Living Apart Together? Integratie van moslims in Europa

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Living Apart Together? Integratie van moslims in Europa"

Transcriptie

1 Living Apart Together? Integratie van moslims in Europa Mieke Maliepaard, Fenella Fleischmann en Karen Phalet Veel Europeanen denken dat moslimmigranten nooit echt in de samenleving zullen integreren. Maar wat is nu eigenlijk integratie? Welke migranten houden vast aan de islam, en voor wie wordt het minder belangrijk? En staat de islam integratie eigenlijk wel in de weg? Door onderzoek te doen bij verschillende moslimgroepen in vier Europese landen, komen we tot een antwoord op deze vragen. Als gevolg van de komst van migranten uit landen als Turkije en Marokko is de islam de snelst groeiende religie van Europa. Niet Mieke Maliepaard is post-doctoraal onderzoeker bij ERCOMER (European Research Centre on Migration and Ethnic Relations). Zij promoveerde in 2012 op onderzoek naar de relatie tussen religie en integratie bij moslims in Nederland, en schreef hierover een rapport in samenwerking met het Sociaal en Cultureel Planbureau. Daarnaast is haar werk gepubliceerd in verschillende internationale tijdschriften. iedereen is hier even enthousiast over. Vooral na 11 september 2001 zijn mensen negatiever gaan denken over moslims (Pew Forum, 2011). Veel Europeanen denken dat de islam onverenigbaar is met westerse normen en waarden, en dat moslims daarom nooit echt zullen integreren (Foner & Alba, 2008; Sniderman & Hagendoorn, 2007). Maar is dit ook echt zo? Blijft het geloof belangrijk voor Europese moslims? En staat religie integratie in de weg? In andere woorden: moeten moslims hun geloof loslaten om echt onderdeel te worden van West-Europese samenlevingen?

2 2 Integratie en religie Integratie is een term die op veel manieren wordt gebruikt. In de psychologische literatuur verwijst integratie naar één van de vier acculturatiestrategieën, zoals deze zijn ontwikkeld door John Berry (Berry, 1997). Acculturatie is het proces van culturele en psychologische verandering die plaatsvindt wanneer twee culturen met elkaar in langdurig contact komen. Fenella Fleischmann is Universitair Docent bij ERCOMER. Haar onderzoek beslaat een breed scala aan onderwerpen gerela-teerd aan de integratie van migranten, zoals religieuze transmissie, acculturatie, sociale en etnische ongelijkheid, discriminatie en politieke betrokken-heid. Ze publiceerde hierover in internationale tijdschriften in het veld van sociale psychologie, maar ook sociologie en migratiestudies. Acculturatieonderzoekers bestuderen de inpassing van migranten in de zogenaamde ontvangende samenlevingen, en stellen daarbij twee vragen: (a) in welke mate behouden migranten hun cultuur, en (b) in welke mate gaan zij banden aan met de autochtone bevolking? In de volksmond worden deze twee vragen vaak tot één dimensie gereduceerd (je houdt ofwel je eigen cultuur, of je past je aan), maar wetenschappelijk onderzoek laat zien dat ze zowel samen als los van elkaar voorkomen (Berry, Phinney, Sam, & Vedder, 2006; Ryder, Alden, & Paulhus, 2000). Laten we de Turks- Nederlandse Elif als voorbeeld nemen. Zij kan de Turkse cultuur behouden, en tegelijkertijd veel Nederlandse vrienden maken. Deze strategie wordt integratie genoemd. Integratie wordt vaak gezien als de ideale strategie (Berry et al. 2006). Maar Elif zou er ook voor kunnen kiezen om veel om te gaan met Nederlandse vrienden en haar Turkse cultuur daarbij helemaal los te laten (assimilatie). Of het tegenovergestelde: geen Nederlandse vrienden maken, en sterk vasthouden aan de Turkse cultuur (separatie). Als migranten wel hun cultuur loslaten maar geen banden aangaan met mensen uit de ontvangende samenleving noemen we dit marginalisatie. Dit wordt gezien als de minst gunstige strategie en komt ook nauwelijks voor. Acculturatie kan op verschillende manieren worden onderzocht. Je kunt kijken welke houding migranten erop na houden: hoe staan ze bijvoorbeeld tegenover aanpassing aan de cultuur van de ontvangende samenleving? Daarnaast is acculturatie ook zichtbaar in gedrag: welke taal spreken migranten thuis en buitenshuis? Met wie trouwen ze? Met wie zijn ze bevriend? Cultuur kan in brede zin worden opgevat, en omvat zo ook religie. In onze studies richten we ons vooral op het behoud van religie, en daarbij kijken we zowel naar houdingen (hoe belangrijk vind je het geloof?) als naar gedrag (hoe vaak bid je?). De vraag die aan de basis van ons onderzoek ligt, is welke rol de islam speelt in de acculturatie van de kinderen van islamitische migranten (de tweede generatie). Religie kan een verbindende rol hebben, zoals in de Verenigde Staten. Daar vinden migranten via kerken, tempels e.d. hun weg in de samenleving (Ebaugh & Chafetz, 2000). Maar de meeste van deze migranten zijn christelijk, net als de overgrote meerderheid van de Amerikanen zelf. Wanneer het geloof van migranten anders is dan dat van de meerderheid, en ook nog eens in een negatief daglicht staat (zoals de islam in Europa), is het niet waarschijnlijk dat religie dezelfde verbindende functie heeft. In dat geval kan religie misschien zelfs wel een barrière vormen (Foner & Alba, 2008). Wij onderzoeken of dit het geval is in verschillende Europese landen. Hechte banden, goede moslims? Volgens de acculturatietheorie zou het loslaten van cultuur en religie (in de meeste gevallen) niet nodig moeten zijn voor succesvolle integratie. Maar in hoeverre behouden moslims in Europa hun geloof? In een aantal studies kijken we voor welke in Europa geboren moslims het geloof belangrijk is en blijft, en welke groep het geloof gaandeweg loslaat.

