MEERVOUDIGE IDENTITEITEN VAN DE TURKSE EN MAROKKAANSE TWEEDE GENERATIE

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MEERVOUDIGE IDENTITEITEN VAN DE TURKSE EN MAROKKAANSE TWEEDE GENERATIE"

Transcriptie

1 MEERVOUDIGE IDENTITEITEN VAN DE TURKSE EN MAROKKAANSE TWEEDE GENERATIE Een vergelijkend onderzoek naar conflict en verenigbaarheid van etnische, religieuze, nationale en stadsidentiteiten Antwerpen, Brussel, Rotterdam, Amsterdam & Stockholm Fenella Fleischmann Karen Phalet CSCP, KU Leuven Onderzoeksverslag voor de Stad Antwerpen 1 Dit project wordt ondersteund binnen het actieplan Wetenschapscommunicatie, een initiatief van de dienst Sociale Netwerken van de stad Antwerpen 1 Dit rapport is gebaseerd op het onderzoek zoals beschreven in Fleischmann, F. & K. Phalet, (ingediend manuscript). Compatible or conflicting? Contextual variation in identification patterns among the Turkish and Moroccan second-generation in European citites.

2 Inleiding Dit onderzoek richt zich op de vraag hoe de Turkse en Marokkaanse tweede generatie haar meervoudige identiteiten combineert. Aan de ene kant onderscheiden de kinderen van immigranten uit Turkije en Marokko zich van de autochtone bevolking in Europese landen door hun Turkse en Marokkaanse etnische identiteit en door hun religieuze identiteit als moslims. Aan de andere kant deelt de tweede generatie overkoepelende identiteiten met de autochtone meerderheid, zoals de nationale identiteit en de stadsidentiteit. In het TIESonderzoek wordt de tweede generatie gedefinieerd als de kinderen van immigranten die zijn geboren en opgegroeid in België en andere Europese landen. Daardoor zijn haar leden meestal vanaf hun geboorte burgers van die Europese landen. Omdat de tweede generatie doorgaans in grote steden opgroeit, identificeren zij zich wellicht ook met de stad waarin zij wonen ze voelen zich bijvoorbeeld Antwerpenaar of Amsterdammer. De onderzoeksvraag Het onderzoek richt zich op de vraag naar de samenhang tussen de etnische en religieuze minderheidsidentiteiten waarin de tweede generatie zich onderscheidt van de autochtone meerderheidsbevolking en de nationale en stadsidentiteiten die de tweede generatie deelt met de autochtone meerderheid. Wij bekeken deze samenhangen in Antwerpen en een viertal andere Europese steden: Brussel, Amsterdam, Rotterdam en Stockholm. Er zijn drie manieren denkbaar waarop deze identiteiten kunnen samenhangen, en alle drie werden gevonden in ons vergelijkend onderzoek: (1) negatieve samenhang (hoe meer men zich Turks/Marokkaans en moslim voelt, hoe minder men zich Belg/Nederlander/Zweed en Antwerpenaar/Amsterdammer/enz. voelt), (2) positieve samenhang (hoe meer men zich Turks/Marokkaans en moslim voelt, hoe meer men zich Belg/Nederlander/Zweed en Antwerpenaar/Amsterdammer/enz. voelt), en (3) geen samenhang tussen Turkse/Marokkaanse en moslimidentiteit enerzijds en nationale en stadsidentiteit anderzijds. Na dit beschrijvende deel van het onderzoek probeerden wij deze samenhangen te verklaren. Hoe komt het nou dat voor de Turkse en Marokkaanse tweede generatie in sommige steden met de etnische en religieuze gemeenschap op gespannen voet staat met met de stad en het land waar zij wonen, terwijl deze identiteiten in andere steden zonder conflict samengaan? 1

3 Sociale identiteiten Uiteraard hebben leden van de Turkse en Marokkaanse tweede generatie nog een veeltal andere sociale identiteiten dan de vier (etnische, religieuze, nationale en stadsidentiteit) die in dit onderzoek worden bekeken. Voor sommigen is misschien het man- of vrouw-zijn belangrijker, of zij identificeren zich sterk met hun beroep, met hun buurt, of met hun favoriete voetbalclub. Met de focus op de vier categorieën van kan dus geen omvattend beeld worden geschetst van alle sociale identiteiten van de Turkse en Marokkaanse tweede generatie. Het inzoomen op de samenhang tussen de vier genoemde identiteiten is echter van maatschappelijk belang. Immers is geweten dat minderheidsgroepen grote waarde hechten aan hun etnische identiteit, en ook de moslimidentiteit is voor de tweede generatie een belangrijk onderdeel van het zelfbeeld (Phalet, van Lotringen & Entzinger, 2000; Verkuyten, 2005). Hoewel er binnen de tweede generatie natuurlijk verschillen zijn tussen individuen in de mate waarin zij deze identiteiten omarmen, is het niet aannemelijk dat etnische en religieuze identiteiten op de achtergrond zullen treden. Voor een volwaardige participatie van etnische en religieuze minderheden in de Europese democratische samenlevingen is een bepaalde mate van met de stad en het land waarin zij wonen echter een vereiste. Vooral voor de tweede generatie die niet zelf is gemigreerd en doorgaans de nationaliteit van het Europese geboorteland bezit is het een probleem als minderheidsidentiteiten negatief samenhangen met overkoepelende nationale en stadsidentiteiten. In dat geval zijn zij gedwongen om een keuze te maken tussen betrokkenheid bij de etnische en religieuze minderheidsgroep óf betrokkenheid bij de meerderheidssamenleving. Dit kan spanningen veroorzaken die kunnen leiden tot radicalisering en afkeer van de samenleving enerzijds of tot politieke apathie en sociale marginalisatie anderzijds (Buijs, Demant & Hamdy, 2006). De rol van overkoepelende identiteiten Vanuit sociaalpsychologische theorieën laat zich onderbouwen waarom meervoudige identiteiten in sommige gevallen leiden tot identiteitsconflict en zelfs tot conflicten tussen verschillenden groepen in de samenleving. Deze theorieën geven ook aanknopingspunten voor de verklaring waarom in sommige van de onderzochte steden de samenhang tussen minderheids- en overkoepelende identiteiten negatief is, en in andere positief of afwezig. In de jaren negentig stelde een aantal wetenschappers dat gespannen relaties tussen verschillende groepen binnen de samenleving verbeterd kunnen worden wanneer deze groepen zichzelf als onderdelen van een groter geheel gaan zien (de zo genaamde common ingroup identity, 2

4 Gaertner, Dovidio, Anastasia, Bachman & Rust, 1993). De intergroepsrelaties tussen allochtonen en autochtonen in een stad als Antwerpen of op het nationale niveau zouden volgens dit model dus verbeteren wanneer zowel allochtonen als autochtonen zich op eerste plaats als Antwerpenaar of Belg zouden zien. Door het benadrukken van een gedeelde identiteit worden leden van andere groepen waargenomen als behorend tot dezelfde overkoepelende groep en daarom positiever beoordeeld dan wanneer zij uitsluitend als leden van een andere groep worden waargenomen die geen overkoepelende identiteit met de eigen groep deelt. Vooroordelen tegenover allochtonen van de kant van autochtonen en omgekeerd zouden worden afgebroken, doordat de overeenkomsten tussen allochtonen en autochtonen meer worden benadrukt. Overkoepelende identiteiten als identiteitsdreiging voor minderheden Later onderzoek heeft echter aangetoond dat het benadrukken van een gedeelde identiteit, zoals de nationale (bijvoorbeeld de Belgische) identiteit door minderheden als bedreigend kan worden ervaren. Als men hamert op het feit dat allochtonen eerst en vooral Belgen zijn, zullen zij de indruk krijgen dat hun specifieke etnische en religieuze achtergrond wordt genegeerd en niet wordt gewaardeerd. Dit is problematisch, omdat, zoals eerder beschreven, minderheden doorgaans grote waarde hechten aan hun etnische en religieuze identiteiten. De boodschap dat zij zich op de eerste plaats als Belg (of als Antwerpenaar) moeten beschouwen kan averechts werken, doordat minderheden dit opvatten als dwang tot assimilatie. Alleen als Belg mogen zij op gelijke voet meedoen aan de samenleving; dat zij zich tegelijk Turks, Marokkaans of moslim voelen, doet niet ter zake. Een sterke beklemtoning van een overkoepelende identiteit kan door minderheden ervaren worden als een bedreiging van hun distinctieve identiteiten, zoals de etnische en religieuze identiteit. Het gevolg van deze bedreigde identiteit is dat zij zich zullen afkeren van de overkoepelende identiteit en de intergroepsrelaties verder zullen verslechteren (Hornsey & Hogg, 2000a). Deze negatieve gevolgen kunnen echter worden voorkomen als de overkoepelende identiteit ruimte laat voor specifieke identiteiten van subgroepen die deel uitmaken van het groter geheel. Als de Belgische nationale identiteit op een manier wordt ingevuld die dubbele identiteiten, zoals Turkse of Marokkaanse Belg, maar ook Vlaamse of Franstalige Belg, mogelijk maakt, zal een focus op de overkoepelende identiteit niet als bedreigend worden ervaren (Hornsey & Hogg, 2000b; Gónzalez & Brown, 2006). Het Belg-zijn biedt dan immers ruimte voor de specifieke identiteiten die voor minderheidsgroepen belangrijk zijn. 3

