Laag intensieve gedragstherapie voor kinderen met ASS en VB

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Laag intensieve gedragstherapie voor kinderen met ASS en VB"

Transcriptie

1 Promotieonderzoek ( ) voor kinderen met ASS en VB Drs. Behavioural Science Institute, Radboud Universiteit Nijmegen Fostering development in young children with autism spectrum disorders and intellectual disabilities; a discrete trial approach - Ontwikkeling van kinderen met ASS en VB (N = 100) - Effectiviteit van laag intensieve gedragstherapie (N = 48), samenwerking met Stichting De Driestroom Prognose van kinderen met ASS en VB Slecht met betrekking tot zelfstandig wonen, werken, relaties en psychiatrisch stoornissen. Nog slechter in co-morbiditieit met VB, IQ < 50 (Bildstedt, Gillberg & Gillberg, 2005); Lagere scores op zelfredzaamheid, met name communicatie en socialisatie (Kraijer, 2000) Interventies bij ASS Uitgebreid aanbod aan therapieën: ABA, voeding/vitaminen, holding, medicatie, picture exchange communication system, sensorische integratie, logopedie, muziektherapie, TEACCH, visuele schema, dolfijntherapie, facilitated communication etc., etc., etc. Evidence-base afwezig voor de meeste therapieën Advies gezondheidsraad aan Minister: ABA de meest effectieve therapie voor aanleren van vaardigheden, verminderen van ongewenst gedrag en stimuleren van algemene ontwikkeling van kinderen met ASS Wat is applied behavior analysis? Applied behavior analysis / toegepaste gedragstherapie Toepassing van principes uit de leertheorie Aanleren van vaardigheden Afleren van ongewenst gedrag Verschillende methoden: Discrete Trial Teaching, Pivotal Response Training etc. Discrete Trial Teaching: de basis Onderzoek van Ivar Lovaas ( ) Postdoctoraal onderzoek (1958) met behulp van bekrachtiging en stimuluscontrole taal aanleren onder gecontroleerde omstandigheden om zo de verdere ontwikkeling stimuleren. Bij toeval 6 belangrijke ontdekkingen: 1. Jonge kinderen maken de grootste ontwikkeling door. 2. Behandeling is situatiespecifiek (alledaagse situatie). 3. Beperkt bewijs voor responsgeneralisatie. 4. Ouders als partners in de behandeling. 5. Training tijdens alle uren dat het kind wakker is, meer dan 2 jaar; nadruk op inclusie. 6. Honderden trainingsprogramma s met op onderzoek gebaseerde procedures om gedrag aan te leren.

2 Trainingsinhoud Individueel leerplan Basisvaardigheden: Aandacht en concentratie Communicatie Imitatie Opvolgen van instructies Overige vaardigheden: Zelfredzaamheid, o.a. eten en aankleden (Voor)schoolse activiteiten Sociale interactie Spel Alle programma s/ vaardigheden worden tijdens de training geoefend (50 tot 100 leermomenten per uur) Aanleren van vaardigheden: kleine stapjes Taakanalyse maken Voorbeeld: Jas aantrekken Aanleren in kleine stapjes Trainingstechnieken Trial Gebaseerd op conditioneren Negeren van negatief gedrag Belonen van positief gedrag Prompten van gedrag Shapen van gedrag Gebruik functionele beloners Discrete Trials Stimulus Wijs je neus aan Respons X wijst zijn neus aan Consequentie Prima, dat is je neus aanwijzen N.B. Intertrialinterval van 3 à 4 seconden Prompten van gedrag: geven van hulp Voorkomt faalangst en fouten Vergroot kans op beloning Direct na de stimulus Van veel naar weinig hulp Totale fysieke hulp Gedeeltelijke fysieke hulp Schaduw Zelfstandig Rekeninghoudend met beperkingen in het leren Generalisatie (voorwerpen, personen en ruimtes) Veelomvattend; alle vaardigheden worden getraind Prikkelarme ruimte Gestructureerd Herhaling Motivatie: training moet leuk zijn!!! Volledig model ½ Model Zelfstandig

3 Onderzoeksopzet (Lovaas, 1987) Onderzoeksgroep: Diagnose ASS Jonger dan 46 maanden Ontwikkelingsleeftijd hoger dan 11 maanden bij een kalenderleeftijd van 30 maanden EG: CG1: CG2: 40 uur DTT < 10 uur DTT Geen DTT Resultaten (Lovaas, 1987) Normaal IQ/ regulier onderwijs Verstandelijke beperking/ klas met taalproblematiek Ernstig verstandelijk beperkt/ klas voor kinderen met autisme en een verstandelijke beperking EG (N = 19) 47% 40% 10% CG1 + CG 2 (N = 40) 2% 45% 53% Op een gemiddelde leeftijd van 11.5 jaar bleven de resultaten op ontwikkelingsniveau en adaptief gedrag behouden. 8/19 waren op intelligentietesten en adaptief gedrag niet te onderscheiden van leeftijdsgenoten (McEachin, Smith & Lovaas, 1993). Meta-analyse (Peters-Scheffer, Didden, Korzilius & Sturmey, 2010) 11 studies; N = 344 KL van maanden IQ van tot bij start behandeling 100% ASS (47.09% autistische stoornis, 12.79% PDDnos) Behandeling EG: 12.5 tot 38.6 uur ABA per week duur 10 tot > 24 maanden Resultaten: Effectgrootte (Cohen s d) IQ Zeer groot effect (2.00) Non-verbaal IQ Groot effect (0.98) Expressieve taal Groot effect (1.10) Receptieve taal Zeer groot effect (2.91) Zelfredzaamheid Groot effect (0.91) - communicatie Zeer groot effect (1.32) - dagelijkse vaardigheden Middelgroot effect (0.68) - socialisatie Zeer groot effect (1.49) Behandeling CG: 12.5 tot eclectische behandeling oudergestuurde ABA reguliere behandeling Conclusie meta-analyse Kinderen behandeld met ABA laten meer vooruitgang laten zien op IQ, adaptief gedrag, receptieve en expressieve taal dan kinderen met een reguliere behandeling, andere behandelingen of minder intensieve ABA. Verschillen zijn klinisch significant. Effect van Intensieve gedragstherapie/ DTT Hoe intensiever de training, hoe groter het resultaat. Hoe jonger bij de start, hoe groter het resultaat. Hoe hoger het IQ bij de start, hoe groter het resultaat. Hoe beter en intensiever de supervisie, hoe groter het resultaat