3 3 Voor veel kinderen van islamitische migranten in Europa blijft het geloof erg belangrijk (Maliepaard & Gijsberts 2012, Voas & Fleischmann 2012). Uit onze studie komt naar voren dat de rol van de ouders de meest belangrijke factor voor het behoud van het geloof is. Twee onderzoeken onder Nederlandse en Belgische moslimjongeren met Marokkaanse en Turkse ouders laten zien dat moslimjongeren waarvan de ouders regelmatig de moskee bezochten, later ook veel vaker naar de moskee gaan. Ook jongeren die vroeger koranles hebben gehad blijven meer betrokken bij het geloof (Güngör, Fleischmann & Phalet 2011; Maliepaard & Lubbers 2012). Religieuze socialisatie, het proces waarbij ouders het geloof aan hun kinderen doorgeven, is dus een effectief middel om jongeren ook op lange termijn betrokken te houden bij de religieuze groep. Dit blijkt ook uit het feit dat jongeren die een sterke religieuze socialisatie hebben gehad meer op behoud van de eigen cultuur gericht zijn dan moslims die minder religieus waren opgevoed (Güngör, Fleischmann & Phalet 2011). De resultaten uit dit onderzoek laten ook zien dat opgevoed worden door religieus actieve ouders niet leidt tot een afwijzing van de cultuur van de ontvangende samenleving (in dit geval de Belgische). Dit is een eerste aanwijzing dat behoud van het geloof en integratie goed samen kunnen gaan. Naast ouders blijken ook vrienden een belangrijke rol te spelen in de keuze voor meer gerichtheid op behoud van het geloof. Moslims met veel vrienden uit hun eigen etnische groep zijn veel actiever in het praktiseren van het geloof dan moslims die weinig vrienden uit hun eigen etnische groep hebben (Maliepaard en Phalet 2012). Van het geloof echt volledig loslaten is maar bij weinig moslimjongeren sprake veruit de meeste jongeren blijven zich wel moslim noemen. Omdat het geloof voor veel migranten van de eerste generatie belangrijk is, investeren zij veel in de religieuze socialisatie van hun kinderen. Dit betekent dat ook voor de tweede generatie het geloof een belangrijke rol blijft spelen. Er is dus in die zin bij de meeste jongeren geen sprake van assimilatie als acculturatiestrategie, waarbij het geloof helemaal wordt losgelaten of niet meer belangrijk wordt gevonden. Nu we weten dat het geloof voor de tweede generatie belangrijk is, is de vraag hoe dit geloof wordt vormgegeven en of het samengaat met volwaardige participatie in de ontvangende samenleving of dat het deze participatie juist in de weg staat. Betekent kiezen voor het geloof automatisch separatie? Of is er vooral sprake van integratie? Context matters! De invloed van de ontvangende samenleving Wij vroegen ons af, of de manier waarop landen omgaan met de islam invloed zou hebben op hoe moslims met hun geloof omgaan, en hoe zij integreren. Er zijn veel Europese landen waar de islam echt een nieuwe godsdienst is, en waar voor de komst van migranten geen enkele moskee stond. Niet elk land heeft op dezelfde manier gereageerd op de komst van moslimmigranten. We verwachten dat alleen wanneer de ontvangende samenleving verschillende religies accepteert en ondersteunt, migranten succesvol kunnen integreren (dat wil zeggen, met behoud van cultuur en religie volwaardig meedraaien) (Brown & Zagefka, 2010). Maar in een land waar de islam achtergesteld wordt ten opzichte van andere godsdiensten, zal het eerder een barrière tussen groepen vormen. In twee studies onderzoeken we of de mate waarin de islam een barrière vormt voor integratie verschilt per land. We vergelijken hierbij grote groepen Turkse moslims in Nederland, België, Duitsland en Zweden op basis van grootschalig enquêteonderzoek in grote steden (TIES 2007, Crul, Schneider & Lelie, 2012). Zij zijn allemaal in Europa geboren, met ouders uit Turkije. In een eerste studie (Phalet, Fleischmann, & Stoijcic, 2012) gaan we na in hoeverre er landenverschillen zijn in de manier waarop moslims hun religie belijden. We kijken eerst of de landen die we onderzoeken verschillen

4 4 op twee terreinen. Ten eerste in wet- en regelgeving omtrent religie: heeft de islam dezelfde rechten als andere godsdiensten? Mogen moslims moskeeën bouwen, organisaties beginnen, krijgen ze dezelfde subsidies als andere godsdiensten? En ten tweede de groepsgrenzen: zijn de grenzen tussen etnische en religieuze groepen strak en ondoordringbaar, of juist open en flexibel? Dus: in welke mate wonen moslims in gesegregeerde wijken, of mengen ze in het dagelijks leven met autochtonen, bijvoorbeeld op school, op het werk, en in hun vrije tijd? Uit bestaande literatuur blijkt dat Duitsland een voorbeeld is van een land waar de islam een minder sterke positie heeft dan andere geloven. Een moskee heeft een minder gunstige juridische status dan een christelijke kerk en profiteert daardoor niet van bepaalde belastingen (Jonker, 2002). Vergeleken met andere Europese landen krijgt de islam in Nederland veel erkenning. Dat moslims net als andere religieuze groepen scholen en andere organisaties op basis van de eigen godsdienstige principes kunnen opzetten en daarvoor ook nog overheidssteun ontvangen, is vrij uniek in Europa (Rath et al., 1996). België en Zweden zitten wat betreft de accommodatie van islam tussen de extremen Nederland en Duitsland in. In België wordt de islam als een van de nationale godsdiensten erkend, maar in de praktijk blijft de toegezegde staatssteun (zoals het betalen van salarissen van imams door de overheid) vaak achter (Foblets & Overbeeke, 2002; Manço, 2000). In Zweden is de juridische positie van de islam gelijk aan die van de Zweedse Lutherse kerk, maar ook hier blijft overheidssteun vergeleken met de Lutherse kerk beperkt (Alwall, 1998; Sander & Larsson, 2002). Wat betreft de wettelijke erkenning en ondersteuning van de islam door de overheid vormen Duitsland, België, Zweden en Nederland dus een schaal van minst naar meest gunstig. Wat betreft de grenzen tussen groepen is de volgorde wat anders. Zweden staat voorop als het land met de meest open groepsgrenzen: er is weinig etnische segregatie, en ook zijn minderheden redelijk succesvol in het schoolsysteem. Aan het andere uiterste vinden we weer Duitsland, waar Turkse migranten vaak bij elkaar wonen in zwarte buurten, meestal binnen de eigen groep trouwen en kampen met grote achterstanden in het onderwijs en op de arbeidsmarkt. Nederland en België bevinden zich in deze opzichten tussen de twee uitersten in. Deze landenverschillen blijken uit een aantal grootschalige vergelijkende studies (Crul, Schneider & Lelie, 2012; Heath & Cheung, 2007). Karen Phalet is hoogleraar sociale en culturele psychologie op de KU Leuven (België). In haar onderzoek houdt ze zich onder andere bezig met migratie, accul-turatie en intergroepsrelaties. Ze is betrokken bij meerdere inter-nationale projecten over de tweede generatie in Europa, en publiceerde hierover in top tijdschriften op het gebied van sociale en cross-culturele psychologie, sociologie en migratie. Wat betekenen deze landenverschillen nou voor de manier waarop moslims hun geloof belijden en voor hun integratie in de ontvangende samenleving? We vinden dat in Duitsland moslims het vaakst een strikte vorm van de islam naleven. Duitse moslims vinden het geloof erg belangrijk, en praktiseren ook veel (bidden bijvoorbeeld vijf maal daags). In Zweden hangen de meeste moslims juist een geprivatiseerde vorm van islam aan. Voor deze moslims is het geloof wel erg belangrijk, maar zij praktiseren weinig tot niet. Nederland en België houden het midden tussen deze twee landen. Hier zijn de meeste Turkse moslims selectief in het praktiseren van hun geloof ze doen wel vaak mee aan de ramadan en eten halal, maar naar de moskee gaan en bidden doen ze een stuk minder dan de Duitse Turken. De gevonden landenverschillen lijken erop te wijzen dat vooral de groepsgrenzen van invloed zijn op de manier waarop de islamitische identiteit vorm krijgt. In een aanvullende internationaal vergelijkende studie (Fleischmann & Phalet,