5 De natie en de stad als overkoepelende identiteiten Twee soorten van overkoepelende identiteiten komen in dit onderzoek aan bod: de (Belgische, Nederlandse en Zweedse) nationale identiteit en de stadsidentiteit ( als Antwerpenaar, Amsterdammer, Stockholmer enz.). De stadsidentiteit is meegenomen omdat deze mogelijk een alternatieve overkoepelende identiteit biedt waar nationale identiteiten niet voldoende open staan voor minderheidsgroepen. In tegenstelling tot de nationale identiteit van typische immigratielanden, zoals de Verenigde Staten, is de inhoud van nationale identiteiten in Europese landen sterk bepaald door de specifieke kenmerken van de autochtone meerderheidsbevolking. Het is daarom voor minderheden met een andere etnische en religieuze achtergrond niet altijd gemakkelijk om zichzelf Belg, Nederlander of Zweed te noemen en als zodanig te worden geaccepteerd. Dit geldt in het bijzonder voor islamitische minderheden en na 9/11. De Amerikaanse socioloog Richard Alba heeft daarom opgemerkt dat de islam in Europa inmiddels de functie vervult van een duidelijke grens tussen de gevestigde meerderheid en buitengesloten minderheden op een gelijkaardige manier als huidskleur dit doet in de VS (Alba, 2005). Het is daarom aannemelijk dat vooral tussen islamitische en nationale identiteiten een negatieve samenhang zal bestaan. In tegenstelling tot nationale identiteiten met een nogal vastomlijnde inhoud zijn stadsidentiteiten vaak beter toegankelijk voor minderheden. Steden kennen doorgaans een meer diverse en kosmopolitische bevolking dan het achterliggende platteland. Door de grotere diversiteit binnen steden is de stadsidentiteit minder gedefinieerd door één specifieke groep. Daardoor is het voor minderheden makkelijker om zich te identificeren met de stad dan met het land waarin zij wonen (Kasinitz, Mollenkopf & Waters, 2002). Veel steden dragen deze openheid voor nieuwkomers ook uit door motto s zoals t Stad is van iedereen of campagnes as I AMsterdam. In ons onderzoek hebben wij ons op boven beschreven sociaalpsychologische theorieën gebaseerd. De belangrijkste hypothese was dan ook dat etnische en religieuze identiteiten een negatieve samenhang met nationale en stadsidentiteit zullen vertonen waar de Turkse en Marokkaanse tweede generatie een dreiging jegens haar distinctieve minderheidsidentiteiten ervaart. Daarnaast verwachtten we dat negatieve samenhangen tussen minderheidsidentiteiten enerzijds en overkoepelende identiteiten anderzijds vooral optreden tussen islamitische en nationale identiteiten. Voordat we de resultaten presenteren, wordt eerst de context van het onderzoek kort toegelicht. 4

6 De Turkse en Marokkaanse tweede generatie in België, Nederland en Zweden Vanaf de jaren zestig van de 20 e eeuw zijn Turkse en Marokkaanse immigranten als gastarbeiders naar België en Nederland gekomen. Later voegden zich familieleden bij de meestal mannelijke gastarbeiders en door gezinsvorming ontstond een tweede generatie van in West-Europa geboren kinderen van Turkse en Marokkaanse immigranten. Zowel in België als ook in Nederland vormen Turkse en Marokkaanse immigranten en hun nakomelingen de grootste islamitische minderheidsgroepen (Lesthaeghe, 2000; Vermeulen & Penninx, 2000) en daarom staan zij vaak in het centrum van de aandacht als het gaat om immigratie en integratie, in het bijzonder na de aanslagen van 11 september De situatie in Zweden is anders: dit land kent slechts een klein aantal immigranten uit Marokko (zij zijn dan ook niet ondervraagd voor het TIES-onderzoek) en heeft, naast een kleine groep Turkse gastarbeiders, vooral immigratie van vluchtelingen gekend (Corman, 2008). Daardoor is de minderheidsbevolking heel divers en ook onder de uit Turkije afkomstige immigranten bevinden zich aanzienlijke groepen van Koerdische en Assyrische minderheden. Omdat de laatste groep doorgaans het Orthodoxe Christendom als religie heeft, zijn Turkse respondenten van de Assyrische minderheid niet meegenomen in dit onderzoek vanwege de focus op islamitische identiteit als distinctieve groepsidentiteit van de Turkse en Marokkaanse tweede generatie. De onderzochte steden en landen tonen ook verschillen wat betreft het gevoerde integratiebeleid ten opzichte van nieuwkomers. Zweden en Nederland zijn pioniers van een multicultureel beleid dat streeft naar integratie met behoud van de eigen taal, cultuur en religie. In beide landen worden bijvoorbeeld islamitische scholen door de overheid gefinancierd (Doomernik, 1995; Johansson, 1999). Hoewel het multiculturalisme ook in Zweden onder druk staat, heeft vooral Nederland een duidelijke kentering van het beleid gezien en een meer op assimilatie gerichte koers ingeslagen (Vasta, 2007; Verkuyten & Zaremba, 2005). Door de federale structuur van België verschilt het gevoerde beleid in Antwerpen van dat in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Het Antwerpse integratiebeleid is meer schatplichtig aan het Angelsaksisch multiculturele model, waar het integratiebeleid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest meer gericht is op het Franse assimilatiemodel. Nochtans zijn de verschillen in de praktijk minder groot dan dat de verschillen in discours laten vermoeden. Wel is het zo dat het electorale succes van het Vlaams Blok/Belang in Antwerpen voor grote politieke polarisatie heeft gezorgd rond de onderwerpen immigratie en integratie. 5

7 Resultaten Allereerst laten we in Tabel 1 de gemiddelde waarden op de vier categorieën van per groep en stad zien. Zonder uitzondering vinden wij hoge niveaus van etnische en religieuze. Deze bevinding bevestigt het idee dat hun etnische en religieuze identiteiten belangrijk zijn voor de Turkse en Marokkaanse tweede generatie. In vergelijking met deze sterke identiteiten is de als Belg, Nederlander en Zweed duidelijk lager. In de twee onderzochte Belgische steden ligt deze zelfs onder het neutrale middenpunt van de schaal, d.w.z. de meeste respondenten voelen zich in zwakke mate Belg. In Nederland ligt de nationale een stuk hoger. De stads neemt een middenpositie in tussen het lage niveau van nationale enerzijds en het hoge niveau van etnische en religieuze anderzijds. Identificatie met de stad is overal aanzienlijk hoger dan de nationale (of even hoog onder de Turkse tweede generatie in Brussel). Deze bevinding verleent enige steun aan het idee dat met de stad voor minderheden beter toegankelijk is dan nationale. Tabel 1. Etnische, religieuze, nationale en stads van de tweede generatie Gemiddelde en standaardafwijking per groep en stad Etnische Religieuze Nationale Stads- Antwerpen Turkse 2 e generatie 4.15 (1.26) 4.06 (1.39) 2.37 (1.90) 2.95 (1.79) Marokkaanse 2 e generatie 3.87 (1.46) 4.18 (1.33) 2.80 (1.84) 3.17 (1.73) Brussel Turkse 2 e generatie 3.91 (1.44) 3.16 (1.92) 2.98 (1.71) 2.91 (1.88) Marokkaanse 2 e generatie 3.99 (1.36) 4.12 (1.46) 2.94 (1.78) 3.28 (1.63) Amsterdam Turkse 2 e generatie 4.05 (1.14) 4.02 (1.23) 3.19 (1.17) 3.74 (1.17) Marokkaanse 2 e generatie 4.14 (0.95) 4.18 (1.15) 3.27 (1.23) 3.90 (1.00) Rotterdam Turkse 2 e generatie 4.19 (0.97) 4.22 (1.17) 3.02 (1.21) 3.69 (1.21) Marokkaanse 2 e generatie 4.03 (0.97) 4.27 (1.04) 3.24 (1.14) 3.96 (1.07) Stockholm Turkse 2 e generatie 3.93 (1.01) 3.75 (1.46) 3.01 (1.36) 3.70 (1.34) Identificatie is gemeten met de vraag: Hoe sterk voelt u zich? Turks/Marokkaans voor etnische, moslim voor religieuze, Belg/Nederlander/Zweed voor nationale en Antwerpenaar/Brusselaar/enz. voor stads. Antwoorden werden gegeven op een 5-puntsschaal waarbij 1 staat voor zeer zwak en 5 voor zeer sterk. Deze gemiddeldes zeggen echter nog niets over de samenhang tussen de verschillende identiteiten. Daarom hebben wij in een tweede stap de correlaties tussen etnische en religieuze minderheidsidentiteiten enerzijds en tussen overkoepelende nationale en stadsidentiteiten anderzijds per groep en stad berekend. 1 Daarbij is rekening gehouden met 6

