VERZORGINGSINSTELLINGEN MODULE 1 WIE DOET WAT BIJ INGRIJPENDE EVENTS OF CALAMITEIT? An Martens, Klinische psychologe, Ziekenhuis Oost Limburg Prenne 18 september 2012 Kursaal Oostende PREBES VZW DIESTERSTERSTEENWEG 88 3510 KERMT TEL 011 28 83 40 FAX 011 28 83 49 INFO@PREBES.BE WWW.PREBES.BE IBAN BE24 6451 1932 9738 BTW BE 0424 273 050
Ingrijpende events Wie doet wat? Psychosociale opvang en nazorg An Martens Klinisch psycholoog Ziekenhuis Oost Limburg an.martens2@zol.be Programma Bronnen: www.thehumanlink.be, www.traumaopvang.com 1
Uitgangspunten bij opvang en nazorg Doelstelling van goede opvang en nazorg Het vergroten van een gevoel van veiligheid Het bieden van deskundige en effectieve opvang en begeleiding aan betrokken medewerkers Vroegsignalering van dreigende verwerkingsproblematiek Het beperken van vervolgschade van incidenten voor zowel de medewerker als de organisatie Uitgangspunten bij opvang en nazorg Efficiënte zorg die men geeft bij normale reacties op abnormale gebeurtenissen Debriefing (gericht op feiten & handelingen) Therapie Preventief Bevorderen van goede reïntegratie in de werksituatie met aandacht en zorg voor de normale tijd die nodig is om te verwerken. 2
Ingrijpende events Op de werkvloer Confrontatie met levensbedreigende omstandigheden Ongeval Agressie (fysiek, verbaal) Ramp: brand, overstroming Suïcide, suïcidepoging Overval, diefstal, inbraak Seksuele intimidatie, seksueel misbruik In de privésfeer met invloed op de werkvloer Overlijden van een collega Suïcide/Suïcidepoging van een collega Zware ziekte, ongeval, Ingrijpende events Invloed van het individu Eigen situatie, levensfase, gezinssituatie, Eigentraumatisch verleden Stress, overspanning, Copingmechanisme Schuldgevoel Invloed van de situatie Hoe ingrijpend is ingrijpend? Graad van onverwachtheid Graad van machteloosheid Duur en ernst Graad van betrokkenheid, nabijheid Oorzakelijke factor (gevoel van verantwoordelijkheid) 3
Eerste Opvang 1 e opvang : zo snel mogelijk Diensthoofd/Hoofdverpleegkundige g komt ter plaatse Bieden van emotionele en praktische ondersteuning Veiligheid verzekeren Richten op basisnoden Emotionele ondersteuning (luisteren) Praktische ondersteuning (orde scheppen, NOOD AAN INFORMATIE) Informeren over verder verloop van de nazorg, afspraak maken voor nazorg Gegevens (naam/telefoonnr) /tlf noteren van bt betrokkenen Iedereen betrokken bij of getuige van het incident Eerste Opvang Wat wel? Zelf kalm blijven Accepterende houding Troost bieden (nabijheid) Comfort bieden (drinken, warmte) Assisteren bij problemen oplossen (meegaan in praktisch denken ) Kans geven om te ontladen Wat niet? Overstelpen met eigen emoties Evalueren Beschuldigen, ontschuldigen Eigen ervaringen geven Minimaliseren, overschatten Intrusief, suggestief, emoties bevragen en uitlokken Dingen beloven die niet kunnen Niet iedereen heeft hetzelfde nodig 4
Nazorgfase : Nazorgteam Opvanger Leidinggevende Collega Preventieadviseur Psycholoog Nazorger Noodzakelijke deskundigheidsbevordering Kennisvannormale normale enverstoordeverwerking verwerking Do s & Don ts Externe functie of interne medewerker? 1 e Nazorggesprek 1 e nazorggesprek : na 48 uur Door nazorgteam In groep/individueel Geen technische debriefing, geen therapie Doel Zicht krijgen op persoonlijke copingmogelijkheden van betrokkenen Zicht krijgen op verschijnselen die horen bij verwerkingsproces Aandacht voor Opvang emoties (gedrag, gedachten, gevoel) Psycho educatie Inhoud Gebeurtenis, ervaringen en reacties bespreken + verloop gesprek Psycho educatie over het normale verloop van verwerking Reacties van de omgeving, bevorderen sociale steun Beïnvloeding op leven en werk 5
