Living Apart Together? Integratie van moslims in Europa

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Living Apart Together? Integratie van moslims in Europa"

Transcriptie

1 Living Apart Together? Integratie van moslims in Europa Mieke Maliepaard, Fenella Fleischmann en Karen Phalet Veel Europeanen denken dat moslimmigranten nooit echt in de samenleving zullen integreren. Maar wat is nu eigenlijk integratie? Welke migranten houden vast aan de islam, en voor wie wordt het minder belangrijk? En staat de islam integratie eigenlijk wel in de weg? Door onderzoek te doen bij verschillende moslimgroepen in vier Europese landen, komen we tot een antwoord op deze vragen. Als gevolg van de komst van migranten uit landen als Turkije en Marokko is de islam de snelst groeiende religie van Europa. Niet Mieke Maliepaard is post-doctoraal onderzoeker bij ERCOMER (European Research Centre on Migration and Ethnic Relations). Zij promoveerde in 2012 op onderzoek naar de relatie tussen religie en integratie bij moslims in Nederland, en schreef hierover een rapport in samenwerking met het Sociaal en Cultureel Planbureau. Daarnaast is haar werk gepubliceerd in verschillende internationale tijdschriften. iedereen is hier even enthousiast over. Vooral na 11 september 2001 zijn mensen negatiever gaan denken over moslims (Pew Forum, 2011). Veel Europeanen denken dat de islam onverenigbaar is met westerse normen en waarden, en dat moslims daarom nooit echt zullen integreren (Foner & Alba, 2008; Sniderman & Hagendoorn, 2007). Maar is dit ook echt zo? Blijft het geloof belangrijk voor Europese moslims? En staat religie integratie in de weg? In andere woorden: moeten moslims hun geloof loslaten om echt onderdeel te worden van West-Europese samenlevingen?

2 2 Integratie en religie Integratie is een term die op veel manieren wordt gebruikt. In de psychologische literatuur verwijst integratie naar één van de vier acculturatiestrategieën, zoals deze zijn ontwikkeld door John Berry (Berry, 1997). Acculturatie is het proces van culturele en psychologische verandering die plaatsvindt wanneer twee culturen met elkaar in langdurig contact komen. Fenella Fleischmann is Universitair Docent bij ERCOMER. Haar onderzoek beslaat een breed scala aan onderwerpen gerela-teerd aan de integratie van migranten, zoals religieuze transmissie, acculturatie, sociale en etnische ongelijkheid, discriminatie en politieke betrokken-heid. Ze publiceerde hierover in internationale tijdschriften in het veld van sociale psychologie, maar ook sociologie en migratiestudies. Acculturatieonderzoekers bestuderen de inpassing van migranten in de zogenaamde ontvangende samenlevingen, en stellen daarbij twee vragen: (a) in welke mate behouden migranten hun cultuur, en (b) in welke mate gaan zij banden aan met de autochtone bevolking? In de volksmond worden deze twee vragen vaak tot één dimensie gereduceerd (je houdt ofwel je eigen cultuur, of je past je aan), maar wetenschappelijk onderzoek laat zien dat ze zowel samen als los van elkaar voorkomen (Berry, Phinney, Sam, & Vedder, 2006; Ryder, Alden, & Paulhus, 2000). Laten we de Turks- Nederlandse Elif als voorbeeld nemen. Zij kan de Turkse cultuur behouden, en tegelijkertijd veel Nederlandse vrienden maken. Deze strategie wordt integratie genoemd. Integratie wordt vaak gezien als de ideale strategie (Berry et al. 2006). Maar Elif zou er ook voor kunnen kiezen om veel om te gaan met Nederlandse vrienden en haar Turkse cultuur daarbij helemaal los te laten (assimilatie). Of het tegenovergestelde: geen Nederlandse vrienden maken, en sterk vasthouden aan de Turkse cultuur (separatie). Als migranten wel hun cultuur loslaten maar geen banden aangaan met mensen uit de ontvangende samenleving noemen we dit marginalisatie. Dit wordt gezien als de minst gunstige strategie en komt ook nauwelijks voor. Acculturatie kan op verschillende manieren worden onderzocht. Je kunt kijken welke houding migranten erop na houden: hoe staan ze bijvoorbeeld tegenover aanpassing aan de cultuur van de ontvangende samenleving? Daarnaast is acculturatie ook zichtbaar in gedrag: welke taal spreken migranten thuis en buitenshuis? Met wie trouwen ze? Met wie zijn ze bevriend? Cultuur kan in brede zin worden opgevat, en omvat zo ook religie. In onze studies richten we ons vooral op het behoud van religie, en daarbij kijken we zowel naar houdingen (hoe belangrijk vind je het geloof?) als naar gedrag (hoe vaak bid je?). De vraag die aan de basis van ons onderzoek ligt, is welke rol de islam speelt in de acculturatie van de kinderen van islamitische migranten (de tweede generatie). Religie kan een verbindende rol hebben, zoals in de Verenigde Staten. Daar vinden migranten via kerken, tempels e.d. hun weg in de samenleving (Ebaugh & Chafetz, 2000). Maar de meeste van deze migranten zijn christelijk, net als de overgrote meerderheid van de Amerikanen zelf. Wanneer het geloof van migranten anders is dan dat van de meerderheid, en ook nog eens in een negatief daglicht staat (zoals de islam in Europa), is het niet waarschijnlijk dat religie dezelfde verbindende functie heeft. In dat geval kan religie misschien zelfs wel een barrière vormen (Foner & Alba, 2008). Wij onderzoeken of dit het geval is in verschillende Europese landen. Hechte banden, goede moslims? Volgens de acculturatietheorie zou het loslaten van cultuur en religie (in de meeste gevallen) niet nodig moeten zijn voor succesvolle integratie. Maar in hoeverre behouden moslims in Europa hun geloof? In een aantal studies kijken we voor welke in Europa geboren moslims het geloof belangrijk is en blijft, en welke groep het geloof gaandeweg loslaat.