5 5 2012) is gekeken of de islam een barrière vormt voor moslims om volwaardig mee te doen in de samenleving. Geldt voor moslims dat, om volledig mee te draaien in de ontvangende samenleving, zij hun geloof minder zullen praktiseren of belijden? De resultaten uit deze studie laten zien dat in Duitsland, moslims die actief meedoen in de samenleving minder religieus zijn. Andersom geldt ook dat moslims in Duitsland voor wie het geloof belangrijk is en die vaker praktiseren, een stuk vaker een Turkse partner hebben, en minder vaak hoger opgeleid zijn. Uit onze eerdere studie weten we dat er in Duitsland sterke, haast ondoordringbare grenzen tussen groepen zijn en dat de wettelijke positie van de islam daar het meest achtergesteld is. Het is opvallend dat juist daar moslims moeten kiezen tussen de opties separatisme of assimilatie als acculturatiestrategieën. De resultaten laten zien dat moslims die wel groepsgrenzen doorbreken (bijvoorbeeld door buiten de groep te trouwen), hun geloof vaker loslaten. In Duitsland is dus wel sprake van een keuze tussen óf cultuurbehoud (en daarmee gebrek aan contact en sociale mobiliteit) óf aanpassing (en daarmee opgave van de eigen religie). Integratie, dus behoud van religie en tegelijk participatie in de ontvangende samenleving, lijkt in Duitsland een minder haalbare strategie. In de andere landen die we onderzochten is er juist een ontkoppeling gevonden van religie en integratie: in Nederland, België en Zweden zijn strenggelovige Turkse jongeren even hoog opgeleid en hebben ze even vaak een niet- Turkse partner als minder gelovige jongeren. Conclusie Uit ons onderzoek blijkt dat de islam ook voor de tweede generatie een belangrijk onderdeel is van het leven. Vooral jongeren waarvan de ouders religieus actief zijn en die veel vrienden hebben binnen de etnische groep, blijven het geloof belangrijk vinden en praktiseren. Door de overdracht van het geloof van ouders op kinderen zal de islam op korte termijn niet aan belang inboeten. Wat betekent dit voor de participatie van (jonge) moslims in Europese samenlevingen? We laten zien dat succesvolle integratie met behoud van religie mogelijk is voor en ook veelvuldig voorkomt bij moslims in Europa. Vooral in landen waar groepsgrenzen soepeler zijn en moslims meer rechten hebben is het mogelijk om met behoud van religie volwaardig mee te draaien in de samenleving. Het onderzoek laat dus zien dat het niet, zoals vaak wordt verondersteld, onmogelijk is voor moslims om hun geloof te behouden en toch onderdeel te vormen van de ontvangende samenleving. Hoe religieus je bent, zegt in de meeste landen niets over hoe goed je meedraait in de samenleving. Succesvolle integratie is voor moslims wel moeilijk in een land met gesloten groepsgrenzen en ontbrekende wettelijke erkenning. Waar moslims op deze manier worden buitengesloten lijken zij te moeten kiezen voor separatie (geloof sterk omarmen, maar afstand nemen van de ontvangende samenleving), of assimilatie (geloof loslaten). Referenties Alwall, J. (1998). Muslim rights and plights. The religious liberty situation of a minority in Sweden. Lund: Lund University Press. Berry, J. W. (1997). Immigration, acculturation and adaptation. Applied Psychology, 46, Berry, J. W., Phinney, J. S., Sam, D. L., & Vedder, P. (2006). Immigrant Youth: Acculturation, Identity and Adaptation. Applied Psychology: An International Review, 55(3), Brown, R. & Zagefka, H. (2010). The dynamics of acculturation: an intergroup perspective. Advances in Experimental Social Psychology, 44, Crul, M., Schneider, J., & Lelie, F. (eds.) (2012). The European second generation compared. Does the integration context matter? Amsterdam: Amsterdam University Press. Ebaugh, H. R., & Chafetz, J. S. (2000). Religion and the New Immigrants: Continuities in Immigrant Congregations. Walnut Creek: Alta Mira Press. Fleischmann, F., & Phalet, K. (2012). Integration and religiosity among the Turkish second generation in Europe: a comparative analysis across four capital cities. Ethnic

6 6 and Racial Studies, 35(2), doi: / Foblets, M.-C., & Overbeeke, A. (2002). State intervention in the institutionalisation of Islam in Belgium. In W. A. R. Shadid & S. Van Koningsveld (Eds.), Religious freedom and the neutrality of the state: The position of Islam in the European Union (pp ). Leuven: Peeters. Foner, N., & Alba, R. (2008). Immigrant Religion in the US and Western Europe: Bridge or Barrier to Inclusion. International Migration Review, 42(2), Güngör, D., Fleischmann, F., & Phalet, K. (2011). Religious identification, beliefs and practices among Turkish- and Moroccan- Belgian Muslims: Intergenerational continuity and acculturative change. Journal of Cross-Cultural Psychology, 42(8), doi: / Jonker, G. (2002). Muslim Emancipation? Germany s struggle over religious pluralism. In W. A. R. Shadid & S. Van Koningsveld (Eds.), Religious freedom and the neutrality of the state: The position of Islam in the European Union (pp ). Leuven: Peeters. King, P. E., Furrow, J. L., & Roth, N. H. (2002). The influence of family and peers on adolescent religiousness. The Journal of Psychology and Christianity, 21, Maliepaard, M., & Gijsberts, M. (2012). Moslim in Nederland Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. Maliepaard, M., & Lubbers, M. (2012). Parental Religious Transmission after Migration: the Case of Dutch Muslims. Journal of Ethnic and Migration Studies, doi: / x Maliepaard, M., & Phalet, K. (2012). Social Integration and Religious Identity Expression among Dutch Muslims: The Role of Minority and Majority Group Contact. Social Psychology Quarterly, 75(2), doi: / Manço, U. (2000). Voix et voies musulmanes de Belgique. Brussels: FUSL. Pew Research Center. (2011). The future of the global Muslim population. Washington: Pew. Phalet, K., Fleischmann, F., & Stoijcic, S. (2011). Ways of being Muslim: The Turkish second generation in seven European cities. In M. Crul, & J. Schneider (Eds.), The European second generation compared: Does the integration context matter? (pp ). Amsterdam: Amsterdam University Press. Ryder, A. G., Alden, L. E., & Paulhus, D. L. (2000). Is acculturation unidimensional or bidimensional? A head-to-head comparison in the prediction of personality, self-identity, and adjustment. Journal of Personality and Social Psychology, 79(1), Sander, Å., & Larsson, G. (2002). The mobilisation of Islam in Sweden : From green to blue and yellow Islam? In Religious freedom and the neutrality of the state: The position of Islam in the European Union (pp ). Leuven: Peeters. Sniderman, P. M., & Hagendoorn, L. (2007). When Ways of Life Collide: Multiculturalism and its Discontents in the Netherlands. Princeton: University Presses of California, Columbia and Princeton. Voas, D., & Fleischmann, F. (2012). Islam moves west: Religious change in the first and second generations. Annual Review of Sociology, 38,

Facts & Figures: Religie bij Vlaamse jongeren

Facts & Figures: Religie bij Vlaamse jongeren Facts & Figures: Religie bij Vlaamse jongeren België is een land met een lange katholieke traditie, al is één van de meest zichtbare uitingen hiervan, de kerkgang, al geruime tijd aan erosie onderhevig.