4 Echter, Beschikbaarheid van professionals Hoge kosten op korte termijn Angst voor overbelasting kind en gezin Angst voor onvoldoende spelmogelijkheden Angst voor onvoldoende interacties met leeftijdsgenoten Modificaties NLD s model Range van 5 tot 15 uur (gemiddeld 6,5 uur per week); aanvullend ASS-groep op KDC Training door trainers, groepsleiding en ouders onder supervisie van een getrainde gedragsdeskundige Alle kinderen hebben ASS en een VB De kinderen zijn tussen de 3 en 8 jaar bij de start Generalisatie naar de groep en thuis is zeer belangrijk!!! Daarnaast een oudere doelgroep met VB Modificaties, vervolg Waar mogelijk traint groepsleiding Maandelijkse bespreking met groepsleiding, trainers en ouders over de voortgang van het kind en bespreken generalisatie Maandelijkse bespreking met trainers om programma s en trainersvaardigheden te bespreken en videofeedback te geven. Nauw omschreven programma s en feedback tijdens sessies om kwaliteit te waarborgen. Accent op Discrete Trial Teaching (Peters-Scheffer, Didden, Mulders & Korzilius, 2010) 34 kinderen met ASS en VB; 3,5 6;3 jaar Kinderdagcentra in NLD Jongens:meisjes = 15:2 Ontwikkelingsleeftijd: maanden (gem. 22.5) Ratio IQ: (gem. 38) Zelfredzaamheid: maanden (gem. 18) Geen ernstige comorbiditeit (o.a. visuele problematiek en epilepsie) Pre-posttest controlegroep design Alle kinderen krijgen het groepsprogramma op het KDC incl. individuele therapie als logopedie, fysiotherapie (16 36 uur treatment as usual) Experimentele groep krijgt 5-10 uur training per week Instrumenten: BSID-II-NL (ontwikkelingsleeftijd) VABS (zelfredzaamheid) CBCL (gedrag) AVZ-r (kenmerken van autisme) Na 8 maanden behandeling: Ontwikkelingsleeftijd: ** (controle ) Ratio IQ: ** (controle ) Zelfredzaamheid: ** (controle ) - communicatie * (controle ) - dagelijkse vaardigheden: ** (controle ) - socialisatie: ** (controle ) CBCL totaal: (controle ) - Internaliserend: (controle ) - Externaliserend: (controle 4.73) AVZ-r: (controle ) * p <.01; ** p <.05

5 Conclusie: Bij alle kinderen neemt de ontwikkelingsleeftijd op adaptief gedrag toe, maar de vooruitgang van kinderen met LIGT is significant groter. De ontwikkelingsleeftijd van kinderen met LIGT stijgt significant meer dan die van kinderen zonder LIGT. Er zijn geen significante verschillen op gedrag en kenmerken van ASS. Minder intensief, nog steeds effectief? Een replicatiestudie Grotere steekproef (N = 48) Langere periode Meer meetinstrumenten Procedurele betrouwbaarheid Gegevens worden nog verzameld; voorlopige resultaten na 12 maanden interventie! Minder intensief, nog steeds effectief? Een replicatiestudie Wederom pre-posttest controlegroep design 48 kinderen met ASS en VB; 3,1 7;10 jaar Kinderdagcentra en ZMLK scholen in NLD Jongens:meisjes = 43:5 Ontwikkelingsleeftijd: maanden Ratio IQ: Zelfredzaamheid: maanden Minder intensief, nog steeds effectief? Een replicatiestudie Resultaten na 1 jaar op ontwikkelingsleeftijd (MSEL): Ontwikkelingsleeftijd (controle ) IQ (controle ) Non-verbaal IQ (controle ) Visuele receptie (controle ) Fijne motoriek (controle ) Receptieve taal (controle ) Expressieve taal (controle ) Geen ernstige comorbiditeit (o.a. visuele problematiek en epilepsie) Minder intensief; nog steeds effectief? Adaptief gedrag: (controle: ) Communicatie (controle: ) Dagelijkse vaardigheden (controle: ) Socialisatie (controle: ) Relaties (controle: ) Spel en vrije tijd (controle: ) Symptomen ASS: (controle: ) Expressieve woordenschat: (controle: ) Receptieve woordenschat: (controle: ) Gedragsflexibiliteit (controle: ) Gedragsproblemen: (controle: ) Ouderstress (controle: ) Minder intensief; nog steeds effectief? Kinderen met LIGT laten na 12 maanden meer vooruitgang zien op IQ scores (ontwikkelingsniveau), zelfredzaamheid, expressieve - en receptieve taal dan kinderen die geen LIGT krijgen. ASS symptomen nemen in de LIGT meer af dan in de controlegroep. In beide groepen nemen gedragsproblemen over de tijd af. Ouders in de controlegroep laten een grotere afname in opvoedingsbelasting zien dan ouders van kinderen met LIGT.

6 Ouders merken het verschil We kunnen weer samen ergens naar toe Hij doet mij zomaar na Ik kan nu iets uitleggen of iets voordoen Soms speelt hij zo een half uur en kan ik een boek lezen of even iets in huis doen - Toegenomen receptieve- en expressieve communicatie; - Grotere gerichtheid op andere mensen; - Spontane imitatie; - Betere spelvaardigheden; - Betere werkhouding; - Handvatten om met (ongewenst) gedrag om te gaan. Conclusie Hoewel de resultaten bij een intensief ABA programma (30 à 40 uur per week) groter zijn, resulteert laag intensieve gedragstherapie eveneens tot een toename in IQ scores, zelfredzaamheid en taal en in een afname in kenmerken van ASS. Vervolg onderzoek Bedankt voor uw aandacht! Een goede trainer? Invloed van attitude en persoonlijkheid van de trainer. Wat verklaart de versnelling van de ontwikkeling? - Toegenomen imitatievaardigheden - Toegenomen joint attention - Daadwerkelijk aangeleerde vaardigheden Welke kinderen profiteren van ABA/DTT? Waarom? - IQ - Joint attention - Kalenderleeftijd - Mate van ASS Lange termijn onderzoek.

