Jaardocument Medisch Centrum Haaglanden 2009

Jaardocument Medisch Centrum Haaglanden 2009

1. VOORWOORD Het MCH levert ziekenhuiszorg aan iedereen die dat nodig heeft, met vakbekwame en toegewijde medewerkers. Bij een aantal bereikte resultaten willen wij hier even stilstaan. De tussentijdse audit van het NIAZ in het najaar van 2009 is de eerste. Als voorbereiding op de volgende accreditatieronde in 2012 heeft het NIAZ een bezoek aan het MCH gebracht en constateert hierbij dat nagenoeg alle verbeterpunten goed zijn opgepakt. Daar zijn we trots op. Ook de kwaliteit van de verpleegkundige zorg heeft veel aandacht gekregen. Verpleegkundigen hebben gediscussieerd over diverse aspecten van de verpleegkundige zorg tijdens klankgroepbijeenkomsten, georganiseerd door de Verpleegkundige Adviesraad. De nieuwe training Bedreigde vitale functies die verpleegkundigen leert patiënten optimaal te observeren, draagt bij aan het realiseren van een hoog kwaliteitsniveau. Het MCH is het eerste ziekenhuis dat deze training aan alle verpleegkundigen biedt. Verder is de concentratie en spreiding van ziekenhuiszorg ook in het verslagjaar een actueel thema. Op het gebied van topklinische zorg geeft het MCH hier invulling aan door een aantal samenwerkingsverbanden met het LUMC en het HagaZiekenhuis. Dat heeft in 2009 geleid tot voorbereidingen voor de krachtenbundeling van de afdelingen radiotherapie van het MCH en het HagaZiekenhuis in Radiotherapiecentrum West. Vanwege de schaalgrootte biedt deze constructie meer mogelijkheden voor het handhaven van een hoge kwaliteit van zorg, en efficiency. De projecten binnen de coöperatie, waarin het MCH samenwerkt met het Bronovo ziekenhuis, t Lange Land Ziekenhuis en het Groene Hart Ziekenhuis, zijn een aansprekend voorbeeld van concentratie en spreiding. In het verslagjaar is bijvoorbeeld de Nederlandse Obesitas Kliniek West geopend in MCH Antoniushove en is een gezamenlijke PET/CT-scan in gebruik genomen in het Groene Hart Ziekenhuis. Ook het IC-netwerk van de coöperatie laat zien dat intensieve samenwerking en een hoge kwaliteit van zorg hand in hand gaan. Dat is niet in de laatste plaats toe te schrijven aan de inzet van onze specialisten en medewerkers. Door de dalende gemiddelde verpleegduur en de stijging van het aantal opnames hebben zij over het algemeen de zorg voor steeds ziekere patiënten. En die kunnen rekenen op hun toewijding en kwaliteit. Het verslagjaar kunnen we afsluiten met een omzet van ruim 252 miljoen euro en een positief resultaat van 6,3 miljoen euro. Op deze plaats willen we alle medewerkers hartelijk bedanken voor alle inspanningen en het geweldige resultaat. Willem Geerlings Charles Evers Raad van bestuur MCH 2

Inhoudsopgave Pagina 1 Voorwoord 2 2 Profiel van de organisatie 5 2.1 Uitgangspunten en algemene identificatiegegevens 5 2.2 Het MCH in een notendop 5 2.3 Structuur van het concern 6 2.3.1 Juridische structuur 6 2.3.2 Besturingsmodel 7 2.3.3 Medezeggenschapsstructuur 7 2.4 Kerngegevens 9 2.4.1 Kerngegevens en nadere typering 9 2.4.2 Cliënten, capaciteit, productie, personeel en opbrengsten 10 2.4.3 Werkgebieden 14 2.4.4 Samenwerkingsrelaties 14 3 Bestuur, toezicht en bedrijfsvoering 17 3.1 Normen voor goed bestuur 17 3.2 Raad van bestuur 17 3.3. Toezichthouders 19 3.4 Bedrijfsvoering 22 3.5 Patiënten Adviesraad (PAR) 22 3.6 Ondernemingsraad (OR) 22 3.7 Vereniging Medische Staf (VMS) van het MCH 22 4 Beleid, inspanningen en prestaties 24 4.1 Meerjarenbeleid 24 4.2 Algemeen beleid 25 4.2.1 Zorg met Passie II 25 4.2.2 Zorginstellingen in onze regio en daarbuiten 26 4.2.3 Verwijzers 26 4.2.4 Professionele ethiek 27 4.2.5 Bouw en renovatie 28 4.2.6 Risicomanagement 29 4.2.7 Kwaliteits- en veiligheidsbeleid 29 4.3 Algemeen kwaliteitsbeleid 29 4.4 Kwaliteitsbeleid ten aanzien van patiënten 33 4.4.1 Kwaliteit van zorg 33 4.4.2 Klachten 34 4.4.3 Toegankelijkheid 35 4.4.4 Veiligheid 36 4.5 Kwaliteit voor medewerkers 38 4.5.1 Personeelsbeleid 38 4.5.2 Kwaliteit van het werk 39 4.5.3 Opleiding, ontwikkeling en wetenschap 40 4.6 Samenleving 42 4.6.1 Mensen 42 4.6.2 Milieu 43 3

4.7 Financieel beleid 44 4.7.1 De uitgangspunten 44 4.7.2 De totale bedrijfsopbrengsten 44 4.7.3 De bedrijfslasten 45 4.7.4 Het resultaat 46 4.7.5 De financiële risico s 46 4.7.6 Regeling AO/IC productieregistratie 46 4.7.7 Dochterinstellingen 47 4.7.7.1 Diabeteszorg Haaglanden (DZH) 47 4.7.7.2 Apotheek MCH Lijnbaan BV 49 4.7.7.3 West End Facility BV 50 4.7.7.4 Express-so BV 50 5 Jaarrekening 51 5.1 Jaarrekening 2009 53 5.2 Overige gegevens 108 6 Bijlagen 113 6.1 Personalia op 31 december 113 6.2 Verdeling aandachtsgebieden Raad van bestuur 117 6.3 Publicaties 119 6.4 Promoties 121 DigiMV -via internet opvraagbaar- 4

2 Profiel van de organisatie In dit hoofdstuk treft u de volgende onderwerpen aan: de algemene identificatiegegevens, een korte kennismaking met het MCH, de structuur van de organisatie, de kerngegevens over 2009, de werkgebieden en tot slot de structurele samenwerkingsrelaties. 2.1 Uitgangspunten en algemene identificatiegegevens Het jaardocument 2009 van het Medisch Centrum Haaglanden (MCH) is opgesteld volgens de richtlijnen Jaarverantwoording zorginstellingen 2009. Uitgangspunt bij het opstellen van de cijfermatige bepaling is de WTZi (Wet Toelating Zorginstellingen). Algemene identificatiegegevens Naam verslagleggende rechtspersoon Stichting Medisch Centrum Haaglanden Adres Lijnbaan 32 Postcode 2512 VA Plaats Den Haag Telefoonnummer 070-330 2000 Identificatienummer Kamer van Koophandel 27169890 E-mailadres info@mchaaglanden.nl Internetpagina www.mchaaglanden.nl 2.2 Het MCH in een notendop Het MCH is een topklinisch opleidingsziekenhuis met twee locaties: MCH Westeinde in Den Haag en MCH Antoniushove in Leidschendam-Voorburg. In het verslagjaar zijn er ruim 28.000 opnames en heeft het MCH 3.045 medewerkers. MCH Westeinde is een typisch binnenstadsziekenhuis in hartje Den Haag met zo n 99 verschillende nationaliteiten in het directe verzorgingsgebied. MCH Antoniushove ligt in een jaren zestig-wijk in Leidschendam-Voorburg en is het ziekenhuis voor de Vlietstreek. Het MCH verricht ook werkzaamheden buiten het ziekenhuis, bijvoorbeeld in de buitenpoli in Monster en aan de Koninginnegracht in Den Haag. Zorgaanbod Het MCH levert op de locaties Westeinde en Antoniushove zeven dagen per week 24-uurszorg aan patiënten in de directe verzorgingsgebieden en voor een aantal specialismen ook daarbuiten. Zie 2.4.3. Kerngegevens 2009 Aantal opgenomen patiënten 28.339 Aantal verpleegdagen 149.766 Aantal dagverplegingen 23.923 Aantal eerste polibezoeken 181.277 5

De organisatorische structuur (organigram) 2.3 Structuur van het concern 2.3.1 Juridische structuur Aan de Stichting Medisch Centrum Haaglanden zijn diverse organisatieonderdelen verbonden. De raad van bestuur vervult de bestuursfunctie voor alle organisatieonderdelen waarvan het MCH 100% eigenaar is. In geval van deelneming participeert een van de leden van de Raad van bestuur in het toezicht. Hieronder staat een opsomming van de organisatieonderdelen waarin het MCH in meer of mindere mate een belang heeft. Tevens is aangegeven welke activiteiten in de juridische entiteit worden verricht en wat het (financiële) belang van het MCH in deze organisatie is. Express-so BV, waarvan het MCH 100% eigenaar is, exploiteert sinds 1 januari 2005 de restauratieve voorziening in de Centrale Hal van MCH Westeinde. Sinds 1 december 2006 is de dienstverlening uitgebreid met de restauratieve voorziening in MCH Antoniushove. Stichting Diabetes Zorg Haaglanden exploiteert een zelfstandig behandelcentrum voor het verlenen van zorg aan mensen met diabetes mellitus. De verleende zorg bevindt zich op het scheidsvlak tussen eerste- en tweedelijnszorg. Het MCH is 100% eigenaar. In West End Facility BV zijn schoonmaakwerkzaamheden en -diensten, linnenvoorziening, afvalverwerking, interne verhuizingen en gebouw- en terreingebonden werkzaamheden ondergebracht. Het MCH is 100% eigenaar van de BV. Servanda BV is een lege BV. De activiteiten zijn per 1 januari 2008 overgedragen aan de Stichting Haagse Gezondsheidscentra. Apotheek MCH Lijnbaan BV richt zich op de exploitatie van een openbare apotheek in het MCH. De apotheek in MCH Westeinde is in 2008 met haar activiteiten gestart. Het MCH bezit 51% van de aandelen. In het Diagnostisch Centrum Haaglanden wordt door het MCH samengewerkt met andere partijen, om gezamenlijk verschillende vormen van (multidisciplinaire) diagnostiek te verlenen. Het MCH participeert voor 30% in de vennootschap en heeft daarmee een minderheidsbelang. 6

In het Diagnostisch Centrum Voorschoten wordt multidisciplinaire diagnostiek verleend. Het MCH participeert voor 30% in de vennootschap. Het MCH ontplooide in het verleden op beperkte schaal activiteiten voor derden, die in het verlengde lagen van de ziekenhuisactiviteiten. Dit gebeurde in de aan het MCH gerelateerde Stichting Dienstverlening Westeinde. In 2009 is deze Stichting opgeheven en is het vermogen van 761.000 toegevoegd aan het niet-collectieve vermogen van het MCH. In 2009 hebben in de Haaglanden Kliniek BV en de Haaglanden Kliniek CV geen activiteiten plaatsgevonden. In 2010 wordt tot opheffing van de CV en de BV overgegaan. Per 1 september 2008 zijn de activiteiten van de Haaglanden Kliniek overgedragen aan Eykema BV. In eerste instantie zijn de activiteiten voortgezet onder de naam Nederlands Centrum voor Plastische Chirurgie, later onder de naam Haaglanden Kliniek. Het MCH is voor 10% aandeelhouder. Door de regionale zorgverleners is in 2009 een RSO (Regionale Samenwerkings Organisatie) opgezet die het regionale schakelpunt exploiteert. Dat heeft tot doel de informatie-uitwisseling tussen zorgverleners te vereenvoudigen. Het MCH heeft hierin een aandeel van 4%. In 2009 is de Nederlandse Obesitas Kliniek West BV (NOK West) opgericht, door de coöperatieziekenhuizen, de maatschappen chirurgie van het MCH en het Groene Hart Ziekenhuis en de Nederlandse Obesitas Kliniek BV. De NOK West BV heeft tot doel een kliniek voor mensen met obesitas te exploiteren. Het MCH heeft een aandeel van 6% in deze BV. De Coöperatie is een samenwerkingsverband van het MCH, het Bronovo ziekenhuis, t Lange Land Ziekenhuis en het Groene Hart Ziekenhuis. 2.3.2 Besturingsmodel Het MCH heeft een gedecentraliseerd besturingsmodel. Bevoegdheden en verantwoordelijkheden liggen zoveel mogelijk op het niveau waar patiëntenzorg en onderwijs plaatsvinden. De organisatiestructuur is flexibel en procesgericht. Medisch specialisten participeren in het management en zijn daarmee medeverantwoordelijk voor management en organisatie. Op operationeel niveau is elke medewerker en medisch specialist verantwoordelijk voor zijn werk en voor het nemen van initiatieven voor verbeteringen. Op tactisch niveau zijn gemandateerd specialisten en zorgmanagers verantwoordelijk voor coördinatie en aansturing van de afdeling en het signaleren en uitwerken van verbetermogelijkheden. Het duaal management van de vijf patiëntenzorgdivisies bestaat uit een medisch en een organisatorisch manager. Zij zijn verantwoordelijk voor het aansturen van de divisie op alle gebieden, zoals HRM, productie, financiën en kwaliteit. Ook pakken zij divisieoverstijgende vernieuwingen op. 2.3.3 Medezeggenschapsstructuur Ondernemingsraad (OR) De raad van bestuur voert gestructureerd overleg met de OR over het algemeen beleid en andere onderwerpen waar de OR zich nadrukkelijk op richt en waarover advies en/of instemming noodzakelijk is. In het verslagjaar is onder meer gesproken over de Coöperatie, de samenwerking met het HagaZiekenhuis op het gebied van topklinische functies, de begroting en jaarrekening. Over de volgende onderwerpen zijn advies- en/of instemmingsaanvragen voorgelegd aan de Ondernemingsraad: projectplan roomservice projectopdracht Radiotherapie Centrum West projectopdracht samenwerking Klinisch Chemisch Laboratorium (KCL), MCH en HagaZiekenhuis diensttijden centrale sterilisatieafdeling (CSA) benoeming lid raad van bestuur evaluatie afspraakcentrum roosterwijziging telecommunicatie verpleegkundig rekenen visie op praktijkbegeleiding samenvoegen inkoop en logistiek samenwerking Radiotherapie Centrum West diensttijden dialyse voorzitter IBC dienstenstructuur OK s 7

Overleg tussen de OR en de raad van bestuur vindt iedere zes weken plaats. Daarnaast is er tweemaal in de zes weken overleg tussen het Dagelijks Bestuur van de Ondernemingsraad en de raad van bestuur. In december is door een vertegenwoordiging van de Raad van Toezicht de overlegvergadering bijgewoond. Stafbestuur De raad van bestuur overlegt twee keer per maand met het Stafbestuur over algemeen beleid en actuele onderwerpen die de medische staf aangaan. In het verslagjaar kwamen onder meer de volgende onderwerpen aan bod: samenwerking binnen de Coöperatie en met het HagaZiekenhuis op het gebied van topklinische functies veiligheidsmanagement leidraad voor mogelijk disfunctionerende medisch specialisten Radiotherapie Centrum West samenwerking KCL, MCH en HagaZiekenhuis benoeming lid raad van bestuur ondersteuning wetenschappelijk onderzoek bedrijfsplan pijnpolikliniek profielschetsen voor diverse vacatures voor medisch specialisten kwaliteit en governance richtlijn besluitvorming behandelingsbeperkingen Daarnaast vergadert de volledige Medische Staf eenmaal per maand in aanwezigheid van de raad van bestuur. Patiënten Adviesraad (PAR) De PAR heeft een eigen budget en een ambtelijk secretaris, toegekend door het MCH. De PAR is betrokken bij beleidsonderwerpen als het kwaliteitsbeleid, patiëntveiligheid, begrotingen, reorganisaties, bouw en verbouw. De PAR vergadert maandelijks. Zes maal per jaar is er overleg met de raad van bestuur over actuele onderwerpen. In de vergaderingen waarbij de raad van bestuur niet aanwezig is, informeert de secretaris de PAR over actuele onderwerpen. Hierbij komen ook punten aan de orde die de PAR aandraagt. Verder overlegt de PAR vier keer per jaar met de organisatorisch divisiemanagers en ten minste een keer per jaar met de commissie kwaliteit van de Raad van Toezicht. De PAR heeft in 2009 geadviseerd of meegedacht over: benoeming lid raad van bestuur samenwerking met HagaZiekenhuis samenwerking binnen Coöperatie (met name zorginhoudelijke projecten zoals Nederlandse Obesitaskliniek West, dialyse en intensive care) kwaliteitsbeleid veiligheidsmanagement prestatie-indicatoren patiënttevredenheidsonderzoek. De PAR heeft ook overleg gevoerd met de nieuwe klachtenfunctionarissen en een aanpassing gesuggereerd in het klachtenreglement over hoorzittingen van de Patiënten KlachtenCommissie. Op verzoek van het ziekenhuis heeft de PAR deelgenomen aan het onderzoek Gastvrijheidszorg met Sterren, waarbij het oordeel van de Cliëntenraad zwaar wordt gewogen. Het MCH heeft van de jury een goede beoordeling gekregen. Het MCH heeft op verzoek van de PAR beleid ontwikkeld voor functieonderscheidende dienstkleding in vier groepen: medisch, verpleegkundig, medisch ondersteunend en facilitair. De nieuwe kleding is sinds de tweede helft van 2009 in gebruik. Op advies van de PAR worden daarnaast in 2010 de personeelspasjes op de kleding aangepast, met duidelijkere functiebenamingen en een beter leesbaar lettertype. Verpleegkundige Adviesraad (VAR) De Verpleegkundige Adviesraad (VAR) adviseert de raad van bestuur over verpleegkundige onderwerpen. Eens per kwartaal overlegt het VAR-bestuur met de raad van bestuur. 8

In het verslagjaar heeft de VAR adviezen uitgebracht over onder meer: herregistratie wet BIG verpleegkundig rekenen landelijke kwaliteitsregeling verpleegkundigen evidence based practice methodisch patiëntgericht verplegen verpleegkundig kwaliteitsbeleid elektronisch patiëntendossier ouderenbeleid Daarnaast heeft de VAR zich in 2009 beziggehouden met de volgende activiteiten: evenement ter gelegenheid van dag van de verpleging, het thema was ethiek. klankbordgroepbijeenkomsten, zoals over het verpleegkundig kwaliteitsbeleid en herregistratie. deelname aan stuurgroep patiëntveiligheid 2.4 Kerngegevens 2.4.1 Kernactiviteiten en nadere typering Het MCH is een topklinisch ziekenhuis met een belangrijke bovenregionale functie. Daarnaast leidt het MCH onder meer co-assistenten, arts-assistenten en (leerling) verpleegkundigen op en wordt er wetenschappelijk onderzoek verricht. Om optimaal invulling te geven aan deze kerntaken heeft het MCH vele samenwerkingspartners (zie paragraaf 2.4.4.). Specialismen en vergunningen Onderstaande tabel geeft de specialismen en de vergunningen van het MCH weer. Specialismen in het MCH Anesthesiologie Cardiologie Dermatologie Gynaecologie Heelkunde IC Interne Geneeskunde Kaakchirurgie Kindergeneeskunde Klinische Neurofysiologie KNO Longgeneeskunde MDL Medische Microbiologie Neurologie Neurochirurgie Nucleaire Geneeskunde Oogheelkunde Orthopedie Pathologie Plastische Chirurgie Psychiatrie Radiologie Radiotherapie Reumatologie Urologie 9

Vergunningen WBMV Transplantaties: niertransplantatie Nee harttransplantatie Nee longtransplantatie Nee levertransplantatie Nee pancreastransplantatie Nee transplanatatie van dunne darm Nee haematopoëtische stamceltransplanatatie Nee transplanatatie van de eilandjes van Langerhans Nee Radiotherapie Ja Bijzondere neurochirurgie Ja Hartchirurgie openhartoperatie (OHO) Nee automatic omplantable cardiovertor defibrillator (AICD) Ja ritmechirurgie Nee percutane transluminale coronaire angioplastiek Ja Klinische genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering Nee Neonatale intensive care Nee Aanwijzingen WBMV Pediatrische Intensive Care Nee Hemofiliebehandeling Nee Traumazorg Subcentrum LUMC Pijnrevalidatie en revalidatietechniek Nee HIV-behandelcentrum Ja Cochleaire implantaties Nee Uitnameteams en orgaandonaties Nee 2.4.2 Cliënten, capaciteit, productie, personeel en opbrengsten Deze paragraaf bevat informatie over productie, personeel, patiënten en financiën. Kerngegevens capaciteit, personeel en opbrengsten Capaciteit Aantal erkende bedden 785 waarvan wiegen 14 Personeel Aantal personeelsleden in loondienst exclusief medisch specialisten op 31 december 3.045 Aantal FTE personeelsleden in loondienst exclusief medisch specialisten op 31 december 2.326 Aantal medisch specialisten (loondienst + inhuur + vrij beroep) op 31 december 198 Aantal FTE medisch specialisten (loondienst + inhuur + vrij beroep) op 31 december 193 Bedrijfsopbrengsten (x 1.000) Totaal bedrijfsopbrengsten verslagjaar 252.341 waarvan wettelijk budget voor aanvaardbare kosten 159.104 waarvan overige bedrijfsopbrengsten 93.237 Resultaat boekjaar Resultaat boekjaar 6.349 Gemiddelde wachttijd Gemiddelde wachttijd voor opname in 2009 10,5 dag Het MCH beschikt over 22 behandelplaatsen voor haemodialyse, waarvan twee voor spoedgevallen. Ook beschikt het MCH over vijf lineaire versnellers voor de behandeling van kanker. 10

Productie Klinische productie De volgende twee tabellen geven de belangrijkste productieparameters weer. Het aantal opnamen per erkend bed is verder gestegen van 34,7 naar 36,1. De opnameduur is in 2009 met 0,2 dag afgenomen, naar een gemiddelde ligduur van 5,3 dag. Vooral de specialismen cardiologie (455 opnamen), heelkunde (596 opnamen), neurologie (230 opnamen), kindergeneeskunde (125 opnamen) en gastro-enterologie (229 opnamen) hebben bijgedragen aan deze stijging van klinische productie. Bij gynaecologie daalde het aantal opnamen met 988. Oorzaak hiervan is een wijziging in de regelgeving; het aantal behandelde patiënten is niet gedaald. Het aantal dagbehandelingen is met 3,2% gestegen. Dankzij de introductie van de surgicube, een operatieunit op de poli oogheelkunde, is het mogelijk geworden om cataractoperaties poliklinisch in plaats van tijdens (zware) dagopnamen uit te voeren. Het aantal dagopnamen is door deze ontwikkeling op oogheelkunde met 558 dagopnamen gedaald. Deze daling zal zich in 2010 voortzetten, doordat de surgicube in de loop van 2009 in gebruik is genomen. Ook bij gynaecologie is het aantal dagopnamen gedaald. Deze dalingen worden gecompenseerd door aanzienlijke stijgingen bij interne geneeskunde (451 dagopnamen), longziekten (353 dagopnamen) en het slaapcentrum (138 dagopnamen). Verloop gemiddelde verpleegduur en bedbezetting Jaar opnamen dag- verpleeg gem opnamen dagen verpleegduur 2000 18.981 12.762 162.955 8,6 2001 19.264 16.662 153.057 7,9 2002 20.223 16.808 143.477 7,1 2003 21.194 17.539 147.049 6,9 2004 22.243 19.135 148.547 6,7 2005 22.585 21.025 150.417 6,7 2006 24.497 21.877 156.271 6,4 2007 26.162 23.042 151.748 5,8 2008 27.228 23.169 149.746 5,5 2009 28.339 23.923 149.766 5,3 Poliklinische productie Het aantal eerste polikliniekbezoeken is in 2009 verder toegenomen, met 1,6%. Stijgingen zijn zichtbaar bij cardiologie, orthopedie, oogheelkunde en dermatologie. Alleen bij kaakchirurgie doet zich een daling voor, vanwege een vacature. De opening van de dialyseafdeling in MCH Antoniushove zorgt voor een groei van het aantal haemodialyses. Deze groei zal in 2010 doorgaan. 11

Ontwikkeling overige productieparameters jaar polibezoeken haemodialyse capd/ ccpd 2000 134.408 9.805 7.208 2001 145.456 9.302 7.706 2002 152.397 10.199 8.324 2003 154.652 10.784 11.406 2004 157.701 11.001 15.508 2005 161.586 11.298 13.121 2006 172.081 11.963 13.158 2007 175.609 12.201 11.870 2008 178.477 12.120 11.886 2009 181.277 13.657 11.890 Kerncijfers afdeling Spoedeisende Hulp MCH MCH Totaal Westeinde Antoniushove Aantal bezoekers (totaal en per locatie) 49.472 21.908 71.380 Eerste traumatologische consulten 15.519 6.503 22.022 Eerste polikliniekbezoeken 35.240 14.942 50.182 Eerste consulten 37.152 15.610 52.762 De eerstelijnsproductie Onderstaande tabel geeft de opbrengsten weer van de onderzoeken die het MCH in opdracht van de eerste lijn uitvoert. De opbrengsten voor het Klinisch Chemisch Lab en Medische Microbiologie zijn met 8,5% gestegen en die van Radiologie met 6,4%. In de eerste maanden van 2009 heeft het MCH nog een beperkt aantal poliklinische bevallingen begeleid. Met zorgverzekeraars is afgesproken dat het MCH in de rest van 2009 geen poliklinische bevallingen meer doet en deze activiteit aan geboortecentrum Wereld Wonder, een zelfstandige organisatie, overlaat. uitgedrukt in geld: 2005 2006 2007 2008 2009 centrale afnames laboratoria 403.968 476.314 440.706 417.029 470.259 analyse opbrengsten laboratoria 2.672.415 2.432.854 2.935.217 3.286.970 3.566.253 opbrengst röntgenonderzoek 1.359.865 1.522.059 1.678.218 1.767.853 1.881.223 aantal poliklin. Bevallingen 505 566 525 394 46 opbrengst hartfunctie 21.493 27.916 53.772 37.191 32.178 opbrengst longfunctie -16.960-2.311 130 130 opbrengst KNF 250 179 105 81 0 opbrengst echografie 2.569 33 243 145 6.270 opbrengst gastro-scopieën 116.987 7.751 268.467 48.952 53.822 opbrengst functieonderzoeken 158.259 35.879 324.898 86.499 92.399 opbrengst poliklinische fysiotherapie 114.864-219.358 192.896 259.365 opbrengst poliklinische logopaedie 23.936-22.845 22.577 29.484 opbrengst pathologisch anat.lab. 141.352 123.984 87.952 77.337 92.727 opbrengst onderzoek m.b.t. isotopen 3.257 8.941 7.167 8.529 7.308 12

Opbrengsten Bijzondere functies Voor het uitvoeren van een aantal bijzondere functies is een vergunning nodig. Het MCH heeft een vergunning voor radiotherapie, neurochirurgie, HIV en sinds 2009 voor de cardiologische functies ICD en PCI. Ontwikkeling Radiotherapie 2005 2006 2007 2008 2009 teletherapie, T1 192 211 152 84 45 teletherapie, T2 293 167 193 277 289 teletherapie, T3 430 396 341 186 76 teletherapie, T4 277 416 450 607 707 brachytherapie, B1 16 14 13 18 13 brachytherapie, B2 12 23 18 8 44 brachytherapie, B3 14 18 16 24 38 brachytherapie, B4 2 4 1 3 1 brachytherapie, B5 58 55 54 50 40 Gewogen T2 1.885 2.110 2.120 2.369 2.482 Gewogen B2 541 552 504 504 431 Het aantal gewogen T2-behandelingen is in 2009 met 4,7% toegenomen. Het aantal gewogen B2- behandelingen is afgenomen vanwege een daling van het aantal B5-behandelingen. Sinds 2009 registreert radiotherapie aan het einde van de behandeling in plaats van aan het begin. Dit is een landelijke afspraak, die ertoe leidt dat de groei kleiner lijkt dan deze in werkelijkheid is. Productie HIV 2005 2006 2007 2008 2009 opnamen 80 110 109 99 154 verpleegdagen 1.221 956 829 887 1.538 dagverpleging 210 203 188 232 193 eerste poli 600 824 885 852 1.041 Het afgelopen jaar is de HIV-productie aanzienlijk gegroeid en de gemiddelde ligduur van HIVpatiënten toegenomen. Er is een relatie tussen de stijging van het aantal eerste polikliniekbezoeken en de groei van het SOA-centrum dat zich sinds enige tijd op het terrein van het MCH bevindt. Productie neurochirurgie 2005 2006 2007 2008 2009 opnamen 1.100 1.349 1.654 1.756 1.816 verpleegdagen 9.090 10.612 12.311 12.484 11.580 dagverpleging 60 78 97 128 178 eerste poli 2.012 2.448 2.763 2.835 3.236 De klinische productie van neurochirurgie is met 3,4% gestegen, terwijl de gemiddelde verpleegduur gelijktijdig daalt. Ook het aantal eerste polikliniekbezoeken is met 14% gestegen. Productie ICD en PCI Sinds 2009 heeft het MCH een vergunning om ICD-implantaties te verrichten en te dotteren. In 2009 heeft het MCH 133 ICD-implantaties gedaan. In 2010 zullen dat er naar verwachting ongeveer 150 zijn. In november 2009 is het MCH gestart met PCI, met 48 PCI-behandelingen in de laatste twee maanden. Dat zullen er in 2010 naar verwachting ongeveer 500 zijn. 13

2.4.3 Werkgebieden Het MCH levert in MCH Antoniushove en MCH Westeinde zeven dagen per week 24-uurszorg voor patiënten in de directe verzorgingsgebieden. Voor een groot deel is dat algemene ziekenhuiszorg, die bijzonder is vanwege het grote aantal nationaliteiten in het directe verzorgingsgebied in MCH Westeinde. Dat is van invloed op de zorgvraag. Zo is bekend dat Hindoestanen vaker diabetes mellitus hebben. En dat hepatitis B vaker voorkomt bij Chinese bevolkingsgroepen. Om bij deze laatste groep eerder een diagnose te kunnen stellen en hen zonodig snel te kunnen behandelen, werkt het MCH nauw samen met onder meer GGD Den Haag, het Nederlands Vaccin Instituut en een aantal Chinese welzijnsorganisaties. Het verzorgingsgebied voor de speerpunten neurologie/neurochirurgie, oncologie en acute zorg - is bovenregionaal. Alle specialismen of disciplines, verwant aan de drie speerpunten, zoals radiotherapie, spoedeisende hulp en intensive care zijn sterk ontwikkeld. In het verslagjaar heeft het MCH in zijn vernieuwde strategie aangegeven dat alle niet-algemene ziekenhuiszorg bij moet dragen aan de speerpunten en/of financieel rendabel moet zijn. 2.4.4 Samenwerkingsrelaties Een topklinisch ziekenhuis als het MCH heeft veel contacten met diverse organisaties, instellingen, toeleveranciers en financiers. Met de volgende partners wordt structureel samengewerkt: Coöperatie Het MCH is in 2007 onder de naam Coöperatie een samenwerkingsverband aangegaan met het Bronovo ziekenhuis in Den Haag, t Lange Land Ziekenhuis in Zoetermeer en het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda. In 2008 is de Coöperatie formeel opgericht. Het doel van de samenwerking is het doorvoeren van belangrijke verbeteringen op drie vlakken: - vernieuwen van de zorgverlening; - verbeteren van de patiëntenzorg; - vergroten van de efficiëntie. In 2009 is in coöperatieverband onder meer het volgende gerealiseerd: 1) De dialyseafdeling in MCH Antoniushove is geopend. Patiënten in het verzorgingsgebied van MCH Antoniushove en het Bronovo ziekenhuis kunnen hierdoor dichter bij huis terecht voor hun behandeling. De wachtlijsten voor behandeling zijn daarmee verdwenen. 2) De Nederlandse Obesitas Kliniek West (NOK West) heeft haar deuren in MCH Antoniushove geopend. Sinds augustus 2009 worden patiënten met ernstig overgewicht hier behandeld. De NOK West is opgericht door de Coöperatie, de chirurgen van het MCH en het Groene Hart Ziekenhuis, en de Nederlands Obesitas Kliniek. De behandeling bestaat uit een combinatie van een chirurgische ingreep en begeleiding bij leefstijlverandering. 3) Het Groene Hart Ziekenhuis heeft in 2009 een PET/CT-scan aangeschaft, waarvan ook de andere drie ziekenhuizen gebruikmaken. Hierdoor wordt de capaciteit maximaal benut. 4) Met inzet van betrokken specialisten en bestuurders is in 2009 de IC-organisatie van start gegaan die voldoet aan de laatste normen van IGZ. 5) Op het gebied van efficiënter organiseren van bijvoorbeeld inkoop en salarisadministratie is vooruitgang geboekt. Zie ook paragraaf 4.5.1 Personeelsbeleid. Groene Hart Ziekenhuis In 2006 heeft het MCH met het Groene Hart Ziekenhuis het Landsteiner Instituut opgericht, voor de ondersteuning van opleiding, ontwikkeling en wetenschap in beide ziekenhuizen. De coördinatie van activiteiten vindt vaak plaats op lokaal niveau. Nieuwe activiteiten, bijvoorbeeld meer ondersteuning van medische opleidingen, wetenschap en managementopleidingen, worden in samenwerking ontwikkeld. Zie ook paragraaf 4.5.3, Opleiding, ontwikkeling en wetenschap. HagaZiekenhuis Het MCH is met het HagaZiekenhuis voorbereidingen aan het treffen voor samenwerking op de volgende topklinische functies: neurochirurgie en specialistische kindergeneeskunde. Het bundelen van de krachten moet leiden tot optimaliseren van de kwaliteit van zorg. In 2008 is een intentieverklaring getekend en zijn vier projectgroepen aan de slag gegaan om de samenwerking op bovenstaande functies nader uit te werken. 14