8 achtergrondvariabelen (leeftijd, sekse en opleidingsniveau) die de samenhang mogelijk zouden kunnen beïnvloeden. Op basis van deze berekening komen drie patronen naar voren: conflict, compatibiliteit en afwezigheid van samenhang. Het eerste patroon (conflict) wordt gekenmerkt door een negatieve samenhang tussen nationale enerzijds en etnische en religieuze anderzijds. Dit patroon treedt op onder de Turkse en Marokkaanse tweede generatie in Amsterdam en onder de Turkse tweede generatie in Stockholm. Voor deze groepen geldt dat hoe meer zij zich Turks/Marokkaans en moslim voelen, hoe minder zij zich Nederlander of Zweed voelen. Het tweede patroon (compatibiliteit) wordt gekenmerkt door positieve verbanden tussen minderheidsidentiteiten en de stadsidentiteit. Dit patroon werd gevonden voor de Marokkaanse tweede generatie in Antwerpen en de Turkse en Marokkaanse tweede generatie in Brussel. Voor deze groepen geldt dat de met de stad de met de etnische en religieuze minderheidsgroep juist versterkt. Het derde en laatste patroon wordt gekenmerkt door de afwezigheid van samenhang tussen minderheidsidentiteiten en overkoepelende identiteiten. Dit patroon werd gevonden voor de Turkse tweede generatie in Antwerpen en de Turkse en Marokkaanse tweede generatie in Rotterdam. Voor deze groepen geldt dat de mate waarin men zich Turks/Marokkaans en moslim voelt los staat van de met het land en de stad waarin men woont. Figuur 1. Drie patronen van samenhang tussen identiteiten: conflict, compatibiliteit en afwezigheid van samenhang (1) Conflict tussen nationale en minderheidsidentiteiten: Turkse en Marokkaanse tweede generatie in Amsterdam, Turkse tweede generatie in Stockholm Etnische - - Nationale Religieuze Stads 7

9 (2) Compatibiliteit van minderheids- en overkoepelende identiteiten: Marokkaanse tweede generatie in Antwerpen, Turkse en Marokkaanse tweede generatie in Brussel Etnische + Nationale Religieuze + Stads (3) Geen samenhang tussen minderheids- en overkoepelende identiteiten: Turkse tweede generatie in Antwerpen, Turkse en Marokkaanse tweede generatie in Rotterdam Etnische Nationale Religieuze Stads Opvallend is dat negatieve verbanden tussen minderheids- en overkoepelende identiteiten altijd optreden in relatie tot de nationale identiteit, terwijl positieve verbanden doorgaans gekoppeld zijn aan de stadsidentiteit. Dit verleent enige steun aan het idee dat stadsidentiteiten beter toegankelijk zijn voor minderheden dan meer vastomlijnde en minder diverse nationale identiteiten. Echter zijn de verbanden tussen stadsidentiteit en minderheidsidentiteiten niet altijd positief, d.w.z. dat niet overal een verhoogde met de stad gepaard gaat met een hoge als Turks/Marokkaans of moslim. Hoe komt het dat in sommige contexten en patroon van identiteitsconflict werd gevonden, en in anderen een patroon van compatibiliteit? Zoals eerder uiteen gezet speelt de mate waarin minderheden zich in hun specifieke identiteiten bedreigd voelen mogelijk een rol. We keken daarom naar de invloed van een drietal indicatoren van identiteitsdreiging en een mogelijke uitkomst van die dreiging, na controle voor kenmerken van sociale achterstand. 2 Wij hanteerden de definitie dat minderheden in hun identiteit bedreigd zijn (1) wanneer zij denken dat het behoud van hun cultuur bedreigd is, (2) wanneer zij ervaringen hebben gemaakt van ongelijke of vijandige behandeling op basis van hun achtergrond, en (3) wanneer zij de relaties met de autochtone bevolking in de stad als onvriendelijk beschouwen. De analyse liet 8

10 zien dat deze vormen van identiteitsdreiging samengaan met een versterkte met de etnische en religieuze minderheidsgroepen en een zwakkere met de nationale en stadsidentiteit. Maar er gebeurde nog iets anders: de ervaring van bedreiging van de eigen cultuur en van discriminatie ging gepaard met een minder positieve beoordeling van de autochtone meerderheidsbevolking. We hadden aan de respondenten gevraagd om aan te geven hoe warm hun gevoelens ten opzichte van autochtonen en van de eigen groep zijn op een zo genaamde gevoelsthermometer die loopt van 0 graden (koud) tot 100 graden (warm). Leden van de Turkse en Marokkaanse tweede generatie die het behoud van hun cultuur bedreigd zien en die persoonlijke discriminatie hebben ervaren, geven een lager waarderingscijfer aan autochtonen (de Belgen, Nederlanders en Zweden) dan hun stadsgenoten die minder discriminatie hebben ervaren en hun cultuur niet bedreigd zien. De ervaringen van discriminatie en van culturele dreiging hebben echter geen effect op de waardering van de eigen groep (Turken of Marokkanen). Daardoor is het verschil in de waardering van de twee groepen het grootst voor de respondenten die een grote mate van identiteitsdreiging ervaren. Als rekening wordt gehouden met de effecten van bedreigde identiteit zowel op de waardering van groepen als op met minderheids- en overkoepelende identiteiten, treden er veranderingen op in de patronen van samenhang tussen identiteiten. Voorheen negatieve verbanden tussen nationale identiteit en etnische en religieuze minderheidsidentiteiten zijn niet meer statistisch significant, d.w.z. de verbanden verschillen niet meer wezenlijk van 0. 3 Bij de Turkse tweede generatie in Amsterdam, waar we eerst een patroon van conflict vonden, treedt na controle voor identiteitsdreiging zelfs een positieve samenhang tussen de etnische en religieuze en de stadsidentiteit op. Hier is dus sprake van een patroon van compatibiliteit. Voor de groepen waar van begin af aan een patroon van compatibiliteit werd gevonden, zien wij een versterking van de positieve verbanden tussen minderheids- en overkoepelende identiteiten. Ten slotte treden ook bij de groepen waar eerst elke samenhang tussen deze identiteiten afwezig was nu positieve verbanden op, met name tussen stadsidentiteit en etnische en religieuze identiteit. Kortom, de ervaring van een bedreigde identiteit verklaart de negatieve verbanden tussen etnische en religieuze enerzijds en nationale en stads anderzijds. De afwezigheid van identiteitsdreiging zorgt voor (sterker) positieve verbanden tussen deze identiteiten, zodat de Turkse en Marokkaanse tweede 9