3 3 Voor veel kinderen van islamitische migranten in Europa blijft het geloof erg belangrijk (Maliepaard & Gijsberts 2012, Voas & Fleischmann 2012). Uit onze studie komt naar voren dat de rol van de ouders de meest belangrijke factor voor het behoud van het geloof is. Twee onderzoeken onder Nederlandse en Belgische moslimjongeren met Marokkaanse en Turkse ouders laten zien dat moslimjongeren waarvan de ouders regelmatig de moskee bezochten, later ook veel vaker naar de moskee gaan. Ook jongeren die vroeger koranles hebben gehad blijven meer betrokken bij het geloof (Güngör, Fleischmann & Phalet 2011; Maliepaard & Lubbers 2012). Religieuze socialisatie, het proces waarbij ouders het geloof aan hun kinderen doorgeven, is dus een effectief middel om jongeren ook op lange termijn betrokken te houden bij de religieuze groep. Dit blijkt ook uit het feit dat jongeren die een sterke religieuze socialisatie hebben gehad meer op behoud van de eigen cultuur gericht zijn dan moslims die minder religieus waren opgevoed (Güngör, Fleischmann & Phalet 2011). De resultaten uit dit onderzoek laten ook zien dat opgevoed worden door religieus actieve ouders niet leidt tot een afwijzing van de cultuur van de ontvangende samenleving (in dit geval de Belgische). Dit is een eerste aanwijzing dat behoud van het geloof en integratie goed samen kunnen gaan. Naast ouders blijken ook vrienden een belangrijke rol te spelen in de keuze voor meer gerichtheid op behoud van het geloof. Moslims met veel vrienden uit hun eigen etnische groep zijn veel actiever in het praktiseren van het geloof dan moslims die weinig vrienden uit hun eigen etnische groep hebben (Maliepaard en Phalet 2012). Van het geloof echt volledig loslaten is maar bij weinig moslimjongeren sprake veruit de meeste jongeren blijven zich wel moslim noemen. Omdat het geloof voor veel migranten van de eerste generatie belangrijk is, investeren zij veel in de religieuze socialisatie van hun kinderen. Dit betekent dat ook voor de tweede generatie het geloof een belangrijke rol blijft spelen. Er is dus in die zin bij de meeste jongeren geen sprake van assimilatie als acculturatiestrategie, waarbij het geloof helemaal wordt losgelaten of niet meer belangrijk wordt gevonden. Nu we weten dat het geloof voor de tweede generatie belangrijk is, is de vraag hoe dit geloof wordt vormgegeven en of het samengaat met volwaardige participatie in de ontvangende samenleving of dat het deze participatie juist in de weg staat. Betekent kiezen voor het geloof automatisch separatie? Of is er vooral sprake van integratie? Context matters! De invloed van de ontvangende samenleving Wij vroegen ons af, of de manier waarop landen omgaan met de islam invloed zou hebben op hoe moslims met hun geloof omgaan, en hoe zij integreren. Er zijn veel Europese landen waar de islam echt een nieuwe godsdienst is, en waar voor de komst van migranten geen enkele moskee stond. Niet elk land heeft op dezelfde manier gereageerd op de komst van moslimmigranten. We verwachten dat alleen wanneer de ontvangende samenleving verschillende religies accepteert en ondersteunt, migranten succesvol kunnen integreren (dat wil zeggen, met behoud van cultuur en religie volwaardig meedraaien) (Brown & Zagefka, 2010). Maar in een land waar de islam achtergesteld wordt ten opzichte van andere godsdiensten, zal het eerder een barrière tussen groepen vormen. In twee studies onderzoeken we of de mate waarin de islam een barrière vormt voor integratie verschilt per land. We vergelijken hierbij grote groepen Turkse moslims in Nederland, België, Duitsland en Zweden op basis van grootschalig enquêteonderzoek in grote steden (TIES 2007, Crul, Schneider & Lelie, 2012). Zij zijn allemaal in Europa geboren, met ouders uit Turkije. In een eerste studie (Phalet, Fleischmann, & Stoijcic, 2012) gaan we na in hoeverre er landenverschillen zijn in de manier waarop moslims hun religie belijden. We kijken eerst of de landen die we onderzoeken verschillen

4 4 op twee terreinen. Ten eerste in wet- en regelgeving omtrent religie: heeft de islam dezelfde rechten als andere godsdiensten? Mogen moslims moskeeën bouwen, organisaties beginnen, krijgen ze dezelfde subsidies als andere godsdiensten? En ten tweede de groepsgrenzen: zijn de grenzen tussen etnische en religieuze groepen strak en ondoordringbaar, of juist open en flexibel? Dus: in welke mate wonen moslims in gesegregeerde wijken, of mengen ze in het dagelijks leven met autochtonen, bijvoorbeeld op school, op het werk, en in hun vrije tijd? Uit bestaande literatuur blijkt dat Duitsland een voorbeeld is van een land waar de islam een minder sterke positie heeft dan andere geloven. Een moskee heeft een minder gunstige juridische status dan een christelijke kerk en profiteert daardoor niet van bepaalde belastingen (Jonker, 2002). Vergeleken met andere Europese landen krijgt de islam in Nederland veel erkenning. Dat moslims net als andere religieuze groepen scholen en andere organisaties op basis van de eigen godsdienstige principes kunnen opzetten en daarvoor ook nog overheidssteun ontvangen, is vrij uniek in Europa (Rath et al., 1996). België en Zweden zitten wat betreft de accommodatie van islam tussen de extremen Nederland en Duitsland in. In België wordt de islam als een van de nationale godsdiensten erkend, maar in de praktijk blijft de toegezegde staatssteun (zoals het betalen van salarissen van imams door de overheid) vaak achter (Foblets & Overbeeke, 2002; Manço, 2000). In Zweden is de juridische positie van de islam gelijk aan die van de Zweedse Lutherse kerk, maar ook hier blijft overheidssteun vergeleken met de Lutherse kerk beperkt (Alwall, 1998; Sander & Larsson, 2002). Wat betreft de wettelijke erkenning en ondersteuning van de islam door de overheid vormen Duitsland, België, Zweden en Nederland dus een schaal van minst naar meest gunstig. Wat betreft de grenzen tussen groepen is de volgorde wat anders. Zweden staat voorop als het land met de meest open groepsgrenzen: er is weinig etnische segregatie, en ook zijn minderheden redelijk succesvol in het schoolsysteem. Aan het andere uiterste vinden we weer Duitsland, waar Turkse migranten vaak bij elkaar wonen in zwarte buurten, meestal binnen de eigen groep trouwen en kampen met grote achterstanden in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Nederland en België bevinden zich in deze opzichten tussen de twee uitersten in. Deze landenverschillen blijken uit een aantal grootschalige vergelijkende studies (Crul, Schneider & Lelie, 2012; Heath & Cheung, 2007). Karen Phalet is hoogleraar sociale en culturele psychologie op de KU Leuven (België). In haar onderzoek houdt ze zich onder andere bezig met migratie, accul-turatie en intergroepsrelaties. Ze is betrokken bij meerdere inter-nationale projecten over de tweede generatie in Europa, en publiceerde hierover in top tijdschriften op het gebied van sociale en cross-culturele psychologie, sociologie en migratie. Wat betekenen deze landenverschillen nou voor de manier waarop moslims hun geloof belijden en voor hun integratie in de ontvangende samenleving? We vinden dat in Duitsland moslims het vaakst een strikte vorm van de islam naleven. Duitse moslims vinden het geloof erg belangrijk, en praktiseren ook veel (bidden bijvoorbeeld vijf maal daags). In Zweden hangen de meeste moslims juist een geprivatiseerde vorm van islam aan. Voor deze moslims is het geloof wel erg belangrijk, maar zij praktiseren weinig tot niet. Nederland en België houden het midden tussen deze twee landen. Hier zijn de meeste Turkse moslims selectief in het praktiseren van hun geloof ze doen wel vaak mee aan de ramadan en eten halal, maar naar de moskee gaan en bidden doen ze een stuk minder dan de Duitse Turken. De gevonden landenverschillen lijken erop te wijzen dat vooral de groepsgrenzen van invloed zijn op de manier waarop de islamitische identiteit vorm krijgt. In een aanvullende internationaal vergelijkende studie (Fleischmann & Phalet,