Motiveren voor nazorg Pro actieve houding Steun van organisatie, leidinggevende Moeilijkheden Weigering Ik heb geen problemen Angst voor groep Motiveren Afwezigheden Nazorggesprek Houding Stabiliteit > controle Aandacht voor gevoel, gedachten en gedrag > feiten Niet te diepgaande interventies Meeleven < > afstand bewaren Niet minimaliseren, niet dramatiseren Vaardigheden Complementaire communicatie Structureren Opvangen van emoties Normaliseren door psycho educatie 6
Psycho educatie aan slachtoffers Lichamelijke reacties Nachtmerries Beelden, flashbacks Vermijding (fysiek) Psychische reacties Normale reacties in de eerste 3 maanden Afnemend in intensiteit/frequentie Grote individuele verschillen Niet te snel pathologiseren Onzekerheid, angstig Aantasting van zelfwaarde, overtuigingen en idealen Aantasting veiligheidsgevoel Schuldgevoelens Machteloosheid, kwaadheid Vermijding (emotioneel) Herkennen van verschillende stressreacties A. Een normale onmiddellijke acute stressreactie B. Een normale acute stressreactie C. Een chronische stressreactie D. Een stagnerende stressreactie (PTSS) E. Een normaal verwerkt trauma Casus 1. Na twee weken zien we iedereen die betrokken geweest is bij het ongeval met de tankwagen terug in een groepsgesprek. Er is een begrijpende sfeer en het lucht iedereen op om er onderling over te kunnen praten. Alleen Luc laat weinig van zich horen. Tijdens het gesprek zegt hij weinig. Ook daarbuiten praat hij er niet met zijn collega s over. Hij doet alsof het hem allemaal koud laat. 7
Herkennen van verschillende stressreacties A. Een normale onmiddellijke acute stressreactie B. Een normale acute stressreactie C. Een chronische stressreactie D. Een stagnerende stressreactie (PTSS) E. Een normaal verwerkt trauma Casus 2. Maanden geleden was Frederik getuige van een ongeval. Hij vertelt dat hij sinds een week flashbacks heeft. Hij voelt zich schuldig over zijn reactie tijdens het incident. Misschien had hij het anders moeten aanpakken op dat moment? Gelukkig helpen de slaappillen redelijk goed. Toch denkt hij erover om van baan te veranderen. Wegenwerker is toch maar een gevaarlijke job Normaliseren van de verschillende stressreacties Oefening Ik was na de overval eigenlijk verschoten van de enorme spierspanning die ik de dagen erachter opmerkte. Zo een spierpijn! Precies alsof ik een enorme krachtinspanning gedaan had en ik ben nog steeds zo moe 8
Inhoud 1 e Nazorggesprek Introductie Als we iets meemaken zoals zo n overlijden, dat buiten het alledaagse valt, dan is dat niet evident. Dit zijn gebeurtenissen waar iedereen geschokt van zou zijn. Dan is het belangrijk om dit goed te verwerken en hier even bij stil te staan. Belangrijk om te bespreken is hoe jij het ervaart en dat hier eigen gevoelens en gedachten aan bod kunnen komen. Daarom maken we daar nu samen tijd voor, om te kijken hoe het voor jullie was en hoe jullie er mee om gaan. We reageren vaak niet op dezelfde manier, en dus kunnen er grote verschillen zijn in hoe elkvan jullie ermee om gaat. Ik ben door het ziekenhuis gevraagd om dit met jullie te bespreken. Daarnaast is het belangrijk dat jullie weten dat wat jullie hier vertellen we ook binnen deze groep houden. Inhoud 1 e Nazorggesprek Structuur van het gesprek Gebeurtenis Wat is er voorgevallen Hoe heb jij het ervaren: wat gevoeld, gedacht, gedaan Hoe ben je ermee omgegaan? Hoe gebeurt de verwerking Hoe is het nu? Is er reeds afname van de vaak heftige eerste reacties Normale reacties/klachten nagaan Hoe ben je opgevangen door de omgeving: informeren naar reacties? Hoe verloopt de reïntegratie na het gebeuren? 9
Inhoud 1 e Nazorggesprek Structuur van het gesprek Gebeurtenis Normale reacties/klachten nagaan! Psycho educatie Slaapproblemen, nachtmerries! Normaliseren Plotse herinneringen door een trigger Verhoogde alertheid Grotere angst, gevoel van onveiligheid Minder betrokken op het alledaagse, prikkelbaar Vermijding Overmatig piekeren Medicatie, alcoholgebruik Hoe ben je opgevangen door de omgeving: informeren naar reacties? Hoe verloopt de reïntegratie na het gebeuren? Inhoud 1 e Nazorggesprek Structuur van het gesprek Gebeurtenis Normale reacties/klachten nagaan Hoe ben je opgevangen door de omgeving: informeren naar reacties? Thuis In de organisatie! Assertiviteit bevorderen Onmiddellijk erna, later en nu Hoe verloopt de reïntegratie na het gebeuren? 10
Inhoud 1 e Nazorggesprek Structuur van het gesprek Gebeurtenis Normale reacties/klachten nagaan Hoe ben je opgevangen door de omgeving: informeren naar reacties? Hoe verloopt de reïntegratie na het gebeuren? Functioneren als werknemer Was er afwezigheid, ziekte? Veiligheidsmiddelen? 1 e Nazorggesprek in de praktijk 11
Debriefing Debriefing Feiten en handelingen in het kader van welzijn op het werk Door preventieadviseur Chronologische doorloop van de feiten met als doel mogelijk handvaten te krijgen ter preventie van de gebeurtenis of ter verbetering van het verloop van de gebeurtenis Overleg met NZT om eventuele zorgpunten rond bepaalde betrokkenen door te geven Schuldervaring, schuldtoekenning vanuit groep, verantwoordelijkheidservaring, 2 e Nazorggesprek 2 e nazorggesprek : na 14 dagen Door nazorgteam In groep of individueel telefonisch Door dezelfde nazorgers als 1 e gesprek Doel Zicht krijgen op evolutie van klachten Letten op moeilijkheden (bv. vermijdingsgedrag) Copingvaardigheden aanreiken Inhoud Gebeurtenis, ervaren en reacties bespreken Psycho educatie over het normale verloop (normaliseren) Reacties van de omgeving, bevorderen van sociale steun Beïnvloeding op het leven en werk 12
Inhoud 2 e Nazorggesprek Structuur van het gesprek Inleiding Peilen naar verloop van de reacties: evolutie van klachten en verwerking! Verandering in intensiteit, frequentie Informeren over de verwerking en verloop van stressreacties Informeren over gezondecopingmechanismen Nagaan van reïntegratie op het werk 3 e Nazorggesprek 3 e nazorggesprek : na 1,5 maand Door nazorgteam In groep of individueel telefonisch Door dezelfde nazorgers als 1 e gesprek Doel Detectie van kwetsbare personen Welke klachten blijven nog over Inhoudh d Overlopen ervaringen en reacties voorbije weken Hoe verloopt de werkhervatting + reïntegratie Integratie van het gebeuren in hun leven 13
Inhoud 3 e Nazorggesprek Structuur van het gesprek Inleiding Peilen evolutie van klachten en verwerking + welke klachten blijven over?! Verandering in intensiteit Integratie van het gebeuren in hun leven Bespreken van positieve en negatieve veranderingen in hun leven Reïntegratie op het werk Afsluiten en eventuele doorverwijzing Doorverwijzing op maat Posttraumatische stressstoornis? Gevolg van schokkende gebeurtenis Verhoogde prikkelbaarheid, id angst Psychosomatische klachten Herbeleving, flashbacks, dromen Vermijding (fysiek, emotioneel) Beperking dagelijks leven Langer dan 3 maanden last, zonder afname van reacties Doorverwijzen naar Bedrijfsarts Huisarts Centrum Geestelijke Gezondheidszorg, privé psycholoog 14