De Driestroom DTT Stapsgewijs vaardigheden leren

De Driestroom DTT Stapsgewijs vaardigheden leren voor De Driestroom kinderen met een ontwikkelingsachterstand DTT Stapsgewijs vaardigheden leren Elly: is veel opener geworden. Nynke: is echt vooruit gegaan. Yvo: begrijpt meer. DTT Stapsgewijs vaardigheden

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 1 0

Inhoud. Voorwoord 1 0 Inhoud Voorwoord 1 0 1 Autisme in de dagelijkse praktijk 1 3 Inleiding 1 3 Op weg naar een diagnose 1 4 Vroegtijdige onderkenning 1 6 Hulpverlenende instanties 1 8 Na de diagnose 1 9 Behandeling 2 0 Samenvatting

Nadere informatie

1-jarige opleiding ABA

1-jarige opleiding ABA 1-jarige opleiding ABA Onze opleiding bestaat uit een basisworkshop en 6 verdiepende workshops, die elk 1 weekend beslaan. De kosten voor de gehele opleiding bedragen 1.600,00. Alle workshops bestaan uit:

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met ASS. Zelfredzaamheidstraining bij ASS

Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met ASS. Zelfredzaamheidstraining bij ASS Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met ASS Zelfredzaamheidstraining bij ASS Annemiek Palmen Dr. Leo Kannerhuis Research, Development & Innovation Zelfredzaamheid Alledaagse praktische vaardigheden

Nadere informatie

De inzet van robots in de behandeling van autisme. Bibi Huskens en Rianne Verschuur

De inzet van robots in de behandeling van autisme. Bibi Huskens en Rianne Verschuur De inzet van robots in de behandeling van autisme Bibi Huskens en Rianne Verschuur In samenwerking met: Emilia Barakova TU/e Jan Gillesen TU/e Tino Lourens TiViPe Met dank aan: Agentschap NL Deelnemende

Nadere informatie

1-jarige opleiding ABA 2015-2016

1-jarige opleiding ABA 2015-2016 1-jarige opleiding ABA 2015-2016 Onze opleiding bestaat uit een basisworkshop en 6 verdiepende workshops, gegeven op zaterdagen. U kunt zich inschrijven voor de gehele opleiding, of voor losse workshops.

Nadere informatie

1. Inleiding tot The Assessment of Basic Language and Learning Skills: The ABLLS-R. James W. Partington

1. Inleiding tot The Assessment of Basic Language and Learning Skills: The ABLLS-R. James W. Partington 1. Inleiding tot The Assessment of Basic Language and Learning Skills: The ABLLS-R. James W. Partington 2. Autisme: Kwalitatieve verschillen op 3 gebieden: taalvaardigheden, sociale vaardigheden en beperkte/

Nadere informatie

Early Start Denver Model Sally Rogers en Geraldine Dawson

Early Start Denver Model Sally Rogers en Geraldine Dawson Early Start Denver Model Sally Rogers en Geraldine Dawson Ina van Berckelaer-Onnes 13-11-2012 Universiteit Leiden Sally Rogers Geraldine Dawson ESDM Early Start Denver Model for young children with autism

Nadere informatie

Vroegtijdige interventies in de Belgische context: onderzoek en perspectieven

Vroegtijdige interventies in de Belgische context: onderzoek en perspectieven Vroegtijdige interventies in de Belgische context: onderzoek en perspectieven Herbert Roeyers Onderzoeksgroep Ontwikkelingsstoornissen HGR-CSS Brussel, 20 juni 2014 Vroegtijdige interventie bij kinderen

Nadere informatie

Focus op motivatie en communicatie

Focus op motivatie en communicatie Focus op motivatie en communicatie P I V O T A L R E S P O N S E T R E A T M E N T V O O R J O N G E K I N D E R E N M E T E E N A U T I S M E S P E C T R U M S T O O R N I S Autisme Moeite met sociale

Nadere informatie

Effectstudie KLINc: Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie

Effectstudie KLINc: Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie : Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie drs. Margje van der Schuit Interreg Benelux Middengebied 4-BMG-V-I=31 Interventie Start bij sociale en cognitieve competenties Sensomotorische, multimodale

Nadere informatie

Autisme spectrum conditie

Autisme spectrum conditie (potentiële) belangenverstrengeling Geen Autisme spectrum conditie Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Triversum W. Veenboer Kinder- en jeugdpsychiater Dag van eerste lijn Januari

Nadere informatie

Stichting Passie. Beleidsplan 2014-2017

Stichting Passie. Beleidsplan 2014-2017 Stichting Passie Beleidsplan 2014-2017 Stichting Passie Postadres: Weide 41 3121 XV Schiedam Telefoon: 0652390021 Rabobank: NL 49RABO0192016202 KVK-nummer: 60576448 www.stichting-passie.nl info@stichting-passie.nl

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/122405

Nadere informatie

Change Your Mindset! Petra Helmond & Fenneke Verberg Research & Development, Pluryn

Change Your Mindset! Petra Helmond & Fenneke Verberg Research & Development, Pluryn Change Your Mindset! Petra Helmond & Fenneke Verberg Research & Development, Pluryn Doel Change Your Mindset! Korte online interventie om jongeren te leren dat ze de potentie hebben om te veranderen! Theoretische

Nadere informatie

Discrete Trial Teaching: Driestroom-model

Discrete Trial Teaching: Driestroom-model Interventie Discrete Trial Teaching: Driestroom-model Samenvatting Doel Discrete Trial Teaching (DTT) is een methode binnen de Applied Behavior Analysis om kinderen met een autismespectrumstoornis en een

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Op grond van klinische ervaring en wetenschappelijk onderzoek, is bekend dat het gezamenlijk voorkomen van een pervasieve ontwikkelingsstoornis en een verstandelijke beperking tot veel bijkomende