5 5 2012) is gekeken of de islam een barrière vormt voor moslims om volwaardig mee te doen in de samenleving. Geldt voor moslims dat, om volledig mee te draaien in de ontvangende samenleving, zij hun geloof minder zullen praktiseren of belijden? De resultaten uit deze studie laten zien dat in Duitsland, moslims die actief meedoen in de samenleving minder religieus zijn. Andersom geldt ook dat moslims in Duitsland voor wie het geloof belangrijk is en die vaker praktiseren, een stuk vaker een Turkse partner hebben, en minder vaak hoger opgeleid zijn. Uit onze eerdere studie weten we dat er in Duitsland sterke, haast ondoordringbare grenzen tussen groepen zijn en dat de wettelijke positie van de islam daar het meest achtergesteld is. Het is opvallend dat juist daar moslims moeten kiezen tussen de opties separatisme of assimilatie als acculturatiestrategieën. De resultaten laten zien dat moslims die wel groepsgrenzen doorbreken (bijvoorbeeld door buiten de groep te trouwen), hun geloof vaker loslaten. In Duitsland is dus wel sprake van een keuze tussen óf cultuurbehoud (en daarmee gebrek aan contact en sociale mobiliteit) óf aanpassing (en daarmee opgave van de eigen religie). Integratie, dus behoud van religie en tegelijk participatie in de ontvangende samenleving, lijkt in Duitsland een minder haalbare strategie. In de andere landen die we onderzochten is er juist een ontkoppeling gevonden van religie en integratie: in Nederland, België en Zweden zijn strenggelovige Turkse jongeren even hoog opgeleid en hebben ze even vaak een niet- Turkse partner als minder gelovige jongeren. Conclusie Uit ons onderzoek blijkt dat de islam ook voor de tweede generatie een belangrijk onderdeel is van het leven. Vooral jongeren waarvan de ouders religieus actief zijn en die veel vrienden hebben binnen de etnische groep, blijven het geloof belangrijk vinden en praktiseren. Door de overdracht van het geloof van ouders op kinderen zal de islam op korte termijn niet aan belang inboeten. Wat betekent dit voor de participatie van (jonge) moslims in Europese samenlevingen? We laten zien dat succesvolle integratie met behoud van religie mogelijk is voor en ook veelvuldig voorkomt bij moslims in Europa. Vooral in landen waar groepsgrenzen soepeler zijn en moslims meer rechten hebben is het mogelijk om met behoud van religie volwaardig mee te draaien in de samenleving. Het onderzoek laat dus zien dat het niet, zoals vaak wordt verondersteld, onmogelijk is voor moslims om hun geloof te behouden en toch onderdeel te vormen van de ontvangende samenleving. Hoe religieus je bent, zegt in de meeste landen niets over hoe goed je meedraait in de samenleving. Succesvolle integratie is voor moslims wel moeilijk in een land met gesloten groepsgrenzen en ontbrekende wettelijke erkenning. Waar moslims op deze manier worden buitengesloten lijken zij te moeten kiezen voor separatie (geloof sterk omarmen, maar afstand nemen van de ontvangende samenleving), of assimilatie (geloof loslaten). Referenties Alwall, J. (1998). Muslim rights and plights. The religious liberty situation of a minority in Sweden. Lund: Lund University Press. Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation and adaptation. Applied Psychology, 46, Berry, J. W., Phinney, J. S., Sam, D. L., & Vedder, P. (2006). Immigrant Youth: Acculturation, Identity and Adaptation. Applied Psychology: An International Review, 55(3), Brown, R. & Zagefka, H. (2010). The dynamics of acculturation: an intergroup perspective. Advances in Experimental Social Psychology, 44, Crul, M., Schneider, J., & Lelie, F. (eds.) (2012). The European second generation compared. Does the integration context matter? Amsterdam: Amsterdam University Press. Ebaugh, H. R., & Chafetz, J. S. (2000). Religion and the New Immigrants: Continuities in Immigrant Congregations. Walnut Creek: Alta Mira Press. Fleischmann, F., & Phalet, K. (2012). Integration and religiosity among the Turkish second generation in Europe: a comparative analysis across four capital cities. Ethnic

6 6 and Racial Studies, 35(2), doi: / Foblets, M.-C., & Overbeeke, A. (2002). State intervention in the institutionalisation of Islam in Belgium. In W. A. R. Shadid & S. Van Koningsveld (Eds.), Religious freedom and the neutrality of the state: The position of Islam in the European Union (pp ). Leuven: Peeters. Foner, N., & Alba, R. (2008). Immigrant Religion in the US and Western Europe: Bridge or Barrier to Inclusion. International Migration Review, 42(2), Güngör, D., Fleischmann, F., & Phalet, K. (2011). Religious identification, beliefs and practices among Turkish- and Moroccan- Belgian Muslims: Intergenerational continuity and acculturative change. Journal of Cross-Cultural Psychology, 42(8), doi: / Jonker, G. (2002). Muslim Emancipation? Germany s struggle over religious pluralism. In W. A. R. Shadid & S. Van Koningsveld (Eds.), Religious freedom and the neutrality of the state: The position of Islam in the European Union (pp ). Leuven: Peeters. King, P. E., Furrow, J. L., & Roth, N. H. (2002). The influence of family and peers on adolescent religiousness. The Journal of Psychology and Christianity, 21, Maliepaard, M., & Gijsberts, M. (2012). Moslim in Nederland Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. Maliepaard, M., & Lubbers, M. (2012). Parental Religious Transmission after Migration: the Case of Dutch Muslims. Journal of Ethnic and Migration Studies, doi: / x Maliepaard, M., & Phalet, K. (2012). Social Integration and Religious Identity Expression among Dutch Muslims: The Role of Minority and Majority Group Contact. Social Psychology Quarterly, 75(2), doi: / Manço, U. (2000). Voix et voies musulmanes de Belgique. Brussels: FUSL. Pew Research Center. (2011). The future of the global Muslim population. Washington: Pew. Phalet, K., Fleischmann, F., & Stoijcic, S. (2011). Ways of being Muslim: The Turkish second generation in seven European cities. In M. Crul, & J. Schneider (Eds.), The European second generation compared: Does the integration context matter? (pp ). Amsterdam: Amsterdam University Press. Ryder, A. G., Alden, L. E., & Paulhus, D. L. (2000). Is acculturation unidimensional or bidimensional? A head-to-head comparison in the prediction of personality, self-identity, and adjustment. Journal of Personality and Social Psychology, 79(1), Sander, Å., & Larsson, G. (2002). The mobilisation of Islam in Sweden : From green to blue and yellow Islam? In Religious freedom and the neutrality of the state: The position of Islam in the European Union (pp ). Leuven: Peeters. Sniderman, P. M., & Hagendoorn, L. (2007). When Ways of Life Collide: Multiculturalism and its Discontents in the Netherlands. Princeton: University Presses of California, Columbia and Princeton. Voas, D., & Fleischmann, F. (2012). Islam moves west: Religious change in the first and second generations. Annual Review of Sociology, 38,