Nadere informatie

Van migrantenstudies naar moslimstudies?

Van migrantenstudies naar moslimstudies? Van migrantenstudies naar moslimstudies? Een beschouwing op het migratieonderzoek in het Nederlands taalgebied Mieke Maliepaard & Fenella Fleischmann* Inleiding Migrantenstudies houdt op te bestaan. Dat

Nadere informatie

Opgave 2 Religie en integratie

Opgave 2 Religie en integratie Opgave 2 Religie en integratie Bij deze opgave horen tekst 3 en figuur 1 en 2 uit het bronnenboekje. Inleiding Zijn Islamieten die geïntegreerd zijn minder religieus? Is integreren moeilijker als iemand

Nadere informatie

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER?

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? Amsterdam, november 2011 Auteur: Dr. Christine L. Carabain NCDO Telefoon (020) 5688 8764 Fax (020) 568 8787 E-mail: c.carabain@ncdo.nl 1 2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting

Nadere informatie

Oudere migranten in Nederland: Prevalentie en oorzaken van eenzaamheid

Oudere migranten in Nederland: Prevalentie en oorzaken van eenzaamheid Oudere migranten in Nederland: Prevalentie en oorzaken van eenzaamheid Tineke Fokkema, NIDI-KNAW, Rijksuniversiteit Groningen, Erasmus Universiteit Rotterdam Jolien Klok, Vrije Universiteit Amsterdam Theo

Nadere informatie

Integratie én uit de gratie? Perspectieven van Marokkaans-Nederlandse jongvolwassenen Omlo, J.J.

Integratie én uit de gratie? Perspectieven van Marokkaans-Nederlandse jongvolwassenen Omlo, J.J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Integratie én uit de gratie? Perspectieven van Marokkaans-Nederlandse jongvolwassenen Omlo, J.J. Link to publication Citation for published version (APA): Omlo, J.

Nadere informatie

MEERVOUDIGE IDENTITEITEN VAN DE TURKSE EN MAROKKAANSE TWEEDE GENERATIE

MEERVOUDIGE IDENTITEITEN VAN DE TURKSE EN MAROKKAANSE TWEEDE GENERATIE MEERVOUDIGE IDENTITEITEN VAN DE TURKSE EN MAROKKAANSE TWEEDE GENERATIE Een vergelijkend onderzoek naar conflict en verenigbaarheid van etnische, religieuze, nationale en stadsidentiteiten Antwerpen, Brussel,

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE LIST OF PUBLICATIONS

CURRICULUM VITAE LIST OF PUBLICATIONS CURRICULUM VITAE LIST OF PUBLICATIONS Curriculum Vitae Curriculum Vitae Barbara Wilhelmina Cornelia Zwirs werd geboren op 3 oktober 1977 in Alphen aan den Rijn. Daar behaalde zij in 1995 haar Gymnasiumdiploma

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Provincie Flevoland Verkenning toekomstvisie leefomgeving Atelier Flevo-perspectieven, 29 maart 2016

Provincie Flevoland Verkenning toekomstvisie leefomgeving Atelier Flevo-perspectieven, 29 maart 2016 Provincie Flevoland Verkenning toekomstvisie leefomgeving Atelier Flevo-perspectieven, 29 maart 2016 De Flevo-context: immigratie en acculturatie in Nederland, en arbeidsmigratiedruk in traditionale herkomstlanden

Nadere informatie

Verschillen in autonomieniveau, acculturatie en. selfesteem van tweede generatie immigrante. vrouwen ten opzichte van autochtone vrouwen

Verschillen in autonomieniveau, acculturatie en. selfesteem van tweede generatie immigrante. vrouwen ten opzichte van autochtone vrouwen Autonomie, acculturatie en selfesteem 1 Verschillen in autonomieniveau, acculturatie en selfesteem van tweede generatie immigrante vrouwen ten opzichte van autochtone vrouwen Hoe denken autochtone, Turkse

Nadere informatie

Integratie van minderheden: een pleidooi voor conceptuele zuiverheid

Integratie van minderheden: een pleidooi voor conceptuele zuiverheid Integratie van minderheden: een pleidooi voor conceptuele zuiverheid Norbert Vanbeselaere, Joke Meeus & Filip Boen Labo voor Exp. Soc. Psychol., K.U.Leuven maart 2007 Belgische samenleving = etnisch-cultureel

Nadere informatie

Het averechtse efect van het gepolariseerde integratiedebat

Het averechtse efect van het gepolariseerde integratiedebat 44 Het averechtse efect van het gepolariseerde integratiedebat Recentelijk bleek dat veel Nederlanders van Turkse afkomst zich nog steeds erg betrokken voelen bij Turkije. Dat moet wel betekenen dat zij

Nadere informatie

SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH)

SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Sinds de jaren zestig is het aandeel migranten in de Nederlandse bevolking aanzienlijk gegroeid. Van de totaal 16,3 miljoen inwoners in

Nadere informatie

Bijlagen bij hoofdstuk 11 Opvattingen van autochtonen en allochtonen over de multietnische

Bijlagen bij hoofdstuk 11 Opvattingen van autochtonen en allochtonen over de multietnische Jaarrapport Integratie Sociaal en Cultureel Planbureau / Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum / Centraal Bureau voor de Statistiek september, 2005 Bijlagen bij hoofdstuk 11 Opvattingen van

Nadere informatie

Moslim in Nederland 2012

Moslim in Nederland 2012 Moslim in Nederland 2012 Moslim in Nederland 2012 Mieke Maliepaard en Mérove Gijsberts (met een reactie van Martijn de Koning en Joep de Hart) Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, november 2012 Het

Nadere informatie

Moslim in Nederland 2012

Moslim in Nederland 2012 Moslim in Nederland 2012 Moslim in Nederland 2012 Mieke Maliepaard en Mérove Gijsberts (met een reactie van Martijn de Koning en Joep de Hart) Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, november 2012 Het

Nadere informatie

IMAMS IN NEDERLAND: EEN IMPRESSIE

IMAMS IN NEDERLAND: EEN IMPRESSIE IMAMS IN NEDERLAND: EEN IMPRESSIE door Welmoet BOENDER* Bron: Centrum voor Islam in Europa. Imams in Nederland Al sinds de jaren 1980 wordt in Nederland een discussie gevoerd rond de rol van imams die

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING: Dissertatie VU Amsterdam

NEDERLANDSE SAMENVATTING: Dissertatie VU Amsterdam NEDERLANDSE SAMENVATTING: Dissertatie VU Amsterdam Doreen Huschek Relatievorming en partnerkeuze van de tweede generatie Turken in Europa De invloed van derde partijen en de institutionele context Het

Nadere informatie

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd:

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd: Samenvatting In Westerse landen vormen niet-westerse migranten een steeds groter deel van de bevolking. In Nederland vertegenwoordigen Surinaamse, Turkse en Marokkaanse migranten samen 6% van de bevolking.

Nadere informatie

HALAL EN KOOSJER: WHAT S IN IT FOR ME?