Nadere informatie

Speciaal onderwijs Informatie voor ouders

Speciaal onderwijs Informatie voor ouders Speciaal onderwijs Informatie voor ouders Passend Speciaal Entrea onderwijs is er voor kinderen die (tijdelijk) het meest gebaat zijn bij speciaal onderwijs. Speciaal onderwijs op maat, omdat zij binnen

Nadere informatie

intensieve begeleiding van jonge kinderen met autisme Een initiatief van de foundation

intensieve begeleiding van jonge kinderen met autisme  Een initiatief van de foundation intensieve begeleiding van jonge kinderen met autisme www.merelfoundation.nl Een initiatief van de foundation een toekomst voor kinderenvoor metkinderen autisme met autisme 2 foundation Onze stichting

Nadere informatie

Doe workshop ABA. Caroline Peters BCABA, 8-11-2012

Doe workshop ABA. Caroline Peters BCABA, 8-11-2012 Doe workshop ABA Caroline Peters BCABA, 8-11-2012 1 Inhoud Historie ABA Instituut Wat is ABA? Versterken van gewenst gedrag Uitdoven van ongewenst gedrag Gewenst gedrag opwekken door omgeving aan te passen

Nadere informatie

De Groeifabriek! 3-11-2015. Korte online interventie om jongeren te leren dat ze de potentie hebben om te veranderen!

De Groeifabriek! 3-11-2015. Korte online interventie om jongeren te leren dat ze de potentie hebben om te veranderen! De Groeifabriek! Het ontwikkelen van een groeimindset Dr. Petra Helmond, UvA & Pluryn Fenneke Verberg, MSc, Pluryn Doel De Groeifabriek! Korte online interventie om jongeren te leren dat ze de potentie

Nadere informatie

Pivotal Response Treatment (PRT) Amalie Wiggins GZ-psycholoog / orthopedagoog Dr. Leo Kannerhuis, poli Amsterdam

Pivotal Response Treatment (PRT) Amalie Wiggins GZ-psycholoog / orthopedagoog Dr. Leo Kannerhuis, poli Amsterdam (PRT) Amalie Wiggins GZ-psycholoog / orthopedagoog Dr. Leo Kannerhuis, poli Amsterdam Agenda Doel lezing: korte algemene kennismaking Algemene ideeën behandeling Ontstaan en inbedding PRT Wat is PRT Technieken

Nadere informatie

Stichting Polliewollie

Stichting Polliewollie Stichting Polliewollie BROCHURE 2014-2015 Begeleiding voor kinderen met een autismespectrumstoornis Stichting Polliewollie Bezoekadres: Nesciohove 109, 2726 BL, Zoetermeer Telefoon: 079-7503744 Postadres:

Nadere informatie

EMDR effectief bij volwassenen met autisme

EMDR effectief bij volwassenen met autisme EMDR effectief bij volwassenen met autisme Ella Lobregt- van Buuren e.lobregt@dimence.nl 01-04-17, EMDR congres Cliënten, bedankt! En ook: Therapeuten Dimence: Angst & Stemming Deventer: Barbara Kemps

Nadere informatie

De Groeifabriek. Denken met een groeimindset!

De Groeifabriek. Denken met een groeimindset! De Groeifabriek Denken met een groeimindset! Dr. Petra Helmond & Fenneke Verberg, MSc: Pluryn Research & Development & Universiteit van Amsterdam Prof. Dr. Geertjan Overbeek: Universiteit van Amsterdam

Nadere informatie

Pivotal Response Treatment. SCHOOLJAAR: Anita Bieleman Silke Polman

Pivotal Response Treatment. SCHOOLJAAR: Anita Bieleman Silke Polman Pivotal Response Treatment SCHOOLJAAR: 2011-2012 Anita Bieleman Silke Polman De beperkte motivatie tot interactie bij mensen met autisme is van grote invloed op hun verdere ontwikkeling. Het is het kernprobleem

Nadere informatie

Liesbeth Mevissen. www.bsl.nl

Liesbeth Mevissen. www.bsl.nl Liesbeth Mevissen www.bsl.nl EMDR bij mensen met een verstandelijke beperking en/of autisme Liesbeth Mevissen, klinisch psycholoog, EMDR supervisor 27 september 2013 l.mevissen@accare.nl verstandelijk

Nadere informatie

Sportdeelname van jongeren met gedragsproblemen

Sportdeelname van jongeren met gedragsproblemen Sportdeelname van jongeren met gedragsproblemen ONDERZOEK DREMPELS BETEKENIS VOORWAARDEN Remo Mombarg en Jan Willem Bruining (RUG/HIS) Koen Breedveld en Wouter Nootebos (Mulier Instituut) Saskia van Doorsselaer

Nadere informatie

ADHD. Behandelingsstrategieën DSM IV. Diagnostiek. Vragenlijst voor gedragsproblemen bij kinderen (VvGK) ( Attention deficit hyperactivity disorder )

ADHD. Behandelingsstrategieën DSM IV. Diagnostiek. Vragenlijst voor gedragsproblemen bij kinderen (VvGK) ( Attention deficit hyperactivity disorder ) ADHD ( Attention deficit hyperactivity disorder ) Behandelingsstrategieën Evelien Dirks Een ontwikkelingsstoornis Problemen met de concentratieperiode Problemen met de impulsbeheersing Problemen met de

Nadere informatie

Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016

Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016 Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016 Cecile Blansjaar: orthopedagoog/autisme specialist Gedragskundige Stichting de Waerden Mede oprichter De Sociale Bron Wat is Autisme? In Nederland

Nadere informatie

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr, logopedist Congres 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Over welke kinderen praten we vandaag? Engels: Specific Language Impairment: Is SLI wel zo

Nadere informatie

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme Deel VI Inleiding Wat zijn de mogelijkheden van EMDR voor cliënten met een verstandelijke beperking en voor cliënten met een autismespectrumstoornis (ASS)? De combinatie van deze twee in een en hetzelfde

Nadere informatie

Al onze behandelvormen voor kinderen met autisme onder één dak!