Facts & Figures: Religie bij Vlaamse jongeren

Facts & Figures: Religie bij Vlaamse jongeren Facts & Figures: Religie bij Vlaamse jongeren België is een land met een lange katholieke traditie, al is één van de meest zichtbare uitingen hiervan, de kerkgang, al geruime tijd aan erosie onderhevig.

Nadere informatie

Van migrantenstudies naar moslimstudies?

Van migrantenstudies naar moslimstudies? Van migrantenstudies naar moslimstudies? Een beschouwing op het migratieonderzoek in het Nederlands taalgebied Mieke Maliepaard & Fenella Fleischmann* Inleiding Migrantenstudies houdt op te bestaan. Dat

Nadere informatie

Opgave 2 Religie en integratie

Opgave 2 Religie en integratie Opgave 2 Religie en integratie Bij deze opgave horen tekst 3 en figuur 1 en 2 uit het bronnenboekje. Inleiding Zijn Islamieten die geïntegreerd zijn minder religieus? Is integreren moeilijker als iemand

Nadere informatie

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER?

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? Amsterdam, november 2011 Auteur: Dr. Christine L. Carabain NCDO Telefoon (020) 5688 8764 Fax (020) 568 8787 E-mail: c.carabain@ncdo.nl 1 2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting

Nadere informatie

Verschillen in autonomieniveau, acculturatie en. selfesteem van tweede generatie immigrante. vrouwen ten opzichte van autochtone vrouwen

Verschillen in autonomieniveau, acculturatie en. selfesteem van tweede generatie immigrante. vrouwen ten opzichte van autochtone vrouwen Autonomie, acculturatie en selfesteem 1 Verschillen in autonomieniveau, acculturatie en selfesteem van tweede generatie immigrante vrouwen ten opzichte van autochtone vrouwen Hoe denken autochtone, Turkse

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Moslim in Nederland 2012

Moslim in Nederland 2012 Moslim in Nederland 2012 Moslim in Nederland 2012 Mieke Maliepaard en Mérove Gijsberts (met een reactie van Martijn de Koning en Joep de Hart) Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, november 2012 Het

Nadere informatie

Moslim in Nederland 2012

Moslim in Nederland 2012 Moslim in Nederland 2012 Moslim in Nederland 2012 Mieke Maliepaard en Mérove Gijsberts (met een reactie van Martijn de Koning en Joep de Hart) Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, november 2012 Het

Nadere informatie

SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH)

SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Sinds de jaren zestig is het aandeel migranten in de Nederlandse bevolking aanzienlijk gegroeid. Van de totaal 16,3 miljoen inwoners in

Nadere informatie

Voorbereidingsopdracht 2.3: Vragen over Maliepaart et al, (2012) / Diehl et al. (2009)

Voorbereidingsopdracht 2.3: Vragen over Maliepaart et al, (2012) / Diehl et al. (2009) Voorbereidingsopdracht 2.3: Vragen over Maliepaart et al, (2012) / Diehl et al. (2009) Casper Casper Elijah Elijah Elijah Esma Esma Het artikel gaat over, maar desondanks wordt er geen duidelijk verschil

Nadere informatie

Orthodoxie en integratie van Turks Nederlandse moslims

Orthodoxie en integratie van Turks Nederlandse moslims Orthodoxie en integratie van Turks Nederlandse moslims Maykel Verkuyten & Ali Aslan Yildiz 1 Summary Orthodoxy and integration among Turkish Dutch Muslims What is the relationship between religious orthodoxy

Nadere informatie

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd:

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd: Samenvatting In Westerse landen vormen niet-westerse migranten een steeds groter deel van de bevolking. In Nederland vertegenwoordigen Surinaamse, Turkse en Marokkaanse migranten samen 6% van de bevolking.

Nadere informatie

Introductie cultuursensitief werken: een kwestie van kennis én houding

Introductie cultuursensitief werken: een kwestie van kennis én houding Introductie cultuursensitief werken: een kwestie van kennis én houding Cor Hoffer cultureel antropoloog en socioloog Info: www.corhoffer.nl 1 Onderwerpen: migratie cultuursensitief werken korte oefening

Nadere informatie

IMAMS IN NEDERLAND: EEN IMPRESSIE

IMAMS IN NEDERLAND: EEN IMPRESSIE IMAMS IN NEDERLAND: EEN IMPRESSIE door Welmoet BOENDER* Bron: Centrum voor Islam in Europa. Imams in Nederland Al sinds de jaren 1980 wordt in Nederland een discussie gevoerd rond de rol van imams die

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING: Dissertatie VU Amsterdam

NEDERLANDSE SAMENVATTING: Dissertatie VU Amsterdam NEDERLANDSE SAMENVATTING: Dissertatie VU Amsterdam Doreen Huschek Relatievorming en partnerkeuze van de tweede generatie Turken in Europa De invloed van derde partijen en de institutionele context Het

Nadere informatie

Gezinsmilieu en het vooruitzicht op een huwelijk voor kinderen

Gezinsmilieu en het vooruitzicht op een huwelijk voor kinderen Pagina 1 / 14 Gezinsmilieu en het vooruitzicht op een huwelijk voor kinderen Kinderen uit intacte gezinnen hebben vaker een positieve houden ten opzicht van het huwelijk en hogere verwachtingen van hun

