Slecht nieuws goed communiceren

Maat: px

Weergave met pagina beginnen:

Download "Slecht nieuws goed communiceren"

Sylvia de Koning
10 jaren geleden
Aantal bezoeken:

1 Slecht nieuws goed communiceren M A N U K E I R S E F A C U L T E I T G E N E E S K U N D E, K U L E U V E N

2 Waarheid is een van de meest krachtige medicamenten waarover men beschikt, maar men moet nog de klinische farmacologie ervan op punt stellen en de optimale timing en dosering leren kennen.

3 Diversiteit van slecht-nieuwssituaties(1) Inhoud Plots overlijden Diagnose van chronische ziekte Diagnose van fatale aandoening

4 Diversiteit van slecht-nieuwssituaties(2) Persoon De patiënt Naastbestaanden Verwachte of onverwachte situatie Betrokkene is goed gekend, weinig gekend of niet gekend door arts

5 Elke situatie stelt andere problemen, maar gemeenschappelijk is: Dat slecht nieuws meedelen een moeilijke aangelegenheid is Die best met competentie en gepaste feeling wordt benaderd Dat het moment door de betrokkene vaak levenslang wordt onthouden Dat inadequaat meedelen de verwerking bemoeilijkt

competentie en gepaste feeling wordt benaderd Dat het moment door de

6 Steeds met twee gegevens rekening houden De medische feiten De emotionele reacties op die feiten

7 Een goede handleiding Moeilijk om met empathie te reageren zonder richtlijnen Is ook zo bij om het even welke medische vaardigheid (bv een heelkundige ingreep)

8 Soorten slecht nieuws 1. Gebeuren reeds voltrokken 2. Gebeuren doet zich nu voor 3. Consequenties pas duidelijk in de toekomst

9 Verschillende benadering Bij 1 en 2: slecht nieuws onmiddellijk meedelen, ongeacht de omstandigheden Bij 3: kiezen van geschikt moment kiezen van gepaste setting kiezen van juiste aanwezigen rekening houden met draagkracht

3: kiezen van geschikt moment kiezen van gepaste

10 Twee modellen MENS-model - een model om de mens te bereiken CLEMENS-model - clemens betekent zachtmoedig - clé betekent sleutel: een sleutel om de mens te bereiken

11 MENS-model M Meedelen van het slechte nieuws E Emoties laten ventileren N Nazorg S Strategie en Samenvatting

12 CLEMENS-model C L E M E N S Context voorbereiden Luisteren Evalueren en in schatten Meedelen Emoties laten ventileren Nazorg Strategie en Samenvatting

13 M Meedelen: adequate reacties Onmiddellijk meedelen Kort Warme en meelevende toon Oogcontact Korte motivering nadien

14 Te verwachten reacties na mededeling Ontkenning Opstandigheid en agressie Shock Stereotiep gedrag

15 E Emoties ventileren: adequate reacties Luisteren Oogcontact onderhouden Stiltes respecteren Verwoorden van gevoelens bevorderen Niet directieve houding Op vraag korte uitleg Spiegelen

16 N Nazorg: adequate reacties Luisteren naar inbreng van ontvanger Open vragen Erkennen van onderliggende gevoelens Adviezen aanreiken

17 S Strategie en samenvatting: adequate reacties Inschatten waar betrokkene nu staat Nagaan hoe thuis te geraken Volgende afspraak regelen Afspraken samenvatten en herhalen Kaart met naam en beschikbaarheid

18 Waarheidsmededeling bij infauste prognose

19 Houding hiertegenover verandert doorheen de tijd Vroeger: een minderheid vond bespreekbaarheid wenselijk Momenteel: toenemende tendens tot bespreekbaarheid Wet patiëntenrechten beschrijft het als recht Wet spreekt echter ook over het recht niet te willen weten

tendens tot bespreekbaarheid Wet patiëntenrechten beschrijft het

20 CLEMENS-model Bevat 3 stappen vooraf aan MENS model 1. Context voorbereiden 2. Luisteren 3. Evalueren en inschatten

21 C Context: adequate reacties Plaats en tijdstip bepalen Zorgen voor ongestoorde tijd Informatie vooraf ordenen Voorbereiden op emoties

22 L Luisteren: adequate reacties Vragen vooraleer te vertellen Nagaan wat is begrepen Vocabularium van de patiënt beluisteren Ontkenning registreren

23 E Evalueren: adequate reacties Juiste toonaard voor mededeling inschatten Gewenste dosering van informatie nagaan Angst inschatten

24 Na de stappen C L E volgt men de stappen van het MENS-model

25 Aandachtspunten (1) Slecht nieuws blijft slecht nieuws, hoe goed ook gebracht Tijd nemen om patiënt de overgang te laten maken van gezond naar zich realiseren van ongeneeslijke ziekte Luisteren vaak belangrijker dan spreken

26 Aandachtspunten (2) Bij infauste prognose is de fundamentele vraag niet «waarheid zeggen of niet», maar: Hoe zal ik samen met de patiënt de uitgesproken waarheid dragen zolang deze nog te dragen is?» Zeggen van waarheid : vertrekt uit de bekommernis van de arts Samen dragen: bekommernis meer gericht op de zieke

27 Knelpunten (1) Informeren betekent nog niet dat men geïnformeerd is (patiënt en arts in verschillende straten) Sterke aandacht op diagnose en minder op prognose Snelle verschuiving van aandacht van fatale diagnose naar wat er aan te doen is

28 Knelpunten (2) Nadruk op korte termijn perspectief in plaats van het lange termijn perspectief Onbewust dubbelzinnig taalgebruik Te veel nadruk op de communicatie door één persoon

29 Knelpunten (3) Sommige patiënten hebben andere nood dan openheid. Doe geen te concrete voorspellingen over de tijd die nog rest. Vragen naar hoe lang nog hebben te maken met wat heb ik nog te verwachten.

30 Ontkenning Niet doorbreken, niet stimuleren Angst verkennen Aangeven dat men steeds bereid is op vragen in te gaan Ontkenning gunnen, want kan adequate reactie zijn

31 De familie vraagt niets te zeggen 1. Begin met een uitdrukking van respect 2. Verken waarom men die vraag stelt 3. Verken wat de familie denkt over visie van de patiënt 4. Beschrijf eigen opvattingen en waarden 5. Stel een onderhandelde aanpak voor 6. Zet de basisregel uiteen 7. Praat met de patiënt

32 Slecht nieuws aan de telefoon Vermijden als dit kan Zich duidelijk kenbaar maken Eerder meedelen dan vaagheid Vergewissen of men kan zorgen dat betrokkene niet alleen thuis is Traag en duidelijk spreken Informatie herhalen Betrokkene laten herhalen Nagaan of men weet met wie men gesproken heeft Aangeven hoe men te bereiken is Na enige tijd terugbellen

33 Kinderen in gezin met fatale ziekte Plots wegvallen van veiligheid. Kankerervaring breidt uit naar ganse gezin. Gesprekken één meter boven hun hoofd. Ouderschap kan niet wachten slechts één kindertijd Niet alleen kijken naar overleven van de zieke, maar ook naar overleven van de kinderen.

34 Kinderen in gezin met fatale zieke Zorg dat ze betrokken worden. Geef concrete hulp aan ouders. Informatie nodig van zodra thuis iets verandert. Informeren is moeilijk voor artsen, des te meer voor de ouders. Informatie helpt tot gezonde interpretatie en adequaat gedrag.

35 Wat vertellen aan kinderen? Ernstig ziek Naam van de ziekte Wat zal thuis veranderen Hoe zal voor hen worden gezorgd Niet besmettelijk Niemand heeft schuld Nadruk op positieve werking van therapie, en niet enkel op nevenwerkingen

36 Wat kan men nog beloven? 1. Een goede medische behandeling 2. Nooit overweldigd door symptomen 3. Continuïteit en coördinatie 4. Goede voorbereiding en geen verrassingen 5. Zorg opmaat zoals de patiënt dit verkiest 6. Rekening houden met de mogelijkheden van patiënt en familie 7. Het beste maken van elke dag

37 Vaardigheid die men kan leren Minder opgeleid in communicatie dan in de somatische aspecten van aandoeningen. Heel moeilijk om empathie op te brengen als men geen concreet model heeft. Een goed model kan nooit in de plaats komen van een grondhouding van fundamenteel respect voor de patiënt en zijn rechten.

Vergelijkbare documenten

Ieder zijn waarheid. Dirk Hendrickx. oncologie (digestieve) palliatief support team. Coda Hospice Wuustwezel

Ieder zijn waarheid. Dirk Hendrickx. oncologie (digestieve) palliatief support team. Coda Hospice Wuustwezel Ieder zijn waarheid Dirk Hendrickx psycholoog AZ Klina Brasschaat oncologie (digestieve) palliatief support team Coda Hospice Wuustwezel Uitgangspunt: omgang met sterfelijkheid (Yalom, 2008) Er zijn mensen