Al onze behandelvormen voor kinderen met autisme onder één dak! Al onze behandelvormen voor kinderen met autisme onder één dak! Behandelcentrum Kinderen Verder met autisme Het Behandelcentrum Kinderen In ons Behandelcentrum Kinderen bieden wij een gespecialiseerd en

Nadere informatie

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts

Developmental Coordination Disorder. Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts Developmental Coordination Disorder Miriam Verstegen Kinderrevalidatiearts 11-06-2015 Inhoud Developmental Coordination Disorder Criteria Kenmerken Comorbiditeiten Pathofysiologie Behandeling Prognose

Nadere informatie

Dia 1. Dia 2. Dia 3. Aspecten van cognitief functioneren in Autisme Spectrum Stoornissen. Executieve functies en autisme (Hill, 2004)

Dia 1. Dia 2. Dia 3. Aspecten van cognitief functioneren in Autisme Spectrum Stoornissen. Executieve functies en autisme (Hill, 2004) Dia 1 Aspecten van cognitief functioneren in Autisme Spectrum Stoornissen Een reactie van Bibi Huskens Dia 2 Executieve functies en autisme (Hill, 2004) Problemen in: Planning Inhibitie Schakelvaardigheid

Nadere informatie

Bio (EEG) feedback. Reflecties vanuit de klinische praktijk. Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven

Bio (EEG) feedback. Reflecties vanuit de klinische praktijk. Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven Bio (EEG) feedback Reflecties vanuit de klinische praktijk Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven Neurofeedback -Een vraag uit de spreekkamer- Minimaal 1500 Literatuur 2008 literatuur search

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD STEPPING STONES 0 12 jaar

TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD STEPPING STONES 0 12 jaar TRAINING NIVEAU 4: STANDAARD STEPPING STONES 0 12 jaar Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Standaard Stepping Stones 0 12 jaar biedt deelnemers een goede basis voor het uitvoeren van intensieve

Nadere informatie

Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen. Lezing GGNet 27 juni 2013 1

Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen. Lezing GGNet 27 juni 2013 1 Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen Lezing GGNet 27 juni 2013 1 Behandelmogelijkheden bij kinderen met ADHD in de basisschoolleeftijd

Nadere informatie

Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf. Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente

Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf. Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente Wie ben ik? MIJN LEVENSVERHAAL Een ontdekkingsreis naar mezelf Janny Beernink, GZ-Psycholoog VGGNet In samenwerking met Universiteit Twente Aanleiding Behoefte aan effectieve behandelprogramma s Reguliere

Nadere informatie

Neurofeedback: een geschikte behandeling voor autisme?

Neurofeedback: een geschikte behandeling voor autisme? Neurofeedback: een geschikte behandeling voor autisme? Mirjam Kouijzer, MSc Radboud Universiteit Nijmegen Het programma Controversiële behandelingen Wat is biofeedback? Mijn onderzoek naar de effecten

Nadere informatie

ADHD Centrum & behandelvormen

ADHD Centrum & behandelvormen ADHD Centrum & behandelvormen Hanneke van Aalst GZ-psycholoog/Orthopedagoog- Generalist 21 oktober 2016 Symposium ADHD 1 Psychologische theorie Genetisch Biologisch (Medicatie) Omgeving (Ouder/leerkracht

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

Laag intensieve gedragstherapie voor kinderen met ASS en VB. Kannercyclus 6 december 2010 Opponeren Arnold Bartels (i.p.v.

Laag intensieve gedragstherapie voor kinderen met ASS en VB. Kannercyclus 6 december 2010 Opponeren Arnold Bartels (i.p.v. Laag intensieve gedragstherapie voor kinderen met ASS en VB Kannercyclus 6 december 2010 Opponeren Arnold Bartels (i.p.v. Bibi Huskens) Opponeren? Het is niet makkelijk te opponeren als je het er erg mee

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling van jonge kinderen met autisme. Hogrefe Congres Amersfoort 13-11-2O12 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden

Diagnostiek en behandeling van jonge kinderen met autisme. Hogrefe Congres Amersfoort 13-11-2O12 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden Diagnostiek en behandeling van jonge kinderen met autisme Hogrefe Congres Amersfoort 13-11-2O12 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden Inhoud Autisme * recente inzichten * vroege onderkenning * vroege

Nadere informatie

GEWOON ANDERS ASS BIJ JONGE KINDEREN. AutismeTeam Noord-Nederland, Jonx Lentis

GEWOON ANDERS ASS BIJ JONGE KINDEREN. AutismeTeam Noord-Nederland, Jonx Lentis GEWOON ANDERS ASS BIJ JONGE KINDEREN AutismeTeam Noord-Nederland, Jonx Lentis Programma Even voorstellen Wat is autisme? Vroege signalen bij autismespectrumstoornissen De eerste stap richting onderzoek

Nadere informatie

top-behandeling training- en onderwijsprogramma voor jonge kinderen verder met autisme dr. leo kannerhuis

top-behandeling training- en onderwijsprogramma voor jonge kinderen verder met autisme dr. leo kannerhuis top-behandeling training- en onderwijsprogramma voor jonge kinderen een aanbod van de polikliniek in Doorwerth in samenwerking met scholengemeenschap De Brouwerij in Oosterbeek maart 2015 centrum voor

Nadere informatie

Leef je in! Een sociaal cognitieve vaardigheidstraining voor jongeren met een licht verstandelijke beperking en gedragsproblemen

Leef je in! Een sociaal cognitieve vaardigheidstraining voor jongeren met een licht verstandelijke beperking en gedragsproblemen Leef je in! Een sociaal cognitieve vaardigheidstraining voor jongeren met een licht verstandelijke beperking en gedragsproblemen Judith Arendsen, junior onderzoeker Research & Development Programma Ontwikkeling

Nadere informatie

oudertraining contact & communicatie

oudertraining contact & communicatie oudertraining contact & communicatie gebaseerd op de Pivotal Respons Treatment (PRT) methode een aanbod van de Polikliniek in Doorwerth en de Polikliniek in Amsterdam februari 2013 centrum voor autisme