Nadere informatie

In: Migrantenstudies, Themanummer Jeugd, 2003, 19(4), p. 252-265

In: Migrantenstudies, Themanummer Jeugd, 2003, 19(4), p. 252-265 1 In: Migrantenstudies, Themanummer Jeugd, 2003, 19(4), p. 252-265 De acculturatie en adaptatie van migrantenjongeren in Nederland. Een vergelijkende studie Paul Vedder en Fons J. R. van de Vijver * Deze

Nadere informatie

PUBLIEKE LEZING (in het Engels) π Woensdag 7 december 2011 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere VOLUNTEERING

PUBLIEKE LEZING (in het Engels) π Woensdag 7 december 2011 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere VOLUNTEERING PUBLIEKE LEZING (in het Engels) π Woensdag 7 december 2011 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere VOLUNTEERING Het Universitair Centrum Sint-Ignatius Antwerpen (ucsia) organiseert in samenwerking met

Nadere informatie

GEWELD & VERZOENING VANUIT ISLAMITISCH PERSPECTIEF

GEWELD & VERZOENING VANUIT ISLAMITISCH PERSPECTIEF GEWELD & VERZOENING VANUIT ISLAMITISCH PERSPECTIEF Dr. Abdelilah Ljamai 1. Ontstaansgeschiedenis v/d islam 2. Is de islam een gewelddadige religie? 3. Wat zijn de consequenties hiervan? 4. Conclusie 1.

Nadere informatie

Een goede politicus.

Een goede politicus. Een goede politicus. Tijdens het project Meeting Development werden door Nederlandse studenten, die de gelegenheid hadden om naar Ghana en Kirgizië te reizen, films gemaakt. Ze hebben naar hun opvattingen

Nadere informatie

Christelijke onderwijspraktijken in verschillende landen

Christelijke onderwijspraktijken in verschillende landen Christelijke onderwijspraktijken in verschillende landen Willemieke Reijnhoudt-Klein, Marike Spruyt-de Kloe, Bram de Muynck Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld

Nadere informatie

ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT

ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT België WK VOETBAL is een immigratienatie 2018, 2012/11 15 05 2012 MENSEN WELVAART BESCHERMING België is een immigratienatie: 25% van de bevolking is van oorsprong migrant.

Nadere informatie

Informele interetnische contacten in Nederland

Informele interetnische contacten in Nederland Informele interetnische contacten in Nederland Een overzicht van bestaande studies en suggesties voor vervolgonderzoek Borja Martinovic* Er is steeds meer aandacht in de wetenschap voor het fenomeen van

Nadere informatie

Fort van de Democratie

Fort van de Democratie Fort van de Democratie Stichting Vredeseducatie / peace education projects Het Fort van de Democratie WERKT! Samenvatting van een onderzoek door de Universiteit van Amsterdam naar de effecten van de interactieve

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

EU-Speak _ leslla docenten

EU-Speak _ leslla docenten EU-Speak _ leslla docenten Wat heeft een docent nodig om de laaggeletterde volwassen immigrant te leren lezen en schrijven? EU-Speak 1 Partners: Engeland, Zweden, Denemarken, Duitsland, Spanje, Nederland

Nadere informatie

Anders opvoeden. Opvoeden evolueert. Opvoeden in een multiculturele context.

Anders opvoeden. Opvoeden evolueert. Opvoeden in een multiculturele context. Kenniscentrum Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Anders opvoeden. Opvoeden evolueert. Opvoeden in een multiculturele context. Naïma Lafrarchi EXPOO Brussel 10 december 2015 1 OVERZICHT - Inleiding

Nadere informatie

17 juni 2011. Introductie internationaal onderzoek naar tolerantie

17 juni 2011. Introductie internationaal onderzoek naar tolerantie Symposium Verschil moet er zijn? 17 juni 2011 Introductie internationaal onderzoek naar tolerantie Programma 13.30 Introductie en welkom door dr. Inge Versteegt, mede namens prof. Dr. Veit Bader en dr.

Nadere informatie

In de afgelopen decennia heeft ongehuwd samenwonen overal in Europa. toegenomen populariteit van het ongehuwd samenwonen is onderdeel van

In de afgelopen decennia heeft ongehuwd samenwonen overal in Europa. toegenomen populariteit van het ongehuwd samenwonen is onderdeel van Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) De verschillende betekenissen van ongehuwd samenwonen in Europa: Een studie naar verschillen tussen samenwoners in hun opvattingen, plannen en gedrag. In de

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land. De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land

De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land. De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land Eric Corijn Vrije Universiteit Brussel BEOstudiedag- Brussel 16.03.2012 De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land Eric Corijn Vrije

Nadere informatie

dat organisaties als Sharia4Belgium en steekpartijen in metrostations die vooroordelen in de hand werken.

dat organisaties als Sharia4Belgium en steekpartijen in metrostations die vooroordelen in de hand werken. 1 Toespraak door viceminister-president en Vlaams minister van Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering, Toerisme en Vlaamse Rand Geert BOURGEOIS Bezoek aan de Al Fath Moskee Gent, 16 juni 2012

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden, Integratie en Vreemdelingenzaken

Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden, Integratie en Vreemdelingenzaken α inisterie van Justitie Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden, Integratie en Vreemdelingenzaken Directie Integratie en Inburgering Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan

Nadere informatie

Dr. Aslan ZORLU. Assistant Professor CURRENT POSITION POSITIONS PREVIOUSLY HELD EDUCATION. Place of Birth

Dr. Aslan ZORLU. Assistant Professor CURRENT POSITION POSITIONS PREVIOUSLY HELD EDUCATION. Place of Birth Dr. Aslan ZORLU Place of Birth Sex Nationality Zile Male Dutch CURRENT POSITION Assistant Professor 2005-Present: Department of Human Geography, Planning and International Development Studies Amsterdam

Nadere informatie

Integratie en depressie De relatie tussen sociaal-culturele integratie en depressieklachten bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders

Integratie en depressie De relatie tussen sociaal-culturele integratie en depressieklachten bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders Integratie en depressie De relatie tussen sociaal-culturele integratie en depressieklachten bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders Roos van der Zwan & Jochem Tolsma 1 Summary Integration and depression

Nadere informatie

BIDDEN VOOR DE TOEKOMST

BIDDEN VOOR DE TOEKOMST BIDDEN VOOR DE TOEKOMST Een studie naar verbanden tussen religiositeit en integratie onder de kerkgaande tweede generatie Ghanese jongeren in Den Haag Jiske van Loon Afstudeerbegeleider: dr. Patrick Eisenlohr

Nadere informatie

2. Als ik nu voor mijn kind(kinderen) een school moest kiezen zou mijn voorkeur weer uitgaan naar een katholieke school

2. Als ik nu voor mijn kind(kinderen) een school moest kiezen zou mijn voorkeur weer uitgaan naar een katholieke school Ouder-enquête betreffende identiteit en levensbeschouwing Paus Joannesschool Ingeleverd: 133 formulieren, 35 ouders hebben aanvullende opmerkingen gemaakt (26%). Ingevuld op een 5-puntsschaal. 1= helemaal