11 generatie zich tegelijk Turks/Marokkaans en moslim kan voelen, en zich kan identificeren met het land en de stad waarin zij woont. Besluit Dit onderzoek richtte zich op de samenhang tussen de als Turk/Marokkaan en moslim enerzijds en als Belg/Nederlander/Zweed en Antwerpenaar/Brusselaar/enz. anderzijds. In een eerste beschrijvende stap lieten we zien dat onder de Turkse en Marokkaanse tweede generatie in de vijf onderzochte steden drie verschillende patronen onderscheiden kunnen worden: conflict, compatibiliteit en de afwezigheid van samenhang. Het patroon van conflict is het meest problematisch met het oog op sociale cohesie. Conflict (of negatieve samenhang) tussen etnische en religieuze identiteiten aan de ene kant en nationale en stadsidentiteiten aan de andere kant betekent dat de tweede generatie voor een keuze wordt gesteld. Een grotere mate van als Turks/Marokkaans en als moslim gaat immers gepaard met een lagere mate van als Belg/Nederlander/Zweed en als Antwerpenaar/Brusselaar/enz. De in dit rapport samengevatte analyse laat daarbij zien dat dit conflict niet onvermijdelijk is. Alleen waar een hoge mate van identiteitsdreiging wordt ervaren, bestaat er een conflict tussen minderheids- en overkoepelende identiteiten. Waar de Turkse en Marokkaanse tweede generatie het behoud van hun cultuur in gevaar ziet, waar zij veelvuldig in aanraking komen met discriminatie en waar de relaties met autochtonen slechter zijn, staan zij voor de keuze tussen deze identiteiten. In deze situatie keren zij zich af van de meerderheidsbevolking, wat tot uitdrukking komt in een lager waarderingscijfer voor autochtonen. Deze bevindingen tonen aan dat een bedreigde identiteit van grote invloed is op de samenhang tussen minderheids- en overkoepelende identiteiten. Zij laten echter ook zien hoe een positieve samenhang tussen deze identiteiten kan worden bevorderd. Zowel effectief optreden tegen etnische en religieuze discriminatie als het verbeteren van de relaties tussen minderheden en autochtonen op het lokale niveau zullen bijdragen tot het wegnemen van identiteitsdreiging bij de Turkse en Marokkaanse tweede generatie. Het gevoel dat het behoud van de eigen cultuur wordt bedreigd kan worden verminderd door het nadrukkelijk omhelzen van de culturele diversiteit die in Europese steden zoals Antwerpen heden ten dage een feit is. Als deze culturele diversiteit niet als een onontkoombaar feit wordt beschouwd, maar als positief wordt ervaren en er wordt uitgedragen dat de aanwezigheid van verschillende culturen in de stad verrijkend werkt in plaats van bedreigend, zullen minderheden minder 10

12 identiteitsdreiging ervaren. Zij worden dan niet voor de keuze gesteld om zich óf met hun etnische en religieuze minderheidsgroep te identificeren óf met de stad en het land waar zij wonen. In plaats daarvan kunnen zij veilige meervoudige identiteiten onderhouden als Marokkaanse Nederlander, islamitische Belg of Turkse Antwerpenaar. 11

13 Noten 1 In dit onderzoek zijn wij enkel geïnteresseerd in de vier mogelijke verbanden tussen minderheids- en overkoepelende identiteiten. Ook de etnische en religieuze minderheidsidentiteiten hangen samen, evenals de nationale en de stadsidentiteit. Deze verbanden zijn voor alle groepen en steden ook berekend; en zij blijken overal sterk en positief te zijn. Deze verbanden worden niet weergegeven in de grafieken, omdat zij niet onderdeel zijn van de onderzoeksvraag. 2 Kenmerken van sociale achterstand zoals werkloosheid, economische inactiviteit, het wonen in een buurt van lage sociaaleconomische status en etnische segregatie kunnen zijn onderzocht, maar blijken de verschillende patronen niet te kunnen verklaren. 3 Een uitzondering op deze bevinding is de Marokkaanse tweede generatie in Amsterdam. Voor deze groep blijven ook na controle voor de indicatoren van identiteitsdreiging negatieve verbanden tussen nationale identiteit enerzijds en etnische en religieuze identiteit anderzijds bestaan. 12

14 Literatuurlijst Alba, R. (2005). Bright vs. blurred boundaries: Second-generation assimilation and exclusion in France, Germany, and the United States. Ethnic and Racial Studies, 28(1), Buijs, F. J., Demant, F., & Hamdy, A. (2006). Strijders van eigen bodem. Radicale en democratische moslims in Nederland. Amsterdam: Amsterdam University Press. Corman, D. (2008). Sveriges invandring och utvandring. In M. Darvishpour & C. Westin (Eds.), Migration och etnicitet. Perspektiv på ett mångkulturellt Sverige. (pp ). Lund: Studentlitteratur. Doomernik, J. (1995). The institutionalization of Turkish Islam in Germany and the Netherlands: a comparison. Ethnic and Racial Studies, 18(1), Gaertner, S. L., Dovidio, J. F., Anastasio, P. A., Bachman, B. A., & Rust, M. C. (1993). The Common Ingroup Identity Model: Recategorization and the reduction of intergroup bias. In W. Stroebe & M. Hewstone (Eds.), European Review of Social Psychology (Vol. 4, pp. 1-26). González, R., & Brown, R. (2006). Dual identities in intergroup contact: group status and size moderate the generalization of positive attitude change. Journal of Experimental Social Psychology, 42, Hornsey, M. J., & Hogg, M. A. (2000a). Assimilation and diversity: An integrative model of subgroup relations. Personality and Social Psychology Review, 4, Hornsey, M. J., & Hogg, M. A. (2000b). Subgroup relations: a comparison of mutual intergroup differentiation and common ingroup identity models of prejudice reduction. Personality and Social Psychology Bulletin, 26(2), Johansson, B. (1999). Islamiska friskolor - lyckad integration eller hot mot mångfalden? In I. Svanberg & D. Westerlund (Eds.), Blågul islam? Muslimer i Sverige (pp ). Nora: Nya Doxa. Kasinitz, P., Mollenkopf, J., & Waters, M. (2002). Becoming American/becoming New Yorkers: Immigrant integration in a majority minority city. International Migration Review, 36(4), Lesthaeghe, R. (Ed.). (2000). Communities and generations. Turkish and Moroccan populations in Belgium. Brussels: VUB University Press. Phalet, K., Van Lotringen, C., & Entzinger, H. (2000). Islam in de multiculturele samenleving. Opvattingen van jongeren in Rotterdam. Utrecht: European Research Centre on Migration and Ethnic Relations. Vasta, E. (2007). From ethnic minorities to ethnic majority policy: multiculturalism and the shift to assimilationism in the Netherlands. Ethnic and Racial Studies, 30(5),

15 Verkuyten, M. (2005). The social psychology of ethnic identity. Hove: Psychology Press. Verkuyten, M., & Zaremba, K. (2005). Interethnic relations in a changing political context. Social Psychology Quarterly, 68(4), Vermeulen, H., & Penninx, R. (2000). Immigrant integration: the Dutch case. Amsterdam: Spinhuis. 14

Van migrantenstudies naar moslimstudies?

Van migrantenstudies naar moslimstudies? Van migrantenstudies naar moslimstudies? Een beschouwing op het migratieonderzoek in het Nederlands taalgebied Mieke Maliepaard & Fenella Fleischmann* Inleiding Migrantenstudies houdt op te bestaan. Dat

Nadere informatie

Facts & Figures: Religie bij Vlaamse jongeren

Facts & Figures: Religie bij Vlaamse jongeren Facts & Figures: Religie bij Vlaamse jongeren België is een land met een lange katholieke traditie, al is één van de meest zichtbare uitingen hiervan, de kerkgang, al geruime tijd aan erosie onderhevig.

Nadere informatie

Living Apart Together? Integratie van moslims in Europa

Living Apart Together? Integratie van moslims in Europa Living Apart Together? Integratie van moslims in Europa Mieke Maliepaard, Fenella Fleischmann en Karen Phalet Veel Europeanen denken dat moslimmigranten nooit echt in de samenleving zullen integreren.

Nadere informatie

Fort van de Democratie

Fort van de Democratie Fort van de Democratie Stichting Vredeseducatie / peace education projects Het Fort van de Democratie WERKT! Samenvatting van een onderzoek door de Universiteit van Amsterdam naar de effecten van de interactieve

Nadere informatie

Opgave 2 Religie en integratie

Opgave 2 Religie en integratie Opgave 2 Religie en integratie Bij deze opgave horen tekst 3 en figuur 1 en 2 uit het bronnenboekje. Inleiding Zijn Islamieten die geïntegreerd zijn minder religieus? Is integreren moeilijker als iemand

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Integratie én uit de gratie? Perspectieven van Marokkaans-Nederlandse jongvolwassenen Omlo, J.J.

Integratie én uit de gratie? Perspectieven van Marokkaans-Nederlandse jongvolwassenen Omlo, J.J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Integratie én uit de gratie? Perspectieven van Marokkaans-Nederlandse jongvolwassenen Omlo, J.J. Link to publication Citation for published version (APA): Omlo, J.

Nadere informatie

POLITIEKE PARTICIPATIE VAN TURKSE EN MAROKKAANSE BELGEN IN ANTWERPEN EN BRUSSEL

POLITIEKE PARTICIPATIE VAN TURKSE EN MAROKKAANSE BELGEN IN ANTWERPEN EN BRUSSEL POLITIEKE PARTICIPATIE VAN TURKSE EN MAROKKAANSE BELGEN IN ANTWERPEN EN BRUSSEL RESULTATEN VAN HET TIES TWEEDE GENERATIE ONDERZOEK RAPPORT VOOR DE STAD ANTWERPEN Marc Swyngedouw - Fenella Fleichman - Karen

Nadere informatie

Constructie van de variabele Etnische afkomst

Constructie van de variabele Etnische afkomst Constructie van de variabele Etnische afkomst Ter inleiding geven we eerst een aantal door verschillende organisaties gehanteerde definities van een allochtoon. Daarna leggen we voor het SiBO-onderzoek

Nadere informatie

Samenvatting Soulmates

Samenvatting Soulmates Samenvatting Soulmates Dit is een samenvatting van: Slootman, M.W. (2014). Soulmates. Reinvention of ethnic identification among higher educated second generation Moroccan and Turkish Dutch. Academisch

Nadere informatie

Perstekst De houding van autochtone Vlamingen ten aanzien van Moslim minderheidsgroepen

Perstekst De houding van autochtone Vlamingen ten aanzien van Moslim minderheidsgroepen 1 Perstekst De houding van autochtone Vlamingen ten aanzien van Moslim minderheidsgroepen Onderzoekscentrum: CSCP (Centrum Sociale en Culturele Psychologie), K.U. Leuven Onderzoekers: Doctoraatsproefschrift

Nadere informatie

Prof. dr. Jaap Dronkers Onderwijssocioloog

Prof. dr. Jaap Dronkers Onderwijssocioloog Prof. dr. Jaap Dronkers Onderwijssocioloog Etnische diversiteit van scholen is een gevoelig onderwerp in Nederland. De overheid, maar ook tal van maatschappelijke organisaties en actiegroepen, zeggen zich

Nadere informatie

SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH)

SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Sinds de jaren zestig is het aandeel migranten in de Nederlandse bevolking aanzienlijk gegroeid. Van de totaal 16,3 miljoen inwoners in

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28740 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Kadrouch-Outmany, Khadija Title: Islamic burials in the Netherlands and Belgium.

Nadere informatie

Percepties van jongeren over politieoptreden: ethnic profiling in België?

Percepties van jongeren over politieoptreden: ethnic profiling in België? Percepties van jongeren over politieoptreden: ethnic profiling in België? dr. Antoinette Verhage Vakgroep Criminologie, Strafrecht en Sociaal Recht Universiteit Gent VANASSCHE, N., VERHAGE, A., (2015),

Nadere informatie

Proeftoets periode 4 vwo

Proeftoets periode 4 vwo 1. Presentation of the self : I. heeft te maken met rolgedrag. II. werkt gedragsregulerend. III. is kenmerkend in subculturen. A. Alleen II is juist. B. Alleen III is juist. C. II en III zijn juist. D.

Nadere informatie

Integratie van minderheden: een pleidooi voor conceptuele zuiverheid

Integratie van minderheden: een pleidooi voor conceptuele zuiverheid Integratie van minderheden: een pleidooi voor conceptuele zuiverheid Norbert Vanbeselaere, Joke Meeus & Filip Boen Labo voor Exp. Soc. Psychol., K.U.Leuven maart 2007 Belgische samenleving = etnisch-cultureel

Nadere informatie

Werken met (etnisch) gemengde groepen: een wereld te winnen

Werken met (etnisch) gemengde groepen: een wereld te winnen Werken met (etnisch) gemengde groepen: een wereld te winnen 07.02.2012 1 Tobias Stark Rijksuniversiteit Groningen Vakgroep Sociologie Kerndoel 2 van de Verlengde Schooldag Sociale competenties ontwikkelen

Nadere informatie

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER?

WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? WIE IS DE NIET-WESTERSE ALLOCHTONE GEVER? Amsterdam, november 2011 Auteur: Dr. Christine L. Carabain NCDO Telefoon (020) 5688 8764 Fax (020) 568 8787 E-mail: c.carabain@ncdo.nl 1 2 INHOUDSOPGAVE Samenvatting

Nadere informatie

Culturele diversiteit en interculturele bemiddeling in de ziekenhuizen. Zohra Chbaral 1

Culturele diversiteit en interculturele bemiddeling in de ziekenhuizen. Zohra Chbaral 1 Culturele diversiteit en interculturele bemiddeling in de ziekenhuizen Zohra Chbaral 1 Vooreerst bedanken we de interculturele bemiddelaars, de coördinatoren interculturele bemiddeling die ons de gegevens

Nadere informatie

1 Allereerst: integratie zou ik willen omschrijven als het verwerven van volwaardig staatsburgerschap van nieuwkomers in een samenleving die op voet

1 Allereerst: integratie zou ik willen omschrijven als het verwerven van volwaardig staatsburgerschap van nieuwkomers in een samenleving die op voet Integratie in Nijmegen Bijdrage van Paul Cliteur aan het integratiedebat van de gemeente Nijmegen op 22 maart 2007 De Nijmeegse gemeenteraad wil nieuw beleid ontwikkelen op het gebied van integratie, heb

Nadere informatie

Werken dialoogbijeenkomsten tegen discriminatie?

Werken dialoogbijeenkomsten tegen discriminatie? Werken dialoogbijeenkomsten tegen discriminatie? NOVEMBER 2016 DIALOOGBIJEENKOMSTEN KUNNEN VOOROORDELEN EN STEREOTYPERING VERMINDEREN De bestrijding van discriminatie staat in Nederland hoog op de agenda.

Nadere informatie

Een verkenning van de relatie tussen taal en identiteit in Brussel en de Vlaamse Rand. Rudi Janssens

Een verkenning van de relatie tussen taal en identiteit in Brussel en de Vlaamse Rand. Rudi Janssens Een verkenning van de relatie tussen taal en identiteit in Brussel en de Vlaamse Rand Rudi Janssens Inhoud Identiteit: een actueel debat Taal en identiteit: een referentiekader De groei van een meertalige

Nadere informatie

Publieke opinie en de multiculturele samenleving in Nederland Fact-sheet

Publieke opinie en de multiculturele samenleving in Nederland Fact-sheet Publieke opinie en de multiculturele samenleving in Nederland Fact-sheet Deze fact-sheet geeft een overzicht van diverse opinie-onderzoeken naar hoe autochtone en allochtone Nederlanders denken over zaken

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

Bijlagen bij hoofdstuk 11 Opvattingen van autochtonen en allochtonen over de multietnische

Bijlagen bij hoofdstuk 11 Opvattingen van autochtonen en allochtonen over de multietnische Jaarrapport Integratie Sociaal en Cultureel Planbureau / Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum / Centraal Bureau voor de Statistiek september, 2005 Bijlagen bij hoofdstuk 11 Opvattingen van

Nadere informatie

LINKS & LABELS Identiteiten en identificatiestrategieën van Amsterdamse jongvolwassenen. Inge van der Welle & Virginie Mamadouh

LINKS & LABELS Identiteiten en identificatiestrategieën van Amsterdamse jongvolwassenen. Inge van der Welle & Virginie Mamadouh LINKS & LABELS Identiteiten en identificatiestrategieën van Amsterdamse jongvolwassenen Inge van der Welle & Virginie Mamadouh Colofon Cover: UvA Kaartenmakers, Amsterdam ISBN: 978-90-75246-69-8 2008 AMIDSt