Nadere informatie

Interventies voor jji en jeugdzorgplus. Leonieke Boendermaker

Interventies voor jji en jeugdzorgplus. Leonieke Boendermaker Interventies voor jji en jeugdzorgplus Leonieke Boendermaker 20 mei 2009 Evident? 1. Problemen doelgroep 2. Interventies die leiden tot vermindering problemen 3. Noodzaak goede implementatie 2 Om wat voor

Nadere informatie

STICHTING KINDEROPVANG FRIESLAND. ABA Ontwikkelcentrum

STICHTING KINDEROPVANG FRIESLAND. ABA Ontwikkelcentrum STICHTING KINDEROPVANG FRIESLAND ABA Ontwikkelcentrum Het ABA ontwikkelcentrum behandelt kinderen met autisme en kinderen met taal- en ontwikkelingsachterstanden volgens de principes van Applied Behavior

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

Begeleiders in Beeld Een training voor begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblemen. Linda Zijlmans Jill van den Akker

Begeleiders in Beeld Een training voor begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblemen. Linda Zijlmans Jill van den Akker Kennismarkt 26-5-2011 2011 Begeleiders in Beeld Een training voor begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblemen Linda Zijlmans Jill van den Akker Projectgroep Onderzoek Linda

Nadere informatie

Inleiding Mensen met een verstandelijke beperking.

Inleiding Mensen met een verstandelijke beperking. Inleiding Mensen met een verstandelijke beperking. Aly Waninge Fysiotherapeute Koninklijke Visio De Brink Lector Participatie en gezondheid van mensen met een visuele en verstandelijke beperking Hanzehogeschool

Nadere informatie

Aantrekkelijke interventies: Gaming voor mentale gezondheid (2) Marlou Poppelaars, promovenda

Aantrekkelijke interventies: Gaming voor mentale gezondheid (2) Marlou Poppelaars, promovenda Aantrekkelijke interventies: Gaming voor mentale gezondheid (2) Marlou Poppelaars, promovenda Waarom video games? Nadelen van huidige interventies Effectiviteit Toegankelijkheid Stigmatisering Didactische

Nadere informatie

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008 Symposium Zorg en onderwijs Annemarie Tadema 8 april 2008 Aanleiding onderzoek Burgerschapsparadigma: participeren in de samenleving KDC: segregatie Onderwijs: integratie/ inclusie Wet op de leerlinggebonden

Nadere informatie

> Een veel belovend model voor opvoedondersteuning

> Een veel belovend model voor opvoedondersteuning > Een veel belovend model voor opvoedondersteuning Inhoud presentatie Wat is Triple P? Waarom Triple P? Triple P: een keten van interventies Implementatie in Eindhoven Meerwaarde Wat is Triple P? POSITIEF

Nadere informatie

Pivotal Response Treatment

Pivotal Response Treatment Pivotal Response Treatment Congres Rino April 2014 Sabien van Lommel Centrum Autisme Rivierduinen Voorburg 4/24/2014 Pivotal Response Treatment Gericht op Pivotal Areas = kerngebieden Een gedragstherapeutische

Nadere informatie

Naar een nieuw perspectief. M.A.Gelsing GZ-psycholoog behandelcoördinator

Naar een nieuw perspectief. M.A.Gelsing GZ-psycholoog behandelcoördinator Naar een nieuw perspectief M.A.Gelsing GZ-psycholoog behandelcoördinator Naar een nieuw perspectief Vragen naar aanleiding van Casus Omar Behandelvisie: perspectief van de jongere en doelrealisatie Doelgroeponderzoek

Nadere informatie

Samenvatting. Moving towards independence? 103

Samenvatting. Moving towards independence? 103 Samenvatting Moving towards independence? 103 In dit proefschrift wordt verslag gedaan van de evaluatie van het bewegingsgerichte Amerikaanse curriculum Mobility Opportunities Via Education (MOVE) bij

Nadere informatie

Marijn Nijboer Orthopedagoog i.o.t. GZ-psycholoog Accare UCKJP

Marijn Nijboer Orthopedagoog i.o.t. GZ-psycholoog Accare UCKJP Marijn Nijboer Orthopedagoog i.o.t. GZ-psycholoog Accare UCKJP INHOUD Impulsief en agressief gedrag; normaal op jonge leeftijd? Alarmsignalen Verwijzen? Werkwijze team jonge kinderen zorglijn ADHD en gedragsstoornissen

Nadere informatie

zorgmakelaar. AB wordt geboden door Dienstencentrum. Dienstencentrum legt contact met de school. Arrangementen AB medischlichamelijk

zorgmakelaar. AB wordt geboden door Dienstencentrum. Dienstencentrum legt contact met de school. Arrangementen AB medischlichamelijk WERKWIJZE AANVRAGEN ARRANGEMENT ALGEMENE INFORMATIE In onderstaand overzicht wordt aangegeven op welke gebieden er een arrangement kan worden aangevraagd, welke rol het Loket heeft en hoe de communicatie

Nadere informatie

De Driestroom Zorg en ondersteuning binnen onderwijs

De Driestroom Zorg en ondersteuning binnen onderwijs voor De Driestroom kinderen met een ontwikkelingsachterstand Zorg en ondersteuning binnen onderwijs Mariëndael: Begeleidster Karin geeft individuele begeleiding aan Jesse bij motorische oefening Een kind

Nadere informatie

Oolgaardt lezing 28 November 2006 Ze kunnen het wel, maar ze

Oolgaardt lezing 28 November 2006 Ze kunnen het wel, maar ze Oolgaardt lezing 28 November 2006 Ze kunnen het wel, maar ze doen het niet Sociaal emotionele vermogens van normaal intelligente kinderen met autisme spectrum stoornissen (ASS) Sander Begeer (Vrije Universiteit,

Nadere informatie

Post-hbo cognitief gedragstherapeutisch werker. Kinderen en jeugdigen

Post-hbo cognitief gedragstherapeutisch werker. Kinderen en jeugdigen mensenkennis Post-hbo cognitief gedragstherapeutisch werker Kinderen en jeugdigen De docente geeft duidelijk en methodisch les, vertaalt vanuit eigen ervaring complexe theorie naar praktijk. Nu zet ik

Nadere informatie

autismehuis de Toren Nieuwsbrief nr. 1

autismehuis de Toren Nieuwsbrief nr. 1 autismehuis de Toren Nieuwsbrief nr. 1 Nieuwsbrief We willen u graag op de hoogte houden van de ontwikkelingen binnen de Toren. Daarom introduceren wij na de vakantie twee maandelijks - een nieuwsbrief.