Nadere informatie

Inspiratiebijeenkomst Pedagogische Meerstemmigheid

Inspiratiebijeenkomst Pedagogische Meerstemmigheid Datum: Locatie: Spreker: Notulist: Aanwezigen: Organisatie: 14 december Kralingen Ilias El Hadioui Majda Battaï 23 deelnemers Stichting Attanmia i.s.m. Stichting Buurtwerk Kralingen-Crooswijk De besproken

Nadere informatie

Datum 2 april 2013 Betreft Beleidsreactie op de evaluatie van de islam- en imamopleidingen in Nederland

Datum 2 april 2013 Betreft Beleidsreactie op de evaluatie van de islam- en imamopleidingen in Nederland a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 56 punten

Nadere informatie

Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid

Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid Algemene vergadering RWO -Oudenaarde 11 juni 2012 Inhoud Terminologie: ECM Enkele vragen Overzicht van de immigratie Aanwezigheid in regio Oudenaarde Enkele

Nadere informatie

An Economic Perspective on School Dropout Prevention using Microeconometric Techniques

An Economic Perspective on School Dropout Prevention using Microeconometric Techniques An Economic Perspective on School Dropout Prevention using Microeconometric Techniques Sofie J. Cabus Top Institute for Evidence Based Education Research TIER-Maastricht University Definitie voortijdig

Nadere informatie

Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be)

Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be) Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be) Inleiding Onderliggende assumptie gemaakt door aantal beleidsmakers: Sociaal beleid mag niet

Nadere informatie

Constructie van de variabele Etnische afkomst

Constructie van de variabele Etnische afkomst Constructie van de variabele Etnische afkomst Ter inleiding geven we eerst een aantal door verschillende organisaties gehanteerde definities van een allochtoon. Daarna leggen we voor het SiBO-onderzoek

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-i

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-i LET OP: Je kunt dit examen maken met de 51e druk of met de 52e druk van de atlas. Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 51e of de 52e. Bij elke vraag is aangegeven welke

Nadere informatie

Etnische en generatieverschillen in lekenopvattingen over internaliserende problemen

Etnische en generatieverschillen in lekenopvattingen over internaliserende problemen Etnische en generatieverschillen in lekenopvattingen over internaliserende problemen Esmée E. Verhulp Ontwikkelingspsychologie - Universiteit Utrecht Met dank aan: Gonneke Stevens, Wilma Vollebergh, Trees

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

Geloof het of niet: niet minder, maar anders

Geloof het of niet: niet minder, maar anders Geloof het of niet: niet minder, maar anders Een onderzoek naar de religieuze beleving van moslimjongeren Erasmus Universiteit Faculteit der Sociale Wetenschappen Opleiding Sociologie Afstudeerrichting:

Nadere informatie

Het Vlaamse secundair onderwijs internationaal vergeleken

Het Vlaamse secundair onderwijs internationaal vergeleken Het Vlaamse secundair onderwijs internationaal vergeleken Jeroen Lavrijsen Doctoraatsonderzoeker, HIVA - KU Leuven www.steunpuntssl.be Structuur secundair onderwijs Focus op twee kenmerken van het secundair

Nadere informatie

Perstekst De houding van autochtone Vlamingen ten aanzien van Moslim minderheidsgroepen

Perstekst De houding van autochtone Vlamingen ten aanzien van Moslim minderheidsgroepen 1 Perstekst De houding van autochtone Vlamingen ten aanzien van Moslim minderheidsgroepen Onderzoekscentrum: CSCP (Centrum Sociale en Culturele Psychologie), K.U. Leuven Onderzoekers: Doctoraatsproefschrift

Nadere informatie

Database wetenschappelijke onderzoeken & deskundigen

Database wetenschappelijke onderzoeken & deskundigen Database wetenschappelijke onderzoeken & deskundigen Februari 2012 Religie Opdracht is uitgevoerd door Religie Jongeren en hun Islam Jongeren over hun ondersteuning als moslim in Nederland Verwey-Jonker

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 400 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2013 Nr. 132 BRIEF

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING kaarten 1 en 2 Spreiding allochtonen in Den Haag kaart 1 kaart 2 uit Indonesië totaal

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 2 Religieus recht 7 maximumscore 2 een beargumenteerd standpunt over de vraag of religieuze wetgeving en rechtspraak voor bepaalde bevolkingsgroepen tot cultuurrelativisme leidt 1 een uitleg van

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu. Presentatie Marjolijn Blokzijl

LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu. Presentatie Marjolijn Blokzijl LEEFTIJDSONAFHANKELIJK WERVINGSBELEID mature@eu Presentatie Marjolijn Blokzijl OVERZICHT PRESENTATIE Situatieschets Demografische veranderingen Noodzakelijke strategieën Arbeidsparticipatie oudere werknemers

Nadere informatie

WERELDBEELDEN EN WEERBAARHEID VAN TURKS-NEDERLANDSE JONGEREN. F. Geelhoed (VU) en R. Staring (EUR)

WERELDBEELDEN EN WEERBAARHEID VAN TURKS-NEDERLANDSE JONGEREN. F. Geelhoed (VU) en R. Staring (EUR) 18 2 2016 WERELDBEELDEN EN WEERBAARHEID VAN TURKS-NEDERLANDSE JONGEREN F. Geelhoed (VU) en R. Staring (EUR) 2014 2015 1 Asscher (Nu.nl) "Het is nieuw dat er zo veel steun is onder Turkse jongeren voor

Nadere informatie

1.1 Omcirkel het juiste antwoord.

1.1 Omcirkel het juiste antwoord. 1.1 Vraag 1 Je persoonlijke identiteit wordt gevormd door A. Geluk & tegenslag B. Aanleg & opvoeding C. School & opvoeding D. Yin & yang Vraag 2 Wat is een voorbeeld van je sociale identiteit? A. Amateurvoetballer

Nadere informatie

Discriminatie in Rotterdam: de resultaten van de Omnibusenquête 2014

Discriminatie in Rotterdam: de resultaten van de Omnibusenquête 2014 Discriminatie in Rotterdam: de resultaten van de Omnibusenquête 214 In het kort: de uitkomsten De Omnibusenquête 214 die jaarlijks door de gemeente Rotterdam wordt uitgevoerd, bevat een aantal vragen over

Nadere informatie

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Roelof Schellingerhout 024 3653500 r.schellingerhout@its.ru.nl 5 februari 2013 Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en