HALAL EN KOOSJER: WHAT S IN IT FOR ME? HALAL EN KOOSJER: WHAT S IN IT FOR ME? KARIJN B ONNE K A R I J N. B O N N E @ B A S E. B E AG E N DA : 1. H A L A L E N KO O S J E R U I T G E L E G D 2. M A R K T P OT E N T I E E L 3. C E RT I F I C

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28740 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Kadrouch-Outmany, Khadija Title: Islamic burials in the Netherlands and Belgium.

Nadere informatie

Prof. dr. Jaap Dronkers Onderwijssocioloog

Prof. dr. Jaap Dronkers Onderwijssocioloog Prof. dr. Jaap Dronkers Onderwijssocioloog Etnische diversiteit van scholen is een gevoelig onderwerp in Nederland. De overheid, maar ook tal van maatschappelijke organisaties en actiegroepen, zeggen zich

Nadere informatie

Voorbereidingsopdracht 2.3: Vragen over Maliepaart et al, (2012) / Diehl et al. (2009)

Voorbereidingsopdracht 2.3: Vragen over Maliepaart et al, (2012) / Diehl et al. (2009) Voorbereidingsopdracht 2.3: Vragen over Maliepaart et al, (2012) / Diehl et al. (2009) Casper Casper Elijah Elijah Elijah Esma Esma Het artikel gaat over, maar desondanks wordt er geen duidelijk verschil

Nadere informatie

Samenvatting Soulmates

Samenvatting Soulmates Samenvatting Soulmates Dit is een samenvatting van: Slootman, M.W. (2014). Soulmates. Reinvention of ethnic identification among higher educated second generation Moroccan and Turkish Dutch. Academisch

Nadere informatie

12 RICHTLIJNEN VOOR INTERRELIGIEUZE DIALOOG OP LOKAAL NIVEAU

12 RICHTLIJNEN VOOR INTERRELIGIEUZE DIALOOG OP LOKAAL NIVEAU 12 RICHTLIJNEN VOOR INTERRELIGIEUZE DIALOOG OP LOKAAL NIVEAU DE LOKALE RELIGIEUZE SITUATIE IN KAART BRENGEN EN BEGRIJPEN 01 Lokale overheden wordt verzocht zich bewust te zijn van het toenemende belang

Nadere informatie

Gezinsmilieu en het vooruitzicht op een huwelijk voor kinderen

Gezinsmilieu en het vooruitzicht op een huwelijk voor kinderen Pagina 1 / 14 Gezinsmilieu en het vooruitzicht op een huwelijk voor kinderen Kinderen uit intacte gezinnen hebben vaker een positieve houden ten opzicht van het huwelijk en hogere verwachtingen van hun

Nadere informatie

PERSBERICHT. Veel jongeren van Turkse en Marokkaanse komaf voelen zich geen onderdeel van Nederlandse samenleving. Den Haag, 16 december 2015

PERSBERICHT. Veel jongeren van Turkse en Marokkaanse komaf voelen zich geen onderdeel van Nederlandse samenleving. Den Haag, 16 december 2015 Bezoekadres PERSBERICHT Veel jongeren van Turkse en Marokkaanse komaf voelen zich geen onderdeel van Nederlandse samenleving Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag Postbus 16164 2500 BD Den Haag T 070 340 70 00

Nadere informatie

4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1

4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1 4 Opvattingen over kerk en godsdienst 1 4.1 Het prestige van de kerken De kerken zijn niet meer de gezaghebbende instanties van vroeger. Dat is niet alleen zo in Nederland. Zelfs in uitgesproken godsdienstige

Nadere informatie

De toekomst: scenario s voor migratie en integratie

De toekomst: scenario s voor migratie en integratie De toekomst: scenario s voor migratie en integratie George Groenewold Groenewold, G. en J. de Beer, (2011), Vier toekomstscenario's voor de multi-etnische samenleving. Demos, bulletin over bevolking en

Nadere informatie

https://reports1.enalyzer.com/root/surveymanagement/getblob.aspx?blobid=31bfe83be43e4bf b98809f0f

https://reports1.enalyzer.com/root/surveymanagement/getblob.aspx?blobid=31bfe83be43e4bf b98809f0f In welke leeftijdscategorie valt u? Number / Percentage Jonger dan 25 jaar; 6% 66 Tussen de 25 en 34 jaar; 120 Tussen de 35 en 44 jaar; 13% 145 Tussen de 45 en 54 jaar; 205 Tussen de 55 en 64 jaar; 28%

Nadere informatie

In de afgelopen decennia heeft ongehuwd samenwonen overal in Europa. toegenomen populariteit van het ongehuwd samenwonen is onderdeel van

In de afgelopen decennia heeft ongehuwd samenwonen overal in Europa. toegenomen populariteit van het ongehuwd samenwonen is onderdeel van Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) De verschillende betekenissen van ongehuwd samenwonen in Europa: Een studie naar verschillen tussen samenwoners in hun opvattingen, plannen en gedrag. In de

Nadere informatie

17 juni 2011. Introductie internationaal onderzoek naar tolerantie

17 juni 2011. Introductie internationaal onderzoek naar tolerantie Symposium Verschil moet er zijn? 17 juni 2011 Introductie internationaal onderzoek naar tolerantie Programma 13.30 Introductie en welkom door dr. Inge Versteegt, mede namens prof. Dr. Veit Bader en dr.

Nadere informatie

Nederlandstalige samenvatting

Nederlandstalige samenvatting Nederlandstalige samenvatting Integratie vergeleken De overname van de woonlandcultuur en het behoud van de etnische cultuur onder Turkse immigranten en hun kinderen in Frankrijk, Duitsland en Nederland.

Nadere informatie

Samenvatting. Markt. Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum Cahier

Samenvatting. Markt. Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum Cahier Samenvatting Het salafisme is als fundamentalistische geloofsinvulling binnen de islam zichtbaar en lijkt in omvang te groeien. Een groeiend aantal moskeeën in Nederland lijkt onder invloed van de geloofsleer

Nadere informatie

Masterthesis opleiding Arbeid, zorg en participatie- Universiteit Utrecht

Masterthesis opleiding Arbeid, zorg en participatie- Universiteit Utrecht Masterthesis opleiding Arbeid, zorg en participatie- Universiteit Utrecht De rol van genderverschillen in de relatie tussen religiositeit en sociale integratie van vluchtelingen in Nederland. Student:

Nadere informatie

dat organisaties als Sharia4Belgium en steekpartijen in metrostations die vooroordelen in de hand werken.

dat organisaties als Sharia4Belgium en steekpartijen in metrostations die vooroordelen in de hand werken. 1 Toespraak door viceminister-president en Vlaams minister van Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering, Toerisme en Vlaamse Rand Geert BOURGEOIS Bezoek aan de Al Fath Moskee Gent, 16 juni 2012

Nadere informatie

Ruud Koopmans. Fundamentalism and outgroup hostility. Muslim immigrants and Christians natives in Western Europe.