Nadere informatie

ADHD-werking binnen CAR Accent

ADHD-werking binnen CAR Accent ADHD-werking binnen CAR Accent ADHD is een ontwikkelingsstoornis waarbij de verwerking van informatie in de hersenen verstoord verloopt. Als gevolg hiervan vertonen kinderen met deze stoornis vooral problemen

Nadere informatie

Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag.

Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag. Feedbackvragen Casus Martijn Vraag 1 Lees de tekst Internaliserend gedrag en co-morbiditeit en beantwoord daarna de vraag. Bij Martijn is sprake van sociaal isolement, somberheid, niet eten. Dat duidt

Nadere informatie

welkom bij de Oolgaardtlezingen

welkom bij de Oolgaardtlezingen www.oolgaardtlezingen.nl welkom bij de Oolgaardtlezingen seizoen 2009 Oolgaardtlezingen seizoen 2009 www.oolgaardtlezingen.nl Lezing van vandaag: Seeing Emotion Dr. Petra Vlamings opponent: drs. Cisca

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

PBS Positive Behavior Support

PBS Positive Behavior Support PBS Positive Behavior Support 4 juni 2010 Drs. Emilie van Leeuwen methodiekontwikkelaar/ trainer bij PI Research Drs. Inge Reijnders Onderwijskundige GZ psycholoog Opvoeden is van iedereen! Hoe ziet dat

Nadere informatie

ABC - Ambulant Behandelcentrum

ABC - Ambulant Behandelcentrum ABC - Ambulant Behandelcentrum Als het thuis en/of op school dreigt vast te lopen Informatie voor verwijzers Kom verder! www.ln5.nl Vergroten van sociale competenties. Vergroten zelfbeeld/zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Op Volle Kracht: Depressiepreventie voor adolescenten

Op Volle Kracht: Depressiepreventie voor adolescenten Op Volle Kracht: Depressiepreventie voor adolescenten Karlijn Heesen Orthopedagoog & Promovenda Kim van Ettekoven Orthopedagoog & Promovenda Yuli Tak Orthopedagoog & Promovenda Promotor: Prof. dr. Rutger

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG

Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG Schoolondersteuningsprofiel ZML TWOG 1. Inleiding Alle scholen baseren hun onderwijs op de zeven kernwaarden zoals die door het Landelijk Expertise Centrum Speciaal Onderwijs zijn ontwikkeld: 1. Is ambitieus

Nadere informatie

Leerplaatsomschrijving

Leerplaatsomschrijving Leerplaatsomschrijving Locatie/werkplek: De Campinglaan Onderdeel van KDC de Kleine Beer Adres: Postcode en woonplaats Vastgesteld: Campinglaan 1 a 9727 KH Groningen mei-2016 De Kleine Beer Kinderen/jongeren

Nadere informatie

Begeleiding van kinderen en jongeren met autisme

Begeleiding van kinderen en jongeren met autisme Begeleiding van kinderen en jongeren met autisme Begeleiding van kinderen en jongeren met autisme Van onderzoek naar praktijk Robert Didden (red.) Bibi Huskens Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 Ó Bohn

Nadere informatie

Longitudinale studie van de communicatieontwikkeling van jonge kinderen met een verstandelijke beperking 22/09/2011. Inleiding. Inleiding.

Longitudinale studie van de communicatieontwikkeling van jonge kinderen met een verstandelijke beperking 22/09/2011. Inleiding. Inleiding. Longitudinale studie van de communicatieontwikkeling van jonge kinderen met een verstandelijke beperking Joke Vandereet Centrum voor Ontwikkelingsstoornissen, Leuven Expertisecentrum Autisme, UZ Leuven

Nadere informatie

Klinische behandeling

Klinische behandeling Klinische behandeling voor kinderen met ASS informatie voor cliënten, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme Klinische behandeling voor kinderen

Nadere informatie

Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD. Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie

Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD. Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie Inhoud v Theoretische verklaringen ADHD v Plannen en organiseren bij ADHD v In het dagelijkse leven?

Nadere informatie

Druk in de klas. Leerkrachtmethode. Drs. Betty Veenman Dr. Marjolein Luman Prof. dr. Jaap Oosterlaan

Druk in de klas. Leerkrachtmethode. Drs. Betty Veenman Dr. Marjolein Luman Prof. dr. Jaap Oosterlaan Druk in de klas Leerkrachtmethode Drs. Betty Veenman Dr. Marjolein Luman Prof. dr. Jaap Oosterlaan Inhoud Voorwoord 7 1 Introductie 9 1.1 Doel 9 1.1.1 Voor wie is deze methode bedoeld? 9 1.1.2 Wat is het

Nadere informatie

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad STOP 4-7 programma Samen sterker Terug Op Pad STOP 4-7 PROGRAMMA Samen sterker Terug Op Pad Ecologisch (samen) en positief (sterker terug op pad) Een vroeg interventie- of preventieprogramma: kindtraining

Nadere informatie

The development of ToM and the ToM storybooks: Els Blijd-Hoogewys

The development of ToM and the ToM storybooks: Els Blijd-Hoogewys The development of ToM and the ToM storybooks: Els Blijd-Hoogewys Een reactie door Hilde M. Geurts Lezing Begeer, Keysar et al., 2010: Advanced ToM 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 Autisme (n=34) Controle

Nadere informatie

Op weg naar effectiviteitonderzoek in het cluster 4 onderwijs

Op weg naar effectiviteitonderzoek in het cluster 4 onderwijs Op weg naar effectiviteitonderzoek in het cluster 4 onderwijs Een verkenning van de doelgroep en de werkwijze Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. Drs. H. Leloux-Opmeer Inhoudsopgave Introductie

Nadere informatie

Training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS

Training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS Training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS ADOS-training Karakter organiseert een training in het gebruik, de scoring en interpretatie van de ADOS. Wat is ADOS? Het Autisme Diagnostisch

Nadere informatie

Het enige middel dat je in het werken met mensen hebt, is jezelf.