Nadere informatie

Interculturele competenties? In de opleiding gezinswetenschappen

Interculturele competenties? In de opleiding gezinswetenschappen Interculturele competenties? In de opleiding gezinswetenschappen Studiedag Kleurrijke Maatzorg Gaby Jennes, 14 oktober 2011 Iets over de opleiding gw Opleiding voor volwassenen (sinds 1960), geaccrediteerd

Nadere informatie

Kinderen van God? De rol van generatie, discriminatie en religieuze context voor de religie van migranten in Europa

Kinderen van God? De rol van generatie, discriminatie en religieuze context voor de religie van migranten in Europa Kinderen van God? De rol van generatie, discriminatie en religieuze context voor de religie van migranten in Europa [ Artikel ] Koen Van der Bracht 1 1. Inleiding Hoewel religie in de Verenigde Staten

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen (pilot)

maatschappijwetenschappen (pilot) Examen HAVO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

MOSLIMS IN NEDERLAND 2014

MOSLIMS IN NEDERLAND 2014 AUTEUR CLAIRE AUSSEMS FEBRUARI 2016 MOSLIMS IN NEDERLAND 2014 Deze factsheet heeft tot doel gegevens te presenteren over moslims in Nederland. Moslims in Nederland 2014 is een actualisering door Kennisplatform

Nadere informatie

Tim Reeskens. Vitae 12/2014

Tim Reeskens. Vitae 12/2014 Tim Reeskens Vitae 12/2014 PO Box 90153 5000 LE The Netherlands The Netherlands t.reeskens@tilburguniversity.edu http://www.timreeskens.net +31 13 466 2119 Employment Assistant Professor, Department of

Nadere informatie

Over de grens Integratie(beleid) in Duitsland en Nederland vergeleken Inleiding

Over de grens Integratie(beleid) in Duitsland en Nederland vergeleken Inleiding MIGRANTENSTUDIES, 2010, NR. 2 Over de grens Integratie(beleid) in Duitsland en Nederland vergeleken Inleiding Evelyn Ersanilli, Matthias Kortmann en Elisabeth Musch* Lange tijd werd vanuit Duitsland, met

Nadere informatie

Maatschappelijke participatie

Maatschappelijke participatie 9 Maatschappelijke participatie Maatschappelijke participatie kan verschillende vormen hebben, bijvoorbeeld de mate waarin mensen met elkaar omgaan en elkaar hulp verlenen binnen familie, vriendengroepen

Nadere informatie

Artikel Europakunde. Carla van der Poel 20 juni 2007. Susanne de Jong Communicatie 2A

Artikel Europakunde. Carla van der Poel 20 juni 2007. Susanne de Jong Communicatie 2A Artikel Europakunde Carla van der Poel 20 juni 2007 Susanne de Jong Communicatie 2A Toetreding Turkije tot de EU Wat moet er allemaal voor gebeuren? Sinds 3 oktober 2005 zijn Turkije en de EU de onderhandelingen

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 30941 2500 GX Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Uw kenmerk

Nadere informatie

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Fact sheet nummer 1 januari 211 Eigen woningbezit 1e en Aandeel stijgt, maar afstand blijft Het eigen woningbezit in Amsterdam is de laatste jaren sterk toegenomen. De

Nadere informatie

We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan?

We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan? We merken dat migrantencliënten anders aankijken tegen een beperking. Hoe kunnen we daarmee omgaan? Migranten kunnen anders tegen een beperking aankijken. Zij zien de beperking vaak als ziekte en houden

Nadere informatie

Angst, Depressie en Acculturatie. Koen Beirens Johnny R. J. Fontaine

Angst, Depressie en Acculturatie. Koen Beirens Johnny R. J. Fontaine Angst, Depressie en Acculturatie Koen Beirens Johnny R. J. Fontaine 1 2 Uitgangspunt Wederkerende observatie: immigranten rapporteren meer angst en depressie en scoren algemeen hoger op psychopathologie-instrumenten

Nadere informatie

Shi i Muslim youth in the Netherlands

Shi i Muslim youth in the Netherlands Shi i Muslim youth in the Netherlands negotiating shi i fatwas and rituals in the dutch context Annemeik Schlatmann θπ Shi i Muslim youth in the Netherlands Negotiating Shi i fatwas and rituals in the

Nadere informatie

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt s op de arbeidsmarkt Moniek Coumans De arbeidsdeelname van alleenstaande moeders is lager dan die van moeders met een partner. Dit verschil hangt voor een belangrijk deel samen met een oververtegenwoordiging

Nadere informatie

Groepsidentificaties en intergroepsrelaties onder Turkse Nederlanders

Groepsidentificaties en intergroepsrelaties onder Turkse Nederlanders Groepsidentificaties en intergroepsrelaties onder Turkse Nederlanders Maykel Verkuyten 1 Summary Group identifications and intergroup relations among Turkish Dutch respondents What determines group identification

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Cannabisgebruik en stoornissen in het gebruik van cannabis in de adolescentie en jongvolwassenheid. Cannabis is wereldwijd een veel gebruikte drug. Het gebruik van cannabis is echter niet zonder consequenties:

Nadere informatie

Bevolkingstrends 2014. Allochtonen en geluk. Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1

Bevolkingstrends 2014. Allochtonen en geluk. Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1 Bevolkingstrends 2014 Allochtonen en geluk Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1 1. Inleiding Economische welvaart draagt bij aan welzijn, maar ook niet-economische

Nadere informatie

Maatwerk DE TOEKOMST VAN HET MAATSCHAPPELIJK WERK PROFILEREN EN POSITIONEREN GESPREKSVOERING: HET HANDWERK VAN HET VAK

Maatwerk DE TOEKOMST VAN HET MAATSCHAPPELIJK WERK PROFILEREN EN POSITIONEREN GESPREKSVOERING: HET HANDWERK VAN HET VAK NUMMER 2 APRIL 2014 VAKBLAD VOOR MAATSCHAPPELIJK WERK Maatwerk DE TOEKOMST VAN HET MAATSCHAPPELIJK WERK PROFILEREN EN POSITIONEREN GESPREKSVOERING: HET HANDWERK VAN HET VAK MOEDERS EN GROOTFAMILIES VAN

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING 1p 1 Het aantal asielaanvragen is sinds 2000 gedaald. Waardoor is het aantal asielzoekers in Nederland

Nadere informatie

Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap. Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN

Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap. Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN Herstelondersteunende zorg in een veranderend zorglandschap Michiel Bähler Adviseur/ psycholoog GGZ NHN Geen belangen Disclosure Persbericht 15 oktober 2014 Veranderend zorglandschap vraagt om vernieuwde

Nadere informatie

Aandacht voor moslims en de islam vanuit de christelijke gemeente.

Aandacht voor moslims en de islam vanuit de christelijke gemeente. Aandacht voor moslims en de islam vanuit de christelijke gemeente. Gespreksnotitie voor missionaire commissies en/of kerkeraden 1. De kerkelijke gemeente als huis van God voor alle volken. Voor moslims

Nadere informatie

DOOHHQYRRU0RVOLPVEHVWHPG]RX]LMQ.(suggestie: zorg dat je bruto inkomen de komende jaren

DOOHHQYRRU0RVOLPVEHVWHPG]RX]LMQ.(suggestie: zorg dat je bruto inkomen de komende jaren 6XJJHVWLHVQDDUDDQOHLGLQJYDQGHYHUNHQQHQGHDQDO\VHdeel I: De Nederlandse Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) DNB hebben een verkennende analyse over Islamitisch financieren gepubliceerd.

Nadere informatie

POLITIEKE PARTICIPATIE VAN TURKSE EN MAROKKAANSE BELGEN IN ANTWERPEN EN BRUSSEL

POLITIEKE PARTICIPATIE VAN TURKSE EN MAROKKAANSE BELGEN IN ANTWERPEN EN BRUSSEL POLITIEKE PARTICIPATIE VAN TURKSE EN MAROKKAANSE BELGEN IN ANTWERPEN EN BRUSSEL RESULTATEN VAN HET TIES TWEEDE GENERATIE ONDERZOEK RAPPORT VOOR DE STAD ANTWERPEN Marc Swyngedouw - Fenella Fleichman - Karen

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Verkenning FORUM. Moslims in Nederland 2012. Augustus 2012 COLOFON

Verkenning FORUM. Moslims in Nederland 2012. Augustus 2012 COLOFON FORUM Augustus 2012 Verkenning Moslims in Nederland 2012 COLOFON Uitgave FORUM - Instituut voor Multiculturele Vraagstukken Postbus 201 3500 AE Utrecht www.forum.nl Augustus 2012 FORUM, Instituut voor

Nadere informatie

De Multitaskende Digital Native en andere Broodje Aap Verhalen in het Onderwijs

De Multitaskende Digital Native en andere Broodje Aap Verhalen in het Onderwijs De Multitaskende Digital Native en andere Broodje Aap Verhalen in het Onderwijs Prof. dr. Paul A. Kirschner Vooraf 1: Ben jij student? docent? onderzoeker? ondernemer? geïnteresseerd publiek? anders???

Nadere informatie

Integratie, maar uit de gratie

Integratie, maar uit de gratie MIGRANTENSTUDIES, 2009, NR. 1 Integratie, maar uit de gratie Multi-etnisch samenleven onder Rotterdamse jongeren Han Entzinger* Samenvatting Turkse en Marokkaanse jongeren zijn de afgelopen jaren beter

Nadere informatie

Bruto nationaal geluk: een proef op de som 19

Bruto nationaal geluk: een proef op de som 19 Bruto nationaal geluk: een proef op de som Crétien van Campen De laatste jaren hebben verscheidene auteurs gepleit voor geluk als een nieuw richtsnoer voor beleid (Kahneman 1999, Veenhoven 2002, Layard

Nadere informatie

gelet op artikel 2.42, artikel 2.43, tweede lid, artikel 2.48, eerste lid en artikel 2.49 eerste lid, van de Mediawet 2008,

gelet op artikel 2.42, artikel 2.43, tweede lid, artikel 2.48, eerste lid en artikel 2.49 eerste lid, van de Mediawet 2008, Het Commissariaat voor de Media Gezien het besluit van het Commissariaat voor de Media van 29 december 2009 waarbij de Stichting Moslim Organisatie Nederland is aangewezen voor het verzorgen van mediaaanbod

Nadere informatie

Tolerantie ten opzichte van collega s

Tolerantie ten opzichte van collega s RIETVELD, OP DEN BUIJS EN RICHARDSON Tolerantie ten opzichte van collega s Onderzoek naar multiculturele attituden van defensiemedewerkers Defensie streeft ernaar dat alle medewerkers zich veilig en geaccepteerd

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Welkom bij Barrio Life!

Welkom bij Barrio Life! Welkom bij Barrio Life! Trektochten- Wandelreizen- Bouwstenen - Rondreizen Reisavonturen met de lokale bevolking Sahara Marokko Andalusië Portugal Amazone Ethiopië Welkom in Fez Brochure Kunst Taal & Religie:

Nadere informatie

Scholen in de Randstad sterk gekleurd

Scholen in de Randstad sterk gekleurd Scholen in de Randstad sterk gekleurd Marijke Hartgers Autochtone en niet-westers allochtone leerlingen zijn niet gelijk over de Nederlandse schoolvestigingen verdeeld. Dat komt vooral doordat niet-westerse

Nadere informatie

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers?

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Transvorm Actueel en de zorg verandert mee Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Woensdag 17 december 2015 Dr. Monique Veld E-mail: monique.veld@ou.nl

Nadere informatie

Referentie GLORIEUX, I., I. LAURIJSSEN & Y. VAN DORSSELAER, Zwart op wit. De intrede van allochtonen op de arbeidsmarkt. Garant, Antwerpen, 2009.

Referentie GLORIEUX, I., I. LAURIJSSEN & Y. VAN DORSSELAER, Zwart op wit. De intrede van allochtonen op de arbeidsmarkt. Garant, Antwerpen, 2009. 1. Referentie Referentie GLORIEUX, I., I. LAURIJSSEN & Y. VAN DORSSELAER, Zwart op wit. De intrede van allochtonen op de arbeidsmarkt. Garant, Antwerpen, 2009. Taal Nederlands ISBN ISSN 9789044124828 Publicatievorm

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

Broodje aap in het onderwijs maar wat zegt de wetenschap? Prof. dr. Paul A. Kirschner

Broodje aap in het onderwijs maar wat zegt de wetenschap? Prof. dr. Paul A. Kirschner Broodje aap in het onderwijs maar wat zegt de wetenschap? Prof. dr. Paul A. Kirschner Vooraf 1: Ben jij student? docent? onderzoeker? ondernemer? geïnteresseerde publiek? anders??? Vooraf 2: Geloof jij

Nadere informatie

PUBLIEKE LEZINGEN (in het Engels) π Dinsdag 25 augustus en donderdag 27 augustus 2015 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere π Prinsstraat 13 2000

PUBLIEKE LEZINGEN (in het Engels) π Dinsdag 25 augustus en donderdag 27 augustus 2015 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere π Prinsstraat 13 2000 2015 PUBLIEKE LEZINGEN (in het Engels) π Dinsdag 25 augustus en donderdag 27 augustus 2015 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere π Prinsstraat 13 2000 Antwerpen In augustus 2015 vindt de negende editie

Nadere informatie