Ruud Koopmans. Fundamentalism and outgroup hostility. Muslim immigrants and Christians natives in Western Europe. Ruud Koopmans. Fundamentalism and outgroup hostility. Muslim immigrants and Christians natives in Western Europe. Fundamentalisme en de vijandelijkheid tegen buitenstaanders: Moslim immigranten en Christelijke

Nadere informatie

Orthodoxie en integratie van Turks Nederlandse moslims

Orthodoxie en integratie van Turks Nederlandse moslims Orthodoxie en integratie van Turks Nederlandse moslims Maykel Verkuyten & Ali Aslan Yildiz 1 Summary Orthodoxy and integration among Turkish Dutch Muslims What is the relationship between religious orthodoxy

Nadere informatie

Oudere migranten in Nederland. Jeroen Ooijevaar NVD-seminar oudere migranten, 6 oktober 2017

Oudere migranten in Nederland. Jeroen Ooijevaar NVD-seminar oudere migranten, 6 oktober 2017 Oudere migranten in Nederland Jeroen Ooijevaar NVD-seminar oudere migranten, 6 oktober 2017 Inhoud Over het CBS Historie Stand Prognose Emigratie Verder onderzoek 2 Over het CBS 3 Even kennismaken 4 Het

Nadere informatie

Interview. Je moet meebewegen, anders prijs je jezelf uit de markt. Maurice Crul KIES KLEUR IN GROEN MAGAZINE NOVEMBER 2014

Interview. Je moet meebewegen, anders prijs je jezelf uit de markt. Maurice Crul KIES KLEUR IN GROEN MAGAZINE NOVEMBER 2014 Je moet meebewegen, anders prijs je jezelf uit de markt Maurice Crul 20 met hoogleraar Maurice Crul Kijk naar de successen Oplossingen uit het verleden werken niet meer, zegt hoogleraar Maurice Crul. Hij

Nadere informatie

Inleiding. Youssef El-Akchaoui, voetballer bij NEC1

Inleiding. Youssef El-Akchaoui, voetballer bij NEC1 MIGRANTENSTUDIES, 2009, NR. 1 Inleiding Evelyn Ersanilli en Peter Scholten* Mijn band met Marokko... scheelt niet veel met de band die ik met Nederland heb. Ik ben hier geboren en getogen. Ik heb het geluk

Nadere informatie

Onder de Marokkaanse bevolking die woonachtig is in Nederland. Mei 2009

Onder de Marokkaanse bevolking die woonachtig is in Nederland. Mei 2009 Onder de Marokkaanse bevolking die woonachtig is in Nederland Mei 2009 2 1. Gesproken talen Gesproken talen Q0. Spreekt u Een Arabisch dialect % Ja 1ste Gen 95% 2de Gen 86% Berbers zoals Tarifite, Riffijns,

Nadere informatie

Welke allochtonen komen er in de Jeugd-GGZ: toegankelijkheid en diagnostiek. Albert Boon & Anna de Haan

Welke allochtonen komen er in de Jeugd-GGZ: toegankelijkheid en diagnostiek. Albert Boon & Anna de Haan Welke allochtonen komen er in de Jeugd-GGZ: toegankelijkheid en diagnostiek. Albert Boon & Anna de Haan Iedereen met psychiatrische problemen Filter 1 Hulpzoekenden Filter 2 Herkende problemen Filter 3

Nadere informatie

Introductie cultuursensitief werken: een kwestie van kennis én houding

Introductie cultuursensitief werken: een kwestie van kennis én houding Introductie cultuursensitief werken: een kwestie van kennis én houding Cor Hoffer cultureel antropoloog en socioloog Info: www.corhoffer.nl 1 Onderwerpen: migratie cultuursensitief werken korte oefening

Nadere informatie

Informele interetnische contacten in Nederland

Informele interetnische contacten in Nederland Informele interetnische contacten in Nederland Een overzicht van bestaande studies en suggesties voor vervolgonderzoek Borja Martinovic* Er is steeds meer aandacht in de wetenschap voor het fenomeen van

Nadere informatie

Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West

Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West Gezondheidsonderzoek 2012 GGD Zuid-Holland West Juni 2013 Inleiding Deze factsheet beschrijft de sociale acceptatie van homoseksualiteit in

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land. De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land

De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land. De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land Eric Corijn Vrije Universiteit Brussel BEOstudiedag- Brussel 16.03.2012 De complexiteit van de grootstad: een stad is geen land Eric Corijn Vrije

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

GEWELD & VERZOENING VANUIT ISLAMITISCH PERSPECTIEF

GEWELD & VERZOENING VANUIT ISLAMITISCH PERSPECTIEF GEWELD & VERZOENING VANUIT ISLAMITISCH PERSPECTIEF Dr. Abdelilah Ljamai 1. Ontstaansgeschiedenis v/d islam 2. Is de islam een gewelddadige religie? 3. Wat zijn de consequenties hiervan? 4. Conclusie 1.

Nadere informatie

Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be)

Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be) Migratie en de welvaartsstaat: is er sprake van aanzuigeffecten? Bart Meuleman (bart.meuleman@soc.kuleuven.be) Inleiding Onderliggende assumptie gemaakt door aantal beleidsmakers: Sociaal beleid mag niet

Nadere informatie

Bijlage B Nieuwe Spaanse migranten in Nederland

Bijlage B Nieuwe Spaanse migranten in Nederland Bijlage B Nieuwe Spaanse migranten in Nederland Mérove Gijsberts (SCP) Marcel Lubbers (RU) Fenella Fleischmann (UU) Mieke Maliepaard (UU) Hans Schmeets (CBS) Tabel B1.1 Representativiteit van het survey

Nadere informatie

ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT

ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT België WK VOETBAL is een immigratienatie 2018, 2012/11 15 05 2012 MENSEN WELVAART BESCHERMING België is een immigratienatie: 25% van de bevolking is van oorsprong migrant.

Nadere informatie

Proeftoets periode 4 vwo

Proeftoets periode 4 vwo 1. Presentation of the self : I. heeft te maken met rolgedrag. II. werkt gedragsregulerend. III. is kenmerkend in subculturen. A. Alleen II is juist. B. Alleen III is juist. C. II en III zijn juist. D.

Nadere informatie

Ides Nicaise & Özgün Ünver KU Leuven (HIVA)

Ides Nicaise & Özgün Ünver KU Leuven (HIVA) Turks Belgische ouders over kinderopvang en kleuteronderwijs: een case study in Beringen Design Charles & Ray Eames - Hang it all Vitra Ides Nicaise & Özgün Ünver KU Leuven (HIVA) Context CARE onderzoek

Nadere informatie

Maatschappelijke participatie

Maatschappelijke participatie 8 Maatschappelijke participatie Maatschappelijke participatie staat voor actief zijn in de maatschappij, en dit kan op veel verschillende manieren. Veel Amsterdammers zijn actief lid van een maatschappe

Nadere informatie

Beroepsmobiliteit in de vroege arbeidsloopbaan van Turkse en Marokkaanse allochtonen

Beroepsmobiliteit in de vroege arbeidsloopbaan van Turkse en Marokkaanse allochtonen Migranten Beroepsmobiliteit in de vroege arbeidsloopbaan van Turkse en Marokkaanse allochtonen Laurijssen, I., & Glorieux, I. (2015). Early career occupational mobility of Turkish and Moroccan second-generation

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

In: Migrantenstudies, Themanummer Jeugd, 2003, 19(4), p. 252-265

In: Migrantenstudies, Themanummer Jeugd, 2003, 19(4), p. 252-265 1 In: Migrantenstudies, Themanummer Jeugd, 2003, 19(4), p. 252-265 De acculturatie en adaptatie van migrantenjongeren in Nederland. Een vergelijkende studie Paul Vedder en Fons J. R. van de Vijver * Deze

Nadere informatie

B1 Bijlage bij hoofdstuk 1

B1 Bijlage bij hoofdstuk 1 Mieke Maliepaard en Mérove Gijsberts, Moslim in Nederland 2012. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, november 2012. ISBN 978 90 377 0621 5 (papier) / 978 90 377 0642 0 (e-pub) Bijlagen B1 Bijlage

Nadere informatie

Inspiratiebijeenkomst Pedagogische Meerstemmigheid

Inspiratiebijeenkomst Pedagogische Meerstemmigheid Datum: Locatie: Spreker: Notulist: Aanwezigen: Organisatie: 14 december Kralingen Ilias El Hadioui Majda Battaï 23 deelnemers Stichting Attanmia i.s.m. Stichting Buurtwerk Kralingen-Crooswijk De besproken

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/36569 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Zee, Machteld Eveline Title: Choosing Sharia? Multiculturalism, Islamic Fundamentalism

Nadere informatie

Samenvatting. BurcIn Ünlü Ince. Recruiting and treating depression in ethnic minorities: the effects of online and offline psychotherapy

Samenvatting. BurcIn Ünlü Ince. Recruiting and treating depression in ethnic minorities: the effects of online and offline psychotherapy Samenvatting 194 Dit proefschrift start met een algemene inleiding in hoofdstuk 1 om een kader te scheppen voor de besproken artikelen. Migratie is een historisch fenomeen die vaak resulteert in verbeterde

Nadere informatie

Integratie en depressie De relatie tussen sociaal-culturele integratie en depressieklachten bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders

Integratie en depressie De relatie tussen sociaal-culturele integratie en depressieklachten bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders Integratie en depressie De relatie tussen sociaal-culturele integratie en depressieklachten bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders Roos van der Zwan & Jochem Tolsma 1 Summary Integration and depression

Nadere informatie

Een goede politicus.

Een goede politicus. Een goede politicus. Tijdens het project Meeting Development werden door Nederlandse studenten, die de gelegenheid hadden om naar Ghana en Kirgizië te reizen, films gemaakt. Ze hebben naar hun opvattingen

Nadere informatie

EU-Speak _ leslla docenten

EU-Speak _ leslla docenten EU-Speak _ leslla docenten Wat heeft een docent nodig om de laaggeletterde volwassen immigrant te leren lezen en schrijven? EU-Speak 1 Partners: Engeland, Zweden, Denemarken, Duitsland, Spanje, Nederland

Nadere informatie

PUBLIEKE LEZING (in het Engels) π Woensdag 7 december 2011 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere VOLUNTEERING

PUBLIEKE LEZING (in het Engels) π Woensdag 7 december 2011 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere VOLUNTEERING PUBLIEKE LEZING (in het Engels) π Woensdag 7 december 2011 π Universiteit Antwerpen π Hof van Liere VOLUNTEERING Het Universitair Centrum Sint-Ignatius Antwerpen (ucsia) organiseert in samenwerking met

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden, Integratie en Vreemdelingenzaken

Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden, Integratie en Vreemdelingenzaken α inisterie van Justitie Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden, Integratie en Vreemdelingenzaken Directie Integratie en Inburgering Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan

Nadere informatie

Lore Vandromme 1 BASWC Katho Kortrijk

Lore Vandromme 1 BASWC Katho Kortrijk Lore Vandromme 1 BASWC Katho Kortrijk Schrijfster Lucy Kortram Paramaribo, hoofdstad van Suriname Studeerde sociologie Schrijft gedichten en toneelstukken Actief op het gebied van de bevrijding van de

Nadere informatie

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt

Alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt s op de arbeidsmarkt Moniek Coumans De arbeidsdeelname van alleenstaande moeders is lager dan die van moeders met een partner. Dit verschil hangt voor een belangrijk deel samen met een oververtegenwoordiging

Nadere informatie

Gijsberts, M. en J. Dagevos (2016). De integratie van vluchtelingengroepen in Nederland. In: Economisch Statistische Berichten, jg. 101, p

Gijsberts, M. en J. Dagevos (2016). De integratie van vluchtelingengroepen in Nederland. In: Economisch Statistische Berichten, jg. 101, p Publicaties Mérove Gijsberts 2016 Gijsberts, M., M. Lubbers, F. Fleischmann, M. Maliepaard en H. Schmeets (2016, te verschijnen). Nieuwe Spaanse migranten in Nederland. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.

Nadere informatie

Spiritualiteit, meeervoudige religieuze betrokkenheid en zingeving. Groningen, Joantine Berghuijs,

Spiritualiteit, meeervoudige religieuze betrokkenheid en zingeving. Groningen, Joantine Berghuijs, Spiritualiteit, meervoudige religieuze betrokkenheid en zingeving Joantine Berghuijs 6-03-2015 Overzicht presentatie Trends in religiositeit/spiritualiteit in Nederland Breedte van het begrip spiritualiteit

Nadere informatie

Anders opvoeden. Opvoeden evolueert. Opvoeden in een multiculturele context.

Anders opvoeden. Opvoeden evolueert. Opvoeden in een multiculturele context. Kenniscentrum Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Anders opvoeden. Opvoeden evolueert. Opvoeden in een multiculturele context. Naïma Lafrarchi EXPOO Brussel 10 december 2015 1 OVERZICHT - Inleiding

Nadere informatie

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Fact sheet nummer 1 januari 211 Eigen woningbezit 1e en Aandeel stijgt, maar afstand blijft Het eigen woningbezit in Amsterdam is de laatste jaren sterk toegenomen. De

Nadere informatie

Tim Reeskens. Vitae 12/2014

Tim Reeskens. Vitae 12/2014 Tim Reeskens Vitae 12/2014 PO Box 90153 5000 LE The Netherlands The Netherlands t.reeskens@tilburguniversity.edu http://www.timreeskens.net +31 13 466 2119 Employment Assistant Professor, Department of

Nadere informatie

Mut a huwelijken ofwel contracthuwelijken binnen de islamitische wereld. Famke Kalkman

Mut a huwelijken ofwel contracthuwelijken binnen de islamitische wereld. Famke Kalkman Mut a huwelijken ofwel contracthuwelijken binnen de islamitische wereld Famke Kalkman 0451045 Mut a huwelijken zijn huwelijken op basis van een contract waarbij de duur kan variëren van een uur tot en

Nadere informatie

De Islam, mijn wegwijzer

De Islam, mijn wegwijzer De Islam, mijn wegwijzer Een kwalitatief onderzoek onder Marokkaans-Nederlandse moslimvrouwen naar de overdracht van islamitische en Nederlandse waarden tijdens het opvoedproces en de mate van conflictervaring

Nadere informatie

De IUR mag beschouwd worden als een onderwijsinstelling die opleidingen biedt waarbij de islam

De IUR mag beschouwd worden als een onderwijsinstelling die opleidingen biedt waarbij de islam EEN BEKNOPTE BELEIDSPLAN De Islamic University of Applied Sciences Rotterdam (IUR) opgericht in 1997 is een Nederlandse onderwijsinstelling op islamitische grondslag. Met de twee hbogeoriënteerde opleidingen

Nadere informatie

Het Vlaamse secundair onderwijs internationaal vergeleken

Het Vlaamse secundair onderwijs internationaal vergeleken Het Vlaamse secundair onderwijs internationaal vergeleken Jeroen Lavrijsen Doctoraatsonderzoeker, HIVA - KU Leuven www.steunpuntssl.be Structuur secundair onderwijs Focus op twee kenmerken van het secundair

Nadere informatie

Cohortvruchtbaarheid van niet-westers allochtone vrouwen

Cohortvruchtbaarheid van niet-westers allochtone vrouwen Cohortvruchtbaarheid van niet-westers allochtone vrouwen Mila van Huis De vruchtbaarheid van vrouwen van niet-westerse herkomst blijft convergeren naar het niveau van autochtone vrouwen. Het kindertal

Nadere informatie

BIDDEN VOOR DE TOEKOMST

BIDDEN VOOR DE TOEKOMST BIDDEN VOOR DE TOEKOMST Een studie naar verbanden tussen religiositeit en integratie onder de kerkgaande tweede generatie Ghanese jongeren in Den Haag Jiske van Loon Afstudeerbegeleider: dr. Patrick Eisenlohr

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Politiek liberalisme, neutraliteit en de scheiding tussen kerk en staat

Inhoud. Deel 1 Politiek liberalisme, neutraliteit en de scheiding tussen kerk en staat Inhoud Inleiding 1. Overheidsfinanciering van religie in een postseculier tijdperk 2. Kerk en staat in België: drie domeinen van financiering 2.1 Financiering van erkende levensbeschouwingen 2.2 Organisatie

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

Datum 2 april 2013 Betreft Beleidsreactie op de evaluatie van de islam- en imamopleidingen in Nederland

Datum 2 april 2013 Betreft Beleidsreactie op de evaluatie van de islam- en imamopleidingen in Nederland a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 56 punten

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 2 Religieus recht 7 maximumscore 2 een beargumenteerd standpunt over de vraag of religieuze wetgeving en rechtspraak voor bepaalde bevolkingsgroepen tot cultuurrelativisme leidt 1 een uitleg van

Nadere informatie

Christelijke onderwijspraktijken in verschillende landen

Christelijke onderwijspraktijken in verschillende landen Christelijke onderwijspraktijken in verschillende landen Willemieke Reijnhoudt-Klein, Marike Spruyt-de Kloe, Bram de Muynck Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld

Nadere informatie

Fort van de Democratie

Fort van de Democratie Fort van de Democratie Stichting Vredeseducatie / peace education projects Het Fort van de Democratie WERKT! Samenvatting van een onderzoek door de Universiteit van Amsterdam naar de effecten van de interactieve

Nadere informatie

Persberichten. Nederland nog steeds meritocratisch. Wel grotere verschillen tussen hoger en lager opgeleiden op de arbeidsmarkt

Persberichten. Nederland nog steeds meritocratisch. Wel grotere verschillen tussen hoger en lager opgeleiden op de arbeidsmarkt Rijnstraat 50 Postbus 16164 2500 BD Den Haag T 070 340 70 00 F 070 340 70 44 www.scp.nl en Den Haag, 11 december 2014 Inlichtingen bij Nederland nog steeds meritocratisch. Wel grotere verschillen tussen

Nadere informatie

Imam in Nederland. Opvattingen over zijn religieuze rol in de samenleving PROEFSCHRIFT

Imam in Nederland. Opvattingen over zijn religieuze rol in de samenleving PROEFSCHRIFT Imam in Nederland_VW-proefschr 19-10-2007 09:45 Pagina 1 Imam in Nederland Opvattingen over zijn religieuze rol in de samenleving PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van Doctor aan de Universiteit

Nadere informatie

1.1 Omcirkel het juiste antwoord.

1.1 Omcirkel het juiste antwoord. 1.1 Vraag 1 Je persoonlijke identiteit wordt gevormd door A. Geluk & tegenslag B. Aanleg & opvoeding C. School & opvoeding D. Yin & yang Vraag 2 Wat is een voorbeeld van je sociale identiteit? A. Amateurvoetballer

Nadere informatie

Emotional Expressiveness (part 2)

Emotional Expressiveness (part 2) Emotional Expressiveness (part 2) Vragenlijst afgenomen in het LISS-I panel datum april 2012 versie 1.0 auteur(s) Miquelle Marchand T: +31 13 466 8323 E: m.marchand@uvt.nl Postbus 90153, 5000 LE Tilburg

Nadere informatie

Etnische diversiteit en sociaal kapitaal

Etnische diversiteit en sociaal kapitaal Etnische diversiteit en sociaal kapitaal De rol van interetnisch contact en ervaren etnische groepsdreiging Michael Savelkoul* Inleiding Welke gevolgen heeft de aanwezigheid van immigranten voor de sociale

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-i

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-i LET OP: Je kunt dit examen maken met de 51e druk of met de 52e druk van de atlas. Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 51e of de 52e. Bij elke vraag is aangegeven welke

Nadere informatie

Etnische en generatieverschillen in lekenopvattingen over internaliserende problemen

Etnische en generatieverschillen in lekenopvattingen over internaliserende problemen Etnische en generatieverschillen in lekenopvattingen over internaliserende problemen Esmée E. Verhulp Ontwikkelingspsychologie - Universiteit Utrecht Met dank aan: Gonneke Stevens, Wilma Vollebergh, Trees

Nadere informatie

Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van Turken en Marokkanen in Nederland Hooghiemstra, B.T.J.

Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van Turken en Marokkanen in Nederland Hooghiemstra, B.T.J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van en in Nederland Hooghiemstra, B.T.J. Link to publication Citation for published version (APA): Hooghiemstra,

Nadere informatie

Sociaal-Wetenschappelijke. 6e SWR-Hendrik Muller Seminaar. De islam aan de grenzen verkend. Sociaal-Wetenschappelijke Raad

Sociaal-Wetenschappelijke. 6e SWR-Hendrik Muller Seminaar. De islam aan de grenzen verkend. Sociaal-Wetenschappelijke Raad Sociaal-Wetenschappelijke Koninklijke Nederlandse Raad Akademie van Wetenschappen 6e SWR-Hendrik Muller Seminaar De islam aan de grenzen verkend Sociaal-Wetenschappelijke Raad Wie organiseert het Seminaar?

Nadere informatie

Gemengd Amsterdam * in cijfers*

Gemengd Amsterdam * in cijfers* Gemengd Amsterdam * in cijfers* Tekst: Leen Sterckx voor LovingDay.NL Gegevens: O + S Amsterdam, bewerking Annika Smits Voor de viering van Loving Day 2014 op 12 juni a.s. in de Balie in Amsterdam, dat

Nadere informatie

Generation What? 1 : Vertrouwen in de instellingen

Generation What? 1 : Vertrouwen in de instellingen Generation What? 1 : Vertrouwen in de instellingen Inleiding De mate van vertrouwen van burgers in de overheid en maatschappelijke instellingen werd al vaker de toetssteen van de democratie genoemd: daalt

Nadere informatie