Nadere informatie

Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland

Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland Cor Hoffer cultureel antropoloog / socioloog c.hoffer@parnassiabavogroep.nl 1 Onderwerpen: gezondheidszorg en cultuur demografische

Nadere informatie

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa 1 maximumscore 4 Het verrichten van flexibele arbeid kan een voorbeeld zijn van positieverwerving als de eigen keuze van de jongeren uitgaat naar flexibele arbeid in

Nadere informatie

Provincie Flevoland Verkenning toekomstvisie leefomgeving Atelier Flevo-perspectieven, 29 maart 2016

Provincie Flevoland Verkenning toekomstvisie leefomgeving Atelier Flevo-perspectieven, 29 maart 2016 Provincie Flevoland Verkenning toekomstvisie leefomgeving Atelier Flevo-perspectieven, 29 maart 2016 De Flevo-context: immigratie en acculturatie in Nederland, en arbeidsmigratiedruk in traditionale herkomstlanden

Nadere informatie

Bijlage bij hoofdstuk 9 Identificatie, acceptatie en discriminatie

Bijlage bij hoofdstuk 9 Identificatie, acceptatie en discriminatie Bijlage bij hoofdstuk 9 Identificatie, acceptatie en discriminatie Tabel B9.1 Lineaire regressieanalyse identificatie met Nederland (0-4: helemaal niet heel sterk), 2009 (in ongestandaardiseerde coëfficiënten,

Nadere informatie

ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT

ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT ITINERA INSTITUTE PERSBERICHT België WK VOETBAL is een immigratienatie 2018, 2012/11 15 05 2012 MENSEN WELVAART BESCHERMING België is een immigratienatie: 25% van de bevolking is van oorsprong migrant.

Nadere informatie

Origine: personen van Noord-Afrikaanse of Turkse origine die zich als gelovig omschrijven en zich het meest verwant voelen met de Islam

Origine: personen van Noord-Afrikaanse of Turkse origine die zich als gelovig omschrijven en zich het meest verwant voelen met de Islam Toelichting Dit rapport geeft een overzicht van de onderzoeksresultaten van de Islamenquête editie 2016, in opdracht van HUMO en VTM Nieuws uitgevoerd door ivox Voor dit onderzoek werden 500 respondenten

Nadere informatie

Inleiding. Youssef El-Akchaoui, voetballer bij NEC1

Inleiding. Youssef El-Akchaoui, voetballer bij NEC1 MIGRANTENSTUDIES, 2009, NR. 1 Inleiding Evelyn Ersanilli en Peter Scholten* Mijn band met Marokko... scheelt niet veel met de band die ik met Nederland heb. Ik ben hier geboren en getogen. Ik heb het geluk

Nadere informatie

Het averechtse efect van het gepolariseerde integratiedebat

Het averechtse efect van het gepolariseerde integratiedebat 44 Het averechtse efect van het gepolariseerde integratiedebat Recentelijk bleek dat veel Nederlanders van Turkse afkomst zich nog steeds erg betrokken voelen bij Turkije. Dat moet wel betekenen dat zij

Nadere informatie

Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz

Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz Moral Misfits. The Role of Moral Judgments and Emotions in Derogating Other Groups C. Wirtz Mensen die als afwijkend worden gezien zijn vaak het slachtoffer van vooroordelen, sociale uitsluiting, en discriminatie.

Nadere informatie

Maatschappijleer H5 Pluriformiteit

Maatschappijleer H5 Pluriformiteit Maatschappijleer H5 Pluriformiteit 1 NL Pluriforme samenleving: samenleving waarin mensen leven met verschillende tradities, culturen & leefstijlen. Een typisch cultuurkenmerk is bijvoorbeeld religie.

Nadere informatie

Groepsidentificaties en intergroepsrelaties onder Turkse Nederlanders

Groepsidentificaties en intergroepsrelaties onder Turkse Nederlanders Groepsidentificaties en intergroepsrelaties onder Turkse Nederlanders Maykel Verkuyten 1 Summary Group identifications and intergroup relations among Turkish Dutch respondents What determines group identification

Nadere informatie

Nederlandstalige samenvatting

Nederlandstalige samenvatting Nederlandstalige samenvatting Integratie vergeleken De overname van de woonlandcultuur en het behoud van de etnische cultuur onder Turkse immigranten en hun kinderen in Frankrijk, Duitsland en Nederland.

Nadere informatie

Kritische kanttekeningen bij het radicaliseringsparadigma. Nadia Fadil IMMRC Antropologie KU Leuven 20 September 2016

Kritische kanttekeningen bij het radicaliseringsparadigma. Nadia Fadil IMMRC Antropologie KU Leuven 20 September 2016 Kritische kanttekeningen bij het radicaliseringsparadigma Nadia Fadil IMMRC Antropologie KU Leuven 20 September 2016 Politieke Partij Radikalen (1968-1991) Radicalisering Procesmatig & lineair Subjectpositie

Nadere informatie

De uitdagingen van etnische diversiteit in het onderwijs. Prof. dr. Orhan Agirdag

De uitdagingen van etnische diversiteit in het onderwijs. Prof. dr. Orhan Agirdag De uitdagingen van etnische diversiteit in het onderwijs Prof. dr. Orhan Agirdag Uitdagingen Ongelijkheid Schoolsegregatie Multicultureel onderwijs Meertaligheid Uitdagingen Ongelijkheid Schoolsegregatie

Nadere informatie

Gescheiden werelden? Drie theorieën over de gevolgen van onderlinge sociale verschillen binnen clubs op betrokkenheid van leden.

Gescheiden werelden? Drie theorieën over de gevolgen van onderlinge sociale verschillen binnen clubs op betrokkenheid van leden. Faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie Departement Bestuur- en Organisatiewetenschap Gescheiden werelden? Drie theorieën over de gevolgen van onderlinge sociale verschillen binnen clubs op betrokkenheid

Nadere informatie

Generation What? 1 : Etnisch vooroordeel

Generation What? 1 : Etnisch vooroordeel Generation What? 1 : Etnisch vooroordeel Onze samenleving wordt steeds diverser. De studiedienst van de Vlaamse Regering berekende dat begin 2013 ca. 18% van de inwoners van het Vlaamse Gewest van vreemde

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE?

VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE? VOORTGEZET ONDERWIJS TELT JOUW IDENTITEIT MEE? 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit

Nadere informatie

Samenvatting. Fouten en identiteitsbedreiging: Een intergroepsperspectief op het omgaan met fouten in organisaties

Samenvatting. Fouten en identiteitsbedreiging: Een intergroepsperspectief op het omgaan met fouten in organisaties Samenvatting Fouten en identiteitsbedreiging: Een intergroepsperspectief op het omgaan met fouten in organisaties In dit proefschrift stel ik dat fouten een bedreiging van de sociale identiteit kunnen

Nadere informatie

Seksuele normen, waarden en praktijken bij jongeren uit etnische minderheden

Seksuele normen, waarden en praktijken bij jongeren uit etnische minderheden Seksuele normen, waarden en praktijken bij jongeren uit etnische minderheden Sophie Withaeckx & Shaireen Aftab RHEA Onderzoekscentrum Gender & Diversiteit (VUB) Ella vzw Kenniscentrum Gender & Etniciteit

Nadere informatie

Gemengd Amsterdam * in cijfers*

Gemengd Amsterdam * in cijfers* Gemengd Amsterdam * in cijfers* Tekst: Leen Sterckx voor LovingDay.NL Gegevens: O + S Amsterdam, bewerking Annika Smits Voor de viering van Loving Day 2014 op 12 juni a.s. in de Balie in Amsterdam, dat

Nadere informatie

Integratie, generatie en onderwijsprestaties

Integratie, generatie en onderwijsprestaties Integratie, generatie en onderwijsprestaties Geert Driessen, ITS Radboud Universiteit Nijmegen 1. Achtergronden Het Nederlandse beleid ten aanzien van immigranten heeft de laatste decennia een forse ommezwaai

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING: Dissertatie VU Amsterdam

NEDERLANDSE SAMENVATTING: Dissertatie VU Amsterdam NEDERLANDSE SAMENVATTING: Dissertatie VU Amsterdam Doreen Huschek Relatievorming en partnerkeuze van de tweede generatie Turken in Europa De invloed van derde partijen en de institutionele context Het

Nadere informatie

1 maart Onderzoek: De Stelling van Nederland

1 maart Onderzoek: De Stelling van Nederland 1 maart 2017 Onderzoek: De Stelling van Nederland Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES IN BELGIË EERSTE RESULTATEN

MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES IN BELGIË EERSTE RESULTATEN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES IN BELGIË EERSTE RESULTATEN Frederik Heylen Jan Beyers Te gebruiken referentie: HEYLEN F. & BEYERS J. (2016). MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES IN BELGIË: EERSTE RESULTATEN. UNIVERSITEIT

Nadere informatie

Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van Turken en Marokkanen in Nederland Hooghiemstra, B.T.J.

Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van Turken en Marokkanen in Nederland Hooghiemstra, B.T.J. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Trouwen over de grens. Achtergronden van partnerkeuze van en in Nederland Hooghiemstra, B.T.J. Link to publication Citation for published version (APA): Hooghiemstra,

Nadere informatie

Burgerschapsbriefing 5 Transnationale betrokkenheid

Burgerschapsbriefing 5 Transnationale betrokkenheid Burgerschapsbriefing 5 Transnationale betrokkenheid december 2008 1 Inleiding Door middel van burgerschapsbriefings brengen wij periodiek verslag uit van de resultaten van het onderzoeksproject Transnationalisme

Nadere informatie

Orthodoxie en integratie van Turks Nederlandse moslims

Orthodoxie en integratie van Turks Nederlandse moslims Orthodoxie en integratie van Turks Nederlandse moslims Maykel Verkuyten & Ali Aslan Yildiz 1 Summary Orthodoxy and integration among Turkish Dutch Muslims What is the relationship between religious orthodoxy

Nadere informatie

Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West

Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West Sociale acceptatie van homoseksualiteit in Zuid-Holland West Gezondheidsonderzoek 2012 GGD Zuid-Holland West Juni 2013 Inleiding Deze factsheet beschrijft de sociale acceptatie van homoseksualiteit in

Nadere informatie

Fort Lunet 1 in Utrecht

Fort Lunet 1 in Utrecht Overal waar kinderen en jongeren voor elkaar en voor de aarde zorgen, is vrede. Overal waar mensen in verzet komen tegen onrecht, tegen pesten en uitsluiten, is vrede. Vrede is een lange reeks van conflicten

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

presentatie Algemene Onderwijs Bond

presentatie Algemene Onderwijs Bond presentatie Algemene Onderwijs Bond Identiteit, Zelfwaardering en Discriminatie Arjan de Wolf 1. Introductie Overzicht 2. Persoonlijke en sociale identiteit? 3. Wat is categorisatie? Stereotypering? Vooroordelen?

Nadere informatie

Journalistiek en radicalisering Wat is het verband?

Journalistiek en radicalisering Wat is het verband? Journalistiek en radicalisering Wat is het verband? Omgaan met radicalisering Doelen Deze aanbevelingen zijn bedoeld voor journalisten. Het is niet uw taak om de samenleving te veranderen of om radicalisering

Nadere informatie

De leefvorm van moeders bij de geboorte van een kind: evolutie in het Vlaamse Gewest tussen 1999 en 2007

De leefvorm van moeders bij de geboorte van een kind: evolutie in het Vlaamse Gewest tussen 1999 en 2007 2010/19 De leefvorm van bij de geboorte van een kind: evolutie in het Vlaamse Gewest tussen 1999 en 2007 Martine Corijn D/2010/3241/451 Samenvatting In het Vlaamse Gewest nam tussen 1999 en 2007 het aandeel

Nadere informatie

Sociale mobiliteit en zelfbeelden van zwarte mannen

Sociale mobiliteit en zelfbeelden van zwarte mannen Sociale mobiliteit en zelfbeelden van zwarte mannen April 2010 www.forum.nl FORUM Instituut voor Multiculturele Vraagstukken Postbus 201/Kanaalweg 86 3500 AE Utrecht 030 297 43 21 www.forum.nl Sociale

Nadere informatie

MIGRANTENSTUDIES, 2008, NR. 1. Inleiding

MIGRANTENSTUDIES, 2008, NR. 1. Inleiding Inleiding Rens Vliegenthart en Linda Duits* In onze mondialiserende en sterk gedifferentieerde samenleving zijn we voor onze informatievoorziening grotendeels aangewezen op de media. Massamedia worden

Nadere informatie

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd:

Samenvatting. De volgende onderzoeksvragen zijn geformuleerd: Samenvatting In Westerse landen vormen niet-westerse migranten een steeds groter deel van de bevolking. In Nederland vertegenwoordigen Surinaamse, Turkse en Marokkaanse migranten samen 6% van de bevolking.

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING kaarten 1 en 2 Spreiding allochtonen in Den Haag kaart 1 kaart 2 uit Indonesië totaal

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Integratieonderzoek. Rapport. Ronald Baden. E9787/88 november 2007

Integratieonderzoek. Rapport. Ronald Baden. E9787/88 november 2007 Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Integratieonderzoek Ronald Baden E9787/88 november 2007

Nadere informatie

Samenvatting 2-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders

Samenvatting 2-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 2-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 2-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtonen 1) Integratiecampagne

Nadere informatie

Welke allochtonen komen er in de Jeugd-GGZ: toegankelijkheid en diagnostiek. Albert Boon & Anna de Haan

Welke allochtonen komen er in de Jeugd-GGZ: toegankelijkheid en diagnostiek. Albert Boon & Anna de Haan Welke allochtonen komen er in de Jeugd-GGZ: toegankelijkheid en diagnostiek. Albert Boon & Anna de Haan Iedereen met psychiatrische problemen Filter 1 Hulpzoekenden Filter 2 Herkende problemen Filter 3

Nadere informatie

De demografische levensloop van jonge Turken en Marokkanen

De demografische levensloop van jonge Turken en Marokkanen Marjolijn Distelbrink 1) en Arie de Graaf 2) Maar weinig Turkse en Marokkaanse jongeren hebben concrete emigratieplannen. Driekwart van de jonge, en twee derde van de jonge, is niet van plan om voorgoed

Nadere informatie

Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun buurtbewoners?

Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun buurtbewoners? Zijn autochtonen en allochtonen tevreden met hun? Martijn Souren en Harry Bierings Autochtonen voelen zich veel meer thuis bij de mensen in een autochtone buurt dan in een buurt met 5 procent of meer niet-westerse

Nadere informatie

IMAMS IN NEDERLAND: EEN IMPRESSIE

IMAMS IN NEDERLAND: EEN IMPRESSIE IMAMS IN NEDERLAND: EEN IMPRESSIE door Welmoet BOENDER* Bron: Centrum voor Islam in Europa. Imams in Nederland Al sinds de jaren 1980 wordt in Nederland een discussie gevoerd rond de rol van imams die

Nadere informatie

ONGELIJKHEID OP DE ARBEIDSMARKT Hoofdstuk 9

ONGELIJKHEID OP DE ARBEIDSMARKT Hoofdstuk 9 ONGELIJKHEID OP DE ARBEIDSMARKT Hoofdstuk 9 Tom Vandenbrande Op het vlak van de gelijke vertegenwoordiging van kansengroepen op de arbeidsmarkt bengelt Vlaanderen aan de staart van het Europese peloton.

Nadere informatie

COACHING TRAINING and CONSULTANCY. verschil: Productief maken van diversiteit

COACHING TRAINING and CONSULTANCY. verschil: Productief maken van diversiteit Work with Joy COACHING TRAINING and CONSULTANCY De spanning van het verschil: verschil: Productief maken van diversiteit Dr. Joyce Rupert Wat is diversiteit? ieder kenmerk waarvan mensen het gevoel hebben

Nadere informatie

Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie?

Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie? Trots op Groningen. Voelen Groningers zich verbonden met de provincie? In deze factsheet staat de binding met de provincie Groningen centraal. Het gaat dan om de persoonlijke gevoelens die Groningers hebben

Nadere informatie

Katrijn D hamers Gent, 20/12/2016

Katrijn D hamers Gent, 20/12/2016 Katrijn D hamers Gent, 20/12/2016 Hoe maken we van de superdiverse samenleving een succes? En welke middelen hebben we daartoe tot de beschikking? Over superdiversiteit, empathie en multiperspectiviteit

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-i

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-i LET OP: Je kunt dit examen maken met de 51e druk of met de 52e druk van de atlas. Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 51e of de 52e. Bij elke vraag is aangegeven welke

Nadere informatie

Allochtone Nederlanders thema 21

Allochtone Nederlanders thema 21 Allochtone Nederlanders thema 21 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres minke popma 07 June 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/61049 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Referentie GLORIEUX, I., I. LAURIJSSEN & Y. VAN DORSSELAER, Zwart op wit. De intrede van allochtonen op de arbeidsmarkt. Garant, Antwerpen, 2009.

Referentie GLORIEUX, I., I. LAURIJSSEN & Y. VAN DORSSELAER, Zwart op wit. De intrede van allochtonen op de arbeidsmarkt. Garant, Antwerpen, 2009. 1. Referentie Referentie GLORIEUX, I., I. LAURIJSSEN & Y. VAN DORSSELAER, Zwart op wit. De intrede van allochtonen op de arbeidsmarkt. Garant, Antwerpen, 2009. Taal Nederlands ISBN ISSN 9789044124828 Publicatievorm

Nadere informatie

Studiepopulatie. Gezondheidsenquête, België, 1997.

Studiepopulatie. Gezondheidsenquête, België, 1997. In deze paragraaf worden een aantal kenmerken van de steekproef besproken. Het gaat om de volgende socio-demografische karakteristieken : verblijfplaats : per regio en per provincie; geslacht en leeftijd;

Nadere informatie

Oudere migranten in Nederland: Prevalentie en oorzaken van eenzaamheid

Oudere migranten in Nederland: Prevalentie en oorzaken van eenzaamheid Oudere migranten in Nederland: Prevalentie en oorzaken van eenzaamheid Tineke Fokkema, NIDI-KNAW, Rijksuniversiteit Groningen, Erasmus Universiteit Rotterdam Jolien Klok, Vrije Universiteit Amsterdam Theo

Nadere informatie

Omgaan met verschillen in de klas: Onderzoeksresultaten

Omgaan met verschillen in de klas: Onderzoeksresultaten Omgaan met verschillen in de klas: Onderzoeksresultaten Jolien Geerlings PhD Onderzoeker J.Geerlings@uu.nl Overzicht 1) Inleiding 2) Wat hebben we precies onderzocht? 3) Hoe gaan we om met verschillen

Nadere informatie

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtonen 1) Integratiecampagne

Nadere informatie

De onvoorziene gevolgen van tracking voor de dagelijkse schoolpraktijk nader onderzocht

De onvoorziene gevolgen van tracking voor de dagelijkse schoolpraktijk nader onderzocht VFO studiedag De onvoorziene gevolgen van tracking voor de dagelijkse schoolpraktijk nader onderzocht Lore Van Praag Mieke Van Houtte Simon Boone Peter Stevens Tracking Groeperen van studenten in onderwijsvormen

Nadere informatie

TOENAME SPANNINGEN TUSSEN BEVOLKINGSGROEPEN IN AMSTERDAMSE BUURTEN

TOENAME SPANNINGEN TUSSEN BEVOLKINGSGROEPEN IN AMSTERDAMSE BUURTEN TOENAME SPANNINGEN TUSSEN BEVOLKINGSGROEPEN IN AMSTERDAMSE BUURTEN 22 oktober Sinds 2011 meet Bureau O+S met een signaleringsinstrument de spanningen tussen bevolkingsgroepen in Amsterdamse buurten. De

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

Generation What? 1 : Vertrouwen in de instellingen

Generation What? 1 : Vertrouwen in de instellingen Generation What? 1 : Vertrouwen in de instellingen Inleiding De mate van vertrouwen van burgers in de overheid en maatschappelijke instellingen werd al vaker de toetssteen van de democratie genoemd: daalt

Nadere informatie

7 Tevredenheid burgers over gemeentelijke dienstverlening

7 Tevredenheid burgers over gemeentelijke dienstverlening 7 Tevredenheid burgers over gemeentelijke dienstverlening Bas Denters In dit hoofdstuk laten we zien: Over de kwaliteit van de lokale diensten en voorzieningen zijn Nederlandse burgers overwegend positief.

Nadere informatie

Integratie en depressie De relatie tussen sociaal-culturele integratie en depressieklachten bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders

Integratie en depressie De relatie tussen sociaal-culturele integratie en depressieklachten bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders Integratie en depressie De relatie tussen sociaal-culturele integratie en depressieklachten bij Turkse en Marokkaanse Nederlanders Roos van der Zwan & Jochem Tolsma 1 Summary Integration and depression

Nadere informatie

Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid

Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid Interculturaliteit binnen welzijn en gezondheid Algemene vergadering RWO -Oudenaarde 11 juni 2012 Inhoud Terminologie: ECM Enkele vragen Overzicht van de immigratie Aanwezigheid in regio Oudenaarde Enkele

Nadere informatie

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland

Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Factsheet Maatschappelijke positie van Voormalig Antilliaanse / Arubaanse Migranten in Nederland Onderwijs Het aandeel in de bevolking van 15 tot 64 jaar dat het onderwijs reeds heeft verlaten en hun onderwijscarrière

Nadere informatie

WERELDBEELDEN EN WEERBAARHEID VAN TURKS-NEDERLANDSE JONGEREN. F. Geelhoed (VU) en R. Staring (EUR)

WERELDBEELDEN EN WEERBAARHEID VAN TURKS-NEDERLANDSE JONGEREN. F. Geelhoed (VU) en R. Staring (EUR) 18 2 2016 WERELDBEELDEN EN WEERBAARHEID VAN TURKS-NEDERLANDSE JONGEREN F. Geelhoed (VU) en R. Staring (EUR) 2014 2015 1 Asscher (Nu.nl) "Het is nieuw dat er zo veel steun is onder Turkse jongeren voor

Nadere informatie

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kansengroepen op de arbeidsmarkt Faiza Djait

DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE. Kansengroepen op de arbeidsmarkt Faiza Djait DEPARTEMENT WERK EN SOCIALE ECONOMIE Kansengroepen op de arbeidsmarkt Faiza Djait Voor drie kansengroepen: ouderen, allochtonen en personen met een arbeidshandicap 1. Overzicht van de belangrijkste arbeidsmarktindicatoren

Nadere informatie

Debruyne en Pieter-Paul Verhaeghe van de Universiteit Gent.

Debruyne en Pieter-Paul Verhaeghe van de Universiteit Gent. Internationale Dag tegen Racisme 21 maart 2013 Conceptnota over de Gentse Lente: Iedereen is Gent Deze conceptnota werd inhoudelijk opgebouwd met informatie aangeleverd door Pascal Debruyne en Pieter-Paul

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE LIST OF PUBLICATIONS

CURRICULUM VITAE LIST OF PUBLICATIONS CURRICULUM VITAE LIST OF PUBLICATIONS Curriculum Vitae Curriculum Vitae Barbara Wilhelmina Cornelia Zwirs werd geboren op 3 oktober 1977 in Alphen aan den Rijn. Daar behaalde zij in 1995 haar Gymnasiumdiploma

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen pilot 2014-II

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen pilot 2014-II Aanwijzing voor de kandidaat Als in een vraag staat dat je een hoofd- of kernconcept moet gebruiken, dan gebruik je in het antwoord die elementen uit de omschrijving van het hoofd- of kernconcept die nodig

Nadere informatie

Hoe intercultureel contact kan leiden tot verbeterde intergroepsrelaties

Hoe intercultureel contact kan leiden tot verbeterde intergroepsrelaties 1 Culturele diversiteit: van probleem naar potentie Hoe intercultureel contact kan leiden tot verbeterde intergroepsrelaties Wiebren Jansen Sabine Otten Karen van der Zee Intro Organisaties hebben in toenemende

Nadere informatie

Bevolkingstrends 2014. Allochtonen en geluk. Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1

Bevolkingstrends 2014. Allochtonen en geluk. Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1 Bevolkingstrends 2014 Allochtonen en geluk Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014 CBS Bevolkingstrends oktober 2014 1 1. Inleiding Economische welvaart draagt bij aan welzijn, maar ook niet-economische

Nadere informatie

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst?

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst? Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst? Bij deze opgave horen tekst 1 en 2 en de tabellen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje. Inleiding In Nederland zijn ruim 4 miljoen mensen actief in het vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS Q1. Denkt u dat het voor de toekomst van Nederland het beste is als wij actief deelnemen in de wereldpolitiek of moeten wij ons niet in de wereldpolitiek mengen? 1

Nadere informatie