Het enige middel dat je in het werken met mensen hebt, is jezelf. Het enige middel dat je in het werken met mensen hebt, is jezelf. I. Autisme en verstandelijke beperking Het verschil Peter Vermeulen zei ooit in een vorming (1999) dat een verstandelijke beperking gelijk

Nadere informatie

Gehechtheidsproblematiek bij jongvolwassenen met lvb

Gehechtheidsproblematiek bij jongvolwassenen met lvb Gehechtheidsproblematiek bij jongvolwassenen met lvb Een interventieprogramma Monique Boon Ton van der Wiel Psychische en Gedragsproblemen Relatief vaak sprake van psychische en gedragsproblemen. onder

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Educatieve computer spellen (edutainment spellen) zijn veelbelovende methoden om kinderen spelenderwijs specifieke vaardigheden aan te leren. Echter, niet alleen

Nadere informatie

Applied Behavior Analysis: de toekomst voor kinderen met een Autisme Spectrum Stoornis?

Applied Behavior Analysis: de toekomst voor kinderen met een Autisme Spectrum Stoornis? Universiteit Utrecht Master kinder- en jeugdpsychologie THESIS Applied Behavior Analysis: de toekomst voor kinderen met een Autisme Spectrum Stoornis? Een observatie-studie naar gedragsverandering op gebied

Nadere informatie

Begeleidingsmethode 01-09-2009 AUTENTIEK. Oudeveen 63 3905WD Veenendaal 0318-522629 / 06-44028983 contact@autentiek.nl www.autentiek.

Begeleidingsmethode 01-09-2009 AUTENTIEK. Oudeveen 63 3905WD Veenendaal 0318-522629 / 06-44028983 contact@autentiek.nl www.autentiek. 01-09-2009 Oudeveen 63 3905WD Veenendaal 0318-522629 / 06-44028983 contact@autentiek.nl www.autentiek.nl INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 BESCHRIJVING DOELGROEPPROBLEMATIEK... 3 BEGELEIDINGSVISIE

Nadere informatie

Bijlage 25: Autismespectrumstoornis in DSM-5 (voorlopige Nederlandse vertaling) 1

Bijlage 25: Autismespectrumstoornis in DSM-5 (voorlopige Nederlandse vertaling) 1 Bijlage 25: Autismespectrumstoornis in DSM-5 (voorlopige Nederlandse vertaling) 1 Moet voldoen aan de criteria A, B, C en D A. Aanhoudende tekorten in sociale communicatie en sociale interactie in meerdere

Nadere informatie

Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91. Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl

Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91. Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91 Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl Prisma MST-LVB Multi Systeem Therapie Licht Verstandelijk Beperkt Prisma heeft

Nadere informatie

Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 4: Oplossingsgerichte gesprekken voeren, Aandachtsemmers vullen in jouw klas

Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 4: Oplossingsgerichte gesprekken voeren, Aandachtsemmers vullen in jouw klas Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 4: Oplossingsgerichte gesprekken voeren, Aandachtsemmers vullen in jouw klas 17 juni 2015 13.30 16.00 uur Madeleine Vreeburg Miranda Noom Leerlijn Omgaan met

Nadere informatie

Doelgroep. Peilers consortium: Consortium Coping LVB. Inhoud. Begeleiders in Beeld. Impact gedragsproblemen

Doelgroep. Peilers consortium: Consortium Coping LVB. Inhoud. Begeleiders in Beeld. Impact gedragsproblemen Begeleiders in Beeld Een training voor begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblemen Linda Zijlmans Jill van den Akker Doelgroep Begeleiders van mensen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Dr. Linda Zijlmans. Trainer/Science Practitioner

Dr. Linda Zijlmans. Trainer/Science Practitioner Dr. Linda Zijlmans Trainer/Science Practitioner Begeleiders in Beeld bij triple diagnose: je belangrijkste instrument ben je zelf. Even voorstellen Begeleiders in Beeld Inleiding Emotionele intelligentie

Nadere informatie

Het verminderen van PTSS klachten met cognitive bias modification (CBM)

Het verminderen van PTSS klachten met cognitive bias modification (CBM) Het verminderen van PTSS klachten met cognitive bias modification (CBM) Eigenlijk > Marcella Woud Center for the Study and Treatment of Mental Health, Ruhr Universiteit Bochum Behavioural Science Institute,

Nadere informatie

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang.

Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Overleg van tevoren altijd met de ouders over de aanpak voor het kind en tips voor de omgang. Aandacht stoornissen ADD Attention Deficit Disorder (letterlijk: aandacht tekort stoornis) - Een vorm van ADHD

Nadere informatie

weken na het ontstaan van het hersenletsel niet zinvol is. Geheugen Het is aangetoond dat compensatietraining (het aanleren van

weken na het ontstaan van het hersenletsel niet zinvol is. Geheugen Het is aangetoond dat compensatietraining (het aanleren van Richtlijn Cognitieve revalidatie Niveau A (1) Het is aangetoond dat.. Aandacht Het is aangetoond dat aandachtstraining gedurende de eerste 6 weken na het ontstaan van het hersenletsel niet zinvol is. Geheugen

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/102476

Nadere informatie

Therapie als medicatie of medicatie als therapie?

Therapie als medicatie of medicatie als therapie? Therapie als medicatie of medicatie als therapie? Applied Behavioral Analysis versus Oxytocine als behandeling bij autisme Bachelorthese Naam student: Jessica de Graaf Studentnummer: 5662222 Naam begeleider:

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Samenvatting (Summary in Dutch) Achtergrond Het millenniumdoel (2000-2015) Education for All (EFA, onderwijs voor alle kinderen) heeft in ontwikkelingslanden veel losgemaakt. Het

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie