend nitraat per os of transdermaal; bètablokker per os en eventueel i.v.; indien bètablokker gecontra-indiceerd: alternatief calciumantago nist; nooit monotherapie met nifedipine! salicylaat: levenslang, bij voorkeur carbasalaatcalcium; laagmoleculaire heparine s.c. 2 dd gedurende 5-7 dagen, of: fondaparinux s.c. 2,5 mg 1dd gedurende 5 dagen (of tot aan ontslag); clopidogrel oplaaddosis 600 mg, gevolgd door 1 dd 75 mg gedurende 6-12 maanden; HMG-CoA-reductaseremmer (statine): levenslang met als streefwaarden totaal cholesterol < 4,5 mmol/l en LDL-cholesterol < 2,5 mmol/l; glycoproteïne-iib/iiia-receptorantagonist intraveneus periprocedureel in geval van percutane coronaire interventie (PCI); intra-aortale ballonpomp bij onvoldoende effect van bovenstaande therapeutische maatregelen én in afwachting van PCI of coronary artery bypass graft (CABG); PCI of CABG op basis van het coronairangiogram. Indicatie invasief beleid in relatie tot risicostratificatie Zie stroomdiagram in tabel 3. b. Acuut myocardinfarct (AMI) Oorzaak Intracoronaire trombusvorming op basis van plaqueruptuur. Zeldzame oorzaken coronairspasme; coronaire dissectie (spontaan, iatrogeen); aneurysma dissecans aortae thoracalis ascendens; coronair trauma (scherp of stomp thoraxtrauma); embolie (trombus, klepkalk, klepvegetatie, tumor). Onderverdeling non-st-elevatie myocardinfarct (NSTEMI); ST-elevatie myocardinfarct (STEMI). 25

26 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Tabel 3 presentatie initiële therapie beloop in het ziekenhuis beleid behandelingsstratificatie angina pectoris laag risico: Braunwald IB geen AP tevoren geringe progressie geen/weinig anti-ischemische medicatie normaal of ongewijzigd ecg geen verhoogde troponines jongere leeftijd intermediair risico: Braunwald IIB progressieve klachten AP in rust geen STTveranderingen geen verhoogde troponines hoog risico: Braunwald IC, IIC, IIIC, IIIB AP in rust AP na AMI uitgebreide anti-ischemische medicatie dynamische ecgveranderingen hemodynamische instabiliteit verhoogde troponines oudere leeftijd trombocytenaggregatieremmer (inclusief clopidogrel in geval van hoog risico) laagmoleculaire heparine (s.c.) bètablokker nitraat calciumantagonist recidief myocardischemie? risicostratificatietest (stresstest) negatief testresultaat medicamenteuze therapie positief testresultaat coronaireangiografie en myocardre - vascularisatie Diag an en ri ec la ec co Alge rit 12 w zu pi da 5- tr on ne ti la ni lo st si ve ta 26

27 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa, he g- n he d - Diagnostiek anamnese: pijn op de borst in rust met karakteristiek(e) lokalisatie, karakter en uitstraling, langer dan 15 minuten durend, niet reagerend op nitroglycerine, gepaard gaande met vegetatieve bijverschijnselen; ecg: STEMI: ST-elevatie > 1 mm in afleiding I, II, III, avl, avf, V 3, V 4, V 5, of V 6 ; ST-elevatie > 2 mm in afleiding V 1 of V 2 ; ST-depressie > 2 mm in afleiding V 1 -V 3 compatibel met een acuut achter wandinfarct; nieuw ontstaand LBTB (zie tabel 4). NSTEMI: alle andere ecg-bevindingen; veelal ST-depressies; laboratoriumonderzoek: stijging troponine (I of T), CK- en CK-MB-massa; echocardiografie: regionale wandbewegingsstoornis; coronairangiografie: afsluiting infarctgerelateerde coronairarterie. Algemene therapeutische maatregelen bij opname coronary-care unit (CCU) ritmebewaking aansluiten; 12-kanaals ecg (bij OW-infarct ook rechts uitgedraaid ecg: V 4 R); waaknaald of waakinfuus; zuurstoftoediening 2 l/min de eerste uur (CAVE: COPD); pijnbestrijding: fentanylcitraat tot 4 0,05 mg i.v. bij aanhoudende pijn, daarna zo nodig een langer werkend morfinepreparaat zoals (nico)morfine 5-10 mg i.v.; trombocytenaggregatieremmer: salicylaat (eerste gift 2-3 normale onderhoudsdosering). NB: acetylsalicylzuur ook beschikbaar voor intraveneus gebruik in de vorm van Aspegic-ampullen à 500 mg wanneer de pa - tiënt acetylsalicylzuur niet per os tot zich kan nemen (bijv. na reanimatie); laagmoleculaire heparine: 2 dd s.c. voor de duur van 72 uur; nitroglycerine i.v. de eerste uur voor coronaire vasodilatatie en preloadverlaging. Aanvangsdosering 1 mg/uur en dosering te verhogen met stappen van 0,5 mg/uur tot 5 mg/uur op geleide van tensie en pijn. Bij sinustachycardie > 100/min en/of bloeddruk < 90 mmhg dosering niet verder verhogen. Bij hoofdpijn als bijwerking kan mg parace - tamol worden gegeven. Nitroglycerine-infusie uitsluipen en vervolgens 27

28 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa Tabel 4 schema voor bepaling infarctkans bij pijn op de borst en compleet linker bundeltakblok patiënt met pijn op de borst ST-elevatie 1 mm concordant met QRS-complex? ja nee ST-depressie 1 mm in V1, V2 of V3? st (C Spec cl re bè en bè di ee A te bi st m H to op ja nee ja nee ST-elevatie 5 mm discordant met QRS-complex? ja nee ja nee ja nee ja nee kans op infract in % NB: schema geeft geen informatie over de lokalisatie van het infarct Spec re bi oo ne m de tr lis ca 28

29 BSL_LEIDRAAD_CARDIOLOGIE_ED4:100 x :33 Pa stoppen indien hoogste waarde CK is bereikt of indien 24 uur pijnvrij (CAVE: RV-infarct!). Specifieke therapeutische maatregelen bij NSTEMI clopidogrel 1 dd 75 mg na eenmalige oplaaddosis van 600 mg; continueren tot 12 maanden na het acute moment; bètablokkerende therapie: metoprolol 1 dd 50 mg per os; bij hypertensie en/of sinustachycardie metoprolol i.v. (CAVE: decompensatio cordis!); bètablokker in principe bij iedere patiënt met acuut myocardinfarct toedienen tenzij contra-indicaties; te geven vanaf moment van opname voor een duur van ten minste 1 à 2 jaar en mogelijk langer; ACE-remmer dient te worden voorgeschreven aan in principe alle patiënten met een acuut myocardinfarct tenzij contra-indicaties; toe te dienen binnen 24 uur na het optreden van klachten voor een duur van ten minste 2 maanden; in geval van hartfalen met of zonder klachten levenslang; met oog op therapietrouw bij voorkeur een langwerkende ACE-remmer; HMG-CoA-reductaseremmer (statine): levenslang met als streefwaarden totaal cholesterol < 4,5 mmol/l en LDL-cholesterol < 2,5 mmol/l; op indicatie coronairangiografie na stabilisering. Specifieke therapeutische maatregelen bij STEMI reperfusietherapie (percutane coronaire interventie = PCI of trombolyse) bij alle patiënten met klachten van pijn op de borst < 6 uur bestaand. PCI ook overwegen bij langer bestaande pijnklachten (6-12 uur), zeker wanneer het een te verwachten groot myocardinfarct betreft dan wel een myocardinfarct met hemodynamische instabiliteit; de voorkeur gaat uit naar PCI boven trombolyse bij: uitvoering door een ervaren team binnen 90 minuten na diagnose stelling; hemodynamische instabiliteit (shock); contra-indicatie voor trombolyse; lang interval tussen ontstaan klachten en diagnosestelling (> 4 uur); falende trombolyse bij te verwachten groot myocardinfarct (= rescue PCI). trombolyse is een goed alternatief voor PCI indien dit niet op tijd gerea - liseerd kan worden en mits toegediend in de vroege fase van het acute myocardinfarct (bijv. thuistrombolyse) en bij afwezigheid van contra-indicaties. 29

LEIDRAAD CARDIOLOGIE

LEIDRAAD CARDIOLOGIE nnn Inhoud Voorwoord NVVC 10 Voorwoord auteurs 11 Algemene inleiding 13 1 Leidraad algemene diagnostiek/therapie bij cardiale ziekte beelden 15 1.1 Cardiomyopathieën 15 1.1.1 Aritmogene rechterventrikelcardiomyopathie

Nadere informatie

Cardiologie De nieuwste ontwikkelingen. Dr. S.A.J. van den Broek Thoraxcentrum/Afdeling Cardiologie UMCG

Cardiologie De nieuwste ontwikkelingen. Dr. S.A.J. van den Broek Thoraxcentrum/Afdeling Cardiologie UMCG Cardiologie De nieuwste ontwikkelingen Dr. S.A.J. van den Broek Thoraxcentrum/Afdeling Cardiologie UMCG Dhr. A, 48 jaar taxichauffeur s ochtends 06.20 uur acuut pijn op de borst met een zwaar gevoel in

Nadere informatie

ACUTE CORONAIRE SYNDROMEN

ACUTE CORONAIRE SYNDROMEN ACUTE CORONAIRE SYNDROMEN Definitie, pathofysiologie, symptomatologie en diagnostiek Dr. Marcel Daniëls Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch ACUTE CORONAIRE SYNDROMEN pathofysiologie Definitie symptomatologie

Nadere informatie

Inhoud. Verpleegkunde Cardiologie. Symptomen. Diagnose. Verpleegkunde Cardiologie 1. Indeling New York Heart Association (NYHA)

Inhoud. Verpleegkunde Cardiologie. Symptomen. Diagnose. Verpleegkunde Cardiologie 1. Indeling New York Heart Association (NYHA) Inhoud Verpleegkunde Cardiologie Han van der Borgh Verpleegkundige aspecten bij: Angina Pectoris Acuut coronair syndroom Prinz Metal Decompensatie cordis Cardiogene shock P.C.I./STENT/ spoed CABG in perifeer

Nadere informatie

ACUUT CORONAIR SYNDROOM

ACUUT CORONAIR SYNDROOM ACUUT CORONAIR SYNDROOM Doelen ACS pathofysiologie begrijpen Risicofactoren voor ACS kunnen herkennen Diagnostische stappen kunnen volgen 12 februari 2015 Esther de Haan, verpleegkundig specialist cardiologie

Nadere informatie

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010 De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt Loes Klieverik WES 11-03-2010 Wat is oud?? Definitie Hartfalen Tekortschieten van de pompwerking van het hart en veranderingen in de neurohumorale activatie

Nadere informatie

Hartfalen. Duo-avonden 20-4-2015. Jaco Houtgraaf, cardioloog

Hartfalen. Duo-avonden 20-4-2015. Jaco Houtgraaf, cardioloog Hartfalen Duo-avonden 20-4-2015 Jaco Houtgraaf, cardioloog Opbouw presentatie Inleiding Wat is het? Hoe ziet het eruit? Hoe ontstaat het? Behandeling Waar op te letten? Symptomen / klachten / dieet / vocht

Nadere informatie

LEIDRAAD CARDIOLOGIE. mediselect bv. Leidraad Cardiologie. Dr. Hans A. Bosker cardioloog Ziekenhuis Rijnstate Arhnem

LEIDRAAD CARDIOLOGIE. mediselect bv. Leidraad Cardiologie. Dr. Hans A. Bosker cardioloog Ziekenhuis Rijnstate Arhnem Leidraad Cardiologie Dr. Hans A. Bosker cardioloog Ziekenhuis Rijnstate Arhnem Dr. Paul R.M. van Dijkman cardioloog Ziekenhuis Bronovo Den Haag Deze uitgave is mogelijk gemaakt door: Bristol-Myers Squibb

Nadere informatie

ACUUT CORONAIR SYNDROOM. 12 februari 2015 Esther de Haan Verpleegkundig specialist cardiolgie St Antonius Ziekenhuis

ACUUT CORONAIR SYNDROOM. 12 februari 2015 Esther de Haan Verpleegkundig specialist cardiolgie St Antonius Ziekenhuis ACUUT CORONAIR SYNDROOM 12 februari 2015 Esther de Haan Verpleegkundig specialist cardiolgie St Antonius Ziekenhuis Doelen Behandeling van ACS - Medicamenteus - Invasief Complicaties Prognose 2 Behandeling:

Nadere informatie

Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum. Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning

Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum. Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning Indicaties voor inspannings ECG Evaluatie van patienten met pijn op de

Nadere informatie

Acuut myocardinfarct. Prof.dr. F.W.A. Verheugt. Symptomen. Oorzaken. Algemene maatregelen

Acuut myocardinfarct. Prof.dr. F.W.A. Verheugt. Symptomen. Oorzaken. Algemene maatregelen Acuut myocardinfarct Prof.dr. F.W.A. Verheugt Het acute myocardinfarct is nog altijd de meest voorkomende doodsoorzaak in Nederland. De incidentie bedraagt 3,5 per 1000. a Dertig procent van alle patiënten

Nadere informatie

Klinische les Links Hartfalen. IC/CC specialisatie Marco van Meer

Klinische les Links Hartfalen. IC/CC specialisatie Marco van Meer Klinische les Links Hartfalen IC/CC specialisatie Marco van Meer Inhoud Definitie Gradaties Oorzaken (patho)fysiologie Gevolg Diagnostiek en monitoring Therapie Er komt een man bij de dokter: Definitie

Nadere informatie

HARTFALEN casusschetsen

HARTFALEN casusschetsen HARTFALEN casusschetsen 1 Casusschetsen Hartfalen 4 maart 2003 Casusschets 1 Boer, 72 jaar Voorgeschiedenis: Bekend met COPD en recidiverende bronchitiden. Anamnese: Sinds 1 week last van hevige benauwdheid

Nadere informatie

Wanneer faalt het hart? Wanneer faalt het hart? . een rondje langs de toehoorders. Hartfalen in de Middeleeuwen. Hartfalen in de loop der eeuwen

Wanneer faalt het hart? Wanneer faalt het hart? . een rondje langs de toehoorders. Hartfalen in de Middeleeuwen. Hartfalen in de loop der eeuwen Wanneer faalt het hart? 14 april 2011 Aggie H.M.M. Balk, cardioloog Thoraxcentrum,, Erasmus MC Wanneer faalt het hart?. een rondje langs de toehoorders Hartfalen in de loop der eeuwen Hartfalen in de Middeleeuwen

Nadere informatie

Hartfalen: kunnen we het beter doen?

Hartfalen: kunnen we het beter doen? Hartfalen: kunnen we het beter doen? Dr. Irène Oudejans, klinisch geriater 17 Maart 2015 Inhoud Wat is hartfalen? Wanneer aan hartfalen denken? Hoe stel je de diagnose? Hartfalen Onderzoek GERiatrie Wat

Nadere informatie

Achtergronden bij casusschetsen 18 oktober 1999

Achtergronden bij casusschetsen 18 oktober 1999 Angina pectoris Achtergronden bij casusschetsen 18 oktober 1999 Inleiding Eerste werkafspraak angina pectoris dateert uit 1996, tweede herziene versie in 1999 door gedeeltelijk nieuwe werkgroep. Voorbouwend

Nadere informatie

Definitie van infarct. Klinische diagnose. Uitgebreidheid van necrose bepaalt de onmiddellijke en laattijdige prognose!

Definitie van infarct. Klinische diagnose. Uitgebreidheid van necrose bepaalt de onmiddellijke en laattijdige prognose! Acuut Myocardinfarct I Dieter Nuyens Cardiologie Definitie van infarct Klinische diagnose Anamnese Cardiale enzymes ECG veranderingen Uitgebreidheid van necrose bepaalt de onmiddellijke en laattijdige

Nadere informatie

ECG en ritmestoornissen na Hartchirurgie. Mischa Lunter MPA, Thorax IC MST

ECG en ritmestoornissen na Hartchirurgie. Mischa Lunter MPA, Thorax IC MST ECG en ritmestoornissen na Hartchirurgie Mischa Lunter MPA, Thorax IC MST Elektrocardiogram ECG Elektrocardiografie = bestuderen van elektrische activiteit van het hart Registratie op papier of beeldscherm

Nadere informatie

Myocardperfusiescintigrafie & nucleaire ejectiefractiebepaling. Presentatie (deel I) Presentatie (deel II)

Myocardperfusiescintigrafie & nucleaire ejectiefractiebepaling. Presentatie (deel I) Presentatie (deel II) Myocardperfusiescintigrafie & nucleaire ejectiefractiebepaling Onderwijs Module CCU Afdeling Nucleaire Geneeskunde Universitair Medisch Centrum Utrecht Presentatie (deel I) Indicaties Principe Tracers

Nadere informatie

TAVI (Un) limited. transcatheter aorta valve implantation. NVVC 1 April 2016. Anjo van Staaveren Verpleegkundig specialist TAVI team

TAVI (Un) limited. transcatheter aorta valve implantation. NVVC 1 April 2016. Anjo van Staaveren Verpleegkundig specialist TAVI team TAVI (Un) limited transcatheter aorta valve implantation NVVC 1 April 2016 Anjo van Staaveren Verpleegkundig specialist TAVI team Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling geen Zijn er grenzen aan

Nadere informatie

Cardiologie. Afkortingenlijst. Cardiologie. www.catharinaziekenhuis.nl

Cardiologie. Afkortingenlijst. Cardiologie. www.catharinaziekenhuis.nl Cardiologie Afkortingenlijst Cardiologie www.catharinaziekenhuis.nl In bijgaand overzicht vindt u de meest gebruikte afkortingen die worden toegepast op de afdeling Cardiologie van het Catharina Ziekenhuis:

Nadere informatie

Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio. dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG

Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio. dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG Myocard infarct Diagnostiek en transmurale afspraken OLVG regio dr. Geert-Jan Geersing Huisarts Buitenhof Prof.dr. Freek Verheugt Cardioloog OLVG Presentatie vandaag Epidemiologie myocardinfarct Diagnostiek

Nadere informatie

Longembolie 15-2-2011

Longembolie 15-2-2011 1 ECG veranderingen worden veroorzaakt door: Verhoging van de druk in de rechterkamer Rechterkamer dilatatie met clockwise rotation en verplaatsing van het septum naar boven 3. Verhoogde druk in rechterboezem

Nadere informatie

NVVC-CONNECT. In kaart brengen van zorg voor. Nederlandse patiënt met myocardinfarct

NVVC-CONNECT. In kaart brengen van zorg voor. Nederlandse patiënt met myocardinfarct NVVC-CONNECT In kaart brengen van zorg voor Nederlandse patiënt met myocardinfarct 1 NVVC-CONNECT Behandeling myocardinfarct Kan het beter? Regionale samenwerking Kan het beter? 4 mei 2012 2 NVVC-CONNECT

Nadere informatie

CVRM: patiënten selectie en registratie!! cvrm(anagement!!) Registratie 8-1-2013. Maak een (verbeter)plan!!

CVRM: patiënten selectie en registratie!! cvrm(anagement!!) Registratie 8-1-2013. Maak een (verbeter)plan!! CVRM: patiënten selectie en registratie!! Sandwichcursus huisartsen/praktijkondersteuners 13 december 2012 Organisatie: Zorggroep Synchroon en WDH Uden-Veghel en Oss cvrm(anagement!!) Maak een (verbeter)plan!!

Nadere informatie

Dyspnoe. Duo-dagen IJsselland ziekenhuis. Jaco Houtgraaf, Cardioloog. 16 en 17 april 2015

Dyspnoe. Duo-dagen IJsselland ziekenhuis. Jaco Houtgraaf, Cardioloog. 16 en 17 april 2015 Dyspnoe Duo-dagen IJsselland ziekenhuis 16 en 17 april 2015 Jaco Houtgraaf, Cardioloog Opbouw presentatie 1. Inleiding 2. Etiologie 3. Diagnostiek 4. Casuïstiek 5. Take-home messages 25-5-2015 Voettekst

Nadere informatie

Sessie Electrofysiologie

Sessie Electrofysiologie Multidisciplinaire aanpak van de cardiale patie nt Sessie Electrofysiologie Dr Vanhuffel Christian Situatie Man, 68j Sociaal: Gepensioneerd Sportief, loopt nog frequent Geen ethyl abusus, occasioneel roker

Nadere informatie

Hypertensie. Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist

Hypertensie. Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist Hypertensie Presentatie door G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist Hypertensie Primaire of essentiële (95%) Secundaire (5%) G.J. Knot-Veldhuis, verpleegkundig specialist, jan. 2012 2 Bloeddruk

Nadere informatie

Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad

Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad Het Multipele Sclerose Formularium een praktische leidraad NB: Het voorschrijven van geneesmiddelen geschiedt onder de exclusieve verantwoordelijkheid van de behandelend arts. Voor uitgebreidere informatie

Nadere informatie

Carotischirurgie, een halszaak. BRV jaarcongres Reehorst, Ede 12-03-2016

Carotischirurgie, een halszaak. BRV jaarcongres Reehorst, Ede 12-03-2016 Carotischirurgie, een halszaak BRV jaarcongres Reehorst, Ede 12-03-2016 Anatomie Carotis pathologie Stenoserend vaatlijden Dilaterend vaatlijden Dissectie Carotis pathologie Dilaterend Zeldzaam Atherosclerose,

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Polyfarmacie in de cardiologie

Polyfarmacie in de cardiologie Polyfarmacie in de cardiologie CarVasZ congres 21 november 2014 Alina Constantinescu cardioloog Indeling Casus 1: - patient met hartfalen - belangrijkste medicatieklassen - introductie medicatie in de

Nadere informatie

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 197 198 Samenvatting In het proefschrift worden diverse klinische aspecten van primaire PCI (Primaire Coronaire Interventie) voor de behandeling van een hartinfarct onderzocht.

Nadere informatie

Spelregels; A = Groen B = Rood Heeft u het antwoord fout, dan neemt u weer plaats op uw stoel!!

Spelregels; A = Groen B = Rood Heeft u het antwoord fout, dan neemt u weer plaats op uw stoel!! Spelregels; A = Groen B = Rood Heeft u het antwoord fout, dan neemt u weer plaats op uw stoel!! Oefenvraag 1. Op het ECG zijn de verschillende fasen van de hartslag te zien. Ze worden benoemd met de letters

Nadere informatie

Behandeling na een acuut coronair syndroom

Behandeling na een acuut coronair syndroom Behandeling na een acuut coronair syndroom Een nieuwe uitdaging in de ketenzorg CVRM Nascholing Stedelijke werkgroep Amsterdam 9 en 14 juni 2010 A.L.M. Bakx, cardioloog, BovenIJ Ziekenhuis SECUNDAIRE PREVENTIE

Nadere informatie

Aortadissecties. Wie A zegt. H.P. Lok, cardio-thoracale chirurgie OLVG

Aortadissecties. Wie A zegt. H.P. Lok, cardio-thoracale chirurgie OLVG Aortadissecties Wie A zegt Definitie Dissectie: middeleeuws latijn dissectio, van dissecare (verl. deelw. dissectum), van dis- [uiteen] + secare [snijden]. Dissectie: proces waarbij de lagen van de aorta

Nadere informatie

Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels

Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels Fries Wisselprotocol CVRM Auteurs: Wim Brunninkhuis, Martinus Fennema en Froukje Ubels, November 2014 Beheerder: Froukje Ubels Basis Educatie Leefstijloptimalisatie: o matig alcoholgebruik o bewuste voeding

Nadere informatie

DRUK OP DE BORST. Judith Tjin-A-Ton Kaderhuisarts HVZ

DRUK OP DE BORST. Judith Tjin-A-Ton Kaderhuisarts HVZ DRUK OP DE BORST Judith Tjin-A-Ton Kaderhuisarts HVZ Programma/onderwerpen Inventarisatie dilemma s / casuistiek aios Verschil Acuut coronair syndroom en stabiele AP Casus stabiele AP Stabiele AP: Lezen

Nadere informatie

Perioperatieve Cardiale Complicaties. BJ Amsel 12 januari 2008

Perioperatieve Cardiale Complicaties. BJ Amsel 12 januari 2008 Perioperatieve Cardiale Complicaties BJ Amsel 12 januari 2008 Simple ideas for the simple-minded De patiënt moet een [naam ingreep] ondergaan Cardiale Complicaties Preoperatieve screening Preventie Postoperatieve

Nadere informatie

Hartziekten door PLN mutatie Wat is de rol van de cardioloog

Hartziekten door PLN mutatie Wat is de rol van de cardioloog Hartziekten door PLN mutatie Wat is de rol van de cardioloog Patiëntendag PLN vereniging Paul van Haelst, cardioloog Antonius Ziekenhuis Sneek Erfelijke hartziekten Welke hartziekten kunnen erfelijk zijn?

Nadere informatie

Oefenboek ECG 2e master Geneeskunde. Prof. Dr. Rik Willems

Oefenboek ECG 2e master Geneeskunde. Prof. Dr. Rik Willems Oefenboek ECG 2e master Geneeskunde Prof. Dr. Rik Willems ECG protocol Ritme Frequentie P- golf Duur P- golf PR- segment Besluit ritme QRS- as QRS- duur QRS- ST- segment Duur QT T- top Algemeen besluit

Nadere informatie

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes

Nieuwe guidelines voor preventie. Cardio 2013 Johan Vaes Nieuwe guidelines voor preventie Cardio 2013 Johan Vaes Waarom is preventie nodig? CV ziekten blijven belangrijkste doodsoorzaak Zowel mannen als vrouwen Overlijden voor 75 j is ten gevolge van CV ziekten

Nadere informatie

Hoe diagnosticeer en behandel ik acuut gedecompenseerd hartfalen (cardiogene shock) Georg Kluge, Anesthesioloog-intensivist

Hoe diagnosticeer en behandel ik acuut gedecompenseerd hartfalen (cardiogene shock) Georg Kluge, Anesthesioloog-intensivist Hoe diagnosticeer en behandel ik acuut gedecompenseerd hartfalen (cardiogene shock) Georg Kluge, Anesthesioloog-intensivist Wat is acuut gedecompenseerd hartfalen? Acuut cardiogeen longoedeem agv acute

Nadere informatie

Cardiomyopathie: de stand van zaken

Cardiomyopathie: de stand van zaken Cardiomyopathie: de stand van zaken Dr. Michelle Michels 29 oktober 2013 Cardiomyopathie Cardiomyopathie = ziekte van de hartspier: hartspier structureel en functioneel abnormaal in afwezigheid van oorzakelijke

Nadere informatie

Pijn op de borst: wat nu? Dr. Mark van der Wel Huisarts - onderzoeker

Pijn op de borst: wat nu? Dr. Mark van der Wel Huisarts - onderzoeker Pijn op de borst: wat nu? Dr. Mark van der Wel Huisarts - onderzoeker Pijn op de borst: wat nu? Met dank aan: -Collega s HVHAG -Dr. Claudia Lobo. Kaderhuisarts HVZ Inhoud Inventariseren vragen Van POB

Nadere informatie

Fries Wisselprotocol CVRM

Fries Wisselprotocol CVRM Fries Wisselprotocol CVRM Basis Educatie Leefstijloptimalisatie: o matig alcoholgebruik o bewuste voeding waaronder zoutbeperking (tot 5 gram/dag) o stoppen roken o voldoende lichamelijke activiteiten

Nadere informatie

Multidisciplinaire richtlijn. Chronisch hartfalen. Samenvattende adviezen voor diagnostiek, medicamenteuze behandeling en begeleiding

Multidisciplinaire richtlijn. Chronisch hartfalen. Samenvattende adviezen voor diagnostiek, medicamenteuze behandeling en begeleiding Multidisciplinaire richtlijn Chronisch hartfalen Samenvattende adviezen voor diagnostiek, medicamenteuze behandeling en begeleiding Multidisciplinaire richtlijn Chronisch hartfalen Samenvattende adviezen

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 13 ALGEMENE ASPECTEN DEEL II SECUNDAIRE HYPERTENSIE

Inhoud. Voorwoord 13 ALGEMENE ASPECTEN DEEL II SECUNDAIRE HYPERTENSIE Inhoud Voorwoord 13 DEEL I ALGEMENE ASPECTEN Hoofdstuk 1 Ambachtelijke en geautomatiseerde methoden van bloeddrukmeting 17 Inleiding 17 1 Conventionele sfygmomanometrie 18 2 Ambulante niet-invasieve automatische

Nadere informatie

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Hypertensie Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Waarom bloeddruk? Bloeddruk: niet te laag Bloeddruk: niet te hoog Het verband tussen bloeddruk en cardiovasculaire complicaties heeft als drempel

Nadere informatie

E. Hart-bloedvaten. Inhoudsopgave 01 E 02 E

E. Hart-bloedvaten. Inhoudsopgave 01 E 02 E E. Hart-bloedvaten nhoudsopgave 1 E 2 E 3 E 4 E 5 E 6 E 7 E 8 E 9 E 1 E 11 E 12 E 13 E 14 E 15 E 16 E 17 E 18 E 19 E 2 E 21 E 22 E 23 E Acuut coronair syndroom: myocardinfarct met persisterende ST-depressie...

Nadere informatie

2-11-2011. Basiscursus Cardiologie. Bloedvaten. Het P-QRS-T complex. J. Jaspers Focks Cardiologie 01-11-11

2-11-2011. Basiscursus Cardiologie. Bloedvaten. Het P-QRS-T complex. J. Jaspers Focks Cardiologie 01-11-11 Basiscursus Cardiologie Het hart - anatomie J. Jaspers Focks Cardiologie 01-11-11 Het hart - anatomie Het hart - anatomie Bloedvaten Het P-QRS-T complex RCA, 1 vat met afsplitsingen: - Rechter ventrikel

Nadere informatie

Klinisch probleem. [classificatie] syndroom: myocardinfarct met persisterende ST-depressie

Klinisch probleem. [classificatie] syndroom: myocardinfarct met persisterende ST-depressie Acuut coronair syndroom: myocardinfarct met persisterende ST-depressie 1 E Acuut coronair syndroom: instabiele angor en myocardinfarct zonder STdepressie en zonder enzymatische afwijkingen E. Hart-bloedvaten

Nadere informatie

Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis

Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis Goed leven met hartfalen?! 26 juni 2012 Mgm Kolff-Kamphuis Komt iemand bij de dokter.. Heb ik hartfalen? Indeling + Definitie + Statistiek + Oorzaken + Onderzoek + Behandeling: medicatie leefregels CABG/klepoperatie

Nadere informatie

Antistolling bij cardiologische interventies

Antistolling bij cardiologische interventies Antistolling bij cardiologische interventies WES symposium 11 maart 2010 Alina Constantinescu, cardioloog in opleiding, Erasmus MC Coronaire arteriele trombus Factoren: Atherosclerotische plaque Endotheel

Nadere informatie

Prehospitale trombolyse niet langer nodig. door Marc de Leeuw - 22-02-2013

Prehospitale trombolyse niet langer nodig. door Marc de Leeuw - 22-02-2013 Prehospitale trombolyse niet langer nodig NHG-Standaard Acuut coronair syndroom herzien door Marc de Leeuw - 22-02-2013 De NHG-Standaard Acuut coronair syndroom is recent herzien. Een belangrijke wijziging

Nadere informatie

De meest gestelde vragen over: diabetes mellitus

De meest gestelde vragen over: diabetes mellitus De meest gestelde vragen over: diabetes mellitus De meest gestelde vragen over: diabetes mellitus Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, Houten Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Dokter op Dinsdag. Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis

Dokter op Dinsdag. Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis Dokter op Dinsdag Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis Het hart is voornamelijk gemaakt van speciale spier. Het hart pompt bloed in de slagaders (bloedvaten) die het bloed naar alle

Nadere informatie

ABC van de cardiologie

ABC van de cardiologie ABC van de cardiologie ABC van de cardiologie Inleiding in de diagnostiek en behandeling van hartziekten Jaap Deckers, Masieh Abawi, Sharif Khatibi & Yongzhao Feng (red.) 2010 Uitgevers, Rotterdam 2012

Nadere informatie

Medicatie bij atherosclerose. Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG

Medicatie bij atherosclerose. Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG Medicatie bij atherosclerose Yvette Henstra Verpleegkundig Specialist Vasculaire Geneeskunde OLVG Wat heeft de patiënt? Cerebrovasculair lijden Perifeer arterieel vaatlijden Coronairlijden Inhoud Trombocytenaggregatieremmers

Nadere informatie

Angina Pectoris. Angina Pectoris

Angina Pectoris. Angina Pectoris HVZ zorgpaden Deze afzonderlijke zorgpaden beschrijven de aanvullende ziekte - specifieke behandel- en controle aspecten per cardiovasculaire aandoening. Het gaat hierbij om de volgende aandoeningen: Angina

Nadere informatie

Hartfalen. Programma 1-11-2012. UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp

Hartfalen. Programma 1-11-2012. UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp Hartfalen UFO 1 november 2012 Tom Schalekamp Programma Verschijningsvormen, epidemiologie, diagnostiek Behandeling hoofdlijnen Behandeling in relatie tot pathofysiologie Afzonderlijke middelen bij hartfalen

Nadere informatie

ACS triage SEH. Effect op de door-to-balloon time voor patiënten met ST-elevatie myocardinfarct. Rolf Egberink MSc 29 maart 2011

ACS triage SEH. Effect op de door-to-balloon time voor patiënten met ST-elevatie myocardinfarct. Rolf Egberink MSc 29 maart 2011 ACS triage SEH Effect op de door-to-balloon time voor patiënten met ST-elevatie myocardinfarct Rolf Egberink MSc 29 maart 2011 Inhoud presentatie Aanleiding project ACS triage op de SEH Literatuurreview

Nadere informatie

Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie. Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten

Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie. Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten Richtlijnen voor de behandeling van voorkamerfibrillatie Dr E Raymenants Cardiologie St Maarten Inhoud o Epidemiologie Prevalentie Prognose Associatie met CV en andere aandoeningen o Definities & types

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 05A Fase A Titel Pijn op de borst Onderwerp Angina Pectoris Inhoudsdeskundige Drs. M.C.J. Schreuder Technisch verantwoordelijke Drs. R. Sijstermans Opleidingsniveau studenten De casus is bedoeld

Nadere informatie

Transmurale afspraken interne <-> huisartsen

Transmurale afspraken interne <-> huisartsen Transmurale afspraken interne huisartsen dr. D.R. Faber, internist-vasculair geneeskundige A. van Essen-Rubingh, huisarts 18-03-2014 Casus Hypertensie Vrouw, 44 jaar, belaste familie anamnese, was

Nadere informatie

melde zich met p.o.d.b. Wat is het, wat doe je er aan, (4 november) aan de monitor gelegd om te kunnen bewaken

melde zich met p.o.d.b. Wat is het, wat doe je er aan, (4 november) aan de monitor gelegd om te kunnen bewaken Infarcten 1 Dhr P.opde Borst Patiënt melde zich met p.o.d.b. Wat is het, wat doe je er aan, (4 november) We hebben deze patiënt aan de monitor gelegd om te kunnen bewaken eigenlijk, wat zie ik en hoe ontstaat

Nadere informatie

Zwangerschap en een ICD CarVasZ 20-11-2015. Wilma de Vries Verpleegkundig specialist Erasmus MC Rotterdam

Zwangerschap en een ICD CarVasZ 20-11-2015. Wilma de Vries Verpleegkundig specialist Erasmus MC Rotterdam Zwangerschap en een ICD CarVasZ 20-11-2015 Wilma de Vries Verpleegkundig specialist Erasmus MC Rotterdam Jong Vrouw ICD Erfelijke hartziekten 1: Cardiomyopathieën (hartspier) 2: Aritmieën (elektische geleiding)

Nadere informatie

Hartfalen voor de huisarts. Dr Katrien Gijsbers Cardioloog-intensivist

Hartfalen voor de huisarts. Dr Katrien Gijsbers Cardioloog-intensivist Hartfalen voor de huisarts Dr Katrien Gijsbers Cardioloog-intensivist Hartfalen voor de huisarts Hartfalen: een groeiende epidemie Duwen en trekken: 2 types hartfalen Hoe stel ik de diagnose? Behandeling

Nadere informatie

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren

PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND. Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren PILLENCOCKTAILS: HARTVEROVEREND Aspecten van geneesmiddelen bij atriumfibrilleren INHOUD Presentatie (20-25 minuten) Inleiding Medicamenteuze behandeling atriumfibrilleren Geneesmiddelgroepen Bijwerkingen

Nadere informatie

ECG s beoordelen. Mike van Zwam 09 September 2010 IC-Gelre

ECG s beoordelen. Mike van Zwam 09 September 2010 IC-Gelre ECG s beoordelen Mike van Zwam 09 September 2010 IC-Gelre Inleiding Waarom? Indeling ECG kenmerken IJk 1mV Vragen Papiersnelheid 25mm/sec Stappen van beoordelen Stap 1: Ritme Stap 2: Frequentie Stap 3:

Nadere informatie

Voor langdurige behandeling: bewijs van cardiale valvulopathie als vastgesteld door middel van echocardiografie voorafgaand aan de behandeling.

Voor langdurige behandeling: bewijs van cardiale valvulopathie als vastgesteld door middel van echocardiografie voorafgaand aan de behandeling. RUBRIEKEN VAN DE SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN VOOR CABERGOLINE BEVATTENDE PRODUCTEN 4.2 Dosering en wijze van toediening Beperking van de maximumdosis tot 3 mg/dag 4.3 Contra-indicaties Voor langdurige

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen 1. Toelichting 1 Dit programma is gebaseerd op de NHG-Standaard van december 2009 Huisartsen en cardiologen werken vaak samen bij de diagnostiek en behandeling van atriumfibrilleren. Het beleid bij atriumfibrilleren

Nadere informatie

CBO RICHTLIJN. Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010. Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011

CBO RICHTLIJN. Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010. Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011 CBO RICHTLIJN HARTFALEN Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010 Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011 ESC guidelines Richtlijn is gebaseerd op de ESC Guidelines for the

Nadere informatie

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors Gender differences in heart disease Dr Danny Schoors Women are meant to be loved, not to be understood Oscar Wilde (1854-1900) 2 05/01/16 Inleiding Cardiovasculaire ziekte 7 tot 10 jaar later dan bij mannen

Nadere informatie

Astma COPD Klinisch - Doet zich meestal voor in

Astma COPD Klinisch - Doet zich meestal voor in Astma COPD Klinisch - Doet zich meestal voor in kinderen maar ook in volwassenen - Niet-,wel- of ex-roker - Vaak atopie - Familie geschiedenis van astma Overeenkomsten - Chronische aandoeningen - Ontsteking

Nadere informatie

casus presentatie Rob Roudijk, Keuzecoschap intensive care 12-1-2015

casus presentatie Rob Roudijk, Keuzecoschap intensive care 12-1-2015 Ventrikel septum ruptuur casus presentatie Rob Roudijk, Keuzecoschap intensive care 12-1-2015 Casus 70 jarige man RVO: post operatief na VSR correctie en triscuspidalisplastiek Dyspneu verdenking pneumonie,

Nadere informatie

43 Cardiomyopathieën. Inhoud. 43.1 Definitie en indeling. 43.2 Genetische cardiomyopathie. 43.2.1 Hypertrofische cardiomyopathie. F.J.

43 Cardiomyopathieën. Inhoud. 43.1 Definitie en indeling. 43.2 Genetische cardiomyopathie. 43.2.1 Hypertrofische cardiomyopathie. F.J. 379 43 Cardiomyopathieën F.J. ten Cate Inhoud 43.1 Definitie en indeling 379 43.2 Genetische cardiomyopathieën 379 43.3 Gemengde vormen (genetisch en niet-genetisch) 385 43.4 Verworven cardiomyopathieën

Nadere informatie

DEVICE THERAPIE IN HARTFALEN ANNO 2015

DEVICE THERAPIE IN HARTFALEN ANNO 2015 DEVICE THERAPIE IN HARTFALEN ANNO 2015 Dr. TAHMASEB M DIENSTHOOFD CARDIOLOGIE AZ ST. JAN BRUGGE-OOSTENDE CAMPUS H SERRUYS Dr. TAHMASEB MEHRAN OOSTENDE 10/01/2015 HARTFALEN: DEFINITIE PREVALENTIE ETIOLOGIE

Nadere informatie

April 2016 Alexandra Kleberger, M ANP. Palliatieve zorg omtrent Hartfalen

April 2016 Alexandra Kleberger, M ANP. Palliatieve zorg omtrent Hartfalen April 2016 Alexandra Kleberger, M ANP Palliatieve zorg omtrent Hartfalen Deel I Wat is hartfalen? Oorzaken van hartfalen Symptomen Compensatiemechanismen Diagnostiek Behandeling Hartfalenpoli Vragen Deel

Nadere informatie

Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd.

Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd. Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd. CVRM-scholing 2010. Drs. Arno M. Wiersema Vaatchirurg, Boven-IJ ziekenhuis Amsterdam Inleiding Nieuwe standaard 2003. Verschil is: behandeling

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten bij vrouwen: meer aandacht gewenst

Hart- en vaatziekten bij vrouwen: meer aandacht gewenst Hart- en vaatziekten bij vrouwen: meer aandacht gewenst Vrouwenstudies Medische Wetenschappen Prof.dr. Toine Lagro-Janssen Opzet Stellingen Aanleiding aparte aandacht m/v Profiel m/v coronaire hartziekten

Nadere informatie

Hartkwalen Gasping. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart 22-1-2012

Hartkwalen Gasping. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart 22-1-2012 Hartkwalen Gasping De belangrijkste klachten zijn: vermoeidheid kortademigheid (vooral bij inspanning) opgezette benen en enkels onrustig slapen en s nachts vaak plassen 4 Hartfalen sen Hartspierziekte

Nadere informatie

Nieuwste ontwikkelingen in de behandeling van het acute herseninfarct

Nieuwste ontwikkelingen in de behandeling van het acute herseninfarct Nieuwste ontwikkelingen in de behandeling van het acute herseninfarct Annemarie Wijnhoud neuroloog IJsselland Ziekenhuis Monique Putter-Lander & Thomas Rekveldt huisartsen Rotterdam Belangen 17-4-2015

Nadere informatie

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Dieet bij hartfalen Een kwestie van smaak Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Wat komt aan de orde? Achtergronden bij de nieuwe Multidisciplinaire Richtlijn

Nadere informatie

I n d i c at i e s C A B G e n P C I

I n d i c at i e s C A B G e n P C I r I C H T L I J N I n d i c at i e s C A B G e n P C I Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie Mercatorlaan 1200 3528 BL Utrecht The Netherlands Telefoon: 31 (0)30 282 31 75 Fax: 31 (0)30 282 31 76

Nadere informatie

Duo avond 20 april 2015. Hartfalen van ziekte tot zorg, we hebben elkaar nodig

Duo avond 20 april 2015. Hartfalen van ziekte tot zorg, we hebben elkaar nodig Duo avond 20 april 2015 Hartfalen van ziekte tot zorg, we hebben elkaar nodig Doel hartfalenpolikliniek Intensieve begeleiding Instructie en begripsvorming Optitreren van medicatie Coördinatie van zorg

Nadere informatie

Insuline. Verlaagt het glucosegehalte van het bloed. 1 patroon = 300 IE = 3 ml

Insuline. Verlaagt het glucosegehalte van het bloed. 1 patroon = 300 IE = 3 ml Novorapid Insuline Verlaagt het glucosegehalte van het bloed. 1 patroon = 300 IE = 3 ml 0,5 ml (50 IE) Novorapid optrekken in een spuit en aanvullen tot 50 ml met NaCl 0,9 %, zodat verkregen wordt 50 IE

Nadere informatie

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W +

H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + H a n d l e i d i n g d o e l m a t i g h e i d s t o e t s M W W + D o e l m a t i g h e i d s t o e t s v o o r g e b i e d e n w a a r v o o r g e e n b o d e m b e h e e r p l a n i s v a s t g e s

Nadere informatie

Preventie van plotse hartdood

Preventie van plotse hartdood Preventie van plotse hartdood NVVC-richtlijnen in zakformaat Praktijkrichtlijnen ter Bevordering van de Kwaliteit van de Klinische Patiëntenzorg Richtlijnen voor de Preventie van Plotse Hartdood, gebaseerd

Nadere informatie

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014

Voorkom bloedingen. de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren. Eindhoven, 19 juni 2014 Voorkom bloedingen de achtergrond van antistollingsmiddelen, interacties en risicofactoren Eindhoven, 19 juni 2014 dr. M.R. Nijziel, internist-hematoloog Indeling stollingssysteem oude antistollingsmiddelen

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen. Altijd een statine bij hart- en. t Voorbeeld

Workshop voor apothekers en huisartsen. Altijd een statine bij hart- en. t Voorbeeld Workshop voor apothekers en huisartsen Altijd een statine bij hart- en vaatziekten en type-2-diabetes? t Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen en inleiding Presentatie ti

Nadere informatie

Vakgroepoverleg praktijkondersteuners. 5 juni 2014

Vakgroepoverleg praktijkondersteuners. 5 juni 2014 Vakgroepoverleg praktijkondersteuners 5 juni 2014 Te bespreken Het vrouwenhart, begeerd maar miskend Hartfalen Consultvoering Het vrouwenhart, begeerd maar miskend Afname sterfte hart/vaatziekten sinds

Nadere informatie

Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van acuut hartfalen

Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van acuut hartfalen Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van acuut hartfalen NVVC richtlijnen in zakformaat Richtlijnen voor de diagnostiek en behandeling van acuut hartfalen, gebaseerd op de ESC-guidelines Diagnosis

Nadere informatie

De cardiologische keuringseisen voor klasse 1 (beroepsvliegers) en klasse 2 (privevliegers) en de toelichting hierop zie hieronder

De cardiologische keuringseisen voor klasse 1 (beroepsvliegers) en klasse 2 (privevliegers) en de toelichting hierop zie hieronder Cardiologisch advies bij Vliegen Bij de polikliniek Cardioexpert is de expertise aanwezig voor het beoordelen van de cardiale problemen zoals deze zich voordien bij beroepsvliegers (cat 1) en privevliegers

Nadere informatie

High sensitive Troponin T, lust of last? Casuïsiek. Marianne Bootsma, cardioloog LUMC

High sensitive Troponin T, lust of last? Casuïsiek. Marianne Bootsma, cardioloog LUMC High sensitive Troponin T, lust of last? Casuïsiek Marianne Bootsma, cardioloog LUMC Inleiding Cardiaal troponine wordt ingezet bij de differentiaal diagnose van pijn op de borst. Myocardinfarct Acuut

Nadere informatie

TIA/ herseninfarct van spoed- naar ketenzorg

TIA/ herseninfarct van spoed- naar ketenzorg TIA/ herseninfarct van spoed- naar ketenzorg neurologie Folkert Hoekstra, huisarts Renske van den Berg-Vos, neuroloog ACUTE FASE stroke ketenzorg START CHRONISCHE FASE 3 NHG standaard beroerte nieuwe standaard

Nadere informatie

Chapter 12. Samenvatting

Chapter 12. Samenvatting Chapter 12 Samenvatting 223 Dit proefschrift beschrijft een aantal studies over myotone dystrofie type 1 (DM1). In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste bevindingen en conclusies

Nadere informatie

Percutane aortaklepimplantatie (TAVI) en Mitraclip

Percutane aortaklepimplantatie (TAVI) en Mitraclip Oktober 2014 Percutane aortaklepimplantatie (TAVI) en Mitraclip Advies richtlijn voor verwijzers Hartcentrum Catharina Ziekenhuis: Het pre- en post-operatieve traject van TAVI en Mitraclip Dr. B.R.G. Brueren

Nadere informatie

Bevolkingsonderzoek Familiaire Hypercholesterolemie

Bevolkingsonderzoek Familiaire Hypercholesterolemie Bevolkingsonderzoek Familiaire Hypercholesterolemie Casuïstiek Mw. K, slanke en sportieve 30 jarige vrouw wordt verwezen voor behandeling van haar verhoogde cholesterol. Haar vader kreeg op 57 jarige leeftijd

Nadere informatie

Inhoud Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Inhoud Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 INHOUD I Inhoud Hoofdstuk 1 Klinische aspecten van hypertensie 1 1. Voorkomen en definitie 1 2. Over risico en risicoreductie 3 3. Klinische manifestaties 9 4. De bloeddrukmeting 10 A. De bloeddrukmeting

Nadere informatie