Op het gebied van radiotherapie bestaat al een samenwerking. In het verslagjaar zijn afspraken gemaakt over de bundeling van de activiteiten van radiotherapie. Hiertoe is het samenwerkingsverband Radiotherapie Centrum West van start gegaan. Ook op het gebied van cardiochirurgie is al langer een intensieve samenwerking. Het MCH heeft in 2009 van het ministerie van VWS een vergunning voor ICD s en PCI s ontvangen. Ook heeft het MCH in 2009 een intentieverklaring met het HagaZiekenhuis en de stichting Regionale Trombosedienst s Gravenhage en omstreken ondertekend om activiteiten voor laboratoriumdiagnostiek samen te voegen in het samenwerkingsverband Lab West. Verwijzers In het verslagjaar organiseert het MCH een aantal activiteiten voor huisartsen. In MCH Antoniushove heeft iedere maand een succesvolle nascholing plaatsgevonden over onderwerpen als rugklachten (hernia), knieklachten en infectieziekten. In MCH Westeinde is in november een grote nascholing georganiseerd over huidkanker. De Van Arts tot Arts Studiedagen (tweedaagse nascholing) in Brussel waren ook in 2009 een succes. Centraal stonden morbide adipositas, slaapstoornissen en een skills lab voor praktijkoefeningen. LUMC Het MCH is als opleidingsziekenhuis aangesloten bij de Onderwijs- en Opleidingsregio (OOR) van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Het LUMC en het MCH hebben de afgelopen jaren diverse samenwerkingsovereenkomsten gesloten voor het opleiden van artsen tot medisch specialist. Een groot aantal vakgroepen verzorgt voor basisartsen een (deel van de) medisch-specialistische opleiding. De volgende specialismen hebben een opleidingserkenning voor het opleiden van medisch specialisten: anesthesiologie, chirurgie, dermatologie, gynaecologie, interne geneeskunde, keel-, neus- en oorheelkunde, neurochirurgie, neurologie, oogheelkunde, orthopedie, pathologie, radiologie, radiotherapie, en revalidatiegeneeskunde in samenwerking met Sophia Revalidatie. De opleiding tot neurochirurg is nieuw; in het verslagjaar is in samenwerking met het LUMC hiermee begonnen. Samenwerkende Topklinische opleidingsziekenhuizen (STZ) Het MCH is als topklinisch ziekenhuis aangesloten bij de stichting Samenwerkende Topklinische opleidingsziekenhuizen. De 27 leden van de STZ bieden topklinische patiëntenzorg en verzorgen medisch-specialistische opleidingen, opleidingen verpleegkunde en verpleegkundig-specialistische, paramedische en medisch-ondersteunende opleidingen. Zij initiëren en participeren in toegepast wetenschappelijk onderzoek en vormen een te onderscheiden groep ziekenhuizen tussen de algemene ziekenhuizen en de umc s. Verpleeg- en verzorgingshuizen en thuiszorg Het MCH werkt ook structureel samen met verpleeg- en verzorgingshuizen en de thuiszorg. Over de verwijzing van een aantal patiëntengroepen zijn er afspraken met een aantal zorgorganisaties, zoals Mechropa, Florence en Meavita. De afspraken richten zich ook op service en kwaliteit voor de patiënt. Stichting Transmurale Zorg Den Haag en omstreken Bij dit samenwerkingsverband zijn naast het MCH ook het HagaZiekenhuis, ziekenhuis Bronovo, revalidatiecentrum Sophia Revalidatie, thuiszorg en verpleeg- en verzorgingshuizen van Florence en Meavita betrokken, evenals de huisartsenkring in de Haagse regio. Doel is het bevorderen van de samenhang in zorg in de Haagse regio. Een belangrijk project is de regionale afstemming over de digitale uitwisseling van patiëntgegevens. In 2009 is een belangrijke stap gezet met de afronding van de aanbesteding voor een regionaal schakelpunt. Voor de coördinatie van de ICT-activiteiten en de aanbesteding is een aparte stichting opgericht. Zie ook paragraaf 4.4.4 Verzekeraars Het vrij onderhandelbare gedeelte van de ziekenhuiskosten (de DBC's in het B-segment) is in 2009 uitgebreid naar 34%. Het belang van de onderhandelingen over het B-segment is daarmee toegenomen. In 2008 is het kapitaallastenregime ingrijpend gewijzigd. Ziekenhuizen zijn vanaf 2008 risicodragend voor de kapitaallasten in het B-segment. Het MCH heeft bij overheid en verzekeraars aangedrongen 15

op versneld afboeken van de bouwkosten uit voorafgaande jaren, zodat deze lasten de ziekenhuisexploitatie en de marktpositie van het MCH in de komende jaren niet belemmeren. De door de NZA voorgestelde landelijke oplossing voor deze overgangsproblematiek is voor de zorgverzekeraars niet acceptabel gebleken, omdat zij van mening zijn dat de overheid met een oplossing moet komen. Helaas is er in 2009 nog weinig duidelijkheid over dit dossier gekomen. Door alle onzekerheden over de kapitaallasten zijn de onderhandelingen over het B-segment pas laat op gang komen. De contractering is pas in het vierde kwartaal afgerond. Het aantal zorgverzekeraars waarmee het MCH onderhandelt is afgenomen door de vorming van landelijke inkoopcombinaties. Banken / Waarborgfonds Door toenemende professionalisering van het ondernemerschap in de zorg neemt het belang van banken toe en zijn zij steeds belangrijkere stakeholders. Het MCH is aangewezen op banken voor de financiering van moderne, kwalitatief hoogwaardige ziekenhuisvoorzieningen. In het verleden was een garantie van de staat hiervoor voldoende. Nu moet het MCH op basis van zijn prestaties de financiering rond zien te krijgen. Continuïteit, vertrouwen en een solide financiële positie zijn hierbij belangrijke uitgangspunten. Het MCH is deelnemer in het Waarborgfonds voor de Zorgsector om zonodig aanvullende garanties te kunnen verstrekken aan banken bij financiering. Ook voor het Waarborgfonds zijn continuïteit, vertrouwen en een solide financiële positie van het MCH belangrijke uitgangspunten om borg te kunnen staan. 16

3 Bestuur, toezicht, bedrijfsvoering en medezeggenschap De Raad van Toezicht houdt integraal toezicht op het beleid van de raad van bestuur en toetst of er in het beleid en de uitvoering daarvan evenwicht is tussen het organisatiebelang en de maatschappelijke functie van de zorginstelling. De Raad van Toezicht, die op enige afstand van de organisatie staat, bestaat op 31 december 2009 uit zeven leden. 3.1 Normen voor goed bestuur De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) heeft eind 2009 een zorgbrede governancecode vastgesteld, waarin aanbevelingen zijn opgenomen voor toezichthouders in de gezondheidszorg. De code is ingegaan per 1 januari 2010. De Raad van Toezicht onderschrijft de uitgangspunten van de zorgbrede governancecode en acht de code van groot belang. De Raad van Toezicht onderkent specifiek drie elementen in de governance: normen en waarden, best practices en transparantie, en het afleggen van verantwoording en uitleggen wat je doet, gedaan hebt of zult gaan doen. Op één aspect wijkt de Raad van Toezicht af van de governancecode, te weten de benoemingsperiode van de Raad van Toezichtleden. In de code is opgenomen dat een lid van de Raad van Toezicht maximaal twee maal voor een periode van maximaal vier jaar zitting kan hebben in de Raad van Toezicht. De Raad van Toezicht van het MCH is het eens met de strekking van de code, maar heeft de periode aangepast tot maximaal drie maal voor een periode van vier jaar. De Raad van Toezicht is van mening dat de bij de leden opgebouwde expertise zo behouden en optimaal ingezet wordt. In december 2009 is de concept-klokkenluidersregeling besproken met de Raad van Toezicht. Na advisering door de interne gremia zal de regeling begin 2010 worden vastgesteld. Met de Raad van Toezicht is afgesproken dat het risicomanagementsysteem in 2010 aangescherpt zal worden, met aandacht voor de risico s van de deelnemingen. Dit zal tweemaal per jaar geagendeerd worden bij het audit-committee evenals bij de Raad van Toezicht. 3.2 Raad van bestuur De heer Van der Meer heeft het MCH per 1 maart 2009 verlaten en is zodoende afgetreden als voorzitter van de Raad van bestuur. De heer Geerlings is per 1 februari 2009 benoemd tot voorzitter van de raad van bestuur. Per 1 juni 2009 is de heer Evers benoemd tot lid van de raad van bestuur. De onderlinge taakverdeling is vastgelegd in het reglement raad van bestuur en in de tabel op pag 17 is een overzicht van de verdeling van aandachtsgebieden opgenomen. Het reglement en de verdeling van aandachtsgebieden is goedgekeurd door de Raad van Toezicht. Samenstelling raad van bestuur Naam Bestuursfunctie Nevenfuncties Drs. W. Geerlings Lid raad van bestuur (tot 01-02-2009) Zie website Voorzitter raad van bestuur (per 01-02-2009) Drs. P.E. van der Meer MBA Voorzitter raad van bestuur (tot 01-02-2009) Zie website Drs. C.J.M.H.J. Evers RA Lid raad van bestuur (per 01-06-2009) Zie website Verdeling van aandachtsgebieden De raad van bestuur is gezamenlijk integraal verantwoordelijk voor de strategie, organisatie en bedrijfsvoering van het MCH. De leden van de raad van bestuur hebben de aandachtsgebieden verdeeld. In de praktijk is de betreffende bestuurder het primaire aanspreekpunt voor een divisie of gremium. Afhankelijk van de aard of het belang van het onderwerp worden activiteiten gezamenlijk of door een andere bestuurder opgepakt. Zie bijlage 8.2 voor het complete overzicht van de aandachtsgebieden. 17

De nevenfuncties van de raad van bestuur worden jaarlijks besproken met de remuneratiecommissie, in het kader van de jaarbeoordeling. Hierbij wordt naast eventuele belangenverstrengeling ook gekeken naar benodigde tijdsinvestering. Verzoeken voor het aanvaarden van een nevenfunctie gedurende het verslagjaar worden besproken met de collega bestuurder en de voorzitter van de Raad van Toezicht. Beoordeling/bezoldiging Het functioneren van de raad van bestuur, als geheel en voor de individuele leden, komt ten minste een keer per jaar aan de orde in het jaargesprek. Voor het gesprek met de remuneratiecommissie schrijven de leden van de Raad van bestuur een zelfevaluatie. In het kader van het jaargesprek met de raad van bestuur heeft de remuneratiecommissie van de Raad van Toezicht een gesprek met de voorzitter van de medische staf, de voorzitter van de ondernemingsraad, de voorzitter van de patiëntenadviesraad en een lid van het management. De conclusies uit het jaargesprek met de remuneratiecommissie worden voor de raad van bestuur individueel vastgelegd. Als uitgangspunten voor de bezoldiging van de raad van bestuur zijn gehanteerd: de aard van de functie, de gewenste kwaliteit van de bestuurders, de omvang van de raad van bestuur en de werkdruk, de ontwikkeling naar marktwerking, marktconformiteit en een element van prestatiebeloning (variabele beloning). Dat laatste was al gebruikelijk bij het MCH. Jaarlijks worden in overleg met de raad van bestuur doelstellingen vastgesteld in de categorieën financieel, personeel en organisatie, medisch/kwaliteit en persoonlijk functioneren. Aan het eind van het jaar doet de raad van bestuur schriftelijk verslag van de bereikte resultaten. Na kennisname van dat verslag besluit de Raad van Toezicht over het toekennen van het variabele deel van de beloning. De doelstellingen voor 2009 zijn voor de bestuurders naar het oordeel van de Raad van Toezicht geheel bereikt, op grond waarvan hij de variabele beloning heeft toegekend. Voor de heer Evers is dit gebeurd naar rato van zijn dienstverband bij het MCH. De gegevens over de bezoldiging van de raad van bestuur en Raad van Toezicht zijn opgenomen in het financiële deel van dit verslag. Beloningscode bestuurders in de zorg Per 1 september 2009 is de beloningscode bestuurders in de zorg van kracht (BBZ). De Raad van Toezicht beschouwt deze code als richtinggevend voor het MCH. Uitgangspunt is dat nieuwe arbeidsovereenkomsten worden afgesloten op basis van deze nieuwe code. Voor de reeds gecontracteerde bestuurders geldt dat de bestaande arbeidsovereenkomsten op basis van het geldende arbeidsrecht worden gerespecteerd, tenzij de partijen overeenkomen de arbeidsvoorwaarden aan te passen. Eind 2009 heeft er overleg plaatsgevonden tussen de remuneratiecommissie en de Raad van bestuur over de consequenties van deze nieuwe regeling. In het kader hiervan is uitgewerkt hoe de honorering van de raad van bestuur zou zijn op basis van de nieuwe regeling. Ten aanzien van het vaststellen van de functiezwaarte heeft de Raad van Toezicht de referentiewaarden voor topklinische opleidingsziekenhuizen uit de code gevolgd. Voor impact (geografisch gebied) is er geen referentiescore. Hiervoor is op basis van de code één punt toegekend op basis van de volgende score-toelichting uit de code: in grote steden (boven de 100.000 inwoners) mag (zeker als de gemeente een samenwerkingsverband met omliggende gemeenten heeft en beleid op de regio is gericht) regionaal worden gescoord. Ten aanzien van media-exposure is de Raad van Toezicht van de referentiescore afgeweken. De Raad van Toezicht heeft hiervoor twee punten toegekend (in plaats van één punt in de referentiescore) op basis van de volgende scoretoelichting uit de code: er is zeer regelmatig (maandelijks of vaker) uitgebreide media-aandacht voor de normale dagelijkse bedrijfsvoering danwel voor de gang van zaken in de zorginstelling. Bestuur en/of medewerkers worden met grote regelmaat door de media bevraagd. Op basis van de code heeft de Raad van Toezicht ten aanzien van de omgevings- en risicofactoren het opslagpercentage bepaald (maximaal 30%). De Raad van Toezicht heeft voor de vijf in de code genoemde markten beoordeeld hoe groot de omgevings- en risicofactoren zijn. Op basis hiervan heeft de Raad van Toezicht besloten dat de opslag 30% bedraagt. Resumerend is voor de salarisschaal categorie I van toepassing met een opslagpercentage van 30%. Deze uitwerking van de remuneratiecommissie is voorgelegd aan de Raad van Toezicht in januari 2010. Op basis van de uitwerking heeft de Raad van Toezicht geconcludeerd dat de huidige honorering van de raad van bestuur past binnen principes van de Beloningscode Bestuurders in de Zorg. 18

In de salarisschalen van de Beloningscode zijn de werkgeversbijdrage pensioen, de werkgeversbijdrage sociale lasten en de onkostenvergoeding niet opgenomen. In de jaarrekening zijn deze bedragen wel opgenomen, in de paragraaf bezoldiging bestuurders en toezichthouders. De vertrekregeling van de bestuurders is conform de Beloningscode bestuurders in de zorg. De Raad van Toezicht heeft na overleg met de raad van bestuur besloten om de bestaande arbeidsvoorwaarden te respecteren en te continueren in 2010. 3.3 Toezichthouders Samenstelling De Raad van Toezicht bestaat per 31 december 2009 uit zeven leden. De heer Van Besouw is per 27 mei 2009 afgetreden als voorzitter, waarna de heer Holtslag voor die functie is benoemd. De Raad van Toezicht heeft besloten om geen vacature voor een lid open te stellen na het aftreden van de heer Van Besouw. De Raad heeft op basis van de profielschets en de aanwezige expertise van de leden geconcludeerd dat de diverse aandachtsgebieden in voldoende mate vertegenwoordigd zijn. Taken en werkwijze De taken en bevoegdheden van de Raad van Toezicht zijn vastgelegd in de statuten van het MCH. De werkwijze is nader uitgewerkt in het Reglement Raad van Toezicht. Het reglement omschrijft de toezichthoudende rol van de Raad en de wijze waarop verantwoording wordt afgelegd. Verder bevat het reglement het profiel van de leden van de Raad van Toezicht, de overlegstructuur, benoemingsprocedures en zittingstermijnen, onafhankelijkheid, vergoedingen en de verhouding met de Raad van bestuur. De Raad van Toezicht heeft uit zijn midden een governance commissie, een audit committee, een remuneratiecommissie en een commissie kwaliteit benoemd en evalueert jaarlijks zijn functioneren. Daarnaast heeft de Raad van Toezicht een reglement Raad van bestuur vastgesteld met daarbij de jaarprocedure voor de beoordeling van de Raad van bestuur en de verdeling van aandachtsgebieden. De taakverdeling Raad van bestuur is in de vergadering van september vastgesteld, in vervolg op de benoeming van de heer Evers als lid van de Raad van bestuur per 1 juni 2009. De statuten, reglementen, jaarprocedure en het rooster van aftreden zijn gepubliceerd op de website van het MCH. Om het werk en de besluitvorming voor te bereiden, zijn er uit het midden van de Raad van Toezicht commissies ingesteld. Auditcommittee Het audit committee bespreekt de jaarrekening in het voorjaar en de begroting in het najaar met de Raad van bestuur en doet daarmee voorbereidend werk voor de Raad van Toezicht. Daarnaast worden de managementrapportages van de accountant besproken in het audit committee. Tevens zijn onderwerpen als beleidskader risico-analyse en de uitwerking van de risico-analyse ter voorbereiding besproken in het audit committee. De accountant is aanwezig bij de vergaderingen van het auditcommittee en ook bij de bespreking van de jaarrekening in de vergadering van de Raad van Toezicht. Governance commissie In 2006 zijn de statuten en reglementen van het MCH (de Holding) geactualiseerd. Op basis hiervan zijn op 26 september 2006 de herziene statuten gepasseerd, reglementen opgesteld en aangepast en de juridische structuur van de MCH-holding inzichtelijk gemaakt. In 2007 zijn de werkzaamheden van de commissie op dit gebied afgerond. De evaluatie van de reglementen vindt in 2010 plaats in het kader van de jaarlijkse evaluatie van de Raad van Toezicht. De commissie komt desgewenst bijeen om, mede in het licht van landelijke ontwikkelingen en wet- en regelgeving, te bezien of aanpassing noodzakelijk is van de statuten, reglementen en werkwijze van de Raad van Toezicht Remuneratiecommissie De remuneratiecommissie doet voorstellen aan de Raad van Toezicht voor het bezoldigingsbeleid van de Raad van bestuur. Daarnaast heeft de remuneratiecommissie een belangrijke rol in de jaarlijkse beoordeling van het functioneren van de Raad van bestuur. De werkwijze is vastgelegd in een door de Raad van Toezicht vastgestelde jaarprocedure. Commissie kwaliteit 19

De commissie kwaliteit is in het bijzonder betrokken bij onderwerpen op het gebied van kwaliteit, veiligheid en gezondheidsrecht. De commissie heeft eens per jaar overleg met de Patiëntenadviesraad en met de medewerkers van de afdeling Klachten en Gezondheidsrecht. Tevens wordt met de Raad van bestuur het verslag van de MIP-commissie besproken. De commissie rapporteert aan de Raad van bestuur en in de vergadering van de Raad van Toezicht. Vergaderingen en informatievoorziening In het verslagjaar kwam de Raad van Toezicht zeven maal bijeen. Alle overleggen van de Raad van Toezicht hebben plaatsgevonden in aanwezigheid van de Raad van bestuur. Over de benoeming van de heer Evers heeft deels besloten overleg plaatsgevonden. Ook de evaluatie van de Raad van Toezicht was een besloten overeenkomst. Het overleg met het Stafbestuur heeft in het verslagjaar tweemaal plaatsgevonden, voorafgaand aan een reguliere Raad van Toezicht-vergadering. In dit overleg zijn de volgende onderwerpen aan de orde geweest: individueel functioneren medisch specialisten (IFMS), leidraad mogelijk disfunctionerende medisch specialisten, samenwerking met het HagaZiekenhuis en de Coöperatie, opleiding en onderzoek, zelfstandige initiatieven van medisch specialisten verbonden aan het MCH en governance en kwaliteit van zorg. Een vertegenwoordiging van de Raad van Toezicht heeft in het verslagjaar de overlegvergadering van de bestuurder met de Ondernemingsraad bijgewoond. Naast de algemene agendapunten van de overlegvergadering is in deze vergadering wat uitgebreider gesproken over de vacatures in en de verkiezingen van de Ondernemingsraad, evenals over kwaliteit van zorg. De kwaliteitscommissie van de Raad van Toezicht heeft een overleg gehad met de Patiëntenadviesraad en de voorzitter Raad van bestuur op basis van het jaarverslag van de Patiëntenadviesraad. De kwaliteitscommissie heeft een aparte bijeenkomst gehad met de Raad van bestuur en de medewerkers van de afdeling kwaliteit en veiligheid en een lid van het Stafbestuur met kwaliteit en veiligheid als aandachtsgebied. Hierbij is de kwaliteitscommissie nader geïnformeerd en is gediscussieerd over de ontwikkelingen en activiteiten van het MCH op het gebied van kwaliteit en veiligheid. Daarnaast heeft de kwaliteitscommissie Raad van Toezicht overleg gehad met de Raad van bestuur en de medewerkers van de afdeling klachten en gezondheidsrecht op basis van het jaarverslag van deze afdeling. In dit overleg is ook gesproken over het jaarverslag van de commissie Melding Incidenten Patiëntenzorg. In juni vond een themabijeenkomst plaats. In deze vergadering stonden twee onderwerpen centraal: de gelieerde entiteiten van het MCH in het licht van de meerwaarde voor het MCH en governance en kwaliteit en governance in het licht van het door de RVZ uitgebrachte rapport. Tijdens de reguliere vergaderingen van de Raad van Toezicht kwamen onder meer de volgende onderwerpen aan de orde: Vacature, werving en benoeming lid Raad van bestuur Kapitaallasten en asbestproblematiek Managementrapportage Samenwerking met HagaZiekenhuis op het gebied van topklinische functies Samenwerking binnen de Coöperatie - Goedkeuring oprichting Nederlandse Obesitas Kliniek West en de aandeelhoudersovereenkomst Goedkeuring samenwerking met afdeling radiotherapie HagaZiekenhuis in Radiotherapie Centrum West Beleid voor zelfstandige initiatieven van medisch specialisten HRM-beleid Medewerkerstevredenheidsonderzoek Vaststelling taakverdeling Raad van bestuur Analyse van het aantal FTE s in relatie tot de productie Regionale ICT (goedkeuring oprichting RSO) Goedkeuring oprichting Diagnostisch Centrum Voorschoten Goedkeuring jaarverslaglegging en jaarrekening 2008 Goedkeuring begroting 2010 Beleid en activiteiten op het gebied van kwaliteit en veiligheid Klokkenluidersregeling 20

De onderwerpen financiën, samenwerking met het HagaZiekenhuis en de Coöperatie en schriftelijke mededelingen van de Raad van bestuur staan altijd op de agenda tijdens Raad van Toezichtvergaderingen. In de schriftelijke mededelingen staan de actuele ontwikkelingen van het MCH op het gebied van organisatie, medische en verpleegkundige aspecten, kwaliteit en algemene onderwerpen zoals het MCH in het nieuws. Over belangrijke zaken wordt de voorzitter en/of de voltallige Raad van toezicht tussentijds geïnformeerd. Functioneren van de Raad van Toezicht De Raad van Toezicht streeft naar een optimaal functioneren van de Raad. De Raad is zo samengesteld dat de leden onafhankelijk en kritisch kunnen opereren, zowel onderling als ten opzichte van de Raad van bestuur. Van de leden van de Raad van Toezicht wordt verwacht dat ze zich voortdurend verdiepen in de ontwikkelingen in en rond de organisatie en dat ze maatschappelijk actief zijn. Een profiel van de Raad van Toezicht staat op de MCH-website. De Raad van Toezichtvergaderingen en de commissievergaderingen hebben een goede opkomst. In januari 2009 heeft de Raad van Toezicht zijn functioneren geëvalueerd. Op basis hiervan is geconcludeerd dat de in het profiel vastgestelde benodigde expertise ruimschoots aanwezig is in de Raad van Toezicht. Op basis van de evaluatie zijn onderwerpen benoemd, te weten financiën en kwaliteit en veiligheid, waarover de Raad van Toezicht uitgebreider geïnformeerd wil worden door de Raad van bestuur. Hieraan is vervolg gegeven in de agenda van de Raad van Toezicht-vergadering. De Raad van Toezicht heeft besloten om de honorering van de Raad niet aan te passen; deze sluit aan bij de NVTZ-regeling. In het verslagjaar is mevrouw Wortmann voor een periode van vier jaar herbenoemd als lid van de Raad van Toezicht. Conform de gangbare procedure heeft voorafgaand aan het voorstel tot herbenoeming een evaluatiegesprek plaatsgevonden met haar en de voorzitter en vice-voorzitter van de Raad van Toezicht en de Raad van bestuur. Samenstelling Raad van Toezicht Naam Aandachtsgebied hoofd- en nevenfuncties drs. P.P.J.J.M. van Besouw, Remuneratiecommissie Zie website voorzitter tot 27-05-2009 Governance Commissie mevr. N. Albayrak-Temur, Commissie kwaliteit Zie webiste lid M.L.M. Brabers RA, lid Audit Committee Zie website drs. J.W. Holtslag, Audit Committee Zie website lid tot 27-05-2009 voorzitter per 27-05-2009 mr. E. Kist, vice-voorzitter mevr. prof. dr. C.C.E. Koning, lid mevr. dr. ir. C.A. Vietsch, lid Remuneratiecommissie Governance Commissie Commissie kwaliteit Audit Committee Governance Commissie Zie website Zie website Zie website mevr. prof. mr. S.F.M. Wortmann, lid Commissie kwaliteit Zie website 21

Rooster van aftreden Datum van toetreden Datum eerstvolgende herbenoeming Datum verstrijken drie termijnen Albayrak 01-11-2007 01-11-2011 01-11-2019 Van Besouw 01-01-2003 Brabers 01-01-2004 01-01-2012 01-01-2016 Holtslag 01-11-2007 01-11-2011 01-11-2019 Kist 01-09-2004 01-09-2012 01-09-2016 Koning 01-01-2003 01-01-2011 01-01-2015 Vietsch 01-01-2003 01-01-2011 01-01-2015 Wortmann 31-05-2005 31-05-2013 31-05-2017 3.4 Bedrijfsvoering Planning- en controlcyclus In 2009 was de meerjarenstrategie Zorg met Passie II voor het eerst van kracht. Afgeleid hiervan zijn ongeveer 80 doelen vastgesteld, die in het verslagjaar en de jaren erna gerealiseerd worden. Tijdens kwartaaloverleggen bespreekt de Raad van bestuur de voortgang ervan met het divisiemanagement, de voorzitter van het Stafbestuur en het management van de ondersteunende zorgbedrijven. Over de stand van zaken wordt gerapporteerd en waar nodig wordt bijgestuurd. Op basis van Zorg met Passie II zijn in 2009 de eerste analyses gemaakt van het rendement van bepaalde activiteiten. Dit heeft geleid tot maatregelen om het kostenniveau van activiteiten verder terug te dringen. Dit is vastgelegd in de begroting van 2010. In 2009 hebben de divisies en de Raad van bestuur maandelijks met elkaar gesproken over de voortgang van het beleid en de ontwikkeling van de omzet in relatie tot de kosten. In kwartaaloverleggen is het integrale resultaat van het MCH besproken tussen Raad van bestuur en management van de ondersteunende bedrijven en divisies. In de tweede helft van 2009 is door de divisies en ondersteunende bedrijven een begroting opgesteld op basis van het beleid. Deze begrotingen zijn geanalyseerd en aangescherpt tijdens gesprekken tussen het management van de divisies en Planning en Control. Vervolgens zijn ze in de maanden oktober en november met de Raad van bestuur besproken. In december is de vastgestelde begroting goedgekeurd door de Raad van Toezicht. 3.5 Patiënten Adviesraad (PAR) Informatie over de PAR staat in paragraaf 2.3 Structuur van het concern, onder Medezeggenschapsstructuur. 3.6 Ondernemingsraad (OR) Informatie over de OR staat in paragraaf 2.3 Structuur van het concern, onder Medezeggenschapsstructuur. 3.7 Vereniging Medische Staf (VMS) De Vereniging Medische Staf (VMS) van het MCH telt in 2009 gemiddeld 190 leden. Alle medisch specialisten met een toelatingsovereenkomst of dienstverband volgens de Arbeidsvoorwaarden en (AMS) zijn lid van de VMS, evenals de apothekers van de Apotheek Haagse Ziekenhuizen, de psychologen en de klinisch fysici van het MCH. Het Stafbestuur (SB) van de VMS behartigt de inhoudelijke belangen van alle leden en van de staf in zijn geheel binnen de ziekenhuisorganisatie. Daarnaast is er een Koepel van vrijgevestigde specialisten, die de financiële belangen van deze groep specialisten behartigt. 22

Het SB is gesprekspartner voor de Raad van bestuur voor beleidskwesties die direct of indirect betrekking hebben op patiëntenzorg of op de ontwikkelingen van het ziekenhuis. Het SB geeft gevraagd en ongevraagd advies aan Raad van bestuur en management. Het SB is nauw betrokken bij de bestuurlijke en inhoudelijke ontwikkeling van de Coöperatie. Hier binnen functioneert een zogenaamd Stafberaad, waarin het SB met twee leden zitting heeft. Het Stafberaad is het adviesorgaan van het bestuur van de Coöperatie. Het SB is ook betrokken geweest bij het totstandkomen van de samenwerkingsverbanden met het HagaZiekenhuis op het gebied van neurochirurgie, chirurgie, specialistische kindergeneeskunde, radiotherapie en de klinisch-chemische laboratoria. Dat heeft inmiddels geleid tot het samenwerkingsverband Radiotherapiecentrum West, dat bestaat uit de afdelingen radiotherapie van het MCH en het HagaZiekenhuis, en tot het voorgenomen besluit om één laboratoriumorganisatie te vormen, bestaande uit het Klinisch Chemisch Laboratorium van het MCH, het Klinisch Chemisch en Hematologisch Laboratorium van het HagaZiekenhuis en de stichting Regionale Trombosedienst s Gravenhage en omstreken. In het eigen ziekenhuis is het SB namens de medisch specialisten betrokken geweest bij de invulling van de vacature voor lid van de Raad van bestuur. Het SB neemt actief deel aan de ontwikkeling van een multidisciplinaire zorgketen voor oncologische patiënten. De Oncologiecommissie wordt voor een groot deel bemand door stafleden en voorgezeten door een medisch specialist. In de het crisisteam, dat werd opgericht om de dreiging van de verwachte Mexicaanse grieppandemie het hoofd te bieden, zaten specialisten uit vier verschillende disciplines. Voor de samenhang tussen ziekenhuis en Intensive Care (IC) is een zorgbeleidsplan ontwikkeld en is begonnen met het vaststellen van SLA s tussen de IC-afdeling en de verschillende omringende specialismen. Het SB en de Raad van bestuur hebben gezamenlijk de procedure ontwikkeld hoe om te gaan met (mogelijk) disfunctionerende medisch specialisten. Deze gaat verder dan de modelrichtlijn van de Orde van en. Het document beschrijft onder andere een verantwoordelijkheid van de maatschap of vakgroep waartoe de (mogelijk) disfunctionerende specialist behoort, en een actieve deelname van de maatschap aan het proces. De stafvoorzitter is intensief betrokken geweest bij het disfunctioneringstraject van één van de specialisten. Binnen de Medische Staf is een uitgebreide discussie gestart over de manier waarop het project Individueel Functioneren (IFMS) in het MCH moet worden ingevuld. Vanwege de landelijke en lokale discussies hierover is de invoering uitgesteld. Verder is een discussie gestart over de participatie van stafleden in de organisatie van het ziekenhuis. In 2009 is de eerste Peutz-penning uitgereikt aan dr. Jaap Kolff, tot 2008 cardioloog in het MCH. Deze penning van de VMS wordt door het Stafbestuur uitgereikt aan medisch specialisten van het MCH die zich op uitzonderlijke wijze hebben ingezet voor patiëntenzorg, medische staf en ziekenhuis. Jaap Kolff heeft zich, in de vele jaren dat hij als cardioloog verbonden was aan het MCH, buitengewoon ingezet voor de ontwikkeling van de medische staf en van de cardiologische zorg. 23

4 Beleid, inspanningen en prestaties In dit hoofdstuk staan het meerjarenbeleid, algemeen beleid, kwaliteitsbeleid, patiëntveiligheid, personeelsbeleid, de samenleving en het financieel beleid centraal. 4.1 Meerjarenbeleid Het meerjarenbeleid is verankerd in onze missie, visie en strategie. Missie Het MCH heeft een tweeledige missie: Het MCH levert ziekenhuiszorg van topkwaliteit, vakbekwaam en toegewijd aan iedereen die dat nodig heeft. Als topklinisch ziekenhuis heeft het MCH topklinische functies en leidt het medisch specialisten, verpleegkundigen en andere beroepsgroepen op en wordt er wetenschappelijk onderzoek gedaan. Visie De gezondheidszorg verandert door wijzigingen in wetgeving en financiering in hoog tempo. Het MCH speelt hierop in en op de wensen van patiënten. Het MCH wil zich niet alleen onderscheiden op de kwaliteit van zorg, maar ook veel aandacht besteden aan serviceaspecten. Bij verzekeraars is toenemende schaalvergroting zichtbaar. In de context van de Haagse regio, waarin diverse ziekenhuizen opereren, geeft dit potentieel een grote dynamiek. Het MCH wil voor zorgverzekeraars een zorgaanbieder van voorkeur zijn, door een stabiele aanbieder te zijn van goede patiëntenzorg. Verwijzers spelen een gidsfunctie bij de keuze voor een zorgaanbieder. Onze verwijzers moeten dus weten wat het MCH kan bieden. Het MCH speelt in op de diverse wensen van huisartsen, waaronder samenwerking op het gebied van individuele patiënten, bijscholing en facilitaire ondersteuning. In de regio richt het MCH zich op een gezonde combinatie van concurrentie en samenwerking Concurrentie vindt vooral plaats op de basiszorg. Rond de topklinische functies wordt samenwerking gezocht met het HagazZekenhuis. Verder werkt het MCH samen met de coöperatieziekenhuizen: het Bronovo ziekenhuis, t Lange Land Ziekenhuis in Zoetermeer en het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda. Strategie In het verslagjaar is invulling gegeven aan de nieuwe meerjarenstrategie Zorg met Passie II voor de periode 2009-2011. Hierin geeft het MCH aan dat het: 1) Op beide locaties 7 dagen per week 24 uur per dag algemene ziekenhuiszorg biedt in het directe verzorgingsgebied. Hierbij gaat het om zorg die aansluit op de epidemiologie. Het MCH wil sterk zijn in tweedelijnszorg die zich richt op grote chronische ziekten; 2) Voor de speerpunten oncologie, neurologie/neurochirurgie en acute zorg een bovenregionale functie heeft; 3) Niet-algemene ziekenhuiszorg alleen levert als deze financieel renderend is, ter ondersteuning van de in de vorige punten benoemde zorg; 4) Niet-algemene en niet-renderende ziekenhuiszorg alleen levert als deze aantoonbaar immaterieel voordelen biedt en als het financieel in totaal haalbaar is. 24

De volgende resultaten staan erin verwoord. Het MCH wil: grensverleggend zijn voor de speerpunten neurologie, oncologie en traumatologie en topkwaliteit leveren voor algemene ziekenhuiszorg (competentie Kwaliteit ); constant op zoek zijn naar beter (competentie Initiatiefrijk ); creatief zijn met middelen om de beste zorg tegen de laagste kosten te leveren (competentie Creatief ); zorg aanbieden die aansluit bij de wensen en behoeften van de patiënt (competentie Klantgericht ). Kwaliteit, Initiatiefrijk, Creatief en Klantgericht zijn de vier kernwaarden van het MCH. Ze zijn het uitgangspunt van de interne en externe communicatie van het MCH en zijn verankerd in de jaargespreksystematiek. In het verslagjaar zijn voorbereidingen getroffen voor een gedragscode voor medewerkers, waar deze gedragswaarden onder meer in terugkomen. Evaluatieformulier: U maakt ons beter Patiënten krijgen sinds de zomer van het verslagjaar op poliklinieken en verpleegafdelingen een nieuw evaluatieformulier voorgelegd, het U maakt ons beter -formulier. Het vervangt een uitgebreide enquête. Ze kunnen hierop snel en gemakkelijk hun ervaringen kwijt. Ingevulde formulieren kunnen gepost worden in een van de aanwezige brievenbussen. Het formulier is ontwikkeld in overleg met de PAR. De formulieren worden op de afdeling zelf besproken. Hiermee ontstaat snel inzicht in hoe patiënten de afdeling ervaren en signaleert het MCH wat goed gaat en wat beter kan. Anna Reynvaanprijs De low care unit van de Spoedeisende Hulp van MCH Westeinde wint de Anna Reynvaan Praktijkprijs. Het AMC reikt deze jaarlijks uit aan het beste verpleegkundige initiatief om de patiëntenzorg te verbeteren. De low care unit is een apart onderdeel van de afdeling Spoedeisende Hulp, waar patiënten met eenvoudig letsel snel worden geholpen. Zij worden behandeld door nurse practictioners, speciaal opgeleide verpleegkundigen. Zo kunnen beide groepen patiënten, met ernstiger en eenvoudig letsel, sneller geholpen worden. Uit een eerste proef onder 1500 patiënten blijkt de aanpak te werken: gemiddeld zijn patiënten van binnenkomst tot ontslag twintig minuten korter in het ziekenhuis. Hoe snel een patiënt nu wordt geholpen moet nog worden onderzocht. 4.2 Algemeen beleid 4.2.1 Zorg met Passie II Om invulling te geven aan het doel het leveren van de beste zorg voor de patiënt sluit het MCH aan bij de reguliere indicatoren van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Ook zijn in het kader van de marketingstrategie concepten ontwikkeld voor de dienstverlening aan specifieke doelgroepen. Voor het beperken van de wachtlijsten is verder gegaan met het project Poli s op Orde. Een ander doel dat Zorg met Passie II beschrijft, is het bieden van laagdrempelige acute zorg met een hoge mate van deskundigheid. De low care unit draagt hier in belangrijke mate aan bij. Hierdoor ontstaat een scheiding tussen patiënten met een acute zorgvraag en patiënten met eenvoudiger te behandelen klachten, waardoor beide groepen sneller geholpen kunnen worden. In het verslagjaar ontvangt het MCH de Anna Reynvaanprijs voor deze faciliteit. Een ander voorbeeld is de training Bedreigde Vitale functies (zie paragraaf 4.5.3), waar verpleegkundigen enthousiast over zijn. Een ander doel dat Zorg met Passie II beschrijft, is het realiseren van een state of the art radiotherapeutisch instituut. In 2009 zijn voorbereidingen getroffen voor het samenwerkingsverband 25

Radiotherapie Centrum West, dat bestaat uit de afdelingen radiotherapie van het MCH en het HagaZiekenhuis. Het is een belangrijke mijlpaal. De concentratie van bepaalde behandelingen op elk van de locaties zorgt voor een groter aantal te behandelen patiënten per locatie, wat een verhoging van de kwaliteit oplevert. Daarnaast is het vanuit bedrijfseconomisch oogpunt efficiënter en voordeliger om gezamenlijk apparatuur aan te schaffen. Het managementteam rapporteert rechtstreeks aan de raden van bestuur van beide ziekenhuizen. 4.2.2 Zorginstellingen in onze regio en daarbuiten Zie hiervoor paragraaf 2.4.4. 4.2.3 Verwijzers Het MCH organiseert op beide locaties ieder half jaar een kleinschalige bijeenkomst met vertegenwoordigers van Hagro s (huisartsengroepen), specialisten en de Raad van bestuur, met als doel de relatie te verstevigen en verbeterpunten in de verwijsrelatie aan te pakken. Voor huisartsen worden ook nascholing en studiedagen georganiseerd. Verder onderhoudt het MCH goede, bestuurlijke contacten met de SHG, Independer, de HKH en de diverse zorggroepen en is het ziekenhuis actief bezig om ketenzorg op te zetten voor o.a. diabetes in samenwerking met genoemde zorggroepen. Daarnaast heeft het MCH reguliere contacten met huisartsen en allerlei samenwerkingsverbanden, zoals Zorgdomein en Medische Gegevens. Zie ook paragraaf 2.4.4. Verwijzers Het MCH scoort als beste in enquête Elsevier Het MCH is het beste ziekenhuis van de Haagse regio. Dat blijkt in 2009 uit het jaarlijkse ziekenhuisonderzoek van opinieblad Elsevier onder huisartsen, specialisten, verpleegkundigen en ziekenhuisdirecties. In de ranglijst van medische en verpleegkundige prestaties is het MCH volgens Elsevier het zesde ziekenhuis van Nederland. De ondervraagden waarderen met name de medische deskundigheid in het MCH, de topklinische zorg en medische opleidingen en de goed functionerende Spoedeisende Hulp. Verder geven zij aan dat neurochirurgie in het MCH excelleert, dat de afdeling Radiologie tot de beste in Nederland behoort en dat het MCH goed inspeelt op nieuwe ontwikkelingen. De ondervraagden geven het MCH een gemiddeld rapportcijfer van 7,4. Medium/high care unit Het MCH begint een medium/high care unit van acht bedden om optimale zorg te bieden aan patiënten die intensievere zorg nodig hebben dan een verpleegafdeling kan bieden, maar geen intensive care zorg. Hierdoor ontstaat bovendien meer capaciteit voor de opvang van OK-patiënten. Om deze unit te kunnen realiseren is het MCH begonnen met het opleiden van algemeen verpleegkundigen tot medium/high care verpleegkundigen. Opening dialyseafdeling MCH Antoniushove Omdat het aantal patiënten met diabetes mellitus toeneemt, maar ook door het ontstaan van andere nierziekten en een tekort aan donororganen, is er een groeiende behoefte aan dialysevoorzieningen. Patiënten worden soms jarenlang meerdere keren per week behandeld. Met de nieuwe dialyseafdeling in MCH Antoniushove hebben patiënten uit Leidschendam en omgeving de mogelijkheid om in de buurt te dialyseren. Deze uitbreiding van het zorgaanbod is een initiatief van de Coöperatie, waaraan het MCH met de ziekenhuizen Bronovo, het Groene Hart en t Lange Land deelneemt. De dialyseafdeling in MCH Antoniushove heeft een capaciteit van zeventien plaatsen en beschikt over geavanceerde dialyseapparatuur. CZ Zorgprijs voor Mozaïekpoli Kinderarts Kaj Wage ontvangt de CZ Zorgprijs voor zijn project Mozaïekpoli, een kinderpolikliniek voor allochtone ouders en kinderen. Doel van de polikliniek is het verhogen van de kwaliteit van zorg 26

voor kinderen met een niet-nederlandse afkomst. Opening Geboorteloket in MCH Westeinde Kinderen die worden geboren in MCH Westeinde kunnen voortaan meteen worden ingeschreven in het bevolkingsregister. Ouders hebben sinds maart 2009 de mogelijkheid ter plekke aangifte te doen bij het Geboorteloket. Dit is een van de initiatieven van de gemeente Den Haag om de dienstverlening aan bewoners uit te breiden. In MCH Westeinde worden jaarlijks ongeveer 2.000 baby s geboren. De gemeente en het MCH verwachten dat er veel gebruik zal worden gemaakt van deze extra service. Online afspraken maken Sinds juni 2009 kunnen patiënten via internet een afspraak maken bij diverse poliklinieken van het MCH. Dat betekent voor de patiënt: 24 uur per dag in alle rust zelf kiezen uit de beschikbare data, tijden en locatie (MCH Westeinde of Antoniushove) en geen telefonische wachttijden. Bewegen tegen Kanker MCH begint een samenwerkingsproject met voetbalclub ADO Den Haag onder de naam Bewegen tegen kanker. Doel is fondsen te werven voor de financiering van gericht bewegingsadvies en begeleiding van patiënten met kanker op het gebied van bewegen en voor andere activiteiten voor deze patiënten. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat patiënten zich beter voelen en sneller herstellen als ze zich fysiek inspannen. Het bewegingsprogramma dat in 2010 van start gaat, duurt ongeveer twaalf weken en begint zes weken na het beëindigen van de chemotherapie of bestraling. Na een intakegesprek en een inspanningstest gaan patiënten met een individueel programma in groepsverband trainen. In het verslagjaar werden onder meer een collecte per sms tijdens een voetbalwedstrijd georganiseerd en een kerstballenactie. Danny Buijs en Barry Ditewig, respectievelijk aanvoerder en keeper van ADO, zijn ambassadeurs van dit project. 4.2.4 Professionele ethiek Professionele ethiek en de maatschappelijke positie van het MCH komen op diverse gebieden aan de orde. Er is een platform ethiek waaraan medewerkers actuele vragen over medisch-ethische vraagstukken kunnen voorleggen. Protocol Melding Kindermishandeling krijgt landelijke navolging Sinds de introductie van het protocol Kindermishandeling, dat het MCH in 2008 met het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling ontwikkelde, neemt het aantal meldingen een enorme vlucht. Een jaar ervoor waren er geen meldingen over kindermishandeling van de Spoedeisende Hulp. In 2008 waren het er 100 van het MCH en 174 van SEH-afdelingen van andere ziekenhuizen in de Haagse regio. Het MCH presenteerde deze resultaten tijdens een bijeenkomst op 17 maart 2009. Mw. G. Tielen, directeur Jeugdzorg van het ministerie van VWS, nam de resultaten in ontvangst. Inmiddels wordt het protocol landelijk uitgerold en is elk ziekenhuis verplicht een aandachtsfunctionaris Kindermishandeling aan te stellen. 27

Resultaten patiënttevredenheidsonderzoek De MCH Serviceformule Patiënt omvat diverse projecten die als doel hebben de patiënttevredenheid te verhogen. Een van de instrumenten die inzicht geven in de stand van zaken, wat goed gaat en wat beter kan, is een patiënttevredenheidsonderzoek. In 2009 werd een dergelijk onderzoek gehouden, met gebruikmaking van een vragenlijst voor de polikliniek en een voor de kliniek. Elke vragenlijst bestond uit vier vragen. 31% van de vragenlijsten kwam ingevuld retour. De respons varieerde van 10% tot 60% per afdeling. Uit het onderzoek blijkt dat 26% van de patiënten het MCH aanbeveelt bij anderen en dat het MCH een 8,3 scoort op mate van tevredenheid. Dit is gelijk aan het landelijk gemiddelde, dat respectievelijk 26% en 8,2 bedraagt. 4.2.5 Bouw en renovatie Renovatie OK-complex In het verslagjaar is begonnen met de renovatie van het OK-complex in MCH Westeinde. Naar verwachting is deze verbouwing in het najaar van 2010 gereed. Alle operatiekamers beschikken dan over hypermoderne faciliteiten en voldoen aan de meest recente normen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Eens in de 20-25 jaar is een OK-complex aan renovatie toe. Een dergelijke verbouwing in een bestaand gebouw is een complex proces. Dankzij de inzet van alle betrokkenen heeft deze grote operatie niet tot een vermindering van de productie geleid. Nieuwe poli s en nieuw stiltecentrum in MCH Antoniushove Tijdens de open dag op 7 maart bezoeken omwonenden en andere geïnteresseerden de gerenoveerde poliklinieken en de afdeling dagbehandeling en de nieuwe afdeling nierdialyse in MCH Antoniushove. Ook kunnen ze een gipsverband laten aanleggen op de afdeling Spoedeisende Hulp en zelfs opereren met moderne apparatuur. Ook het nieuwe Stiltecentrum en de mooie nieuwe van Steezaal kan worden bezichtigd, vernoemd naar de oprichter van MCH Antoniushove: Mgr. W. van Stee. Vernieuwde CSA in MCH Westeinde geopend In maart is de vernieuwde Centrale Sterilisatie Afdeling (CSA) van MCH Westeinde officieel in gebruik genomen. De afdeling heeft de beschikking over vier nieuwe wasmachines, waaronder twee turbomachines met een programma van gemiddeld 35 minuten. Hiermee is het MCH een van de eerste ziekenhuizen in Nederland met deze snelle machines. Verder heeft de afdeling meer ruimte dan voorheen, een betere indeling en is ze volledig afgesloten voor niet-bevoegd personeel. Surgicube in gebruik op nieuwe polikliniek oogheelkunde Medio 2009 is de surgicube in gebruik genomen op de nieuwe polikliniek Oogheelkunde in MCH Westeinde. De surgicube is een semi-mobiele operatie-unit die wordt ingezet voor oogoperaties, zoals cataractoperaties en oculoplastische chirurgie. De surgicube zorgt er zelf voor dat het werkveld waarbinnen de arts opereert steriel is door het blazen van steriele lucht. Hierdoor is de Surgicube net zo steriel als een conventionele operatiekamer. De surgicube is geschikt voor patiënten die geen ondersteuning nodig hebben van een anesthesist. Ze worden geopereerd onder plaatselijke verdoving. Het grootste voordeel voor patiënten is dan ook behandeling op één locatie en tijdwinst. Patiënten zien vooraf alleen de oogarts en de technisch oogheelkundig assistent. Ze worden een half uur voor de ingreep verwacht en kunnen na afloop meteen naar huis. Sinds februari 2009 is de nieuwe polikliniek Oogheelkunde gevestigd op de begane grond in MCH Westeinde, vlak naast het toekomstige patiëntenplein. Er zijn 15 behandelkamers en vier onderzoekskamers. 28

Nieuwe centrale hal MCH Westeinde In 2009 werd de nieuwe centrale hal van MCH Westeinde in gebruik genomen. De hal is licht en ruimtelijk van opzet en bestaat onder meer uit een patiëntenplein, waar zich het inschrijfbureau, de opname, de beveiliging, de klachtenfunctionaris en andere voorzieningen bevinden. 4.2.6 Risicomanagement Risicomanagement heeft in het MCH volop de aandacht. Inzicht in risico s draagt bij aan het nemen van verantwoorde besluiten om de (lange) termijn doelstellingen van het MCH te kunnen realiseren. In 2007 is een risico-analysematrix gemaakt met een uitgebreide, gedetailleerde rubricering van risico s, risicobeschrijvingen en maatregelen per beschreven risico. Vervolgens hebben alle bij de analyse betrokken medewerkers de grootste of meest ingrijpende risico s benoemd. In deze top 10 heeft de Raad van bestuur de zes belangrijkste risico s aangewezen. Voor deze zes grootste risico s is gekozen omdat ze - indien ze zich voordoen - voor een aanzienlijke instabiliteit kunnen zorgen met grote consequenties voor het ziekenhuis. Deze zes risico s zijn: medische kwaliteit, onbetaalde productie, risico op bestuurlijke instabiliteit, dubieuze debiteuren, onvoldoende inzicht in kosten en opbrengsten en het omgaan met strategische keuzes. In 2008 en 2009 is verder invulling gegeven aan het nemen van maatregelen om deze risico s te beheersen. Eind 2008 is een start gemaakt met het uitvoeren van interne audits, gebaseerd op risicodenken. Deze methodiek is in 2009 verder uitgewerkt en toegepast in zowel de afdelingsaudits als de procesaudits en resulteert in effectievere audits en bruikbaarder resultaten uit de audits. Na positieve evaluatie van deze aanpak is besloten deze in 2010 en verder te continueren. Daarnaast is in 2009 gestart met de voorbereidingen van een structurele opzet van een integraal risicomanagementsysteem dat is ingebed in de planning- en controlcyclus. Hierbij worden per gebied risico s geïnventariseerd en beoordeeld, waarna zonodig aanvullende beheersmaatregelen worden genomen. In het kader van het kwaliteitsmanagementsysteem van het MCH zijn al in 2002 en 2003 alle afdelingsprocessen onderworpen aan een risicoanalyse en zijn voor alle risicovolle punten beheersmaatregelen ingevoerd. Dit systeem wordt jaarlijks geëvalueerd. 4.2.7 Kwaliteits- en veiligheidsbeleid Binnen het MCH wordt actief werk gemaakt van kwaliteit en veiligheid. Alle activiteiten zijn gericht op het verbeteren en borgen van verbeteringen van de processen in het MCH. Meer hierover is te vinden in paragraaf 4.3 en 4.4. 4.3 Algemeen kwaliteitsbeleid Het MCH wil veilige, kwalitatief hoogwaardige, toegankelijke en patiëntgerichte zorg bieden. Om dit mogelijk te maken beschikt het MCH sinds 2004 als een van de eerste tien ziekenhuizen over een ziekenhuisbreed geaccrediteerd kwaliteitssysteem (NIAZ), dat in juni 2008 is geheraccrediteerd. In 2009 heeft het NIAZ gecontroleerd hoe het staat met de verbeterpunten. Deze voortgangstoets is met positief resultaat afgerond. Het NIAZ constateert dat tien van de onderstaande elf verbeterpunten goed zijn opgepakt en nummer 7 om extra aandacht vraagt. 1. Heldere verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen de bestuurslagen; 2. Aanvullen van stuurinformatie met informatie over kwaliteit en veiligheid; 3. Implementeren van het veiligheidsmanagementsysteem; 4. Borgen van het beleid ter beheersing van risico s in het primaire proces; 5. Operationaliseren van het opleidingsbeleid; 6. Formuleren en uitvoeren van plannen van aanpak op basis van de arbo-risico-inventarisaties; 7. Vervolmaken en borgen implementatie documentbeheer; 8. Implementeren en borgen van beleid ten aanzien van proceseigenaarschap, procescoördinatorschap en hoofdbehandelaarschap; 29

9. Waarborgen van de veiligheid in afwachting van renovaties op de CSA, de Verkoever en de OK; 10. Uitvoering van interne audits conform planning; 11. Resultaten van metingen afzetten tegen geformuleerde doelstellingen en zonodig maatregelen nemen ter verbetering. Daarnaast beschikt het MCH over een veelheid aan afdelingsgebonden kwaliteitssystemen, al dan niet geaccrediteerd of gecertificeerd: Afdeling KCL Kwaliteitssysteem CCKL geaccrediteerd Techniek & Gebouwen NEN-EN-ISO 9001:2008 Interne Zaken NEN-EN-ISO 9001:2008 Catering & Gastenservices HACCP en ISO 22000:2005 Kinderdagverblijf HKZ/ISO 9001:2008 Dialyse HKZ/ISO 9001:200 Automatisering bereidt zich voor op NEN-EN-ISO 9001:2008 certificering Andere uitgevoerde activiteiten in 2009 voor het kwaliteitsbeleid: Na een pilot in 2008 is in 2009 gestart met een kwartaalrapportage voor kwaliteit en veiligheid. Voor de onderwerpen klachten, klantgerichtheid, medische apparatuur, incidentmeldingen, arbo, audits en verbeterprocessen zijn indicatoren opgesteld die het management inzicht geven in status en voortgang van andere dan financiële en personele criteria. Het management bespreekt de rapportages en maakt voor zover nodig afspraken over bijsturing en verbetering. De Kwaliteitsbarometer, het registratie- en monitoringssysteem voor kwaliteits- en veiligheidsactiviteiten, is in 2009 geëvalueerd en zowel in functioneel als inhoudelijk opzicht aangepast. Daarmee is tegemoet gekomen aan eisen van gebruiksvriendelijkheid en vernieuwde externe eisen, zoals de NIAZ-kwaliteitsnorm Ziekenhuizen versie 2.1 en NTA 8009:2007). Implementatie vindt begin 2010 plaats. In 2009 is de aanpak voor het herontwerpen van patiëntenprocessen herzien en is het herontwerpen van (integrale) patiëntenprocessen, waaronder oncologische zorgprocessen, voortgezet in samenwerking met de afdeling Procesverbetering. Het rampenopvangplan is geactualiseerd en voor de bevordering van veiligheid van informatie is een project uitgevoerd. In 2009 zijn circa twintig nieuwe auditoren opgeleid, waardoor er nu in totaal 75 auditoren zijn. Zowel verpleegkundigen, zorgmanagers als specialisten en artsen in opleiding nemen deel aan audittrainingen. Naast het uitvoeren van afdelingsaudits is gestart met het uitvoeren van een viertal procesaudits, met als doel de onvolkomenheden die ontstaan door afdelingsoverstijgende activiteiten (waaronder overdrachten) aan te pakken. Patiëntveiligheid Het MCH is al in 2005 gestart met het ontwikkelen en invoeren van een veiligheidsmanagementsysteem conform de eisen van de NTA 8009:2007, waarbij integratie met het kwaliteitssysteem wordt nagestreefd. In 2009 heeft de aanpak Veilig Incident Melden zich verdiept, met de uitgangspunten van het landelijk veiligheidsprogramma als basis. 30

Medio 2007 is een landelijk veiligheidsprogramma ontwikkeld dat mede als basis heeft gediend voor het verdiepen van het veiligheidsbeleid. Het MCH werkt samen in een regionaal netwerk van ziekenhuizen (samen met LUMC, Bronovo ziekenhuis, t Lange Land Ziekenhuis, Groene Hart Ziekenhuis, Diaconessenhuis Leiden, Rijnland Ziekenhuis) aan het opzetten van patiëntveiligheidsprojecten. Dit programma bestaat in hoofdlijnen uit: 1. Opzetten van een veiligheidsmanagementsysteem: Het MCH heeft de basiselementen van een veiligheidsmanagementsysteem vormgegeven, te weten: Veiligheidsbeleid, deze is geïntegreerd in het strategisch beleid van het MCH en heeft als doel schade aan patiënten met 50% te reduceren. Werken aan veiligheidscultuur Implementeren van een incidentmeldings- en analysesysteem Uitvoeren van prospectieve risicoanalyses Patiëntveiligheid in opleidingen en introductieprogramma s Continu verbeteren van patiëntveilig werken op de werkvloer. In 2008 is de implementatie van het patiëntveiligheidssysteem meebeoordeeld tijdens de NIAZ accreditatie en positief beoordeeld. Activiteiten die in 2009 zijn uitgevoerd: verdiepen van het incidentmelden: analyse, verbeteren, patiëntveiligheid integreren in opleidingen van seniorverpleegkundigen, in management development programma s, in inwerkprogramma s van nieuwe medewerkers. Trainen van leden van VIMcommissies in analyse van incidenten m.b.v. de PRISMA-methodiek.Opzetten van een centrale necrologiecommissie en een necrologieregistratiesysteem. Gestart met opzetten van necrologiebesprekingen 2. Invoeren van 10+1 Patiëntveiligheidsthema s Deze thema s zijn: Voorkomen van postoperatieve wondinfecties. In 2009 is het plan van aanpak uitgewerkt en is een start gemaakt met de implementatie van dit thema. Voorkomen en behandelen van sepsis. In 2009 is het plan van aanpak uitgewerkt en is gestart met de implementatie van dit thema. Vroegtijdige herkenning van patiënten met bedreigde vitale functies. Het MCH heeft in 2009 een training ontwikkeld samen met externe partners met als doel verpleegkundigen en artsassistenten te leren om a) patiënten met bedreigde vitale functies te herkennen b) leren hoe te handelen bij deze patiënten en c) gebruiken van een gestandaardiseerd communicatieprotocol naar artsen om snel, effectief, foutloos te communiceren. In 2009 zijn de eerste groepen verpleegkundigen getraind (215 deelnemers). De training gaat gepaard met theorie- en praktijktoetsen. Deze moeten met voldoende resultaat worden afgelegd. De deelnemers zijn uitermate positief over deze training en voelen zich beter ondersteund om deze patiëntengroep tijdig te herkennen en adequaat te handelen. Het MCH is het eerste ziekenhuis dat deze training geeft aan alle verpleegkundigen. Medicatiegerelateerde fouten. Het MCH is in 2009 doorgestart met het uitvoeren van medicatieverificatie bij opname. Een plan van aanpak voor medicatieverificatie bij ontslag is in voorbereiding. Onbedoelde vermijdbare schade bij de oudere patiënt (kwetsbare ouderen). Het MCH voert bij de oudere patiënt een risicoanalyse uit op de specifieke risico s voor de oudere patiënt. Op basis hiervan wordt het behandelprogramma vastgesteld. Deze aanpak is in 2009 verder verdiept en verspreid op meerdere afdelingen in het MCH. Sterfte als gevolg van een myocardinfarct. De cardiologen zijn gestart met een plan van aanpak voor dit onderwerp. Onnodig pijn lijden. In het MCH was al uitgebreid aandacht voor pijnmeting en pijnbestrijding. Deze aanpak is in 2009 verder verdiept en verbreed in het MCH. High Risk medicatie: Vanuit de apotheek is een speciaal project gestart om de veiligheid bij bereiden en toedienen van risicovolle medicatie te borgen. 31

Verwisseling van en bij patiënten: op de OK is gestart met de time out procedure, een last minute check met het gehele operatieteam met als doel alle vitale gegevens gepaard gaande met de operatie te verifieren (zoals juiste patiënt, juiste procedure, juiste kant, juiste middelen) Nierinsufficiency bij gebruik van contrastmiddelen. In het MCH is in 2009 het contrastnefropathieprotocol in werking getreden. Observatie bedreigde vitale functies Het MCH is begonnen met het trainen van alle 450 verpleegkundigen in het observeren van bedreigde vitale functies. Het aantal IC-opnames en reanimaties vermindert als verpleegkundigen weten hoe te handelen bij bedreigde vitale functies. De helft van de verpleegkundigen heeft de training in 2009 gevolgd. In de training leren ze patiënten gerichter te observeren, volgens een vaste procedure. Dat leidt tot een score. Is deze hoger dan een bepaalde waarde, dan wordt een arts ingeschakeld. Verpleegkundigen ervaren de training als een belangrijke aanvulling op de praktijk. Het versterkt hun zelfvertrouwen en het geeft houvast dat iedereen op dezelfde manier werkt. De training is een onderdeel van het veiligheidsmanagementsysteem. Het opleiden en trainen van medewerkers is een belangrijk onderdeel van patiëntveiligheid. Vanaf 2007 tot en met eind 2009 hebben meer dan 300 medewerkers een of meer patiëntveiligheidstrainingen gevolgd. Alle medewerkers van de SEH en van de IC hebben deelgenomen aan de Team Resource Managementtrainingen die zijn verzorgd door trainers van de Koninklijke Luchtmacht. Doel van de training is om als team onder hoge druk veilig en effectief te blijven werken. Daarnaast zijn er patiëntveiligheids- en kwaliteitstrainingen gegeven aan aankomende zorgmanagers en senior verpleegkundigen, tot en met 2009 aan meer dan 120 personen.. Circa 120 personen hebben bijscholing gevolgd op het gebied van patiëntveiligheid. Op individuele afdelingen zijn presentaties patiëntveiligheid gegeven aan in totaal ongeveer 400 personen. 100 Deelnemers hebben de speciale training Continu Verbeteren gevolgd. En patiëntveiligheid is ook een structureel onderwerp in het introductieprogramma. Verder is in het verslagjaar gestart met voorbereidingen voor trainingen voor arts-assistenten in samenwerking met het LUMC. In 2009 is, samen met een aantal collega-ziekenhuizen, gestart met het ontwikkelen van een veiligheidssysteem voor de integrale beheersing van medische apparatuur. Activiteiten binnen dit project zijn onder meer het opzetten van procedures voor inkoop, ingebruikname, onderhoud en service, evenals de bijbehorende training en opleiding. Daarnaast worden risico-inventarisaties uitgevoerd voor (verzamelingen van) medische apparatuur om preventieve onderhoudsschema s vast te kunnen stellen. Ook zijn negen indicatoren opgesteld voor het monitoren van (geschiktheid voor gebruik van) medische apparatuur. Patiëntenparticipatie Patiënten participeren op verschillende manieren in het ontwikkelen, uitvoeren en evalueren van beleid. Het MCH meet continu de tevredenheid van patiënten en voert waar nodig verbeteringen door. Dat gebeurt aan de hand van de U maakt ons beter -enquête die wordt verspreid op elke poli en verpleegafdeling, zie ook paragraaf 4.1 Daarnaast vinden periodieke trendmatige patiënttevredenheidsmetingen plaats. In het najaar is een ziekenhuisbrede meting uitgevoerd waarvan de resultaten eind 2009 beschikbaar zijn gekomen. Om klantgerichtheid te meten worden specifieke instrumenten ingezet, waaronder spiegelgesprekken, rondetafelconferenties met patiënten en management en mystery guests. De Patiënten Adviesraad participeert in het ontwikkelen en evalueren van het kwaliteits- en patiëntveiligheidsbeleid. Voorbeelden van verbeterprogramma s zijn het patiëntgerichtheidsprogramma Gewoon Doen, Werken Zonder Wachtlijst en Kwetsbare Ouderen. 32

4.4 Kwaliteitsbeleid ten aanzien van patiënten 4.4.1 Kwaliteit van zorg Het beleid ten aanzien van patiënten is beschreven in het MCH-beleidsplan Zorg met Passie II. De concrete uitwerking van dit beleid is uitgewerkt in de 'Doelen Zorg met Passie'. De Raad van bestuur bewaakt de realisatie van de doelen per kwartaal en stuurt periodiek bij met het lijnmanagement. Om de kwaliteit en veiligheid van de zorg te borgen, te verbeteren en de continuïteit zeker te stellen is er het kwaliteitsmanagementsysteem. Met onafhankelijke deskundigen van het NIAZ is zeker gesteld dat het kwaliteitsmanagementsysteem voldoet aan de eisen. Om de patiëntveiligheid te waarborgen en te verbeteren is gestart met het ontwikkelen van een veiligheidsmanagementsysteem. Daarnaast zijn elf specifieke verbeterprojecten in ontwikkeling om de patiëntveiligheid zeker te stellen op terreinen als ouderenzorg, bedreigde vitale functies, medicatieveiligheid, postoperatieve wondinfecties en sepsis. De kwaliteit van zorg bewaakt het MCH met verschillende metingen en toetsingen, zoals de basisset prestatie-indicatoren, kwaliteitsindicatoren Zichtbare Zorg, patiënttevredenheidsmetingen, kwaliteitsen opleidingsvisitaties, audits, risico-analyses, proces analyses, analyses van incidenten in de patiëntenzorg, analyses van incidenten met medewerkers, veiligheidsaudits op medische apparatuur, klachten en MediRisk audits. Resultaten van metingen en toetsingen worden geëvalueerd en waar nodig vinden verbeteringen plaats. Afdelingen maken gebruik van procesbeschrijvingen die periodiek worden getoetst op naleving en gestelde eisen. De kwaliteit en veiligheid van afdelingsoverstijgende zorgprocessen en kwaliteitssystemen wordt tijdens multidisciplinair overleg geanalyseerd en verbeterd. Om de service aan patiënten te verbeteren is gestart met het invoeren van het serviceconcept. Verschillende activiteiten maken daar deel van uit, waaronder het op orde maken van de poli's, telefonische bereikbaarheid, gastvrij onthaal, uitstraling en omgeving, gastvrij verblijf, informatievoorziening op verpleegafdelingen, bewegwijzering en verbetering taxivervoer. Melden van incidenten in de patiëntenzorg In het MCH werkt men met Veilig Incident Melden, wat inhoudt dat op afdelingsniveau incidenten worden gemeld, geanalyseerd en afgewikkeld. Complexere incidenten en incidenten waarbij meerdere afdelingen betrokken zijn worden centraal afgewikkeld. In 2009 zijn de volgende aantallen incidenten gemeld en afgewikkeld: MIP-meldingen MCH 2009 MCH 2008 MCH 2007 Totaal aantal centrale (bij MIP-commissie) meldingen (m.b.v. MIP-expert): Aantal van de centrale (bij MIP-commissie) meldingen dat heeft geleid tot het formuleren van verbeteradviezen (in MIP-expert): Totaal aantal decentrale (bij VIM-commissie) meldingen (m.b.v. MIP-expert): Aantal decentrale (bij VIM-commissie) meldingen dat heeft geleid tot het formuleren van verbeteradviezen (in MIPexpert): 124 403 847 36 1 47 2197 1474 109 330 139 56 Uit het aantal meldingen kan niet worden afgeleid dat er meer of minder incidenten hebben plaatsgevonden. De MIP commissie is er verheugd over dat de meldingsbereidheid sterk is toegenomen en dat er bij een toenemend aantal meldingen verbeteradviezen worden opgesteld. 33

Kwaliteit van zorg ziekenhuizen (prestatie-indicatoren) Het MCH participeert in de aanlevering van de Basisset Prestatieindicatoren van de IGZ via www.ziekenhuizentransparant.nl en via Zichtbare Zorg www.zichtbarezorgziekenhuizen.nl. Drie MedNet topartsen in het MCH Gynaecoloog Marjolein Kagie, sportarts Don de Winter en neuroloog Charles Vecht zijn in 2009 uitgeroepen tot Mednet Toparts. Marjolein Kagie eindigde zelfs als tweede binnen haar specialisme. Bijna 800 medisch specialisten gaven in deze landelijke verkiezing aan welke collega-specialist ze de beste vinden. Vakblad Mednet organiseerde deze verkiezing voor de derde keer. De drie MCH ers zijn volgens de deelnemers allen erg collegiaal en hebben prima communicatieve vaardigheden. Verder roemen ze Don de Winter vanwege zijn technische en theoretische deskundigheid, Charles Vecht vanwege zijn innovatieve en wetenschappelijke bijdragen en Marjolein Kagie onder meer vanwege haar innovatieve en wetenschappelijke bijdragen en theoretische en technische deskundigheid. Vaatkeurmerk voor het MCH Van de Vereniging van Vaatpatiënten krijgt het MCH in 2009 het Vaatkeurmerk. Dit geeft aan dat het MCH vanuit het perspectief van de patiënt voldoet aan de kwaliteitscriteria voor goede vaatzorg. In het MCH zijn onder meer drie gecertificeerde vaatchirurgen werkzaam en vier in vaatziekten gespecialiseerde interventieradiologen. Verder beschikt het MCH over een voeten- en diabetespoli. Vaatpatiënten en verwijzers kunnen via de website van de Vereniging van Vaatpatiënten inzicht krijgen in de kwaliteit van het vaataanbod en ziekenhuizen met elkaar vergelijken. Het is voor het eerst dat de kwaliteit van het vaataanbod inzichtelijk is gemaakt. 4.4.2 Klachten Klachtenfunctionarissen Het MCH heeft per locatie een klachtenfunctionaris. Patiënten kunnen bij deze medewerker een klacht indienen, waarna een gesprek met de patiënt, de betrokken zorgverlener en de klachtenfunctionaris plaatsvindt. Het grootste deel van de klachten wordt op deze manier naar tevredenheid afgehandeld. Aantal deelklachten per categorie bij klachtenfunctionarissen 2009 2008 2007 2006 Aantal % Aantal % Aantal % Aantal % Aantal klagers 434 427 441 455 Aantal deelklachten, waarvan: 604 100 701 100 733 100 761 100 - Professioneel handelen 186 31 227 32,5 249 34 239 31 - Informatieverstrekking 77 13 100 14,3 120 16 129 17 - Relationeel 79 13 73 10,5 92 12 106 14 - Coördinatie/organisatie 173 29 194 27,7 165 23 222 29 - Financiën 89 15 104 14,9 107 15 64 8 - Anders 0 0 1 0,1 0 0 1 0 Patiënten Klachtencommissie Patiënten die een stap verder willen gaan, kunnen de PatiëntenKlachtenCommissie (PKC) inschakelen. Deze commissie is onafhankelijk en beoordeelt of de (deel)klacht gegrond is of niet en rapporteert daarover aan de patiënt en aan de Raad van bestuur. 34

In 2009 hebben in totaal zeventien klagers een klacht ingediend bij de PKC, waarvan zeven klachten in 2009 zijn afgehandeld, twee klachten niet ontvankelijk zijn verklaard en twee klachten later zijn ingetrokken. De zeven in 2009 afgehandelde klachten bevatten zestien deelklachten. Over één deelklacht heeft de PKC geen uitspraak gedaan, omdat het niet om een gedraging ging die tijdens werkzaamheden in het MCH plaatsvond. In 2009 zijn drie klachten uit 2008 afgehandeld, met in totaal acht deelklachten. In 2009 zijn door de PKC dus in totaal tien klachten afgehandeld met 24 deelklachten. Aantal deelklachten per categorie en oordeel PKC Aantal klachten ingediend 17 Aantal klachten afgehandeld (incl klachten voorgaande jaar) 10 Aantal deelklachten ingediend n.v.t. Aantal deelklachten afgehandeld (incl deelklachten voorgaande jaar) 24 Professioneel handelen 16 Informatieverstrekking 2 Relationeel 3 Organisatie van de zorg 2 Financiën 0 Overig 1 Totaal aantal afgehandelde deelklachten 24 Waarvan: Gegrond 8 Ongegrond 15 Geen uitspraak 1 Deelklachten per categorie PKC 2009 2008 2007 2006 aantal % aantal % aantal % aantal % Professioneel 16 67 13 48 23 70 13 50 handelen Informatie 2 8 10 37 1 3 2 8 Relationeel 3 13 2 7,5 4 12 5 19 Organisatie 2 8 2 7,5 5 15 6 23 Financiën 0 0 0 0 0 0 0 0 Overig 1 4 0 0 0 0 0 0 Totaal 24 100 27 100 33 100 26 100 4.4.3 Toegankelijkheid Vermindering toegangstijden en wachttijden Om de toegangstijden en wachttijden te reduceren, is het MCH in oktober 2007 gestart met het project Poli s op Orde. Het project is afgeleid van het landelijke CBO-project Werken zonder Wachtlijst en combineert klantgerichtheid en efficiency op de polikliniek. Een jaar later zijn de poliklinieken Gynaecologie, Oogheelkunde, Cardiologie en Interne Geneeskunde met dit project gestart. Poli s op orde Met het project Poli s op orde wil het MCH de toegangstijden tot vijf poliklinieken (Cardiologie, Gynaecologie, Interne Geneeskunde, Longgeneeskunde en Oogheelkunde) verkorten. Daarnaast moeten ook de wachttijden op de poliklinieken korter worden. De aanpak van de toegangstijden bestaat bijvoorbeeld uit het terugbrengen van no-show en het nagaan waarom en wanneer patiënten op de polikliniek komen. Op alle poliklinieken wordt gewerkt met een bevroren agenda: binnen zes weken wordt geen enkel spreekuur geannuleerd of verplaatst. Vermindering van de wachttijden gebeurt door het aantal verstoringen tijdens het spreekuur terug te dringen en patiënten flexibeler te plannen. Voor patiënten die toch nog moeten wachten is de wachttijd aangenamer gemaakt, met koffie, thee, lectuur en een scherm waarop de wachttijden te zien zijn. 35

In 2009 is op drie van de vier poliklinieken de toegangstijd verminderd. De wachttijd is overal verbeterd, net als de telefonische bereikbaarheid. De poliklinieken die aan het project hebben deelgenomen zijn nu de hele dag goed bereikbaar, mede doordat er op piekmomenten meer capaciteit is. In 2009 is Poli s op Orde ook op andere poliklinieken ingevoerd. 4.4.4 Veiligheid Patiëntveiligheid Informatie over het patiëntveiligheidsbeleid staat in H 4.3. Veiligheid van medewerkers-arbo Het arbobeleid van het MCH kent drie pijlers: De risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E); Voorlichting en instructie; Het netwerk van arbocontactpersonen. De RI&E vormt de basis van het arbobeleid. In 2008 Is gestart met de uitvoering ervan. Eind 2009 is de RI&E voor de hele organisatie uitgevoerd, inclusief de toetsing door een gecertificeerde arbeidshygiënist. In het derde kwartaal van 2009 is de arbocatalogus voor ziekenhuizen gekoppeld aan de RI&E-systematiek van het MCH. Eind 2009 is een start gemaakt met de integratie van de RI&E met de kwaliteitsbarometer, waarvan de afronding in het eerste kwartaal van 2010 plaatsvindt. Het MCH beschikt over zo n 65 arbocontactpersonen. Zij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het arbobeleid op de afdeling, als gedelegeerde taak van de leidinggevende. In 2009 is gestart met structurele bij- en nascholing van arbocontactpersonen. Afgelopen jaar heeft tweederde van de arbocontactpersonen deelgenomen aan bijscholing op het gebied van fysieke belasting. Veiligheid van gebouwen, installaties en apparatuur In het MCH functioneert een systeem voor zowel planmatig onderhoud van gebouwen, apparatuur en installaties als voor storingsafwikkeling en reparaties. Dit onderhoudssysteem valt onder het kwaliteitsregime van NEN-EN-ISO 9001:2008. Daarmee voldoet het MCH aan wettelijke regels, normen en voorschriften, waaronder NEN 1010, NEN 3141 en NEN 3140 en de algemene veiligheidsaspecten van installaties en apparaten. Brandveiligheid Brandveiligheidsvoorzieningen zijn aangebracht conform voorschriften. Veiligheid van kritieke voorzieningen Voor kritieke voorzieningen, zoals elektriciteitsvoorziening, watervoorziening, liften, ICT-voorzieningen en risicovolle materialen zijn beheersmaatregelen van toepassing die kwaliteit en continuïteit zeker stellen. Met periodieke testen en keuringen wordt getoetst of deze voorzieningen voldoen aan de gestelde eisen. In geval van storing of uitval zijn noodvoorzieningen aanwezig. Calamiteiten en bedrijfshulpverlening Het MCH beschikt over een RampenOpvangPlan om snel en effectief te kunnen reageren op een groot aanbod van slachtoffers in geval van een ramp. Het RampenOpvangPlan of onderdelen daarvan worden periodiek getest en geoefend. Voor interne calamiteiten is er een uitgebreide bedrijfshulpverleningsorganisatie ingericht. Op iedere locatie oefenen de bedrijfshulpverleners tien keer per jaar. Daarnaast oefenen jaarlijks op iedere locatie tien afdelingen per jaar. Ten slotte oefenen ook alle externe hulpverleners een keer per jaar op iedere locatie. Gevaarlijke Stoffen Er is een systeem voor het kenmerken en gebruiken van gevaarlijke stoffen en de logistieke afwikkeling. De bedrijfshulpverleners kennen de bergruimten voor gevaarlijke stoffen. 36

ICT, beleid en veiligheid In 2008 is een eerste aanzet gemaakt voor nieuw informatiebeleid, met ICT-oplossingen die zijn afgeleid van de organisatiedoelstellingen. In 2009 is verder gewerkt aan de realisatie van de vijf belangrijkste doelen: 1. Het bouwen en inrichten van elektronische patiëntendossiers (EPD s) waarin nieuwe functionaliteiten als elektronisch voorschrijven, beslissingsondersteuning en ordermanagement geïntegreerd zijn: In 2009 is een pilot gedaan op de afdeling Heelkunde. Voor dit doel zijn alle chirurgen en traumatologen voorzien van een EPD, compleet met ordermanagement en beslissingsondersteuning. Genoemde functionaliteiten worden organisatiebreed verder ontwikkeld onder regie van een groep medisch specialisten. Beslissingsondersteuning moet een belangrijke bijdrage leveren aan het veiliger maken van de geleverde zorg. 2. Aansluiten op de regionale ICT-infrastructuur: Eind 2009 is de Regionale SamenwerkingsOrganisatie (RSO) opgericht. Daarmee was de aanbesteding van het RSP (Regionaal SchakelPunt) een feit. In de RSO zijn de meeste zorgaanbieders uit de regio verenigd. Het RSP heeft als doel zorginformatie tussen zorgaanbieders uit te wisselen. Het contract met Cap Gemini, de partij aan wie de opdracht is verstrekt, voorziet in oplevering in het vierde kwartaal van 2010. Hiermee is dan een basis gevormd voor verdere ontwikkeling van producten en diensten. 3. Status van compliance met NEN7510: Al in 2005 zijn de voorbereidingen gestart om aan deze norm te voldoen. In 2007 heeft de IGZ samen met het CBP een audit uitgevoerd, waarvan in 2008 het rapport werd ontvangen. De inspectie heeft geconstateerd dat op een aantal belangrijke punten aan de voorwaarden van de norm wordt voldaan; er zijn ook een aantal punten ter verbetering geconstateerd. Nog in 2008 heeft het MCH een herzien plan van aanpak ingeleverd, waarover in 2009 een positief oordeel van de inspectie werd ontvangen. Het MCH voldoet naar verwachting medio zomer van 2010 aan alle maatregelen die de norm voorschrijft. Daarnaast staat in 2010 het thema naleving centraal. 4. Het realiseren van een personal healthrecord: Sinds 16 juni kunnen patiënten van het MCH hun eigen dossier inzien via medischegegevens.nl. Dit is een toegangspoort tot medische gegevens die gedistribueerd wordt door het bedrijf My Own File. Het MCH heeft als eerste meegewerkt aan de realisatie ervan. Voorlopig is nog sprake van een pilotsituatie die doorloopt tot 1 juli 2010. 5. Het maken van afspraken via internet: Vanaf 2009 kunnen patiënten ook afspraken maken via internet. Inmiddels wordt hard gewerkt aan uitbreiding van deze functionaliteit. Zo zal het in 2010 voor patiënten mogelijk zijn om thuis digitaal vragen te beantwoorden, die tijdens het spreekuur met de arts opgeroepen en besproken kunnen worden. De kwaliteit van ICT en gegevensbewerking wordt als volgt bewaakt: 1. Professionalisering van ICT-servicemanagement: Onder deze noemer worden de servicemanagementprocessen zoveel mogelijk gestandaardiseerd en waar mogelijk geautomatiseerd. Dat geldt met name voor de bewaking. 2. Changemanagement: Het MCH werkt met een procedure die erin voorziet dat voorgenomen wijzigingen aan de infrastructuur eerst ter beoordeling aan een commissie worden voorgelegd. Doel hiervan is het voorkomen van wijzigingen die de bedrijfsvoering verstoren. 3. Testen: Sinds 2008 wordt nieuwe software, met name van EZIS (het ziekenhuisinformatiesysteem), gestructureerd getest. Hiertoe heeft een aantal functioneel beheerders een korte training gevolgd. Doel hiervan is om problemen te voorkomen nadat men live is gegaan met nieuwe software. 4. Hotfixcyclus: De hotfixcyclus is een constant proces van vier weken. Softwareleverancier Chipsoft brengt voortdurend wijzigingen uit voor EZIS. Om op een veilige manier om te gaan met het relatief grote aantal wijzigingen, worden wijzigingen volgens een vast stramien verzameld en getest en vervolgens in de productieomgeving geïnstalleerd. 5. Werkinstructies: Voor de belangrijkste modules zijn duidelijke werkinstructies opgesteld en beschikbaar. 37

6. Autorisatie/de-autorisatie: In 2009 wordt met automatisering gewerkt aan een 1:1 relatie tussen de personeelsadministratie en het aantal uitgegeven autorisaties. Start pilot Medische Gegevens Patiënten kunnen sinds medio 2009 online hun medische gegevens inzien via medischegegevens.nl. Met een speciale inlogcode zijn onder meer operatie- en laboratoriumuitslagen, röntgenonderzoek, allergieën voor bepaalde medicijnen en verslag- en ontslagbrieven te raadplegen; circa 90% van het medisch dossier. Patiënten hebben alleen maar een mobiele telefoon en een internetaansluiting nodig. Overal en op elk moment van de dag hebben ze toegang. Zo kunnen ze gegevens met andere artsen of met familie of vrienden bespreken, of medische gegevens op reis raadplegen. De veiligheid van het systeem is volledig gewaarborgd. Een check met patiëntenpas, paspoort en/of burgerservicnummer valt onder de veiligheidseisen. Het MCH is het eerste ziekenhuis dat deze dienst als pilot aanbiedt. Veiligheid en de METC Het MCH neemt deel aan de regionale Medisch Ethische ToetsingsCommissie Zuid-West (METC), een samenwerkingsverband in de regio Zuidwest-Nederland voor het beoordelen en toetsen van protocollen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek en geneesmiddelenonderzoek met mensen. Voor een overzicht van de activiteiten van de METC in 2009 wordt verwezen naar het jaarverslag van de METC. 4.5 Kwaliteit van medewerkers 4.5.1 Personeelsbeleid Algemeen Op het gebied van functiedifferentiatie is een aantal stappen gezet. Er is differentiatie gecreëerd in de functies van zorgmanager, doktersassistent en dialyseverpleegkundige. Daarnaast is met name binnen de divisies Beschouwend en Behandelend een aantal initiatieven ontplooid om tot flexibele arbeidscontracten te komen, onder andere met een wervingscampagne voor een aantal functies binnen deze bedrijfsonderdelen waarbij een hoge mate van flexibiliteit mogelijk is. Verder zijn binnen de flexpool verdergaande mogelijkheden van flexibel werken ingevoerd door meerdere opties naast de bestaande roostersystematiek te bieden. De consequenties van de nieuwe CAO zijn tijdens informatiebijeenkomsten voor managers en medewerkers uitgebreid toegelicht en de administratieve verwerking is geregeld. Sinds medio 2009 wordt binnen de afdelingen de nieuwe regelgeving gehanteerd. Ook zijn er voorlichtingsbijeenkomsten van het Pensioenfonds Zorg & Welzijn geweest. Deelname aan een business case over Diversiteit van de Staz en de landelijke Taskforce Deeltijd+ heeft twee waardevolle documenten opgeleverd voor toekomstig beleid en initiatieven op deze terreinen. De business case Diversiteit bevat een uitgebreide analyse van ons beleid, maatregelen en activiteiten op het terrein van diversiteit van patiënten en medewerkers. Ook is een analyse opgenomen van de diversiteit van de arbeidsmarkt in de regio. Op basis van het document kan het MCH beleid en arbeidsmarktstrategie aanscherpen en verdere initiatieven ontplooien. Deelname aan de landelijke Taskforce Deeltijd+ heeft geresulteerd in een intern onderzoek naar de redenen van medewerkers om parttime te werken en de condities waaronder tot meeruren gekomen zou kunnen worden. 38

Medewerkers zijn voorgelicht over verschillende aandachtsgebieden en hebben vaardigheden geleerd. In 2009 is door vier afdelingen gebruik gemaakt van de workshop agressie, die door bedrijfsmaatschappelijk werk in samenwerking met het Landsteiner Instituut is ontwikkeld. Er is gestart met een workshop verzuim voor alle nieuwe medewerkers van de divisie Beschouwend. Leidinggevenden hebben een workshop op het gebied van verzuimbeleid gevolgd. Het projectplan voor de eerste fase van Beoordelen en Belonen is goedgekeurd. In 2010 wordt met de uitvoering gestart. Binnen de Coöperatie is een onderzoek gestart naar de mogelijkheden van de aanschaf van een gezamenlijk HR/payrollsysteem (Afas). Het Bronovo ziekenhuis, Groene Hart Ziekenhuis en het MCH willen hiervan vanaf eind januari 2011 gebruikmaken. t Lange Land ziekenhuis heeft de intentie op een later moment deel te nemen. De coöperatieziekenhuizen hebben op dit moment te maken met een grote papierstroom op het gebied van HR/salarisadministratie. Digitalisering van deze processen levert verbeterde managementinformatie op en leidt tot een kostenbesparing. Er zijn minder FTE nodig en het printen en versturen van salarisstrookjes is verleden tijd. De verwachte kostenbesparing voor het MCH bedraagt in 2011 325.000,- en daarna meer. Verloop personeel en vacatures In 2009 stonden arbeidsmarktvraagstukken centraal, met name vanwege een tekort aan specialistisch personeel voor IC, OK, dialyse en de functie van analist. Systemen zijn geoptimaliseerd en er wordt meer geïnvesteerd in arbeidsmarktsmarktcommunicatie en managementinformatie. De in- en uitstroom in het MCH ligt (inclusief leerlingen en arts-assistenten) op ruim 16%. Vacatures voor genoemd specialistisch personeel uitgezonderd, duurt het tussen de twee en zes maanden om een vacature te vervullen. Binnen de grootste beroepsgroep - verpleegkundigen - waren eind 2009 geen langdurig openstaande vacatures. Ziekteverzuim Het MCH hanteert een verzuimbeleid op basis van eigen regie. In 2009 is de maatwerkregeling van 2006, waarin wordt afgesproken hoe de arbodienstverlening, inclusief verzuimbegeleiding, binnen de organisatie wordt georganiseerd, vernieuwd. Hierbij is het bestaande beleid voortgezet. De maatwerkregeling is met instemming van de ondernemingsraad opgesteld. Diverse op het totale verzuim gerichte activiteiten en maatregelen hebben positief effect. In 2009 lag het verzuimpercentage onder dat van 2008. Het eindresultaat voor 2009 is een verzuim van 4,5% ten opzichte van 4,8% in 2008, terwijl in 2009 sprake was van twee griepgolven. Het korte verzuim is, onder meer door bovengenoemde training voor nieuwe medewerkers, teruggebracht tot 1,29%. Jaargesprekken Het MCH kent een systematiek van jaargesprekken conform de CAO Ziekenhuizen. Voor de inhoud van de jaargesprekken is er de richtlijn jaargesprek. Van ieder jaargesprek komt een verslag in het personeelsdossier. De gevoerde gesprekken worden centraal geregistreerd. 4.5.2 Kwaliteit van werk In 2009 heeft een organisatiebreed medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) plaatsgevonden. De respons bedroeg ruim 40%. De belangrijkste organisatiebrede conclusies: MCH-medewerkers voelen zich zeer goed toegerust voor hun taak; MCH-medewerkers zijn zeer betrokken bij hun eigen afdeling en waarderen de samenwerking binnen het team en met collega s in hoge mate; MCH-medewerkers ervaren psychische belasting in hun dagelijks werk; MCH-medewerkers zijn kritisch over de informatievoorziening. Per divisie zijn drie speerpunten opgenomen in het jaarplan 2010. Organisatiebreed zijn drie speerpunten benoemd die onderdeel vormen van het HRM-jaarplan voor 2010. Dit zijn onderwerpen op het gebied van psychische werkdruk, verder onderzoek naar de mate van inspraak (die medewerkers als te gering ervaren) en naar de lage beleving van bereidheid tot vernieuwing. 39

Naast deze speerpunten uit het MTO behelst het HRM-jaarplan vijf onderwerpen: Nieuwe initiatieven op gebied van arbeidsmarktbeleid; Ontwikkeling beoordelings- en beloningsbeleid (fase 1); Actualiseren functie- en competentieprofielen; Implementatie nieuw HRM systeem (in coöperatieverband); Afsluiten nieuw Sociaal Plan (huidige termijn is verstreken). Overige onderwerpen voor 2010 liggen vooral op het vlak van het actualiseren en aanscherpen van bestaand beleid en regelingen. De afdeling HRM ontplooit met de Coöperatie initiatieven voor de uitwisseling van medewerkers en het delen van kennis. 4.5.3 Opleiding, ontwikkeling en wetenschap Opleiden en het scheppen van een goed leerklimaat zijn belangrijke onderwerpen in Zorg met Passie II. Het Groene Hart Ziekenhuis en het MCH hebben gezamenlijk één instituut voor het faciliteren en stimuleren van opleiding, ontwikkeling en wetenschap in beide ziekenhuizen: het Landsteiner Instituut. Dit instituut is er voor de ondersteuning van alle medische en niet-medische opleidingen. Opleidingen Het MCH biedt stages en opleidingen in de vorm van vele verschillende initiële en vervolgopleidingen. Op vrijwel alle gebieden zijn externe regels en eisen snel aan het veranderen. Het Landsteiner Instituut houdt de veranderingen bij en coördineert de bijbehorende praktische aanpassingen. Belangrijke voorbeelden zijn de procedures voor het opleidingsfonds voor medisch-specialistische vervolgopleidingen en de aandacht voor het verkrijgen van CZO-erkenning (College ZiekenhuisOpleidingen) voor beroepsopleidingen en specialistische vervolgopleidingen. Na de eerste CZO-erkenning voor de opleiding tot dialyseverpleegkundige eind 2008, heeft het MCH in 2009 erkenning gekregen voor de opleidingen tot anesthesiemedewerker, operatieassistent, ICverpleegkundige, verpleegkundige SEH, obstetrieverpleegkundige en verpleegkundige gynaecologie. Initiële opleidingen Het MCH is een erkend leerbedrijf en biedt een breed pakket aan beroepsopleidingen en specialistische vervolgopleidingen. Het Landsteiner Instituut heeft voor de uitvoering van deze opleidingen in 2009 accreditatie verkregen van de beroepsvereniging voor verpleegkundigen en verzorgenden (V&VN). Per jaar heeft het MCH ongeveer 120 beroepsbeoefenaren via de werken leren -variant in opleiding. Daarnaast heeft het MCH stageplaatsen voor diverse beroepsopleidingen. De opleidingsfunctionarissen ondersteunen de werkzaamheden in deze opleidingen. Medisch-specialistische opleidingen Jaarlijks worden studenten Geneeskunde uit het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) in hun derde tot en met zesde leerjaar voor praktijkonderdelen van hun studie begeleid in het MCH. Tweemaal per jaar krijgen groepen derde- en vierdejaarsstudenten gedurende vijftien bijeenkomsten begeleiding bij hun eerste ervaringen in de praktijk. Daarnaast lopen jaarlijks ruim 270 studenten hun co-schappen in het MCH gedurende vier tot tien weken, volgen ongeveer twintig studenten een keuze co-schap van vijf tot tien weken en lopen ruim vijftig zesdejaarsstudenten in het MCH gedurende zestien weken hun semi-artsenstage. Naast medisch specialisten leidt het MCH ziekenhuisapothekers, klinisch psychologen, GZpsychologen, klinisch fysici, sportartsen en SEH-artsen op. MCH ontvangt Bronzen Veer voor beste co-schap chirurgie in de regio De studentenvereniging MFLS (Medische Faculteit der Leidsche Studenten) reikt medio 2009 de Bronzen Veer uit aan de afdeling Chirurgie van het MCH. Volgens de co-assistenten in de regio heeft Chirurgie van het MCH in 2008-2009 laten zien het beste co-schap in de regio te hebben. Elk jaar onderzoekt de MFLS hoe co-assistenten hun co-schappen waarderen. Naast de afdeling Chirurgie van het MCH waren Gynaecologie van het LUMC en Chirurgie van het Bronovo ziekenhuis genomineerd. 40

De Centrale Opleidings Commissie onderhoudt samen met het Landsteiner Instituut een intern systeem voor toetsing van de kwaliteit van het opleidingsklimaat in onze vervolgopleidingen. Zowel met de artsen in opleiding tot specialist (aios) als met de opleiders wordt overlegd over mogelijkheden voor verbetering. Samen met het MCH en de opleiders coördineert het Landsteiner Instituut de aanvragen en afhandeling van de VWS-subsidie (het opleidingsfonds) voor de medische vervolgopleidingen. Ontwikkeling Uiteraard is opleiden en trainen niet alleen belangrijk voor mensen in een initiële of vervolgopleiding. Alle medewerkers moeten hun vak, hun vaardigheden en hun persoonlijke ontwikkeling bijhouden. De medewerker wordt daarom zowel intern als extern in de gelegenheid gesteld om scholing te volgen. In het jaargesprek heeft elke medewerker, op basis van competenties, de mogelijkheid concrete afspraken te maken over doorgroeimogelijkheden en bijbehorende opleidingen. Voor verschillende beroepsgroepen zijn er programma s te volgen op specifieke vakterreinen of onderwerpen, mede georganiseerd door het Landsteiner Instituut. Sinds 2008 zijn via het Landsteiner Instituut drie incompany managementontwikkeltrajecten gestart. Nadat eind 2008 een programma voor e-learning is aangekocht, is in 2009 een begin gemaakt met het trainen van medewerkers in het schrijven van de modules. Ook is een aantal modules aangekocht van ziekenhuizen die gebruik maken van hetzelfde e-learning programma. Sleutelgatoperatie minder effectief bij rughernia Mark Arts, neurochirurg in het Medisch Centrum Haaglanden, en onderzoeker in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) constateert in een wetenschappelijk onderzoek dat opereren met de sleutelgattechniek minder effectief is dan de standaardoperatie voor een hernia in de onderrug. Zijn onderzoeksresultaten zijn gepubliceerd in The Journal of the American Medical Association (JAMA) en ook de landelijke publieksmedia besteden er veel aandacht aan. Om de oorzaken van de mindere effectiviteit van de sleutelgatoperatie te kunnen vaststellen, is verder onderzoek noodzakelijk. Bijwerkingen slaappillen vaak onderschat en effect ervan overschat Tijdens de Nationale Slaapdag in maart 2009 presenteert het Centrum voor Slaap- en Waakstoornissen van het MCH nieuwe bevindingen over slaappillen. Veel gebruikers overschatten het effect van slaappillen en zijn minder bekend met de bijwerkingen ervan. Langdurig gebruik van slaapmedicatie (vooral benzodiazepines) heeft een grote impact op het lichaam en is geen oplossing voor slaapproblemen. Gedragstherapie biedt wel soelaas. Het Centrum voor Slaap- en Waakstoornissen van het MCH bestaat sinds 1992 en is een van de drie gespecialiseerde slaapcentra in Nederland, met expertise in de volle breedte van dit vakgebied. Het centrum behandelt jaarlijks ongeveer 2000 patiënten, voor een groot deel buiten de Haagse regio. Veel blindedarmoperaties onnodig uitgevoerd Ruim een op de drie blindedarmoperaties die wordt uitgevoerd op basis van een klinische blik en bloeduitslagen blijkt niet nodig. Daarom moet een blindedarm voor verwijdering altijd in beeld worden gebracht, zo betoogt radioloog Lodewijk Cobben van het MCH in 2009 in zijn proefschrift. In een kwart van de gevallen geeft een echo geen uitsluitsel. In dat geval kan een CT-scan worden uitgevoerd, maar door de röntgenstraling is dat niet voor iedereen geschikt. Voor hen is er de MRI-scan. Cobben geeft in zijn proefschrift duidelijke aanwijzingen voor het maken van goede beelden van de blindedarm met de MRI-scan. In het MCH is de door hem geadviseerde werkwijze al langer gebruikelijk, waardoor slechts een op de vijftig verwijderde blindedarmen in het MCH niet ontstoken blijkt te zijn. Het proefschrift leidt tot veel regionale en landelijke media-aandacht. Wilco Peul hoogleraar Neurochirurg Wilco Peul van Medisch Centrum Haaglanden is met ingang van 1 maart 2009 benoemd tot hoogleraar Neurochirurgie, verbonden aan de Rijksuniversiteit Leiden. Peul promoveerde eerder op een groot doelmatigheidsonderzoek naar hernia. Na zijn specialistische opleiding volgde hij een master epidemiologie vanwege de wens om doelmatigheidsonderzoek in de 41

neurochirurgie te doen. Dit blijft een speerpunt in zijn werk. Daarnaast richt hij zich onder meer op reconstructieve chirurgie aan wervels, zenuwen en vaten in de hersenen, waarbij een intensieve samenwerking is met neurologie, orthopedie en radiologie. Peul blijft een tot twee dagen per week verbonden aan het MCH. Wetenschap De afdeling wetenschap van het Landsteiner instituut heeft als doel het stimuleren en ondersteunen van wetenschappelijk onderzoek, het uitbreiden van onderzoekscapaciteit en het bevorderen van de toepassing van wetenschappelijke onderzoeksresultaten in de patiëntenzorg. In 2009 is dan ook onder andere deelgenomen aan de door de Raad van bestuur ingestelde Projectgroep Wetenschappelijk Onderzoek. Deze projectgroep bereidt een procedure voor goedkeuring van wetenschappelijk onderzoek in het MCH voor, in combinatie met de oprichting van een Wetenschapsfonds voor de financiering van eigen onderzoek. Cursussen In 2009 is een korte cursus epidemiologie, wetenschappelijk schrijven en informatiezoekvaardigheden voor verpleegkundigen ontwikkeld. Daarnaast zijn 26 cursisten geschoold in PubMed, database voor medische publicaties. Trialbureau In het MCH komen jaarlijks veel aanvragen binnen voor fase-vier-onderzoeken. In 2009 heeft het trialbureau 26 klinische studies ondersteund. 4.6 Samenleving In dit hoofdstuk komt de positie van het MCH aan de orde op het gebied van mensen en milieu, vanuit het perspectief van maatschappelijk verantwoord ondernemen. 4.6.1 Mensen Het MCH voelt zich betrokken bij de maatschappij in de volle breedte, vanuit de overtuiging dat het kan bijdragen aan het welzijn van anderen. Het MCH beschrijft in de meerjarenstrategie Zorg met Passie II dat het door schaarse middelen efficiënt te gebruiken, goede en voor iedereen toegankelijke patiëntenzorg wil leveren. Daarbij wil de organisatie zich ontwikkelen tot een meer marktgerichte onderneming die tegemoet komt aan de wensen van de klant. Hiervoor is onder meer de training klantgerichtheid ontwikkeld en het serviceconcept Patiënt dat uitgangspunten in de omgang met patiënten beschrijft. Zorg aan onverzekerbare onverzekerden Het MCH heeft een kernfunctie voor de regio Haaglanden. Mensen die illegaal in Nederland verblijven, zijn niet verzekerd. En mensen die de premie niet kunnen betalen evenmin. Met ingang van 1 januari 2009 is de regeling voor financiering van zorg aan illegalen veranderd. Deze regeling biedt zorgverleners een financieel vangnet en is alleen van toepassing als een illegaal in Nederland verblijvende patiënt niet kan betalen, ook niet via een betalingsregeling of via derden. Het College voor Zorgverzekeringen (CVZ) geeft alleen een vergoeding als de zorgverlener de zorg medisch noodzakelijk acht. De term medisch noodzakelijk zorg - in het verleden aanleiding tot vele interpretaties - is opnieuw gedefinieerd in samenwerking met de Koninklijke Maatschappij ter Bevordering van de Geneeskunst en de Orde van en. Het CVZ maakt onderscheid tussen direct toegankelijke zorg en niet direct toegankelijke zorg. Direct toegankelijke zorg wordt geleverd zonder verwijzing, recept of indicatie, zoals de acute zorg. De bijdrage van het CVZ hiervoor bedraagt 80% van de kosten, zowel voor het honorarium als de ziekenhuiskosten. Voor niet direct toegankelijke zorg (bijvoorbeeld dialyse of een geplande operatie) heeft het CVZ onder meer het MCH gecontracteerd. Het MCH ontvangt 100% vergoeding voor zowel honorarium als ziekenhuiskosten. Het MCH is het enige door CVZ gecontracteerde ziekenhuis in de regio Zuid- Holland West. 42

Samenleving: acute zorg 2009 en besteding OTO-gelden Samen met de ROAZ-ketenpartners en de GHOR-organisaties is in 2009 een risico-analyse, een meerjarenbeleidsplan OTO en jaarplan opgesteld. Op ziekenhuisniveau is het beleidsplan Opleiden, Trainen en Oefenen verschenen ter voorbereiding op crisissituaties 2010-2012. Er zijn regionale activiteiten georganiseerd. In 2009 heeft de contactpersoon van het MCH deelgenomen aan vier OTO contactpersonenbijeenkomsten. In deze bijeenkomsten zijn goedgekeurde en in uitvoering zijnde projecten gepresenteerd. GHOR Haaglanden en de Haagse ziekenhuizen hebben gezamenlijk het virtuele oefenprogramma ISEE aangeschaft. De ISEE simulator is een simulatietoepassing, speciaal ontwikkeld voor het oefenen van de logistieke aspecten van de rampenbestrijding. Het MCH heeft 10.500,- hieraan besteed. In 2009 is het rampenplan Infectieziekten van de plank gehaald vanwege de dreiging van een griepepidemie. Het MCH is goed in staat geweest om patiënten op te vangen en heeft complimenten gekregen van de GGD over de terugkoppeling van het aantal opgenomen patiënten en de opgave van het actuele beddenbestand. In november is met het griepteam een oefening gehouden die georganiseerd werd door Twynstra Gudde (kosten 5.000,-). De oefening is positief ervaren. In 2010 wordt het rampenplan Infectieziekten geactualiseerd naar aanleiding van de opgedane ervaringen. In 2009 is gewerkt aan een nieuw Rampenopvangplan (ZiROP) voor MCH Westeinde; in 2010 wordt het plan van MCH Antoniushove geactualiseerd. Input uit de diverse oefeningen (MIMMS) worden meegenomen. In 2009 bezochten de crisiscoördinator van het MCH en een SEH-arts het wereldcongres over rampengeneeskunde in Canada (kosten 2.500,-). Leerpunten van dit congres worden ook in de plannen verwerkt. In 2009 zijn de OTO-gelden beperkt ingezet. Het grootste struikelblok vormt de inzet van medewerkers, daar salariskosten niet onder de regeling vallen. 4.6.2 Milieu Vanzelfsprekend voldoet het MCH aan alle relevante milieuwetgeving. Daarnaast werkt het MCH bijvoorbeeld met strikt gescheiden afvalstromen, waarbij ook het kantoorafval (toner, papier, karton, polipropyleen, folies en dergelijke) zoveel mogelijk voor hergebruik wordt ingezameld en voor verwerking wordt aangeboden. Het MCH streeft de volgende doelen na op het gebied van milieu: 1) Beperking van het energieverbruik met behulp van onderstaande maatregelen: Gebruik van energiezuinige verlichting; Bij aanschaf apparatuur letten op warmte- en koellast; Door goede isolatie voorkomen van het lekken van warmte ; Bij verbouw- en nieuwbouwprojecten kiezen voor oplossingen die het energieverbruik verminderen; Aandacht voor meet- en regelonderhoud. Opheffen van elkaar tegenwerkende processen. 2) Het MCH streeft ernaar zoveel mogelijk goederen te hergebruiken, om het beslag op natuurlijke bronnen te beperken. Uitgangspunten in de milieuzorg van het MCH zijn het voldoen aan de wettelijke eisen die hiervoor gelden en de zorg voor een milieuvriendelijke omgeving. 3) Het reststoffenprogramma is met onverminderde inzet voortgezet. Het is een uitgewerkt programma voor het opslaan, inzamelen en verwerken van reststoffen die in het ziekenhuis vrijkomen. Hierbij hoort voorlichting over de geactualiseerde scheidingsregels. 4) Interne controles en evaluaties op het gebied van de inzameling van reststoffen zijn opgenomen in de periodieke interne audits. Deze worden namelijk uitgevoerd in het kader van de ISO 9001-2008- certificering van de afdeling Interne Zaken. De volgende doelen zijn in 2009 gerealiseerd - De totale hoeveelheid afval die het MCH in 2009 heeft geproduceerd, is nagenoeg gelijk gebleven aan de afvalproductie in 2008; - De energiekosten zijn in 2009 gestegen ten opzichte van 2008, omdat er in 2009 meer temperatuurschommelingen waren dan in het meer gematigde jaar 2008. 43

4.7 Financieel beleid In de jaarrekening van het MCH zijn de resultaten van Express-so BV, Stichting Diabetes Zorg Haaglanden, West End Facility BV, Apotheek MCH Lijnbaan BV en de Stichting Medisch Centrum Haaglanden geconsolideerd. Hieronder worden het beleid en het geconsolideerde resultaat toegelicht. 4.7.1. De uitgangspunten In de begroting van 2009 is uitgegaan van een groei van productie in zowel het A- als het B-segment. Voor het B-segment was een omzetgroei van 1,2% begroot, voor het A-segment een groei van 6,2%. Deze aanzienlijke groei werd mede verwacht door de opzet van de dialyse-afdeling in MCH Antoniushove en een verdere groei van radiotherapie. Om deze groei te faciliteren werd in de begroting een toename van de formatie van 1,3% opgenomen, evenals een stijging van de kosten met 1,5%. De werkelijke situatie in 2009 laat grote veranderingen zien. Allereerst heeft het MCH in de loop van 2009 een vergunning verkregen voor het plaatsen van ICD en het dotteren van patiënten (PCI). De budgettaire vergoeding maar ook de lasten voor beide activiteiten zijn zeer hoog. In de afspraken met zorgverzekeraars zijn beide activiteiten uiteindelijk meegenomen. In het A-segment is het MCH uiteindelijk net binnen de kaders van de afspraken gebleven. In het B-segment is de omzetstijging forser dan verwacht. Met name de omzet van het neurovasculair centrum is hoger dan begroot. Ook orthopedie heeft in 2009 een herstel van de omzet laten zien, die 8% hoger is dan begroot. In 2009 heeft het MCH met de zorgverzekeraars een intensieve discussie gevoerd over de kapitaallasten. Belangrijkste knelpunt in deze discussie is het ontbreken van een duidelijk en dwingend beleid van VWS over het lokaal hanteren van dit belangrijke dossier door ziekenhuizen en verzekeraars. Zorgverzekeraars hebben er in 2009 bij het MCH op aangedrongen af te zien van de door de commissie Havermans opgestelde overgangsregeling Kapitaallasten. Op basis van de rekenmodellen, waarin de toekomstige kapitaallasten zijn afgezet tegen de te verwachten dekking, heeft het MCH uiteindelijk besloten niet van de overgangsregeling af te zien. Hierbij spelen vooral de hoge lasten die voortkomen uit de grootschalige renovatie op beide locaties een rol. Uitgaande van de gemiddelde dekking van 12,5% die zorgverzekeraars landelijk bereid zijn op te nemen in de integrale prijzen, leiden deze tot een dusdanig verlies op de kapitaallasten dat het eigen vermogen op de middellange termijn te laag tot zelfs negatief wordt. De discussie over de kapitaallasten heeft er toe geleid dat het MCH gedurende 2009 DBC s in het B- segment, die in 2009 zijn geopend, niet heeft kunnen factureren door het ontbreken van contracten met zorgverzekeraars. In de jaarrekening is in de overlopende activa om die reden een forse post nog te factureren omzet van 22,6 miljoen opgenomen. Begin 2010 is deze omzet over 2009 uiteindelijk volledig gefactureerd, doordat met verzekeraars een additionele afspraak is gemaakt over terugbetaling van eventueel teveel ontvangen bedragen door het MCH, op het moment dat er duidelijkheid is over het beleid van VWS over de kapitaallasten. Een tweede probleem voortkomend uit de kapitaallasten is de asbestclaim die begin 2009 door zorgverzekeraars en het MCH bij de NZa is ingediend. In deze asbestclaim is door het MCH gesteld dat de kosten verbonden aan de sanering van asbest in MCH Antoniushove versneld dienen te worden afgeschreven, omdat deze extra lasten als onderdeel van de kapitaallasten het MCH een nadelige marktpositie opleveren. In 2009 is door de NZa besloten om van de totale claim van 22,3 miljoen een bedrag van 14,6 miljoen toe te wijzen. Over de te volgen strategie voor het resterende bedrag wordt bij het opstellen van deze jaarrekening nog intern overleg gevoerd. 4.7.2 De totale bedrijfsopbrengsten De totale bedrijfsopbrengsten zijn in 2009 toegenomen met 28,5 miljoen, van 223,8 miljoen in 2008 tot 252,3 miljoen in 2009. De grootste post in deze stijging betreft de afwikkeling van de toegekende asbestclaim voor een totaalbedrag van 9,0 miljoen, waarvan een deel betrekking had op 2008. Tevens is in deze stijging de eerder genoemde overgangsregeling opgenomen, voor een bedrag van 3,3 miljoen. Een derde bijzondere post betreft de nacalculatie over 2008, waaruit een baat is gekomen van 3,8 miljoen. 44

De indexering in het A en B segment voor loon en materiaalstijging heeft voor een stijging van 4,0 miljoen gezorgd. De omzet in het A-segment is in 2009 fors gestegen. Dit komt, naast de reguliere groei van de overige zorgactiviteiten, door de groei van bijzondere activiteiten als de ICD-activiteiten, de dialyse in MCH Antoniushove, de verhoogde vergoeding voor coilings en stents, het starten met het dotteren en de groei van het aantal patiënten met een multitrauma, en patiënten met hoofd- halsoncologie. De groei van de omzet van deze bovengenoemde gebieden bedroeg in totaal 8,0 miljoen. De variabele parameters namen in 2009 toe met ongeveer 1,4 miljoen. In 2009 is het B-segment uitgebreid naar 34%. De omzet in het B-segment stijgt om die reden, maar deze wordt gecompenseerd door de schoning van het A-segment. Deze schoning is, door alle bijzondere posten zoals hiervoor beschreven, echter niet zichtbaar. De overige bedrijfsopbrengsten zijn gestegen met 1,6 miljoen. Deze stijging wordt grotendeels veroorzaakt doordat het MCH in 2009 meer gelden uit het opleidingsfonds heeft ontvangen. Voor deze ontvangsten is, net als in voorgaande jaren, een reservering getroffen vanwege de potentiële terugbetalingen. Daarnaast detacheert het MCH meer personeel bij derden. 4.7.3 De bedrijfslasten De bedrijfslasten zijn in 2009 met 32,3 miljoen toegenomen, van 207,9 miljoen in 2008 tot 240,3 miljoen in 2009. De personele lasten zijn in 2009 toegenomen met 7,6 miljoen. Dat is een stijging van 6%. De vaste formatie is in 2009 met 48 FTE toegenomen ten opzichte van het voorgaande jaar. Dat is een lastenstijging van circa 3,0 miljoen. De nieuwe CAO-afspraak zorgt voor een structurele verhoging van 1% van de salarissen per 1 juli, een verhoging van de eindejaarsuitkering met 1% en een verhoogde pensioenlast voor de werkgever doordat het aandeel van de werkgever steeg van 48% naar 50%. Samen met de autonome groei leidde de CAO tot een stijging van de personeelskosten met 3,0 miljoen. De resterende stijging van de personeelskosten wordt veroorzaakt door de toegenomen inhuur van uitzendkrachten door personeelstekort op een aantal afdelingen. De versnelde afschrijving van asbest voor in totaal 9,0 miljoen, zorgt voor de stijging van de afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa. De overige bedrijfskosten laten een forse stijging zien van ruim 15 miljoen. Deze stijging wordt deels veroorzaakt door bijzondere posten. De eerder beschreven voortdurende onzekerheid over de overgangsregeling kapitaallasten, zorgt ervoor dat de vergoeding in de opbrengsten middels een voorziening van 3,3 miljoen niet in het resultaat van het ziekenhuis wordt meegenomen. Op het moment dat er zekerheid over de vergoeding bestaat, zal gekeken worden hoe de vergoeding gebruikt kan worden om de kapitaallasten van het MCH te verlagen. Via de overige bedrijfslasten is een voorziening getroffen die voortkomt uit de overgangsregeling PLB uit de CAO 2009-2011. Conform de CAO heeft een medewerker die op 1 januari 2009 bij een zorgaanbieder in dienst was die aangesloten was bij pensioenfonds Zorg en Welzijn, recht op een eenmalige storting van 200 uur bij het bereiken van de 55-jarige leeftijd. Om in de toekomst aan deze verplichting te kunnen voldoen heeft het MCH een reservering van 1,0 miljoen getroffen. Gelet op de gewijzigde richtlijnen en principes voor kapitaallasten, wordt op een andere manier omgegaan met regulier voorkomende grotere aanpassingen aan de duurzame activa. Voor de komende jaren is ingeschat dat aanpassingen nodig zijn voor een bedrag van 7,9 miljoen. Om dat gewenste niveau te bereiken is 4,4 miljoen aan de voorziening groot onderhoud toegevoegd. De met 1,2 miljoen gestegen kosten voor grond en hulpstoffen voor de laboratoria komen voort uit de hogere productie van de laboratoria voor het MCH en derden. Aan geneesmiddelen is in 2009 ten opzichte van 2008 een bedrag van 1,3 miljoen meer uitgegeven, waarvan 0,6 miljoen voor dure geneesmiddelen. De groei van de bijzondere activiteiten zoals beschreven in de paragraaf over de opbrengsten, brengt zeer grote kostenstijgingen met zich mee. Zowel bij de ICD, het dotteren als bij de coilings wordt gebruik gemaakt van zeer duur materiaal. Gezamenlijk leiden deze activiteiten tot een stijging van de materiële kosten met 7,0 miljoen. 45

In de overige baten en lasten is het ontvangen vermogen uit de Stichting Dienstverlening Westeinde, die medio 2009 is opgeheven, verantwoord. Het vermogen is uiteindelijk via het resultaat toegevoegd aan het niet-collectief gefinancieerd vrij vermogen van het MCH. 4.7.4 Het resultaat Per saldo is het jaar 2009 afgesloten met een positief resultaat van 6.349.000. Dit resultaat is als volgt verwerkt in de jaarrekening; - toevoeging aan de reserve aanvaardbare kosten 3.706.000 - toevoeging aan het niet-collectief gefinancierd vrij vermogen 1.761.000 - toevoeging aan de bestemmingdsreserve afschrijvingen inventaris 1.533.000 - onttrekking bestemmingsreserve egalisatie afschrijvingen - 651.000 De resultaten van de deelnemingen worden toegelicht in de jaarrekening in paragraaf 4.7.7. 4.7.5 De financiële risico s De overheid heeft in 2009 veel middelen moeten besteden aan het bestrijden van de economische crisis. Voor 2010 wordt een begrotingstekort geraamd van 5,3%. In de komende jaren zullen de tekorten teruggedrongen worden. Omdat de zorg de grootste kostenpost vormt in de overheidsbegroting, zal de sector niet ontsnappen aan forse bezuinigingen. Het MCH houdt derhalve rekening met een toenemende druk op de inkomsten, waarbij dezelfde of zelfs kwalitatief hogere prestaties worden geëist. De voortdurende onzekerheid over de kapitaallastendekking maakt het opstellen van een vastgoedstrategie voor de lange termijn lastig. Investeringen beperken zich tot de hoogst noodzakelijk functionele instandhouding. Daar moet op langere termijn verandering in komen. De afgelopen jaren is de omzet van de bijzondere functies van het MCH aanzienlijk gegroeid. Een beperking van deze groei met gelimiteerde percentages zet de regionale functie onder druk of kan leiden tot verdrukking van de basisfuncties. 4.7.6 Regeling AO/IC productieregistratie In 2009 is in overleg met de accountant een steekproef ter grootte van 350 facturen gehouden, met een toegestane som foutfracties van 10. De steekproeven hebben uitgewezen dat het MCH voldoet aan de eisen van het Protocol gefactureerde DBC s 2009. In 2009 zijn diverse audits uitgevoerd, gericht op procesmatige registratie. Op basis van de ervaringen uit de steekproeven zijn de audits in de loop van 2009 meer gericht op inhoud, zoals kennis en toepassing van de Instructies van de Wetenschappelijke vereniging. Daarnaast is in 2009 gestart met het gestructureerd doorlichten van de registratieprocessen van specialismen en afdelingen. 46

4.7.7 Dochterinstellingen 4.7.7.1 Diabeteszorg Haaglanden (DZH) DZH is een behandel- en kenniscentrum voor diabetespatiënten. DZH biedt zorg op maat die aansluit bij de behoefte en wens van patiënt en huisarts. Het zorgaanbod bestaat uit interdisciplinaire zorg en taakgerichte zorg. DZH heeft zich als doel gesteld om in het jaar 2009 een vernieuwde herijkte strategie vast te stellen op basis van alle interne ontwikkelingen en leerprocessen, rekening houdend met de externe ontwikkelingen. Dit is vastgelegd in het document: Strategie DZH 2010-2015. De drie hoofdpijlers waar DZH zich in 2009 op heeft gericht zijn de volgende: 1. Kwaliteitsplan 2009 stond voor DZH in het teken van het opstellen van een kwaliteitsplan en het vastleggen van protocollen in DKS. 2. Medewerkerstevredenheid DZH hanteert het coachend leiderschap. Dit vertaalt zich voor de medewerkers in vier coachgesprekken op jaarbasis met zijn of haar leidinggevende. 3. Elektronisch patiëntendossier De kwaliteit van de geboden zorg wordt geregistreerd in het digitale diabetesdossier DiabetesNed. Vanuit dit systeem wordt een database opgebouwd van de benodigde Key Performance Indicatoren, waardoor de geboden zorg gebenchmarkt kan worden. Organisatie In DZH zijn in 2009 de volgende functies vertegenwoordigd: diabetesverpleegkundige, diëtist, internist, psycholoog, doktersassistent, pedicure, allochtone zorg consulent, office manager en directeur. Gemiddelde formatie Diabetes Verpleegkundigen Diëtisten Internisten Ondersteunend doktersassistenten / office manager / directie Overig psycholoog / AZC Pedicure gemiddelde formatie 2009 5,9 FTE 2,7 FTE 0,5 FTE 4,3 FTE 0,20 FTE 0,20 FTE Productiegegevens Aantal bloedafnames 3623 Aantal consulten internist 1677 Aantal consulten diabetersverpleegkundigen 5979 Aantal consulten psycholoog 100 Aantal consulten diëtist 3420 Aantal consulten pedicure 734 Aantal consulten fundusspreekuur 461 Aantal groepsconsulten 405 Aantal telefonische consulten 1034 47

Kwaliteitszorg en kwaliteitssysteem De kwaliteitszorg in DZH is samengebracht in het kwaliteitssysteem dat gebaseerd is op de NIAZnormen. Als basis voor het systeem is de NIAZ-norm als leidraad genomen, waarbij de nadere uitwerking verder is ingevuld met specifieke protocollen, procedures en/of werkinstructies. Aan de kwaliteitszorg wordt door de directeur en de teamleider sturing gegeven, in de vorm van het naleven van de protocollen en het vaststellen van de kwaliteitsdoelstellingen. De verbetermaatregelen naar aanleiding van audits, onderzoeken, klachten en complicaties worden periodiek besproken en zijn voor iedereen inzichtelijk op het interne bedrijfsnetwerk. Het bespreken van verbetermaatregelen vindt plaats in het MT-overleg. Samenwerkingsverbanden DZH heeft met diverse partijen samenwerkingsverbanden ter bevordering van de hoogwaardige zorg, zoals met het MCH, Florence, Bosman, DVN, EADV, eerstelijns fysiotherapeuten en huisartsenpraktijken. HRM-beleid Op alle niveaus in de organisatie staan klantgerichtheid en kwaliteit centraal. Door het kwaliteitssysteem wordt de betrokkenheid en bereidheid om mee te denken in verbeterprocessen groter. Met alle medewerkers is in 2009 een jaargesprek gevoerd. Daarnaast zijn er ook gesprekken gevoerd in het kader van coaching of mentoring en gesprekken als onderdeel van het ziekteverzuimbeleid. DZH stimuleert medewerkers bijscholingen en cursussen te volgen op het eigen vakgebied. Dit gebeurt zowel met seminars als met langdurige scholing. Naast opleidingen voor personeel biedt DZH zelf ook scholing aan. Deze scholing is met name gericht op POH ers, diabetesverpleegkundigen, huisartsen en overige (diabetes)specialisten, over bijvoorbeeld beweging, zwangerschap en diabetes en hypertensie. Klachten In 2006 is een onafhankelijke klachtencommissie, de Patiëntenklachtencommissie van het MCH, officieel door DZH benoemd. De klachtenprocedure kent twee wegen. In eerste instantie wordt er door DZH zelf gehoor gegeven aan de klacht. De klacht wordt ofwel door de hoofdbehandelaar in kwestie ofwel door een leidinggevende besproken met de patiënt, en afgehandeld. Indien de patiënt deze situatie niet afdoende vindt, wordt de klacht voorgelegd aan de klachtenfunctionaris die de klacht afhandelt. In 2009 zijn er geen officiële klachten binnengekomen op organisatorisch of medisch gebied. Om die reden zijn er in 2009 geen klachten van DZH naar de klachtenfunctionaris of klachtencommissie gegaan. Onderzoeken en publicaties in 2009 De volgende onderzoeken hebben in 2009 plaatsgevonden: Laatste fase van het driejarige onderzoek Onderzoek naar de inzet van allochtone zorgconsulenten ; De stem van de patiënt; Zorg op afstand, ervaringen en wensen van de patiënt; Vergelijkingsonderzoek tussen de funduscamera Eyescan en de funduscamera Medical Workshop; Onderzoek naar de strategie ontwikkeling van DZH. Publicatie over de nieuwste vorm van ontwikkeling, Conversation Maps, heeft in 2009 plaatsgevonden in: het EADV Magazine, de informatiekrant 55+ beurs, de DiabetesFonds verwijskrant en de MediaPlanet. 48

Vooruitzichten voor 2010 De focus heeft in 2009 gelegen op analyse en verdieping van de beschreven processen. Met de update van de bestaande procedures, protocollen en werkinstructies door de desbetreffende verantwoordelijken, zal ook dieper ingegaan worden op de werkwijze binnen DZH en de mogelijke kritieke punten in het proces. Daarnaast biedt de strategienota voor 2010 veel uitdaging om het proces van DZH optimaal te benutten. In 2010 zal een uitbreiding van het zorgaanbod naar huisartsen plaatsvinden. Tevens richt DZH zich in 2010 op de groep adolescenten en zwangere vrouwen (die diabetes tijdens de zwangerschap ontwikkelen). Financieel resultaat In de jaarrekening 2008 was een post van 106.000 voorzien om de oninbaarheid van debiteuren af te dekken. In de loop van 2009 is de post waarover de grootste onzekerheid was, afgewikkeld en betaald waardoor de getroffen voorziening is vrijgevallen. Eind 2009 is het centrum verhuisd naar haar nieuwe locatie aan de lijnbaan. Als gevolg van deze verhuizing is voor een bedrag van 85.000 aan activa afgewaardeerd. De omzet is in 2009 gestegen met 8% tot 1,01 miljoen terwijl de bedrijfslasten, ook na eliminatie van de bijzondere posten licht zijn gedaald tot 838.000. Het resultaat wordt tevens positief beïnvloed door rentevergoeding van verzekeraars door late betalingen van 40.000. Het resultaat komt daarmee uit op 209.240. 4.7.7.2 Apotheek MCH Lijnbaan BV Apotheek MCH Lijnbaan BV is een (poliklinische) openbare apotheek die sinds april 2008 gevestigd is in de nieuwe centrale hal van MCH Westeinde. Het kwaliteitsbeleid van Apotheek MCH Lijnbaan BV is gericht op het leveren en garanderen van verantwoorde farmaceutische zorg, zoals omschreven in de kwaliteitswet Zorginstellingen. Het gaat om zorg van goed niveau, doeltreffend, doelmatig en patiëntgericht, die voorziet in de reële behoefte van de patiënt. De verleende zorg is in overeenstemming met wettelijke regelingen en met de bepalingen van de Nederlandse ApotheekNorm, de Modelregeling apotheker-patiënt en de met zorgverzekeraars overeengekomen contracten. Apotheek MCH Lijnbaan BV is gecertificeerd volgens het HKZ-certificatieschema openbare apotheken conform ISO 9001: 2001. Het certificaat is behaald op 6 januari 2009. De doelgroepen van de apotheek zijn: alle poliklinische patiënten van MCH Westeinde, patiënten die ontslagen worden uit MCH Westeinde, personeel dat werkzaam is in het MCH, patiënten die vlakbij het ziekenhuis wonen en passanten. In apotheek MCH Lijnbaan BV wordt het geven van voorlichting en advies over geneesmiddelen en het correcte en veilige gebruik van deze middelen beschouwd als een kerntaak. Uitgangspunt hierbij is dat de cliënt uiteindelijk zelf verantwoordelijk is, maar dat door de medewerkers van apotheek MCH Lijnbaan BV alles in het werk wordt gesteld om de cliënt te helpen bij het nemen van goede beslissingen over geneesmiddelgebruik. Om de therapietrouw te bevorderen zijn weekleveringen, de herhaalreceptservice en de thuisbezoekservice een nog belangrijkere plaats gaan innemen binnen de dienstverlening aan de patiënten. Dit geldt zowel voor geneesmiddelen op recept als voor zelfzorg, en behalve voor geneesmiddelen ook voor alle andere artikelen die de apotheek levert. Apotheek MCH Lijnbaan BV wil patiënten laten zien dat een goede begeleiding bij en informatie over de geleverde medicijnen bijdraagt aan een betere kwaliteit van leven, bij ziekte of ongemak. Het kunnen voorzien in de behoefte aan verantwoorde farmaceutische zorg wordt door de beherend apotheker en alle medewerkers van de apotheek beschouwd als van essentieel belang voor alle betrokkenen, dat wil zeggen voor de patiënten van de apotheek, de zorgverzekeraars, voor andere zorgaanbieders en daardoor ook voor de continuïteit van de apotheek zelf. Apotheek MCH Lijnbaan BV participeert in de regionale nachtdienstapotheek organisatie SASA met de vestigingen Bronovo en Leyenburg te Den Haag. De beherend apotheker is drs. P.S.A. (Paul) van Rooijen. De apotheker vormt samen met zeven apothekersassistenten en twee bezorgers het apotheekteam. 49

Financieel resultaat De omzet 2009 van de apotheek bedraagt 2,1 miljoen. De inkoopwaarde van de verstrekte middelen bedroeg 1,5 mijloen. Na aftrek van de bedrijfslasten en de financiële baten en lasten bedraagt het resultaat 172.000 4.7.7.3 West End Facility BV West End Facility BV ( WEF ) heeft ten doel het uitvoeren van schoonmaakwerkzaamheden en diensten in MCH Westeinde en MCH Antoniushove. WEF is ISO 9001:2008 gecertificeerd op het gebied van schoonmaakwerkzaamheden voor algemene en ziekenhuisspecifieke afdelingen. Dit certificaat is behaald op 26 november 2008. Kwaliteit wordt binnen de WEF gemeten volgens het Dagelijks Kwaliteit Systeem ( DKS ). Bij het uitvoeren van de schoonmaakwerkzaamheden neemt de WEF de WIP- richtlijnen in acht. De WEF maakt onder andere op de onderstaande afdelingen schoon: OK- complex CSA Radiotherapie Poli s Kantoren Trappenhuizen In MCH Westeinde maakt de WEF gemiddeld 38.000 m2 schoon en in MCH Antoniushove gemiddeld 17.000 m2. Binnen de WEF zijn gemiddeld 95 werknemers in dienst. Financieel resultaat De omzet van de West End is in 2009 nagenoeg gelijk gebleven aan de omzet 2008. De bedrijfslasten zijn toegenomen met 1% ( 14.000), de financiële lasten zijn gestegen 16.000. Het resultaat voor belasting is daardoor gedaald van 64.000 in 2008 naar 36.000 in 2009. Het resultaat 2009 na belasting bedraagt 28.524. 4.7.7.4 Express-so BV Express-so BV is een restauratieve voorziening met ziekenhuiswinkel voor patiënten, bezoekers en personeel van het Medisch Centrum Haaglanden. Express-so BV is gehuisvest in MCH Antoniushove en MCH Westeinde. In MCH Westeinde is Express-so BV sinds april 2008 gevestigd in die nieuwe centrale hal. In MCH Westeinde komen gemiddeld 4700 klanten per week en in MCH Antoniushove gemiddeld 2100 klanten. Binnen Express-so BV zijn gemiddeld 25 medewerkers in dienst. Financieel resultaat De omzet is toegenomen met 12,4% tot 1,4 miljoen. De inkoopwaarde van de omzet is toegenomen met slechts 10,5% waardoor de bruto marge is gestegen met 0,7%. De bedrijfslasten zijn toegenomen met 12,7%. Per saldo leidt dit tot een resultaat verbetering met van 48.209 in 2008 naar 55.301 in 2009. 50

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5 Jaarrekening 51

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden INHOUDSOPGAVE Pagina 5.1 Jaarrekening 2009 53 5.1.1 Geconsolideerde balans per 31 december 2009 54 5.1.2 Geconsolideerde resultatenrekening over 2009 55 5.1.3 Geconsolideerd kasstroomoverzicht over 2009 56 5.1.4 Grondslagen van waardering en resultaatbepaling 57 5.1.5 Toelichting op de geconsolideerde balans per 31 december 2009 63 5.1.6 Geconsolideerd mutatieoverzicht materiële vaste activa/financiële vaste activa 73 5.1.7 Specificatie ultimo boekjaar onderhanden projecten en gereedgekomen projecten 77 5.1.8 Overzicht langlopende schulden ultimo 2009 78 5.1.9 Toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening over 2009 79 5.1.10 Enkelvoudige balans per 31 december 2009 89 5.1.11 Enkelvoudige resultatenrekening over 2009 90 5.1.12 Grondslagen van waardering en resultaatbepaling enkelvoudige jaarrekening 91 5.1.13 Toelichting op de enkelvoudige balans per 31 december 2009 92 5.1.14 Enkelvoudig mutatieoverzicht materiële vaste activa/financiële vaste activa 98 5.1.15 Specificatie ultimo boekjaar onderhanden projecten en gereedgekomen projecten 102 5.1.16 Overzicht langlopende schulden ultimo 2009 103 5.1.17 Toelichting op de enkelvoudige resultatenrekening over 2009 104 5.2 Overige gegevens 108 5.2.1 Vaststelling en goedkeuring jaarrekening 109 5.2.2 Resultaatbestemming 109 5.2.3 Gebeurtenissen na balansdatum 109 5.2.4 Ondertekening door bestuurders en toezichthouders 109 5.2.5 Accountantsverklaring 110 52

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1 JAARREKENING 2009 53

5.1 GECONSOLIDEERDE JAARREKENING MEDISCH CENTRUM HAAGLANDEN 5.1.1 GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 (na resultaatbestemming) Ref. 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 ACTIVA Vaste activa Immateriële vaste activa 1 0 66 Materiële vaste activa 2 168.097 174.891 Financiële vaste activa 3 2.409 1.450 Totaal vaste activa 170.506 176.407 Vlottende activa Voorraden 4 1.125 916 Onderhanden werk uit hoofde van DBC's 5-649 9.455 Vorderingen en overlopende activa 6 49.195 26.386 Vorderingen uit hoofde van financieringstekort 7 30.534 38.263 Effecten 8 0 0 Liquide middelen 9 552 322 Totaal vlottende activa 80.757 75.342 Totaal activa 251.263 251.749 Ref. 31-dec-09 31-dec-08 PASSIVA 1.000 1.000 Eigen vermogen 10 Kapitaal 0 0 Collectief gefinancierd gebonden vermogen 33.208 28.620 Niet-collectief gefinancierd vrij vermogen 9.500 7.489 Totaal eigen vermogen 42.708 36.109 Aandeel derden 379 221 Voorzieningen 11 10.030 5.772 Langlopende schulden 12 109.540 117.511 Kortlopende schulden Schulden uit hoofde van financieringsoverschot 7 0 0 Kortlopende schulden en overlopende passiva 13 88.606 92.136 Totaal passiva 251.263 251.749 54

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.2 GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING OVER 2009 BEDRIJFSOPBRENGSTEN: Ref. 2009 2008 1.000 1.000 Wettelijk budget voor aanvaardbare kosten en/of subsidie 15 159.104 158.070 Niet-gebudgetteerde zorgprestaties 16 5.207 4.236 Omzet B-segment 17 60.373 35.400 Overige bedrijfsopbrengsten 18 27.657 26.091 Som der bedrijfsopbrengsten 252.341 223.797 BEDRIJFSLASTEN: Personeelskosten 19 134.539 126.973 Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa 20 25.912 16.841 Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa 21 0 0 Overige bedrijfskosten 22 79.876 64.114 Som der bedrijfslasten 240.327 207.928 BEDRIJFSRESULTAAT 12.014 15.869 Financiële baten en lasten 23-5.665-7.682 RESULTAAT UIT GEWONE BEDRIJFSVOERING 6.349 8.187 Buitengewone baten en lasten 24 0 0 RESULTAAT BOEKJAAR 6.349 8.187 RESULTAATBESTEMMING Het resultaat is als volgt verdeeld: 2009 2008 1.000 1.000 Toevoeging/(onttrekking): Reserve aanvaardbare kosten 3.706 5.615 Niet collectief gefinancieerd vrij vermogen 1.761 407 Bestemmingsreserve afschrijving inventarissen 1.533 0 Bestemmingsreserve egalisatie afschrijvingen -651-557 Bestemmingsreserve projecten 0 2.400 Bestemmingsreserve Bond Medische Specialisten 0 322 6.349 8.187 55

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.3 GECONSOLIDEERD KASSTROOMOVERZICHT OVER 2009 Kasstroom uit operationele activiteiten Ref. 2009 2008 1.000 1.000 1.000 1.000 Bedrijfsresultaat 12.014 15.869 Aanpassingen voor: - afschrijvingen 25.912 17.026 - aandeel derden 158 21 - overige reserves 250-842 - mutaties voorzieningen 4.258 1.722 30.578 17.927 Veranderingen in vlottende middelen: - voorraden -209-50 - mutatie onderhanden werk DBC's 10.104 4.414 - vorderingen -22.809-8.651 - vorderingen/schulden uit hoofde van financieringstekort respectievelijk -overschot 7.729-20.618 - kortlopende schulden (excl. schulden aan kredietinstellingen) -3.531-5.185-8.716-30.090 Kasstroom uit bedrijfsoperaties 33.876 3.706 Ontvangen interest 0 0 Betaalde interest -5.665-7.682 Buitengewoon resultaat 0 0-5.665-7.682 Totaal kasstroom uit operationele activiteiten 28.211-3.976 Kasstroom uit investeringsactiviteiten Investeringen materiële vaste activa -27.242-38.154 Afrekening projecten 8.166 14.086 Desinvesteringen materiële vaste activa 24 1.195 Overige investeringen in financiële vaste activa -959 58 Totaal kasstroom uit investeringsactiviteiten -20.011-22.815 Kasstroom uit financieringsactiviteiten Nieuw opgenomen leningen 0 35.000 Aflossing langlopende schulden -7.970-8.521 Totaal kasstroom uit financieringsactiviteiten -7.970 26.479 Mutatie geldmiddelen 230-312 56

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.4 GRONDSLAGEN VAN WAARDERING EN RESULTAATBEPALING 5.1.4.1 Algemeen Grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening De jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met de Regeling verslaggeving WTZi en de stellige uitspraken van de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving, uitgegeven door de Raad voor de Jaarverslaggeving. Vergelijking met voorgaand jaar De grondslagen van waardering en van resultaatbepaling zijn ongewijzigd ten opzichte van voorgaand jaar. Consolidatie In de geconsolideerde jaarrekening zijn tevens opgenomen de stichtingen en vennootschappen die tot de groep behoren. Dit betreft de volgende stichtingen en vennootschappen: Stichting Diabetes Zorg Haaglanden; Express-so BV; West End Facility BV; Apotheek MCH Lijnbaan BV. 57

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.4 GRONDSLAGEN VAN WAARDERING EN RESULTAATBEPALING 5.1.4.2 Grondslagen van waardering van activa en passiva Activa en passiva Voor zover niet anders is vermeld zijn de activa en passiva gewaardeerd tegen de nominale waarde. Immateriële en materiële vaste activa De immateriële en materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen verkrijgings- of vervaardigingsprijs onder aftrek van cumulatieve afschrijvingen en cumulatieve bijzondere waardeverminderingen. WTZi-vergunningsplichtige vaste activa worden gewaardeerd tegen de laagste van de verkrijgings- of vervaardigingsprijs en het goedgekeurde investeringsbedrag. Het meerdere boven het goedgekeurde investeringsbedrag wordt ten laste van de resultatenrekening gebracht. Voor WTZi-vergunningsplichtige vaste activa, instandhoudingen en WMG-gefinancierde vaste activa waarvoor in de bekostigingssystematiek geen substitutievrijheid bestaat binnen het verkregen budget, is de afschrijvingsperiode gelijk aan de in de bekostigingssystematiek voorgeschreven afschrijvingstermijnen. Voor die vaste activa waarvoor binnen de bekostigingssystematiek of de verkregen subsidie substitutievrijheid bestaat, zijn de afschrijvingstermijnen gebaseerd op de economische levensduur. Wijziging bekostiging kapitaallasten, overgangsregime en aanpassing Regeling verslaggeving WTZi en Richtlijn 655 Zorginstellingen Met de brieven van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) van 13 juni 2007 (kenmerk CZ/TSZ/2771129) en 9 juli 2007 (kenmerk MC-U-2783995) en de wijziging van het Uitvoeringsbesluit WTZi van 13 december 2007 zijn belangrijke wijzigingen in de regelgeving rondom zorgvastgoed en de bekostiging van vaste activa aangekondigd. Per 1 januari 2008 is het bouwregime voor ziekenhuizen afgeschaft; hierdoor ontstaat meer vrijheid in bouwen, maar tevens vervalt de garantie van het Ministerie van VWS op de vergoeding van afschrijvingen en rentelasten. Het risico van de dekking van kapitaallasten van het vastgoed en daarmee van de boekwaarde ligt daardoor meer en meer bij de ziekenhuizen. Richtlijn 655 Zorginstellingen is met ingang van boekjaar 2009 aangepast aan het vervallen van het bouwregime en de (voorgenomen) wijzigingen in de bekostiging van de kapitaallasten van het vastgoed. Door de wijziging van de bekostigingssystematiek komt een einde aan verwerking en waardering van vaste activa (met name vastgoed) op grond van de bekostigingsvoorschriften. De verwerking en waardering van vaste activa dient hiermee volgens de algemene verslaggevingsregels van Titel 9 Boek 2 BW en de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving plaats te vinden. Op 1 april 2010 heeft de Ministerie van VWS het overgangsregime kapitaallasten voorgelegd aan de Tweede Kamer. Dit overgangsregime geeft, aflopend in de tijd, gedeeltelijke zekerheid voor oudbouw- en nieuwbouwproblematiek van het vastgoed en zekerheid voor de afwikkeling van de voormalige Immateriële Vaste Activa (door versnelde afschrijving en vergoeding in de budgetten). Dit overgangsregime dient nog wel uitgewerkt te worden door de NZa, waarna de precieze implicaties duidelijk worden. Er is nog geen duidelijkheid over de hoogte, invoeringsdatum en wijze van integrale prestatiebekostiging en DOT-systematiek. Vooralsnog loopt voor het A-segment de bekostiging van kapitaallasten door op basis van nacalculatie. Mogelijk vanaf 2012 is sprake van integrale tarieven. 58

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.4 GRONDSLAGEN VAN WAARDERING EN RESULTAATBEPALING Waardering Materiële vaste activa Algemeen Het vervallen van het stelsel van bekostiging waarbij een integrale vergoeding voor de werkelijke afschrijvingskosten van vaste activa was opgenomen, kan daarmee ook gevolgen hebben voor de waardering van de materiële vaste activa. Het vervallen van het stelsel van bekostiging kan worden aangemerkt als een aanwijzing voor de aanwezigheid van een bijzondere waardevermindering overeenkomstig RJ hoofdstuk 121 Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa. Door de onzekerheid over de toekomstige bekostigingssystematiek is nog nauwelijks mogelijk vast te stellen of sprake is van een bijzondere waardevermindering ultimo 2009. De overgangsregeling zou, afhankelijk van de impact en uitwerking door de NZa, voor diverse problemen van oudbouw en recente nieuwbouw, in ieder geval een gedeeltelijke en tijdelijke oplossing moeten bieden. Daarnaast heeft de NZa de bevoegdheid van eigen beleidsregels af te wijken ten einde maatwerk oplossingen te kunnen bieden voor additionele problematiek. Met ingang van 2012 zal de bekostiging van ziekenhuizen mogelijk overgaan op de DOT-systematiek. Er is landelijk nog onduidelijkheid over eventuele prestatiebekostiging en de wijze van financiering van kapitaallasten in de DOT-systematiek, specifiek voor bijzondere functies (WBMV en vaste segment) en over de uitwerking van het overgangsregime kapitaallasten. Financiële vaste activa Deelnemingen in groepsmaatschappijen en overige deelnemingen waarin invloed van betekenis kan worden uitgeoefend, worden gewaardeerd volgens de nettovermogenswaardemethode. Invloed van betekenis wordt in ieder geval verondersteld aanwezig te zijn bij het kunnen uitbrengen van 20% of meer van de stemrechten. De nettovermogenswaarde wordt berekend volgens de grondslagen die gelden voor deze jaarrekening; voor deelnemingen waarvan onvoldoende gegevens beschikbaar zijn voor aanpassing aan deze grondslagen, wordt uitgegaan van de waarderingsgrondslagen van de desbetreffende deelneming. Indien de waardering van een deelneming volgens de nettovermogenswaarde negatief is, wordt deze op nihil gewaardeerd. Deelnemingen waarop geen invloed van betekenis kan worden uitgeoefend, worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs. Indien sprake is van een duurzame waardevermindering vindt waardering plaats tegen deze lagere waarde; afwaardering vindt plaats ten laste van de resultatenrekening. Voorraden De voorraden zijn gewaardeerd tegen historische inkoopprijzen onder aftrek van een voorziening voor incourantheid, voorzover daartoe aanleiding bestaat. Onderhanden werk uit hoofde van DBC's Het onderhanden werk uit hoofde van DBC's wordt gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs, zijnde de kostprijs van de reeds bestede verrichtingen, of tegen de opbrengstwaarde van de DBC indien deze lager is. De productie van het onderhanden werk is bepaald door de openstaande verrichtingen te koppelen aan de DBC's die ultimo boekjaar openstonden. Op het onderhanden werk worden de voorschotten die ontvangen zijn van verzekeraars in mindering gebracht. Vorderingen Vorderingen worden opgenomen voor de nominale waarde. Een voorziening wordt getroffen op de vorderingen op grond van verwachte oninbaarheid. Liquide middelen Liquide middelen bestaan uit kas, banktegoeden en deposito s met een looptijd korter dan twaalf maanden. Rekening-courantschulden bij banken zijn opgenomen onder schulden aan kredietinstellingen onder kortlopende schulden. Vorderingen/schulden uit hoofde van financieringstekort resp. -overschot De post "vorderingen/schulden uit hoofde van financieringstekort resp. -overschot" is opgenomen voor de nominale waarde en wordt met betrekking tot de over 2009 te verrekenen post bepaald op basis van een zo juist mogelijke becijfering van het voor 2009 beschikbare budget. 59

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.4 GRONDSLAGEN VAN WAARDERING EN RESULTAATBEPALING Reserve aanvaardbare kosten De mutatie in de reserve aanvaardbare kosten over het boekjaar wordt bepaald aan de hand van een zo juist mogelijke becijfering van het budget aanvaardbare kosten, rekening houdend met de werkelijk nacalculeerbare kosten, alsmede door de NZa uitgebrachte en als definitief te beschouwen richtlijnen. Voorzieningen (algemeen) Voorzieningen worden gevormd voor in rechte afdwingbare of feitelijke verplichtingen die op de balansdatum bestaan waarbij het waarschijnlijk is dat een uitstroom van middelen noodzakelijk is en waarvan de omvang op betrouwbare wijze is te schatten. De voorzieningen worden gewaardeerd tegen de beste schatting van de bedragen die noodzakelijk zijn om de verplichtingen per balansdatum af te wikkelen. De voorzieningen worden gewaardeerd tegen de contante waarde van de uitgaven die naar verwachting noodzakelijk zijn om de verplichtingen af te wikkelen. Wanneer verplichtingen naar verwachting door een derde zullen worden vergoed, wordt deze vergoeding als een actief in de balans opgenomen indien het waarschijnlijk is dat deze vergoeding zal worden ontvangen bij de afwikkeling van de verplichting. 60

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.4 GRONDSLAGEN VAN WAARDERING EN RESULTAATBEPALING 5.1.4.3 Grondslagen van resultaatbepaling Algemeen Het resultaat wordt bepaald als het verschil tussen de baten en de lasten over het verslagjaar, met inachtneming van de hiervoor reeds vermelde waarderingsgrondslagen. De baten en lasten worden toegerekend aan de periode waarop deze betrekking hebben, uitgaande van historische kosten. Verliezen worden verantwoord als deze voorzienbaar zijn; baten worden verantwoord als deze gerealiseerd zijn. Baten (waaronder nagekomen budgetaanpassingen) en lasten uit voorgaande jaren die in dit boekjaar zijn geconstateerd, worden aan dit boekjaar toegerekend. Pensioenen MCH heeft voor haar werknemers een toegezegd-pensioenregeling. Hiervoor in aanmerking komende werknemers hebben op de pensioengerechtigde leeftijd recht op een pensioen welke afhankelijk is van leeftijd, salaris en dienstjaren. De regeling is ondergebracht bij het Pensioenfonds Zorg en Welzijn. MCH heeft geen verplichting tot het voldoen van aanvullende bijdragen in geval van een tekort bij Pensioenfonds Zorg en Welzijn, anders dan het effect van hogere toekomstige premies. MCH heeft daarom de pensioenregeling verwerkt als een toegezegde-bijdrage-regeling en heeft alleen de verschuldigde premies tot en met het einde van het boekjaar in de jaarrekening verantwoord. 5.1.4.4 Grondslagen van segmentering Het MCH ontplooide op beperkte schaal activiteiten voor derden die in het verlengde lagen van de ziekenhuisactiviteiten in een aan het MCH gerelateerde stichting namelijk de "Stichting Dienstverlening Westeinde". Medio 2009 is de Stichting Dienstverlening Westeinde opgeheven. Tot 1 juli 2003 werd binnen de muren van het MCH het refractiecentrum als private activiteit uitgevoerd. Sedert juli 2003 heeft het MCH deze activiteit ingebracht in de Haaglanden Kliniek CV. De Haaglanden Kliniek CV en BV werden volledig geconsolideerd binnen MCH. Per 1 september 2008 zijn de activiteiten van de Haaglanden Kliniek CV (deels) overgedragen en beëindigd. Er vindt geen consolidatie meer plaats. Eind 2004 heeft het MCH de Stichting Diabetes Zorg Haaglanden opgericht. De stichting heeft ten doel het als zelfstandig behandelcentrum verlenen van para-medische zorg en medisch specialistische zorg aan mensen met diabetes. Met ingang van 1 januari 2005 exploiteert het MCH de restauratieve voorziening in de centrale hal van de locatie Westeinde. Vanaf 1 december 2006 eveneens op de locatie Antoniushove. Deze activiteiten zijn ondergebracht in Express-so BV. Eind 2006 heeft het MCH de West End Facility BV opgericht. In deze BV zijn de schoonmaakwerkzaamheden en -diensten, linnenvoorziening, afvalverwerking, interne verhuizingen en gebouw/terreingebonden werkzaamheden ondergebracht. Eind augustus 2006 is Servanda BV opgericht. De vennootschap heeft ten doel het bieden van eerstelijns gezondheidszorg waaronder bijvoorbeeld huisartsenzorg, fysiotherapie en apotheek. Per 1 januari 2008 zijn de activa en passiva van de onderneming verkocht. Er vindt geen consolidatie meer plaats. Eveneens eind augustus 2006 is opgericht de Apotheek MCH Lijnbaan BV. De vennootschap heeft ten doel het stichten, verwerven, exploiteren en vervreemden van apotheken. MCH heeft een meerderheidsbelang van 51%. Gezien de omvang van de activiteiten en de ondersteuning aan de processen van MCH is afgezien van segmentering van deze activiteiten anders dan het opstellen van een geconsolideerde en enkelvoudige jaarrekening. 61

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.4 GRONDSLAGEN VAN WAARDERING EN RESULTAATBEPALING In het Diagnostisch Centrum Haaglanden BV heeft MCH een minderheidsbelang van 30% in het kapitaal. Tevens heeft MCH een 30% minderheidsbelang genomen in het Diagnostisch Centrum Voorschoten BV. Deze deelnemingen zijn tegen verkrijgingsprijs (ad 5.400) in de jaarrekening gewaardeerd. Op 17 november 2008 is het Nederlands Centrum voor Plastische Chirurgie BV opgericht. Het minderheidsbelang van MCH bedraagt 10%. De deelneming is op verkrijgingsprijs (ad 1.800) gewaardeerd in de jaarrekening. In oktober 2009 is de Nederlandse Obesitas Kliniek West opgericht. De kliniek heeft tot doel patienten met ernstig overgewicht te behandelen. MCH neemt hierin deel voor 6%. Op 30 juni 2009 is de Regionale Samenwerkings Organisatie Haaglanden BV opgericht. Het doel van de vennootschap is het (re)organiseren en ontwikkelen van het elektronische berichtenverkeer voor zorgpartijen in met name de regio Haaglanden en het optimaliseren van de communicatie en informatisering van de zorg. MCH neemt hierin deel voor 4%. 62

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.5 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 ACTIVA 1. Immateriële vaste activa De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Kosten oprichting en uitgifte van aandelen 0 0 Kosten van onderzoek en ontwikkeling 0 0 Kosten van concessies, vergunningen en rechten van intellectuele eigendom 0 0 Kosten van goodwill die van derden is verkregen 0 0 Vooruitbetalingen op immateriële activa 0 0 Aanloopverliezen/boeterente 0 66 Totaal immateriële vaste activa 0 66 Het verloop van de immateriële activa in het verslagjaar is als volgt weer te geven: 2009 2008 1.000 1.000 Boekwaarde per 1 januari 66 575 Bij: investeringen 0 0 Bij: herwaarderingen 0 0 Af: afschrijvingen 66 509 Af: terugname geheel afgeschreven activa 0 0 Af: desinvesteringen 0 0 Boekwaarde per 31 december 0 66 Cumulatieve herwaarderingen 0 0 Cumulatieve afschrijvingen 0 0 Toelichting: Voor een nadere specificatie van het verloop van de immateriële vaste activa per activagroep wordt verwezen naar het mutatieoverzicht onder 5.1.6. 2. Materiële vaste activa De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Grond 3.846 3.846 Terreinvoorziening 474 502 Gebouwen 29.135 30.441 Verbouwingen 13.520 22.007 Installaties 1.361 1.714 Onderhanden projecten 5.423 4.285 Trekkingsrechten 62.024 61.472 Instandhouding 14.892 15.799 Inventaris 29.179 26.515 Vervoermiddelen 53 41 Automatisering 8.190 8.269 Totaal materiële vaste activa 168.097 174.891 Het verloop van de materiële activa in het verslagjaar is als volgt weer te geven: 2009 2008 1.000 1.000 Boekwaarde per 1 januari 174.891 168.535 Bij: investeringen 27.242 38.154 Af: afschrijvingen 25.846 16.517 Af: afrekening projecten 8.166 14.086 Af: terugname geheel afgeschreven activa 0 867 Af: desinvesteringen 24 328 Boekwaarde per 31 december 168.097 174.891 Cumulatieve herwaarderingen 0 0 Cumulatieve afschrijvingen 0 0 63

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.5 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 Toelichting: Eind 2009 is door de NZa een besluit genomen inzake de asbestclaim welke door MCH in samenspraak met zorgverzekeraars was ingediend. De NZa heeft van de totale claim van 22,1 miljoen een bedrag van 14,6 miljoen gehonoreerd. Het bedrag van 14,6 miljoen zal in drie gelijke delen in de jaren 2008, 2009 en 2010 in het afschrijvingsbudget worden opgenomen. In de jaarrekening 2009 is derhalve voor een bedrag van 9,7 miljoen aan activa versneld afgeschreven. Het betreft de jaren 2008 en 2009. Het resterende bedrag van 7,5 miljoen zal middels een bezwaar alsnog worden geclaimd. Voor een nadere specificatie van het verloop van de materiële vaste activa per activagroep wordt verwezen naar het mutatieoverzicht onder 5.1.6. In toelichting 5.1.7 zijn overzichten opgenomen voor de onderhanden- en gereedgekomen projecten. Bedrijfswaarde Het MCH heeft voor het ziekenhuis een bedrijfswaardeberekening opgesteld. De uitkomsten van de bedrijfswaardeberekening zijn sterk afhankelijk van veronderstellingen over de uitwerking van het overgangsregime, (opslagen in) tarieven in de toekomstige bekostigingssystemen, groei van de productie en disconteringsvoeten die mede afhankelijk zijn van de toekomstige financiering en bekostiging. Dit is nog afhankelijk van definitieve (politieke) besluitvorming die later in 2010 wordt verwacht. De bedrijfswaardeberekeningen geven aan dat de bandbreedte van uitkomsten zeer groot kan zijn. De ingeschatte bedrijfswaarde is hoger dan de boekwaarde eind 2009. Het MCH stelt zich op het standpunt dat de in het verleden verkregen rechten tot nacalculatie bij de overgang dienen te leiden tot een adequate afrekening van eventuele nadelige gevolgen en verwacht dat de overheid hiervoor een passende regeling zal treffen. Eind 2009 is hiertoe een inventarisatie door de NZa uitgevoerd om de aard en omvang van de problematiek in kaart te brengen. Daarom is de boekwaarde niet neerwaarts aangepast. Aangetekend wordt dat de overgangsregeling en de afwijkingsbevoegdheid van de NZa in dit kader nog niet zijn geformaliseerd. Er is dus een zeker risico dat de daadwerkelijke bekostiging afwijkt van de huidige verwachting. Een eventuele afwijking kan mogelijk een substantiële impact hebben op de vermogenspositie van het MCH in de toekomst, zowel voor het beeld van resultaat en vermogen in de onderhavige jaarrekening als in toekomstige jaren. Een dergelijke afwijking zal, voorzover aan de orde, worden verwerkt in de jaarrekening als deze voldoende betrouwbaar kan worden bepaald. Afschrijvingen en gebruiksduur De tot en met 2009 gehanteerde afschrijvingstermijnen behoeven naar de mening van de Raad van Bestuur van het MCH per saldo geen aanpassing. Dit gegeven de resterende gebruiksduur en de verwachte compensatie voor de overgangsproblematiek. De Raad van Bestuur van het MCH acht de overheid verantwoordelijk compensatie te verlenen indien de bekostiging ontoereikend is geweest voor activa waarvoor in de geldende budgetsystematiek vergunningen en daarmee bekostigingstoezeggingen zijn verleend. 3. Financiële vaste activa De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Deelnemingen 21 12 Vorderingen afboeking immateriële vaste activa 3.178 3.466 Voorziening -2.591-3.466 Overige vorderingen financiële vaste activa -386 0 Leningen 2.187 1.438 Totaal financiële vaste activa 2.409 1.450 Het verloop van de financiële vaste activa is als volgt: 1.000 Boekwaarde per 1 januari 2009 1.450 Bij: kapitaalstorting 594 Bij: verstrekte lening 255 Bij: deelnemingen 9 Af: ontvangen aflossing leningen -100 Af: overige vorderingen 201 Boekwaarde per 31 december 2009 2.409 64

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.5 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 Toelichting: Er zijn achtergestelde leningen verstrekt aan MediRisk en MediFire t.b.v. het waarborgkapitaal. Het rentepercentage bedraagt voor MediRisk 5,18%, voor MediFire bedraagt dit 4,07%. Zowel de deelneming in het Diagnostisch Centrum Haaglanden BV als de deelneming in het Diagnostisch Centrum Voorschoten BV betreft een 30% belang van MCH. Aan het DC Voorschoten heeft MCH tevens een agio verstrekt van 594.600 en een achtergestelde lening toegezegd van 200.000. De lening van 200.000 is pas in 2010 ter beschikking gesteld. Sedert november 2008 neemt het MCH voor 10% deel in het Nederlands Centrum voor Plastische Chirurgie BV. Op 19 oktober 2009 is de Nederlandse Obesitas Kliniek West BV opgericht. MCH neemt voor 6% deel in deze BV. In 2009 is door de zorgaanbieders in de Haagse regio tesamen met de zorgverzekeraars het Regionale Samenwerkings Organisatie Haaglanden BV opgericht. MCH heeft een 4% belang. Ter verbetering van de liquiditeit van de Maatschap Dermatologie heeft MCH in 2009 een lening van 150.000 verstrekt. In 2008 is door een aanpassing in de wet- en regelgeving de immateriële vaste activa in één keer afgewaardeerd. Tegelijkertijd is het totale bedrag opgenomen als vordering op de overheid en volledig voorzien. Inmiddels is er zekerheid verkregen voor het deel van de afgewaardeerde immateriële vaste activa betrekking hebbend op het B-segment. De voorziening is met dit deel verlaagd. De vordering is verlaagd met de reguliere afschrijving in het A-segment. Per 1 januari 2008 is de tariefstructuur van de Apotheek Haagse Ziekenhuizen gewijzigd. Hierdoor ontstond een liquiditeitstekort. De betrokken ziekenhuizen zijn akkoord gegaan met een eenmalige storting om dit tekort op te lossen. Voor MCH betekende dit een storting van 750.000. Inmiddels heeft een tweetal aanvullende stortingen plaatsgevonden waardoor het bedrag is opgelopen tot 855.000. Ten behoeve van het project "MIJN MEDISCHE GEGEVENS" is aan Myown File BV een lening verstrekt van 200.000. Sinds 2006 maakt MCH gebruik van rentederivaten om opwaartse renterisico s af te dekken. Ultimo 2009 heeft MCH drie renteswaps en een rentecap in portefeuille. Op 28 maart 2006 heeft het MCH een renteswap afgesloten om het opwaartse renterisico van de roll-over financiering voor het nieuwe Ziekenhuis Informatie Systeem af te dekken. Het renterisico van de roll-over financiering wordt door de renteswap voor 100% afgedekt. De variabele 3 maands Euribor rente wordt ingeruild voor een vaste rente van 3,7425%. De ingangsdatum van de renteswap is 1 april 2006 met een onderliggende waarde van 8 miljoen. Op 1 juli 2006 is deze waarde verhoogd naar 9 miljoen om vervolgens gedurende 10 jaar per kwartaal de onderliggende waarde met 225.000 te laten afnemen, voor het eerst op 1 oktober 2006. Op 15 december 2008 is een Euroflex lening van 35 miljoen afgesloten bij de ING bank voor de consolidatie van een kasgeldlening waarmee investeringen zijn gefinancierd. Deze lening kent een looptijd van 20 jaar en heeft een rentepercentage van 3-maands Euribor plus een opslag. Ieder kwartaal wordt een bedrag van 437.500 afgelost. Om het opwaartse renterisico van de 3- maands Euribor af te dekken zijn op 11 december 2008 twee renteswaps afgesloten. De ingangsdatum van beide swaps is 15 december 2008 en zij hebben elk een onderliggende waarde van 17,5 miljoen. Eén swap heeft een looptijd van 5 jaar en de ander heeft een looptijd van 10 jaar. De rentecap is in september 2008 afgesloten om het risico van een oplopende Euribor rente op onze werkkapitaalfinanciering in het B-segment vanaf 1 januari 2009 gedeeltelijk af te dekken. De rentecap zorgt ervoor dat de te betalen Euribor rente aan een maximum wordt gebonden, terwijl wij wel profiteren van een eventueel lagere rentestand. De afgesloten rentecap garandeert tot 1 januari 2014 een maximum Euribor rente van 4,5% bij een onderliggende hoofdsom van 10 miljoen. De actuele waarde van de rentederivaten bedraagt per 31 december 2009 1.487.528 negatief. Een eventuele negatieve waarde wordt tot een bedrag van 3.500.000 ondervangen door een allowance faciliteit bij de ING Bank. De actuele waarde is op basis van mark to market methode bepaald. 65

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.5 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 Toelichting op belangen in andere rechtspersonen of vennootschappen: Naam van de rechtspersoon Verschaft kapitaal Kapitaalbelang (in %) Eigen vermogen Resultaat Rechtstreekse kapitaalbelangen >= 20%: Express-so BV 18.000 100% 336.000 55.000 Diagnostisch Centrum Haaglanden BV 5.400 30% 760.152 368.903 Stichting Diabetes Zorg Haaglanden 174.000 49% 649.000 209.000 Diagnostisch Centrum Voorschoten BV 5.400 30% 311.989-300.611 West End Facility BV 18.000 100% 143.000 28.000 Apotheek MCH Lijnbaan BV 9.180 51% 125.000 171.000 Zeggenschapsbelangen: Nederlands Centrum voor Plastische Chirurgie BV 1.800 10% Nederlandse Obesitas Kliniek West BV 1.103 6% Regionale Samenwerkings Organisatie Haaglanden BV 720 4% Toelichting: Geen opmerkingen. 4. Voorraden De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Medische middelen 1.102 892 Leenemballage 39 40 Af: voorziening incourante voorraden -16-16 Totaal voorraden 1.125 916 Toelichting: De voorziening voor incourantheid die in aftrek op de voorraden is gebracht bedraagt 16.000. 5. Onderhanden werk uit hoofde van DBC's De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Onderhanden werk DBC's A-segment 17.912 21.223 Onderhanden werk DBC's B-segment 10.557 7.467 Af: ontvangen voorschotten -29.118-19.235 Totaal onderhanden werk -649 9.455 Toelichting: In 2009 is het B-segment uitgebreid van 20% naar 34%. Het onderhanden werk B-segment is daardoor toegenomen, hetgeen gecompenseerd wordt door een nagenoeg gelijke daling van het A-segment. 66

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.5 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 6. Vorderingen en overlopende activa De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Vorderingen op debiteuren 23.027 19.131 Nog te factureren omzet DBC's 22.637 0 Overige vorderingen 553 4.040 Vooruitbetaalde bedragen 2.924 3.181 Nog te ontvangen bedragen 8 34 Overige overlopende activa 47 0 Totaal vorderingen en overlopende activa 49.195 26.386 Toelichting: De voorziening dubieuze debiteuren die in aftrek op de vorderingen is gebracht bedraagt 1.917.000 (2008: 1.860.000). In 2009 is lang met de verzekeraars gesproken over het contracteren van het B-segment. Met name de hoge kapitaallasten bleken een struikelblok. Uiteindelijk zijn de defnitieve afspraken pas zeer laat rondgekomen. De B-segment omzet van DBC's, geopend in 2009, is daardoor pas in 2010 gefactureerd waardoor de post 'Nog te factureren omzet DBC's' omvangrijk is. 7. Vorderingen uit hoofde van financieringstekort en/of schulden uit hoofde van financieringsoverschot t/m 2006 2007 2008 2009 totaal 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Saldo per 1 januari 2.186-33.615 17.645 38.263 2.186 Financieringsverschil boekjaar -20.791 3.636 23.304 14.906 21.055 Correcties voorgaande jaren 0 0 0 0 0 Betalingen/ontvangsten -15.010 47.624-2.686-22.635 7.293 Subtotaal mutatie boekjaar -35.801 51.260 20.618-7.729 28.348 Saldo per 31 december -33.615 17.645 38.263 30.534 30.534 Stadium van vaststelling (per erkenning): c c c a a= interne berekening b= overeenstemming met zorgverzekeraars c= definitieve vaststelling NZa Specificatie financieringsverschil in het boekjaar 2009 2008 1.000 1.000 Wettelijk budget aanvaardbare kosten 159.104 158.070 Vergoedingen ter dekking van het wettelijk budget: Opbrengsten DBC A-segment inclusief toeslagen 120.203 118.410 Honoraria-opbrengsten voor specialisten in loondienst 5.602 4.227 Mutatie onderhanden werk honoraria voor specialisten in loondienst -338 234 Overige opbrengsten 23.500 18.213 Mutatie onderhanden werk DBC A-segment -4.769-6.318 Afrekening overfinanciering 22.635 2.686 Totaal financieringsverschil -7.729 20.618 Toelichting: In 2009 heeft de definitieve opbrengst verrekening 2007 plaatsgevonden. De afwikkeling van deze post treft u onder de post 'afrekening overfinanciering' aan. 67

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.5 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 8. Effecten De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Effecten 0 0 Totaal effecten 0 0 Toelichting: Voor nadere toelichting wordt verwezen naar de toelichting op de financiële vaste activa. 9. Liquide middelen De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Bankrekeningen 538 310 Kassen 14 12 Totaal liquide middelen 552 322 Toelichting: Liquide middelen bestaan uit kas, banktegoeden en deposito s met een looptijd korter dan twaalf maanden. De liquide middelen zijn vrij opneembaar. Rekening-courantschulden bij banken zijn opgenomen onder schulden aan kredietinstellingen onder kortlopende schulden. 68

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.5 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 PASSIVA 10. Eigen vermogen Het eigen vermogen bestaat uit de volgende componenten: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Kapitaal 0 0 Collectief gefinancierd gebonden vermogen 33.208 28.620 Niet collectief gefinancierd vrij vermogen 9.500 7.489 Totaal eigen vermogen 42.708 36.109 Kapitaal Saldo per Resultaat- Overige Saldo per Het verloop is als volgt weer te geven: 1-jan-2009 bestemming mutaties 31-dec-2009 1.000 1.000 1.000 1.000 Kapitaal 0 0 0 0 0 0 0 0 Collectief gefinancierd gebonden vermogen Saldo per Resultaat- Overige Saldo per Het verloop is als volgt weer te geven: 1-jan-2009 bestemming mutaties 31-dec-2009 1.000 1.000 1.000 1.000 Reserve aanvaardbare kosten: Reserve aanvaardbare kosten 9.034 3.706 0 12.740 Bestemmingsreserves: Reserve afschrijving inventarissen 9.587 1.533 0 11.120 Reserve automatisering 3.948 0 0 3.948 Reserve projecten 2.400 0 0 2.400 Egalisatie afschrijvingen 3.330-651 0 2.679 Reserve Bond en 321 0 0 321 Totaal collectief gefinancierd gebonden vermogen 28.620 4.588 0 33.208 Niet collectief gefinancierd vrij vermogen Saldo per Resultaat- Overige Saldo per Het verloop is als volgt weer te geven: 1-jan-2009 bestemming mutaties 31-dec-2009 1.000 1.000 1.000 1.000 Algemene reserves: Algemene reserves 7.489 1.761 250 9.500 Totaal niet-collectief gefinancierd vrij vermogen 7.489 1.761 250 9.500 Toelichting: Kapitaal Het kapitaal, oorspronkelijk bestaande uit behaalde resultaten uit de pre-budgetteringsperiode, is in 2000 in het kader van de nieuwe Regeling Jaarverslaggeving Zorginstellingen in zijn geheel geheralloceerd onder de post niet-collectief gefinancierd vrij vermogen. Collectief gefinancierd gebonden vermogen Reserve aanvaardbare kosten De mutatie bestaat uit een toevoeging in het kader van de resultaatbestemming ad 3.706 miljoen. Reserve afschrijvingen inventarissen De reserve afschrijvingen inventarissen bestaat uit het verschil tussen de afschrijvingskosten volgens de investeringsruimte zoals opgenomen in het budget en de gerealiseerde afschrijvingen. Toekomstige overschrijdingen van de normatieve afschrijvingskosten komen ten laste van deze reserve. De dotatie geschiedt door resultaatbestemming, in 2009 1.533.000. Reserve automatisering De reserve automatisering is gevormd in verband met aanzienlijke investeringen in nieuwe ICT 69

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.5 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 Reserve projecten De reserve projecten is in 2008 gevormd ten behoeve van diverse projecten. Egalisatie afschrijvingen Door een wijziging in RJ 655 wordt sinds 1 januari 2008 de egalisatie reserve afschrijving gerubriceerd onder het collectief gefinancierd eigen vermogen. Onttrekking of dotatie ontstaat door een verschil tusen de werkelijke afschrijving en de toegekende bedragen. In 2009 is 651.000 aan de reserve onttrokken. Reserve Bond en De Bond en heeft in 2001 haar activiteiten beëindigd. Het batige saldo heeft de bond in 2008 aan de ziekenhuizen gedoneerd. De gelden dienen te worden aangewend voor opleiding en onderzoek door medisch specialisten en arts assistenten. Niet-collectief gefinancierd vrij vermogen Algemene reserve Conform het voorgaande jaar hebben wij berekend welke opbrengsten zijn gegenereerd door activiteiten die als niet-collectief te bestempelen zijn. Het uiteindelijke resultaat ad 1,0 miljoen van deze activiteiten is via de resultaatbestemming toegevoegd aan de algemene reserve. Tevens is medio 2009 de Stichting Dienstverlening Westeinde opgeheven. Het vermogen van 761.000 van de stichting is aan het niet collectief vermogen toegevoegd. De onder overige mutaties verantwoorde 250.000 is het gevolg van de afwikkeling in 2009 van de Haagse IT Equipment Leasing CV en de Haaglanden Kliniek CV en BV welke niet meer in de consolidatie zijn betrokken. 11. Voorzieningen Saldo per Dotatie Onttrekking Saldo per Het verloop is als volgt weer te geven: 1-jan-2009 31-dec-2009 1.000 1.000 1.000 1.000 Egalisatie rekening groot onderhoud 3.856 4.390 319 7.927 Goodwill specialisten Antoniushove 1.316 500 313 1.503 Jubilea 600 0 0 600 Totaal voorzieningen 5.772 4.890 632 10.030 Toelichting in welke mate (het totaal van) de voorzieningen als langlopend moeten worden beschouwd: 31-dec-2009 Kortlopend deel van de voorzieningen (< 1 jr.) 4.200 Langlopend deel van de voorzieningen (> 1 jr.) 5.830 Hiervan langlopend (> 5 jaar) 0 Toelichting per categorie voorziening: Egalisatierekening groot onderhoud De egalisatierekening groot onderhoud is gevormd teneinde de kosten van groot onderhoud aan gebouwen en installaties gelijkmatig over de jaren te verdelen. In 2009 is er een bedrag van circa 4,4 miljoen toegevoegd aan de voorziening. Goodwill specialisten Antoniushove Om te komen tot integratie van de medische staven is het nodig om de toelatingsvoorwaarden te harmoniseren. De kosten van deze harmonisatie, zijnde de te betalen goodwill aan de uittredende specialisten van de locatie Antoniushove, zijn hier voorzien. Op basis van een herrekening eind 2009 is een bedrag van 500.000 aan de voorziening toegevoegd. Jubileumuitkering Conform nieuwe regelgeving per 1 januari 2005 is een voorziening gevormd voor toekomstige jubileumuitkeringen ten laste van het resultaat. In 2009 is deze voorziening onveranderd. Pensioenverplichting MCH is aangesloten bij een bedrijfspensioenfonds, in dit geval Zorg en Welzijn. In het pensioenreglement is niets opgenomen over het voldoen van direct aanvullende bijdragen in geval van een tekort. Jaarlijks wordt de premie zodanig vastgesteld, dat eventuele overschotten of tekorten niet direct worden verrekend met de aangesloten instellingen. Op grond hiervan mag MCH de toegezegde pensioenregeling in de jaarrekening verwerken alsof sprake is van een toegezegde bijdrageregeling en hoeft geen pensioenverplichting te worden opgenomen. 70

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.5 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 12. Langlopende schulden De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Schulden aan kredietinstellingen 109.312 117.402 Overige langlopende schulden 228 109 Totaal langlopende schulden 109.540 117.511 Het verloop van de schulden aan kredietinstellingen is als volgt weer te geven: 2009 2008 1.000 1.000 Stand per 1 januari 125.492 97.411 Bij: nieuwe leningen 0 35.000 Af: aflossingen 8.090 6.919 Stand per 31 december 117.402 125.492 Af: aflossingsverplichting komend boekjaar 8.090 8.090 Stand langlopende schulden per 31 december 109.312 117.402 Toelichting in welke mate (het totaal van) de langlopende schulden als langlopend moeten worden beschouwd: Kortlopend deel van de langlopende schulden (< 1 jr.), aflossingsverplichtingen 8.090 8.090 Langlopend deel van de langlopende schulden (> 1 jr.) (balanspost) 109.312 117.402 Hiervan langlopend (> 5 jaar) 76.952 85.045 Toelichting: Voor een nadere toelichting op de langlopende schulden wordt verwezen naar 5.1.9 overzicht langlopende leningen. De aflossingsverplichtingen zijn verantwoord onder de kortlopende schulden. Onder de overige schulden zijn begrepen een leaseovereenkomst met Siemens t.b.v. een niersteenvergruizer, restschuld 78.000 en een door Bijdendijk Beheer aan Apotheek MCH Lijnbaan BV verstrekte lening waarvan nog 150.000 resteert. 13. Kortlopende schulden en overlopende passiva De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Schulden aan kredietinstellingen 16.919 23.240 Crediteuren 33.298 29.545 Aflossingsverplichtingen langlopende leningen 8.090 8.090 Aflossingsverplichtingen roll-over lening 6.075 6.975 Belastingen en sociale premies 4.714 4.101 Schulden terzake pensioenen 1.436 1.112 Nog te betalen salarissen 4.363 4.017 Vakantiedagen 2.736 2.689 Nog te betalen kosten: Interest leningen 1.915 2.277 Overige passiva: Overige 9.060 10.090 Totaal kortlopende schulden en overlopende passiva 88.606 92.136 Toelichting: Voor de financiering van het nieuwe Ziekenhuis Informatie Systeem is op 1 april 2006 een roll-over financiering aangetrokken van 8 miljoen en per 1 juli 2006 is hier nog 1 miljoen aan toegevoegd. Deze financiering van 9 miljoen loopt vervolgens per kwartaal met 225.000 terug, voor het eerst op 1 oktober 2006. De restschuld per 31 december 2009 bedraagt 6.075.000. Op deze financiering is de 3 maands Euribor rente van toepassing plus een opslag van 0,5%. 71

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.5 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 14. Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen Verloopoverzicht investeringsruimte trekkingsrechten Het verloop is als volgt weer te geven: 2009 2008 1.000 1.000 Nog niet bestede investeringsruimte per 1 januari 5.220 8.824 Bij: indexering niet-bestede investeringsruimte 134 446 Bij: investeringsruimte verslagjaar 1.664 1.623 Af: investeringen verslagjaar 6.374 5.673 Beschikbare investeringsruimte 31 december 644 5.220 Lopende investeringsprojecten leggen het volgende beslag op de beschikbare investeringsruimte: 947 Toelichting: Het verloopoverzicht geeft zowel de investeringsruimte voor trekkingsrechten weer als de investeringsruimte voor jaarlijkse instandhouding. Overige niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen Apparatuur Eind 2000 heeft is er een tienjarige overeenkomst met Siemens gesloten voor het vervangen van alle apparatuur op de radiologie afdeling van de locatie Westeinde. Op deze apparatuur, maar ook op andere apparatuur, zijn meerjarige onderhoudscontracten afgesloten. Het investeringsbedrag dat hiermee was gemoeid bedroeg 6,8 miljoen. Inmiddels resteert nog een bedrag van ongeveer 1,3 miljoen. PET/CT scan De vier ziekenhuizen welke samen de coöperatie vormen, Medisch Centrum Haaglanden, Bronovo ziekenhuis, Groene Hart ziekenhuis en Lange Land ziekenhuis, hebben gezamenlijk een PET/CT scan aangeschaft. Deze PET/CT scan is de tweede helft van 2009 geplaatst op de Bleulandlocatie van het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda. Huur ruimten derden De volgende ruimten worden gehuurd: - Buitenpoli Monster; - Polikliniekruimte aan de Koninginnegracht in Den Haag; - Magazijnruimte Binckhorst in Den Haag; - Polikliniekruimte in het gezondsheidscentrum Wassenaar; - Kantoor- en bedrijfsruimte op de locatie Albardastraat en Monsterseweg in Parnassia Bavo Groep in Den Haag; - Huur kantoorruimte Hofje van Nieuwkoop aan de Warmoezierstraat in Den Haag; - Huur Diagnostisch Centrum Haaglanden buitenpoli Neurologie in Den Haag; - Huur kliniek Zestienhoven in Rotterdam. De totale huursom op jaarbasis van deze ruimten bedraagt circa 365.500. MCH heeft bij de overdracht van de gehuurde ruimte van de Haaglanden Kliniek aan de nieuwe huurder de toezegging gedaan in het eerste jaar de volledige kosten voor het herstel van het pand naar de oorspronkelijke staat voor 100% te dragen. Deze garantie loopt in 6 jaar met gelijkmatige stappen terug tot nul. Obligoverplichtingen Waarborgfonds In 2009 zijn geen leningen toegevoegd aan de geborgde leningen bij het Waarborgfonds. De obligoverplichting van 3% over de geborgde restschuld bedraagt 1,9 miljoen. Zekerheden Als overige zekerheden en bepaling voor de totale kredietfaciliteit geldt een positieve/negatieve hypotheekverklaring ad 35 miljoen met betrekking tot het onroerend goed in Den Haag en Leidschendam. De totale kredietfaciliteit bedraagt ruim 123,8 miljoen. 72

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.6 GECONSOLIDEERD MUTATIEOVERZICHT MATERIELE VASTE ACTIVA/FINANCIELE VASTE ACTIVA op grond van art. 5a Regeling Verslaggeving WTZi 5.1.6.1 WTZi-vergunningplichtige vaste activa NZa-IVA Grond Terrein- Gebouwen Semi perm. Ver- Installaties Onderhanden Subtotaal Totaal voorzieningen gebouwen bouwingen Projecten vergunning 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Stand per 1 januari 2009 - aanschafwaarde 17.372 3.846 1.342 66.836 0 27.814 8.322 1.176 126.708 338.256 - cumulatieve afschrijvingen 17.306 0 840 39.893 0 5.807 6.608 0 70.454 163.299 Boekwaarde per 1 januari 2009 66 3.846 502 26.943 0 22.007 1.714 1.176 56.254 174.957 Mutaties in het boekjaar - investeringen 0 0 0 0 0 1.147 0 928 2.075 27.242 - herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - afschrijvingen 66 0 28 1.337 0 9.634 353 0 11.418 25.912 - extra afschrijvingen NZa-goedgekeurd 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - terugname geheel afgeschreven activa.aanschafwaarde 0 0 88 0 0 990 1.254 0 2.332 42.478.cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0.cumulatieve afschrijvingen 0 0 88 0 0 990 1.254 0 2.332 42.454 - desinvesteringen/projecten aanschafwaarde 0 0 0 0 0 0 0 1.147 1.147 8.166 cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 per saldo 0 0 0 0 0 0 0 1.147 1.147 8.166 Mutaties in boekwaarde (per saldo) -66 0-28 -1.337 0-8.487-353 -219-10.490-6.860 Stand per 31 december 2009 - aanschafwaarde 17.372 3.846 1.254 66.836 0 27.971 7.068 957 125.304 314.854 - cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - cumulatieve afschrijvingen 17.372 0 780 41.230 0 14.451 5.707 0 79.540 146.757 Boekwaarde per 31 december 2009 0 3.846 474 25.606 0 13.520 1.361 957 45.764 168.097 Afschrijvingspercentage 2,5% en 20% 0,0% 2% en 5% 2,0% 5,0% 5,0% 0,0% 73

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.6 GECONSOLIDEERD MUTATIEOVERZICHT MATERIELE VASTE ACTIVA/FINANCIELE VASTE ACTIVA op grond van art. 5a Regeling Verslaggeving WTZi 5.1.6.2 WTZi-meldingsplichtige vaste activa Trekkings- Onderhanden Subtotaal Instand- Onderhanden Subtotaal Subtotaal rechten Projecten houding Projecten meldingsplichtige activa 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Stand per 1 januari 2009 - aanschafwaarde 80.588 2.425 83.013 31.276 0 31.276 114.289 - cumulatieve afschrijvingen 19.116 0 19.116 15.477 0 15.477 34.593 Boekwaarde per 1 januari 2009 61.472 2.425 63.897 15.799 0 15.799 79.696 Mutaties in het boekjaar - investeringen 4.823 2.398 7.221 1.551 1.551 3.102 10.323 - herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 - afschrijvingen 4.271 0 4.271 2.458 0 2.458 6.729 - terugname geheel afgeschreven activa.aanschafwaarde 0 0 0 8.242 0 8.242 8.242.cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0.cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 8.242 0 8.242 8.242 - desinvesteringen aanschafwaarde 0 4.823 4.823 0 1.551 1.551 6.374 cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 0 0 0 0 per saldo 0 4.823 4.823 0 1.551 1.551 6.374 Mutaties in boekwaarde (per saldo) 552-2.425-1.873-907 0-907 -2.780 Stand per 31 december 2009 - aanschafwaarde 85.411 0 85.411 24.585 0 24.585 109.996 - cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 - cumulatieve afschrijvingen 23.387 0 23.387 9.693 0 9.693 33.080 Boekwaarde per 31 december 2009 62.024 0 62.024 14.892 0 14.892 76.916 Afschrijvingspercentage 5,0% 0,0% 10,0% 0,0% 74

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.6 GECONSOLIDEERD MUTATIEOVERZICHT MATERIELE VASTE ACTIVA/FINANCIELE VASTE ACTIVA op grond van art. 5a Regeling Verslaggeving WTZi 5.1.6.3 WMG-gefinancierde vaste activa Inventaris Onderhanden Vervoer- Automati- Subtotaal Projecten middelen sering WMG 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Stand per 1 januari 2009 - aanschafwaarde 77.969 645 236 1.362 80.212 - cumulatieve afschrijvingen 54.128 0 195 385 54.708 Boekwaarde per 1 januari 2009 23.841 645 41 977 25.504 Mutaties in het boekjaar - investeringen 6.012 187 56 1.382 7.637 - herwaarderingen 0 0 0 0 0 - afschrijvingen 5.228 0 20 549 5.797 - terugname geheel afgeschreven activa.aanschafwaarde 31.737 0 167 0 31.904.cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0.cumulatieve afschrijvingen 31.737 0 143 0 31.880 - desinvesteringen aanschafwaarde 0 645 0 0 645 cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 0 0 per saldo 0 645 0 0 645 Mutaties in boekwaarde (per saldo) 784-458 12 833 1.171 Stand per 31 december 2009 - aanschafwaarde 52.244 187 125 2.744 55.300 - cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 - cumulatieve afschrijvingen 27.619 0 72 934 28.625 Boekwaarde per 31 december 2009 24.625 187 53 1.810 26.675 Afschrijvingspercentage 10,0% 0,0% 20,0% 20,0% 75

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.6 GECONSOLIDEERD MUTATIEOVERZICHT MATERIELE VASTE ACTIVA/FINANCIELE VASTE ACTIVA op grond van art. 5a Regeling Verslaggeving WTZi 5.1.6.4 Niet - WTZi/WMG - gefinancieerde materiële vaste activa Nieuwbouw Nieuwbouw Verbouwingen/ Kleine werken/ Onderhanden Inventaris Automati- Subtotaal gebouwen installaties renovaties LTO projecten sering 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Stand per 1 januari 2009 - aanschafwaarde 4.038 0 0 0 39 3.875 9.095 17.047 - cumulatieve afschrijvingen 540 0 0 0 0 1.201 1.803 3.544 Boekwaarde per 1 januari 2009 3.498 0 0 0 39 2.674 7.292 13.503 Mutaties in het boekjaar - investeringen 444 0 0 0 4.240 2.517 6 7.207 - herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 - afschrijvingen 413 0 0 0 0 637 918 1.968 - terugname geheel afgeschreven activa.aanschafwaarde 0 0 0 0 0 0 0 0.cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0.cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 0 0 0 0 0 - desinvesteringen aanschafwaarde 0 0 0 0 0 0 0 0 cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 0 0 0 0 0 per saldo 0 0 0 0 0 0 0 0 Mutaties in boekwaarde (per saldo) 31 0 0 0 4.240 1.880-912 5.239 Stand per 31 december 2009 - aanschafwaarde 4.482 0 0 0 4.279 6.392 9.101 24.254 - cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 - cumulatieve afschrijvingen 953 0 0 0 0 1.838 2.721 5.512 Boekwaarde per 31 december 2009 3.529 0 0 0 4.279 4.554 6.380 18.742 Afschrijvingspercentage 76

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.7 SPECIFICATIE ULTIMO BOEKJAAR ONDERHANDEN PROJECTEN EN GEREEDGEKOMEN PROJECTEN 5.1.7.1 SPECIFICATIE ULTIMO BOEKJAAR ONDERHANDEN PROJECTEN (GECONSOLIDEERD) Projectgegevens Investeringen Goedkeuringen Nummer t/m 2009 Briefnummer Datum Omschrijving WTZi-type t/m 2008 2009 gereed Nominaal bedrag WTZi Indexering WTZi Aangepaste goedkeuring Jaar van oplevering 0081 67570 16-10-2006 Renovatie Leidschendam vergunning 10.567 946.600 0 957.167 2.262.299 2.262.299 2010 0090 OK complex Westeinde niet WTZi 110.146 3.653.020 0 3.763.166 0 0 2011 0096 Brandmeldinstallatie niet WTZi 0 515.693 0 515.693 0 0 2011 Totaal 120.713 5.115.313 0 5.236.026 2.262.299 0 2.262.299 5.1.7.2 SPECIFICATIE IN HET BOEKJAAR GEREEDGEKOMEN PROJECTEN (GECONSOLIDEERD) onderhanden Nummer Projectgegevens Investeringen Toekomstige lasten Briefnummer Datum Omschrijving WTZi-type Activapost WTZi WMG Overige Totaal Afschrijving WTZi Rentekosten 0093 67570 39006 Renovatie Leidschendam vergunning verbouwingen 1.118.794 1.118.794 559.397 0 0090 CSA trekking trekkingsrechten 1.560.765 1.560.765 78.038 39.019 0092 Oogheelkunde / patiëntenplein trekking trekkingsrechten 3.202.853 3.202.853 160.143 80.071 0088-2 Uitbreiding Geboortekliniek niet WTZi gebouwen 57.274 57.274 5.727 0 0080 67570 39006 Renovatie Leidschendam vergunning verbouwingen 28.130 28.130 9.377 0 0084 PA lab trekking trekkingsrechten 59.580 59.580 2.979 1.490 0077-3 Uitbreiding SOA poli niet WTZi gebouwen 221.567 221.567 22.157 0 0094 Refractieruimte niet WTZi gebouwen 74.966 74.966 7.497 0 0095 MRI ruimte melding instandhouding 611.279 611.279 61.128 15.282 0099 Verbouwing HOED niet WTZi gebouwen 61.585 61.585 6.159 0 M07 Jaarmelding 2007 melding instandhouding 79.801 79.801 7.980 1.995 M08 Jaarmelding 2008 melding instandhouding 858.102 858.102 85.810 21.453 W05 Jaarmelding 2005 melding instandhouding 17.097 17.097 1.710 427 Totaal 7.536.401 0 415.392 7.951.793 1.008.102 159.737 77

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.8 OVERZICHT LANGLOPENDE SCHULDEN ULTIMO 2009 Leninggever Datum Hoofdsom Restschuld 31 december 2008 Nieuwe leningen in 2009 Aflossing in 2009 Restschuld 31 december 2009 Restschuld over 5 jaar Resterende looptijd in jaren eind 2009 Werke- Totale looptijd Soort lening lijke- rente Aflossingswijze Aflossing 2010 Gestelde zekerheden 1.000 % 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Amev 21-mei-91 6.580 29 onderhands 9,38% 2.723 0 227 2.496 1.361 11 lineair 227 1) Bank Nederlandse Gemeenten 30-mrt-01 5.445 20 onderhands 3,44% 3.539 0 272 3.267 1.907 12 lineair 272 2) Nederlandse Waterschapsbank 30-mrt-01 5.445 20 onderhands 4,32% 3.539 0 272 3.267 1.907 12 lineair 272 2) Nederlandse Waterschapsbank 30-mrt-01 5.445 20 onderhands 4,27% 3.539 0 272 3.267 1.907 12 lineair 272 2) Nederlandse Waterschapsbank 15-nov-01 5.899 20 onderhands 4,65% 3.834 0 295 3.539 2.064 12 lineair 295 2) Nederlandse Waterschapsbank 24-jan-02 5.899 20 onderhands 5,05% 4.129 0 295 3.834 2.359 13 lineair 295 2) Nederlandse Waterschapsbank 15-aug-02 7.000 25 onderhands 5,07% 5.320 0 280 5.040 3.640 18 lineair 280 2) Bank Nederlandse Gemeenten 15-aug-02 6.000 25 onderhands 4,92% 4.560 0 240 4.320 3.120 18 lineair 240 2) Bank Nederlandse Gemeenten 13-aug-02 7.000 25 onderhands 5,09% 5.320 0 280 5.040 3.640 18 lineair 280 2) Nederlandse Waterschapsbank 14-nov-03 7.000 20 onderhands 4,38% 5.250 0 350 4.900 3.150 14 lineair 350 2) Nederlandse Waterschapsbank 14-nov-03 7.000 20 onderhands 4,43% 5.250 0 350 4.900 3.150 14 lineair 350 2) Bank Nederlandse Gemeenten 1-jun-04 4.254 15 onderhands 4,03% 3.120 0 284 2.836 1.416 10 lineair 284 1) Bank Nederlandse Gemeenten 21-jun-04 3.630 16 onderhands 4,16% 2.723 0 227 2.496 1.361 11 lineair 227 1) Bank Nederlandse Gemeenten 1-aug-04 2.553 15 onderhands 4,48% 1.872 0 170 1.702 852 10 lineair 170 1) Bank Nederlandse Gemeenten 15-sep-04 2.553 15 onderhands 4,31% 1.872 0 170 1.702 852 10 lineair 170 1) Bank Nederlandse Gemeenten 15-dec-04 2.904 12 onderhands 3,91% 1.936 0 242 1.694 484 7 lineair 242 1) Bank Nederlandse Gemeenten 2-jan-05 1.453 12 onderhands 3,93% 1.089 0 121 968 363 8 lineair 121 1) Bank Nederlandse Gemeenten 20-jan-05 2.118 14 onderhands 3,95% 1.664 0 151 1.513 758 10 lineair 151 1) Nederlandse Waterschapsbank 20-jan-05 1.059 14 onderhands 3,81% 832 0 76 756 376 9 lineair 76 1) Bank Nederlandse Gemeenten 1-feb-05 3.403 15 onderhands 3,90% 2.723 0 227 2.496 1.361 11 lineair 227 1) Bank Nederlandse Gemeenten 16-feb-05 2.178 12 onderhands 3,73% 1.633 0 182 1.451 541 7 lineair 182 1) Bank Nederlandse Gemeenten 21-feb-05 794 14 onderhands 3,62% 624 0 57 567 282 9 lineair 57 1) Nederlandse Waterschapsbank 18-sep-06 12.000 20 onderhands 4,03% 10.800 0 600 10.200 7.200 17 lineair 600 2) Bank Nederlandse Gemeenten 18-sep-06 14.000 20 onderhands 4,10% 12.600 0 700 11.900 8.400 17 lineair 700 2) ING Bank 15-dec-08 35.000 20 euroflex 3,83% 35.000 0 1.750 33.250 24.500 19 lineair 1.750 3) Totaal 156.613 125.492 0 8.090 117.402 76.952 8.090 ING Bank 1-jul-06 9.000 10 roll-over 4,24% 6.975 0 900 6.075 1.575 7 lineair 900 3) Totaal 6.975 0 900 6.075 1.575 900 Gestelde zekerheid: 1) Rijksgarantie 2) Waarborgfonds 3) Positieve / negatieve hypotheekverklaring op het onroerend goed aan de Burgemeester Banninglaan 1 in Leidschendam en aan de Lijnbaan 32 in Den Haag. Er zijn geen schulden in rang achtergesteld bij andere schulden. Voor de positieve hypotheekverklaring heeft het Waarborgfonds voor de Zorgsector een positie die gelijk in rang is. 78

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.9 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING OVER 2009 BATEN 15. Wettelijk budget aanvaardbare kosten 2009 2008 1.000 1.000 1.000 1.000 Wettelijk budget voor aanvaardbare kosten voorgaand jaar 148.220 162.038 Productieafspraken verslagjaar -1.896-15.363 Overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling 2.658 3.217 Prijsindexatie materiële kosten 340 917 Groei normatieve kapitaalslasten 0 0 2.998 4.134 Uitbreiding erkenning en toelating: - loonkosten 0-1.642 - materiële kosten 0 813 - normatieve kapitaalslasten 0 0 0-829 Beleidsmaatregelen overheid: - prestatiecontract -411-2.337 - lokale productiegebonden component -305 450-716 -1.887 Nacalculeerbare kapitaalslasten: - rente -3.034 2.275 - afschrijvingen 4.598 962 - schoning i.v.m. B-segment -2.387-3.325 - overige 2.216 0 1.393-88 Overige mutaties: overige mutaties 409 215 409 215 Subtotaal wettelijk budget boekjaar 150.408 148.220 Correcties voorgaande jaren 8.696 9.850 Wettelijk budget voor aanvaardbare kosten 159.104 158.070 Toelichting: Voor MCH heeft er uitbreiding van het A-segment in verband met ICD, dotteren, dialyse en neuro-interventies plaatsgevonden. Hierdoor heeft de uitbreiding van het B-segment maar een beperkt effect op de productieafspraken. Door de asbestsanering zijn de nacalculeerbare afschrijvingen aanzienlijk toegenomen. De correcties voorgaande jaren zijn iets afgenomen ten opzichte van vorig jaar. In 2008 zijn drie nacalculaties verantwoord, de nacalculatie 2008 en de nagekomen vergoeding van de asbestclaim beperken de daling ten opzichte van vorig jaar. 79

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.9 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING OVER 2009 16. Toelichting niet-gebudgetteerde zorgprestaties De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Zorgprestaties tussen instellingen 5.207 4.236 Zorgprestaties cliënten 0 0 Zorgprestaties derde compartiment 0 0 Persoonsgebonden- en volgende budgetten 0 0 Overige zorgprestaties 0 0 Eigen bijdragen cliënten 0 0 Totaal 5.207 4.236 Toelichting: De toename van de post 'zorgprestaties tussen instellingen' wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat in 2009 (net als in 2008) meer gebruik is gemaakt van de capaciteit van de laboratoria. Deze onderzoeken/dienstverlening worden met name verricht door de medisch microbiologische-, klinisch chemische- en pathologisch anatomische laboratoria. Onder andere 't Lange Land Ziekenhuis en Parnassia Bavo Groep maken van onze dienstverlening gebruik. 17. Toelichting omzet B-segment De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Netto omzet MCH B-segment 53.343 30.955 Mutatie onderhanden werk 4.625 2.867 Mutatie onderhanden honorarium loondienst specialisten 261 224 Gefactureerd honorarium loondienstspecialisten 1.950 1.257 Onverzekerde deel 194 97 Totaal 60.373 35.400 Toelichting: De uitbreiding van het B-segment van 20% naar 34% zorgt voor een stijging van alle componenten van de B-segment omzet. 18. Toelichting overige bedrijfsopbrengsten De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Overige dienstverlening 2.056 2.333 Overige subsidies 11.793 10.387 Overige opbrengsten 13.808 13.371 Totaal 27.657 26.091 Toelichting: Overige dienstverlening In 2008 is het laatste contract inzake vruchtgebruik afgelopen. De opbrengsten van het vruchtgebruik alsmede de rentebaten zijn daarmee komen te vervallen. De baten zijn hierdoor met 594.000 gedaald. Daarnaast zijn de opbrengsten van medische behandelingen als gevolg van sportletsel per saldo licht afgenomen. Ten opzichte van 2008 zijn deze opbrengsten met ca. 59.000 gedaald. De opbrengsten inzake 'overige diensten en verrichtingen', 'administratiekosten specialisten' en 'kaakchirurgie' zijn in 2009 met ca. 168.000 gestegen. De opbrengsten van de post 'kaakchirurgie' betreffen het ziekenhuisdeel van 30% van het gefactureerd honorarium. 80

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.9 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING OVER 2009 Overige subsidies In 2009 zijn de opbrengsten van de post 'overige subsidies' met ca. 1.400.000 gestegen. Deze toename wordt o.a. veroorzaakt door de hogere subsidieverlening van het Ministerie van VWS inzake de zorgopleidingen 1e tranche en 2e tranche 2009. Ten opzichte van 2008 valt de bevoorschotting ca. 1.200.000 hoger uit. Gelet op de ervaringen uit voorgaande jaren is rekening gehouden met een risico op terugbetaling ter hoogte van 10% van de ontvangen subsidies. In 2009 zijn de opbrengsten van de post 'gemeentelijke bijdragen en subsidies' toegenomen. Deze toename wordt deels verklaard door de toename van de opbrengsten met betrekking tot de Wet Vermindering Afdracht loonheffing onderwijs (zijnde ca. 52.000). Daarnaast heeft het MCH een bijdrage ontvangen inzake de leerstoel van Prof. Dr. Taphoorn bij de VU in Amsterdam (zijnde ca. 42.000). Overige opbrengsten De post 'overige opbrengsten' is in 2009 toegenomen met ca. 450.000. De toename is hoofdzakelijk toe te schrijven aan de toename van salarisdoorberekeningen. Enerzijds wordt dit veroorzaakt door de CAO-loonstijgingen in 2009 en anderzijds doordat diverse instellingen meer gebruik hebben gemaakt van detacheringen vanuit het MCH. LASTEN 19. Personeelskosten De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Lonen en salarissen 93.484 88.460 Sociale lasten 19.048 18.642 Pensioenpremies 7.919 7.363 Andere personeelskosten: Andere persoonsgebonden personeelskosten 4.283 3.925 Subtotaal 124.734 118.390 Personeel niet in loondienst 9.805 8.583 Totaal personeelskosten 134.539 126.973 Specificatie aantal personeelsleden MCH (in FTE's) per segment per 31 december: Personeel algemene en administratieve functies 388 358 Personeel hotelfuncties 312 307 Personeel patiëntgebonden functies 1.467 1.464 Leerl. verpleegkundig en verzorgend personeel 106 101 Personeel terrein en gebouwgebonden functies 54 49 Personeel niet in loondienst 149 137 Aantal personeelsleden op basis van full-time eenheden 2.476 2.416 Toelichting: De salariskosten nemen in 2009 struktureel verder toe, onder andere als gevolg van de in dat jaar afgesloten CAO. Op basis van deze CAO zijn de salarissen per 1 juli 2009 struktureel verhoogd met 1% terwijl de eindejaarsuitkering met 1% is verhoogd van 5% naar 6%. Samen met de incidentele loonstijgingen en mutaties in de vaste formatie veroorzaakt dit een toename van de salariskosten met meer dan 5 miljoen. Tevens is de verdeling van de pensioenpremie over werknemer en werkgever op grond van de nieuwe CAO gewijzigd van 52%-48% naar 50%-50%. Deze wijziging samen met de toename van de bruto salarissen veroorzaakt dit een stijging van bijna 1 miljoen in de pensioenpremie en de sociale lasten. Tot slot leidt ook de personele schaarste tot een verdere stijging van de kosten voor uitzendkrachten en overig personeel niet in loondienst met ruim 1,2 miljoen. 81

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.9 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING OVER 2009 20. Afschrijvingen vaste activa De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Nacalculeerbare afschrijvingen: - immateriële vaste activa 66 321 - materiële vaste activa 11.352 3.100 - financiële vaste activa 0 0 Overige afschrijvingen: - immateriële vaste activa 0 0 - materiële vaste activa 14.494 13.420 Totaal afschrijvingen 25.912 16.841 Toelichting: De toename van de afschrijvingskosten is een gevolg van het besluit dat de NZa heeft genomen inzake de door MCH aangekaarte kosten van asbestsanering. De NZa heeft de door MCH opgevoerde kosten asbestsanering bestempeld als dusdanig substantieel dat sprake is van een onevenredig nadeel bij onverkorte toepassing van de betreffende beleidsregel en aldus aanvaard als versneld af te schrijven kosten over de periode 2008 t/m 2010. 21. Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa 0 0 Totaal 0 0 Toelichting: Er zijn geen bijzondere waardeverminderingen van vaste activa. 22. Overige bedrijfskosten De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Voedingsmiddelen en hotelmatige kosten 6.298 6.884 Algemene kosten 21.175 14.953 Patiënt- en bewonersgebonden kosten 40.599 33.812 Onderhoud en energiekosten 10.954 8.142 Dotatie dubieuze debiteuren, huur en leasing 1.883 2.571 Overige baten en lasten -1.034-2.248 Totaal overige bedrijfskosten 79.876 64.114 Toelichting: Voedingsmiddelen en hotelmatige kosten Onder de kosten van voedingsmiddelen en hotelmatige kosten zijn de volgende kosten verantwoord: Voedingsmiddelen De totale kosten voor voeding zijn in 2009 licht gestegen ten opzichte van 2008. Het aantal voedingsdagen is gestegen hetgeen geleid heeft tot een stijging van de prijs per voedingsdag, zijnde 10,79 (in 2008: 10,10). De toename van de kosten van voedingsmiddelen wordt veroorzaakt door enerzijds het verbruik en anderzijds door de prijsstijgingen. De kosten van keuken- en restauratieve apparatuur en benodigdheden dalen licht in 2009. 82

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.9 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING OVER 2009 Huishouding en inrichting In 2009 zijn de kosten voor uitbesteed schoonmaakwerk met ca. 56.000 gestegen. Daarnaast zijn er voor diverse afdelingen de nodige kosten gemaakt met betrekking tot aanschaf van meubilair, onder andere de Nederlandse Obesitas Kliniek West en de polikliniek Dermatologie. Per saldo zijn de kosten van aanschaf van meubilair met ca. 131.000 gestegen. Daarnaast zijn de kosten van afvalverwijdering gestegen met ca. 46.000. Linnenvoorziening In 2009 zijn de kosten per saldo toegenomen met ca. 51.000. Deze stijging wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de stijging in de waskosten platgoed. Vervoers- en emballagekosten In 2009 zien we ten opzichte van 2008 een stijging van de kosten van vervoers- en emballagekosten van ca. 84.000. Deze stijging wordt veroorzaakt door de toename van de kosten van het interklinisch ambulancevervoer. De vrachtkosten daarentegen zijn in 2009 ten opzichte van 2008 met ca. 10.000 gedaald. Algemene kosten De kostenpost Algemene kosten bevat voornamelijk administratieve- en ICT kosten van de gehele organisatie. We onderscheiden hierin de volgende grote posten. Administratie- en registratiekosten De kosten zijn in 2009 afgenomen met ca. 1.000.000. Deze afname wordt met name veroorzaakt door de afname van kosten inzake computerfaciliteiten en ondersteuning. Overige afnamen in de post 'administratieve- en registratiekosten' zijn onder andere de kosten voor administratieve diensten door derden (zijnde ca. 72.000) en kosten voor drukwerk. Naast de bovenstaande afnamen zijn er ook enkele toenamen in de post 'administratie- en registratiekosten' te melden. Dit betreffen onder andere de kosten voor kantoorartikelen (zijnde ca. 54.000) en inningskosten (zijnde ca. 36.000). Communicatiekosten De DBC-systematiek heeft als consequentie dat minder frequent een papieren nota rechtstreeks naar de patiënt gaat, maar dat vaker een digitale nota naar de verzekeraar wordt verzonden. Per saldo zien we echter dat de portikosten zijn gestegen in 2009, dit komt door de toename in het aantal postverzendingen. De kosten van andere communicatiekosten zijn in 2009 licht gestegen met ca. 30.000. Deze toename is toe te schrijven aan het aanleggen van datalijnen en meerdere telefoonaansluitingen. Kosten algemeen beheer In 2009 zijn de kosten van algemeen beheer met ruim 8,0 miljoen toegenomen. Verder is in de CAO 2009-2011 de overgangsregeling 45 jaar en ouder opgenomen. Overeengekomen is dat de medewerker, die op 1 januari 2009 bij een werkgever in dienst was die de CAO Ziekenhuizen toepast, onder voorwaarden recht heeft op een eenmalige storting bij het bereiken van de 55 jarige leeftijd van 200 uur. De totale reservering voor deze medewerkergroep bedraagt 1,0 miljoen. Tot slot is voor een bedrag van 4,4 miljoen rekening gehouden met projecten in het kader van groot onderhoud. Zakelijke belastingen en verzekeringen De toename van de kosten van de zakelijke lasten en verzekeringen is toe te schrijven aan de kosten met betrekking tot de aansprakelijkheidsverzekeringen. In 2009 wordt het aandeel van de kosten van aansprakelijkheidsverzekering van de medische specialisten doorberekend hetgeen, ten opzichte van 2008, een gunstig effect heeft. 83

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.9 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING OVER 2009 Patiënt- en bewonersgebonden kosten De patiënt- en bewonersgebonden kosten omvatten alle genees- en onderzoekskosten gerelateerd aan de behandeling van de patiënt in ons ziekenhuis. We onderscheiden van oudsher de volgende grote posten: Kosten onderzoeksfuncties De kosten van onderzoeksfuncties stijgen per saldo met ca. 1.240.000 ten opzichte van 2008. De stijging is hoofdzakelijk toe te schrijven aan de stijging van de kosten van grond- en hulpstoffen. In 2009 zien we, ten opzichte van 2008, een toename van ca. 509.000 als gevolg van toename in het verbruik. Net als in 2008 zijn de kosten van onderzoeksfuncties in verband met het afgesloten contract met Parnassia toegenomen. Een tweede onderdeel van de dienstverlening aan Parnassia betreft de AHZ functie die door Parnassia via MCH wordt afgenomen. Per saldo zijn de kosten met betrekking tot de dienstverlening AHZ-functie met ca. 92.000 gestegen. Sedert 2008 bestaat in de regio de mogelijkheid PET-onderzoek te laten uitvoeren. In 2009 is in coöperatieverband een PET aangeschaft die in het Groene Hart Ziekenhuis wordt geëxploiteerd. Beide faciliteiten leiden tot een toename van het uitbesteed onderzoek. Daarnaast is er sprake van groei gerelateerd aan de toename van de MCH productie. Kosten behandel- en behandelingsondersteunende functies In 2009 zijn de kosten van behandel- en behandelingsondersteunende functies toegenomen. Dit is te verklaren door de toename in het verbruik van geneesmiddelen en de toename van het aantal behandelingen. Daarnaast zet de trend van stijgende kosten in 2009 sterk door. Sedert de introductie van de vergoeding voor dure geneesmiddelen wordt in toenemende mate gebruik gemaakt van deze middelen. Het volgende overzicht geeft inzicht in de kosten in 2009 in vergelijking tot 2008. De toename van het verbruik van dure geneesmiddelen wordt veroorzaakt door de toename van het aantal behandelde patiënten, langduriger behandeling a.g.v. aanslaan van middelen, eerder gebruiken van de middelen en het opnemen van deze middelen in de behandelprotocollen. Overzicht dure geneesmiddelen Dure geneesmiddelen kosten kosten 2009 (in ) 2008 (in ) Abatacept / Orencia 62.425 0 Alemtuzumab 0 35.131 Anidulafungine 475 0 Bevacizumab 1.217.412 607.344 Bortezomib 63.452 0 Botuline-toxine 78.699 60.712 Caspofungine 1.656 0 Cetuximab 110.522 115.226 Docetaxel 240.169 246.136 Doxorubicine 67.433 145.870 Drotrecogin alfa / Xigris 1.006 0 Gemcitabine 67.971 122.119 Ibritumomab tiuxetan 0 0 Immunoglobuline 57.819 116.078 Infliximab 503.346 552.891 Infliximab (bij Artritis psoriatica) 0 2.727 Infliximab (bij colitis ulcerosa) 25.520 124.758 Infliximab (bij Psoriasis) 4.980 37.496 Infliximab (bij Spondylitis Ankylopoetica) 2.490 27.270 infliximab (reumatoïde artritis <01-05-2004) 39.808 0 Infliximab intraveneus 60.378 146.574 Infliximab subc/intram 0 0 Irinotecan 270.906 167.828 Methylaminolevulinaat / Metvix 6.305 0 Natalizumab 75.095 54.158 Omalizumab 0 0 Oxaliplatin 23.181 173.473 Paclitaxel 82.839 170.461 Palifermin 0 0 Panitumumab 103.973 0 Pegaptanib 0 0 Pemetrexed 201.105 102.743 Ranibizumab / Lucentis 417.024 2.039 Rituximab 317.768 316.510 Temoporfine 0 0 Temsirolimus 0 0 Trastuzumab 528.144 721.894 Verteporfin 0 0 Vinorelbine 1.266 2.994 Voriconazol / Vfend 21.367 16.020 4.654.531 4.068.452 84

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.9 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING OVER 2009 Patiënt- en bewonersgebonden kosten (vervolg) In 2009 werd, o.a. in samenwerking met de coöperatie waarin 4 ziekenhuizen samenwerken (t.w. St. Bronovo-Nebo, het Groene Hart Ziekenhuis, 't Lange Land Ziekenhuis en MCH), een nieuw centrum voor behandeling van obesitas geopend: Nederlandse Obesitas Kliniek West BV. Deze kliniek biedt patiënten onder andere een klinische behandeling. Deze klinische behandeling wordt uitgevoerd op locatie Antoniushove. MCH koopt de hulpmiddelen voor deze behandeling in maar belast deze door aan de NOK West BV. In 2009 heeft het MCH, onderdeel van het Hartcentrum Den Haag-Delft, van het Ministerie van VWS een vergunning gekregen voor het implanteren van ICD's (Implanteerbare Cardio Defibrilatoren) voor de Haagse regio. In 2009 is aan kosten van behandelfuncties ca. 1.960.000 uitgegeven. De materiaalkosten hiervoor zijn bijzonder hoog hetgeen de stijging verklaard. Naast de toename door ICD's stijgen de behandelkosten door het meer uitvoeren van coilings- en stentactiviteiten. Voor beide activiteiten geldt dat de materiaalkosten hoog zijn maar dat de vergoeding hiermee in de pas loopt. Instrumentarium en apparatuur De kosten van instrumentarium en apparatuur stijgen met ca. 422.000. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door het aangaan van nieuwe service- en onderhoudscontracten. Daarnaast zijn er in het kader van het zorgvernieuwingsproject, net als in 2008, de nodige kosten gemaakt. Een andere oorzaak voor de toename van de kosten van instrumentarium en apparatuur is toe te schrijven aan de activiteiten die voortvloeien uit de in 2009 opgestarte Nederlandse Obesitas Kliniek West BV. Onderhoud en energiekosten Onderhoud In 2009 zijn de kosten met betrekking tot onderhoud toegenomen. Energiekosten In 2009 zijn de energiekosten met ca. 89.000 gedaald. Deze daling wordt met name veroorzaakt door de afname van de kosten voor stadsverwarming (ca. 168.000). De daling is hoofdzakelijk toe te schrijven aan het lagere verbruik. De kosten van gas en electriciteit daarentegen zijn in 2009 met ca. 56.000 toegenomen. Overige baten en lasten Het saldo van de overige baten en lasten in 2009 is in vergelijking tot 2008 aanzienlijk afgenomen (per saldo ca. 728.000). De afname is het gevolg van het vrijvallen van een aantal getroffen voorzieningen en reserveringen in de voorgaande boekjaren. Daarnaast heeft er in 2009 een wijziging plaatsgevonden in de BTW-heffingen. Diverse leveranciers hebben een tarief van 19% toegepast terwijl dit 6% is geworden. Een en ander is derhalve met terugwerkende kracht gecorrigeerd. In 2009 is de Stichting Dienstverlening Westeinde opgeheven. Het vermogen van de stichting ad 761.000 is vrijgevallen en en verantwoord onder de overige baten en lasten. Via het resultaat zal het vermogen van de stichting aan het niet collectieve vermogen toegevoegd worden. In de jaarrekening 2008 is een vordering op de overheid opgenomen onder de financiële vaste activa in verband met het vervallen van de integrale vergoeding. Deze vordering is in 2008 voorzichtigheidshalve volledig voorzien. In 2009 is voor het deel van de immateriële vaste activa dat toerekenbaar is aan het B-segment een regeling getroffen waarmee op termijn de afgeboekte immateriële vaste activa wordt gedekt. De voorziening is voor dat deel vrijgevallen. 85

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.9 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING OVER 2009 23. Financiële baten en lasten De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Rentebaten 45 0 Subtotaal financiële baten 45 0 Rentelasten -5.710-7.682 Subtotaal financiële lasten -5.710-7.682 Totaal financiële baten en lasten -5.665-7.682 Toelichting: Financiële baten en lasten Hieronder vallen onder andere de posten: langlopende rente, kasgeldrente, bankrente en overige rente. De rente van de langlopende schulden is gestegen als gevolg van het afsluiten van een nieuwe lening van 35 miljoen in december 2008. In 2009 hebben wij geen gebruik hoeven maken van kasgeldleningen door het lagere bouwinvesteringsvolume, de resultaten 2008/2009 en de verrekening van het saldo financieringsverschil. De post 'bankrente' bestaat uit de rekening-courantrente van diverse bankrekeningen. Deze post is gedaald door de lagere rente en de gunstige ontwikkeling van het rekening-courantsaldo als gevolg van resultaat 2008/2009 en verrekening financieringsverschil. De post 'overige rente' bestaat uit boeterentes voor vervroegde aflossingen, doorberekende rente aan verzekeraars, renteopbrengsten uit leningen u/g en een aantal overige renteposten. 24. Buitengewone baten en lasten De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Buitengewone baten 0 0 Buitengewone lasten 0 0 Totaal buitengewone baten en lasten 0 0 Toelichting: In 2009 zijn er geen buitengewone baten en lasten. 86

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.9 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING OVER 2009 25. Bezoldiging bestuurders en toezichthouders Welk bestuursmodel is van toepassing op uw organisatie? Wat is de samenstelling van het bestuur of de directie? Eindverantwoordelijke Raad van Bestuur met Raad van Toezicht Tweehoofdig met voorzitter De bezoldiging van de bestuurders en gewezen bestuurders van de zorginstelling over het jaar 2009 is als volgt: Naam P.E. van der Meer W. Geerlings C.J.M.H.J Evers 1 Vanaf welke datum is de persoon als bestuurder 01-01-01 01-01-07 01-06-09 werkzaam in uw organisatie? 2 Maakt de persoon op dit moment nog steeds deel uit Nee Ja Ja van het bestuur? 3 Tot welke datum was de persoon als bestuurder 01-03-09 - - werkzaam in uw organisatie? 4 Is de persoon in het verslagjaar voorzitter van het Ja Ja Nee bestuur geweest? 5 Hoeveel maanden is de persoon voorzitter geweest in 1 11 - het verslagjaar? 6 Wat is de aard van de (arbeids)overeenkomst? 1 2 2 7 Welke salarisregeling is toegepast? 6 6 6 8 Wat is de deeltijdfactor? (percentage) 100% 100% 100% 9 Bruto-inkomen, incl. vakantiegeld, eindejaarsuitkeringsalaris en andere vaste toelagen 26.178 208.395 127.203 a. Waarvan verkoop verlofuren b. Waarvan nabetalingen voorgaande jaren 10 Bruto-onkostenvergoeding 1.733 10.096 5.337 11 Werkgeversbijdrage sociale lasten 1.286 4.104 3.983 12 Werkgeversbijdrage pensioen, VUT, FPU 1.851 25.311 13.358 13 Ontslagvergoeding 0 0 0 14 Bonussen 0 32.145 17.329 15 Totaal inkomen (9 t/m 14, excl. 9a en b) 31.048 280.051 167.210 16 Cataloguswaarde auto van de zaak 42.059 56.855 42.059 17 Eigen bijdrage auto van de zaak nvt nvt nvt Toelichting: In het inkomen van dhr. Evers is een bij aanstelling overeengekomen pensioenafspraak verwerkt ter compensatie van de ondervonden pensioenbreuk. De bezoldiging van de leden van de raad van toezicht van de zorginstelling over het jaar 2009 is als volgt: Bezoldiging Raad van Toezicht 2009 Bezoldiging Naam mevr. N. Albayrak-Temur 6.414 dhr. drs. P.P.J.J.M. van Besouw 4.958 dhr. M.L.M. Brabers 6.000 dhr. drs. J.W. Holtslag 6.414 dhr. mr. E. Kist 8.552 mevr. prof. dr. C.C.E. Koning 6.000 mevr. dr. ir. C.A. Vietsch 6.414 mevr. prof. Mr. S. F. M. Wortmann 6.414 Totaal 51.166 Toelichting: Geen opmerkingen. 26. Honoraria accountant 2009 1.000 De honoraria van de accountant over 2009 zijn als volgt: 1 Controle van de jaarrekening 101 2 Overige controlewerkzaamheden (w.o. Regeling AO/IC en Nacalculatie) 107 3 Fiscale advisering 3 4 Niet-controlediensten 85 Totaal honoraria accountant 296 87

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.9 TOELICHTING OP DE GECONSOLIDEERDE RESULTATENREKENING over 2009 27. Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (Wopt) 1.Functionaris (functienaam) Direkteur Direkteur 2. In dienst vanaf (datum) 3. In dienst tot (datum) 4. Belastbaar loon 5. Voorzieningen ten behoeve van beloningen betaalbaar op termijn 6. Uitkeringen in Totaal beloning verband met in kader van de beëindiging van Wopt (4,5 en 6) het dienstverband 01-01-2007 240.224 51.633 291.857 01-08-2006 218.322 40.168 258.490 01-04-2005 217.804 40.168 257.972 01-09-2004 217.536 40.168 257.704 01-05-2005 33.707 7.440 41.147 01-08-2007 33.707 7.440 41.147 01-06-2009 122.723 26.866 149.589 01-09-2007 33.372 7.360 40.732 01-01-1985 41.249 9.322 50.571 01-01-2004 212.285 40.168 252.453 01-11-1995 150.403 23.688 174.091 18-11-2002 202.840 40.168 243.008 01-03-2003 199.711 40.168 239.879 01-09-2001 164.662 27.085 191.747 01-07-2002 181.571 30.482 212.053 01-07-1989 189.883 40.168 230.051 07-02-2000 193.469 33.878 227.347 01-04-2003 46.271 10.456 56.727 15-07-1981 186.579 40.168 226.747 01-09-1996 186.320 40.168 226.488 01-09-1994 46.071 10.456 56.527 01-04-2008 31-12-2009 185.685 40.168 225.853 01-03-2001 185.347 40.168 225.515 01-01-2005 45.759 10.456 56.215 01-06-1991 45.458 10.456 55.914 01-01-2009 182.121 40.168 222.289 01-01-2005 44.870 10.456 55.326 01-01-2003 177.112 42.367 219.479 01-07-2003 148.718 25.786 174.504 01-07-1984 43.985 10.456 54.441 01-05-1995 179.233 38.318 217.551 01-04-2006 172.030 41.846 213.876 01-10-2006 31-08-2009 29.379 6.215 35.594 01-07-1996 30-06-2009 21.979 4.516 26.495 01-06-2006 30-06-2009 21.779 4.516 26.295 01-02-2007 33.800 7.360 41.160 01-02-2006 33.800 7.360 41.160 08-01-2001 33.707 7.440 41.147 01-01-2006 29.291 6.661 35.952 01-01-1993 42.036 9.322 51.358 05-05-1986 41.896 9.286 51.182 01-12-1994 29.064 6.661 35.725 13-11-2000 37.453 8.477 45.930 01-01-2003 31-10-2009 34.958 7.526 42.484 01-04-2007 25.048 5.497 30.545 01-10-1993 41.445 9.222 50.667 01-09-2004 28.978 6.478 35.456 01-01-2005 31-12-2009 41.567 9.032 50.599 01-10-1993 41.249 9.322 50.571 01-12-1991 41.223 9.322 50.545 01-01-2003 41.223 9.322 50.545 01-12-1996 33.034 7.360 40.394 01-06-2006 41.245 9.222 50.467 01-06-2006 41.245 9.222 50.467 01-07-1995 32.932 7.411 40.343 01-01-1989 40.883 9.286 50.169 01-06-2006 32.758 7.360 40.118 01-01-2003 40.900 9.032 49.932 01-07-2006 40.900 9.032 49.932 15-05-2000 28.219 6.661 34.880 01-05-2000 40.590 9.032 49.622 01-04-2000 40.568 9.032 49.600 01-06-2006 40.315 9.222 49.537 01-05-1992 40.500 9.032 49.532 01-09-2004 40.500 9.032 49.532 01-08-1987 40.500 9.032 49.532 01-12-1996 27.912 6.661 34.573 01-01-1997 40.355 9.032 49.387 01-07-1998 40.190 9.032 49.222 01-10-2004 40.190 9.032 49.222 01-08-1989 40.174 9.032 49.206 01-11-1993 39.600 9.032 48.632 01-06-2005 39.432 9.032 48.464 01-07-2000 39.159 9.222 48.381 01-01-2002 39.307 9.032 48.339 01-06-2006 38.949 9.222 48.171 01-07-2005 31-08-2009 85.443 17.184 102.627 01-09-1996 39.023 9.032 48.055 01-11-2005 38.962 9.032 47.994 01-04-2000 38.626 9.032 47.658 01-09-2003 38.593 9.032 47.625 01-04-2001 155.500 33.288 188.788 01-01-2006 155.224 33.288 188.512 01-04-2003 67.089 16.298 83.387 01-09-2003 155.094 33.288 188.382 20-03-2006 155.094 33.288 188.382 88

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.10 ENKELVOUDIGE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 (na resultaatbestemming) Ref. 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 ACTIVA Vaste activa Immateriële vaste activa 1 0 66 Materiële vaste activa 2 167.606 174.207 Financiële vaste activa 3 3.349 2.975 Totaal vaste activa 170.955 177.248 Vlottende activa Voorraden 4 1.021 819 Onderhanden werk uit hoofde van DBC's 5-649 9.455 Vorderingen en overlopende activa 6 47.804 25.201 Vorderingen uit hoofde van financieringstekort 7 30.534 38.263 Effecten 8 0 0 Liquide middelen 9 14 12 Totaal vlottende activa 78.724 73.750 Totaal activa 249.679 250.998 Ref. 31-dec-09 31-dec-08 PASSIVA 1.000 1.000 Eigen vermogen 10 Kapitaal 0 0 Collectief gefinancierd gebonden vermogen 33.208 28.620 Niet-collectief gefinancierd vrij vermogen 9.492 7.731 Totaal eigen vermogen 42.700 36.351 Voorzieningen 11 10.003 5.746 Langlopende schulden 12 109.390 117.511 Kortlopende schulden Schulden uit hoofde van financieringsoverschot 7 0 0 Kortlopende schulden en overlopende passiva 13 87.586 91.390 Totaal passiva 249.679 250.998 89

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.11 ENKELVOUDIGE RESULTATENREKENING OVER 2009 BEDRIJFSOPBRENGSTEN: Ref. 2009 2008 1.000 1.000 Wettelijk budget voor aanvaardbare kosten en/of subsidie 15 159.104 158.070 Niet-gebudgetteerde zorgprestaties 16 5.207 4.236 Omzet B-segment 17 60.373 35.400 Overige bedrijfsopbrengsten 18 23.715 22.492 Som der bedrijfsopbrengsten 248.399 220.198 BEDRIJFSLASTEN: Personeelskosten 19 132.570 124.904 Afschrijvingen op immateriële en materiële vaste activa 20 25.674 16.490 Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa 21 0 0 Overige bedrijfskosten 22 78.099 62.373 Som der bedrijfslasten 236.343 203.767 BEDRIJFSRESULTAAT 12.056 16.431 Financiële baten en lasten 23-5.707-8.244 RESULTAAT UIT GEWONE BEDRIJFSVOERING 6.349 8.187 Buitengewone baten en lasten 24 0 0 RESULTAAT BOEKJAAR 6.349 8.187 RESULTAATBESTEMMING Het resultaat is als volgt verdeeld: 2009 2008 1.000 1.000 Toevoeging/(onttrekking): Reserve aanvaardbare kosten 3.706 5.615 Niet collectief gefinancieerd vrij vermogen 1.761 407 Bestemmingsreserve afschrijving inventarissen 1.533 0 Bestemmingsreserve egalisatie afschrijvingen -651-557 Bestemmingsreserve projecten 0 2.400 Bestemmingsreserve Bond Medische Specialisten 0 322 6.349 8.187 90

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.12 GRONDSLAGEN VAN WAARDERING EN RESULTAATBEPALING ENKELVOUDIGE JAARREKENING 5.1.12.1 Algemeen Voor een toelichting op de specificaties van de enkelvoudige balans en resultatenrekening wordt verwezen naar de toelichtingen bij de geconsolideerde balans en resultatenrekening. 5.1.12.2 Afwijkingen in waarderingsgrondslagen enkelvoudige jaarrekening Er zijn geen afwijkingen van de waarderingsgrondslagen in de enkelvoudige jaarrekening ten opzichte van de geconsolideerde jaarrekening. Verwezen wordt derhalve naar de geconsolideerde jaarrekening. 91

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.13 TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 ACTIVA 1. Immateriële vaste activa De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Vooruitbetalingen op immateriële activa 0 0 Aanloopverliezen/boeterente 0 66 Totaal immateriële vaste activa 0 66 Het verloop van de immateriële activa in het verslagjaar is als volgt weer te geven: 2009 2008 1.000 1.000 Boekwaarde per 1 januari 66 575 Bij: investeringen 0 0 Bij: herwaarderingen 0 0 Af: afschrijvingen 66 509 Af: terugname geheel afgeschreven activa 0 0 Af: desinvesteringen 0 0 Boekwaarde per 31 december 0 66 Toelichting: Voor een nadere specificatie van het verloop van de immateriële vaste activa per activagroep wordt verwezen naar het mutatieoverzicht onder 5.1.14. 2. Materiële vaste activa De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Grond 3.846 3.846 Terreinvoorziening 473 501 Gebouwen 29.122 30.337 Verbouwingen 13.520 22.007 Installaties 1.361 1.714 Onderhanden projecten 5.423 4.285 Trekkingsrechten 62.025 61.473 Instandhouding 14.891 15.798 Inventaris 28.702 25.936 Vervoermiddelen 52 40 Automatisering 8.191 8.270 Totaal materiële vaste activa 167.606 174.207 Het verloop van de materiële activa in het verslagjaar is als volgt weer te geven: 2009 2008 1.000 1.000 Boekwaarde per 1 januari 174.207 167.126 Bij: investeringen 27.197 37.797 Bij: herwaarderingen 0 0 Af: afschrijvingen 25.608 16.166 Af: afrekening projecten 8.166 14.086 Af: terugname geheel afgeschreven activa 24 222 Af: desinvesteringen 0 240 Boekwaarde per 31 december 167.606 174.207 Toelichting: Voor een nadere specificatie van het verloop van de materiële vaste activa per activagroep wordt verwezen naar het mutatieoverzicht onder 5.1.14. In de toelichting 5.1.15 zijn overzichten opgenomen voor de onderhanden- en gereedgekomen projecten. 92

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.13 TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 ACTIVA 3. Financiële vaste activa De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Deelnemingen 417 506 Resultaat deelnemingen -2.922-3.169 Aandeel derden -379-221 Overige vorderingen financiele vaste activa 4.568 4.349 Leningen 1.665 1.510 Totaal financiële vaste activa 3.349 2.975 Het verloop van de financiële vaste activa is als volgt: 1.000 Boekwaarde per 1 januari 2009 2.975 Bij: kapitaalstorting 594 Bij: verstrekte lening 255 Bij: deelnemingen -91 Af: ontvangen aflossing leningen -100 Af: resultaat deelnemingen 247 Af: overige vorderingen -373 Af: aandeel derden -158 Boekwaarde per 31 december 2009 3.349 Toelichting op belangen in andere rechtspersonen of vennootschappen: Naam van de rechtspersoon Verschaft kapitaal Kapitaalbelang (in %) Eigen vermogen Resultaat Rechtstreekse kapitaalbelangen >= 20%: Express-so BV 18.000 100% 336.000 55.000 Diagnostisch Centrum Haaglanden BV 5.400 30% 760.152 368.903 Stichting Diabetes Zorg Haaglanden 174.000 49% 649.000 209.000 Diagnostisch Centrum Voorschoten BV 5.400 30% 311.989-300.611 West End Facility BV 18.000 100% 143.000 28.000 Apotheek MCH Lijnbaan BV 9.180 51% 125.000 171.000 Zeggenschapsbelangen: Nederlands Centrum voor Plastische Chirurgie BV 1.800 10% Nederlandse Obesitas Kliniek West BV 1.103 6% Regionale Samenwerkings Organisatie Haaglanden BV 720 4% 4. Voorraden De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Medische middelen 998 795 Leenemballage 39 40 Af: voorziening incourante voorraden -16-16 Totaal voorraden 1.021 819 5. Onderhanden werk uit hoofde van DBC's De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Onderhanden werk DBC's A-segment 17.912 21.223 Onderhanden werk DBC's B-segment 10.557 7.467 Af: ontvangen voorschotten -29.118-19.235 Totaal onderhanden werk -649 9.455 93

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.13 TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 6. Vorderingen en overlopende activa De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Vorderingen op debiteuren 21.704 23.736 Nog te factureren omzet DBC's 22.637 0 Overige vorderingen 553-1.750 Vooruitbetaalde bedragen 2.919 3.181 Nog te ontvangen bedragen -9 34 Totaal vorderingen en overlopende activa 47.804 25.201 7. Vorderingen uit hoofde van financieringstekort en/of schulden uit hoofde van financieringsoverschot t/m 2006 2007 2008 2009 totaal 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Saldo per 1 januari 2.186-33.615 17.645 38.263 2.186 Financieringsverschil boekjaar -20.791 3.636 23.304 14.906 21.055 Correcties voorgaande jaren 0 0 0 0 Betalingen/ontvangsten -15.010 47.624-2.686-22.635 7.293 Subtotaal mutatie boekjaar -35.801 51.260 20.618-7.729 28.348 Saldo per 31 december -33.615 17.645 38.263 30.534 30.534 Stadium van vaststelling (per erkenning): c c c a a= interne berekening b= overeenstemming met zorgverzekeraars c= definitieve vaststelling NZa Specificatie financieringsverschil in het boekjaar 2009 2008 1.000 1.000 Wettelijk budget aanvaardbare kosten 159.104 158.070 Vergoedingen ter dekking van het wettelijk budget: Opbrengsten DBC A-segment inclusief toeslagen 120.203 118.410 Honoraria-opbrengsten voor specialisten in loondienst 5.602 4.227 Mutatie onderhanden werk honoraria voor specialisten in loondienst -338 234 Overige opbrengsten 23.500 18.213 Mutatie onderhanden werk DBC A-segment -4.769-6.318 Afrekening overfinanciering 22.635 2.686 Totaal financieringsverschil -7.729 20.618 8. Effecten De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Effecten 0 0 Totaal effecten 0 0 9. Liquide middelen De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Bankrekeningen 0 0 Kassen 14 12 Totaal liquide middelen 14 12 94

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.13 TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 PASSIVA 10. Eigen vermogen Het eigen vermogen bestaat uit de volgende componenten: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Kapitaal 0 0 Collectief gefinancierd gebonden vermogen 33.208 28.620 Niet collectief gefinancierd vrij vermogen 9.492 7.731 Totaal eigen vermogen 42.700 36.351 Kapitaal Saldo per Resultaat- Overige Saldo per Het verloop is als volgt weer te geven: 1-jan-2009 bestemming mutaties 31-dec-2009 1.000 1.000 1.000 1.000 Kapitaal 0 0 0 0 0 0 0 0 Collectief gefinancierd gebonden vermogen Saldo per Resultaat- Overige Saldo per Het verloop is als volgt weer te geven: 1-jan-2009 bestemming mutaties 31-dec-2009 1.000 1.000 1.000 1.000 Reserve aanvaardbare kosten: Reserve aanvaardbare kosten 9.034 3.706 0 12.740 Bestemmingsreserves: Reserve afschrijving inventarissen 9.587 1.533 0 11.120 Reserve automatisering 3.948 0 0 3.948 Reserve projecten 2.400 0 0 2.400 Egalisatie afschrijvingen 3.330-651 0 2.679 Reserve Bond en 321 0 0 321 Totaal collectief gefinancierd gebonden vermogen 28.620 4.588 0 33.208 Niet collectief gefinancierd vrij vermogen Saldo per Resultaat- Overige Saldo per Het verloop is als volgt weer te geven: 1-jan-2009 bestemming mutaties 31-dec-2009 1.000 1.000 1.000 1.000 Algemene reserves: Algemene reserves 7.731 1.761 0 9.492 Totaal niet-collectief gefinancierd vrij vermogen 7.731 1.761 0 9.492 Specificatie aansluiting geconsolideerd - enkelvoudig vermogen 31 december 2009 en resultaat over 2009 De specificatie is als volgt : Eigen vermogen Resultaat 1.000 1.000 Enkelvoudig eigen vermogen en resultaat: 42.700 6.349 Minderheidsaandeel Apotheek MCH Lijnbaan BV 8 0 Totaal geconsolideerd eigen vermogen en resultaat 42.708 6.349 11. Voorzieningen Saldo per Dotatie Onttrekking Saldo per Het verloop is als volgt weer te geven: 1-jan-2009 31-dec-2009 1.000 1.000 1.000 1.000 Egalisatie rekening groot onderhoud 3.829 4.389 319 7.899 Goodwill specialisten Antoniushove 1.317 500 313 1.504 Jubilea 600 0 0 600 Totaal voorzieningen 5.746 4.889 632 10.003 Toelichting in welke mate (het totaal van) de voorzieningen als langlopend moeten worden beschouwd: 31-dec-2009 Kortlopend deel van de voorzieningen (< 1 jr.) 4.200 Langlopend deel van de voorzieningen (> 1 jr.) 5.803 Hiervan langlopend (> 5 jaar) 0 95

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.13 TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 12. Langlopende schulden De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Schulden aan kredietinstellingen 109.312 117.402 Overige langlopende schulden 78 109 Totaal langlopende schulden 109.390 117.511 Het verloop van de schulden aan kredietinstellingen is als volgt weer te geven: 2009 2008 1.000 1.000 Stand per 1 januari 125.492 97.411 Bij: nieuwe leningen 0 35.000 Af: aflossingen 8.090 6.919 Stand per 31 december 117.402 125.492 Af: aflossingsverplichting komend boekjaar 8.090 8.090 Stand langlopende schulden per 31 december 109.312 117.402 Toelichting in welke mate (het totaal van) de langlopende schulden als langlopend moeten worden beschouwd: Kortlopend deel van de langlopende schulden (< 1 jr.), aflossingsverplichtingen 8.090 8.090 Langlopend deel van de langlopende schulden (> 1 jr.) (balanspost) 109.312 117.402 Hiervan langlopend (> 5 jaar) 76.952 85.045 13. Kortlopende schulden en overlopende passiva De specificatie is als volgt: 31-dec-09 31-dec-08 1.000 1.000 Schulden aan kredietinstellingen 16.919 23.240 Crediteuren 32.743 29.545 Aflossingsverplichtingen langlopende leningen 8.090 8.090 Aflossingsverplichtingen roll-over lening 6.075 6.975 Belastingen en sociale premies 4.655 4.101 Schulden terzake pensioenen 1.401 1.112 Nog te betalen salarissen 4.298 4.017 Vakantiedagen 2.631 2.689 Nog te betalen kosten: Interest leningen 1.915 2.277 Overige passiva: Overige 8.859 9.344 Totaal kortlopende schulden en overlopende passiva 87.586 91.390 96

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.13 TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE BALANS PER 31 DECEMBER 2009 14. Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen Verloopoverzicht investeringsruimte trekkingsrechten Het verloop is als volgt weer te geven: 2009 2008 1.000 1.000 Nog niet bestede investeringsruimte per 1 januari 5.220 8.824 Bij: indexering niet-bestede investeringsruimte 134 446 Bij: investeringsruimte verslagjaar 1.664 1.623 Af: investeringen verslagjaar 6.374 5.673 Beschikbare investeringsruimte 31 december 644 5.220 Lopende investeringsprojecten leggen het volgende beslag op de beschikbare investeringsruimte: 947 Toelichting: Verloopoverzicht geeft zowel de investeringsruimte voor trekkingsrechten weer als de investeringsruimte voor jaarlijkse instandhouding. Apparatuur Eind 2000 is er een tienjarige overeenkomst met Siemens gesloten voor het vervangen van alle apparatuur op de afdeling radiologie van de locatie Westeinde. Op deze apparatuur, maar ook op andere apparatuur, zijn meerjarige onderhoudscontracten afgesloten. Het investeringsbedrag dat hiermee was gemoeid bedroeg 6,8 miljoen. Inmiddels resteert nog een bedrag van ongeveer 1,3 miljoen. PET/CT scan De vier ziekenhuizen welke samen de coöperatie vormen, Medisch Centrum Haaglanden, Bronovo ziekenhuis, Groene Hart ziekenhuis en Lange Land ziekenhuis, hebben gezamenlijk een PET/CT scan aangeschaft. Deze PET/CT scan is de tweede helft van 2009 geplaatst op de Bleulandlocatie van het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda. Huur ruimten derden De volgende ruimten worden gehuurd: - Buitenpoli Monster; - Polikliniekruimte aan de Koninginnegracht in Den Haag; - Magazijnruimte Binckhorst in Den Haag; - Polikliniekruimte in het gezondsheidscentrum Wassenaar; - Kantoor- en bedrijfsruimte op de locatie Albardastraat en Monsterseweg in Parnassia Bavo Groep in Den Haag; - Huur kantoorruimte Hofje van Nieuwkoop aan de Warmoezierstraat in Den Haag; - Huur Diagnostisch Centrum Haaglanden buitenpoli Neurologie in Den Haag; - Huur kliniek Zestienhoven in Rotterdam. De totale huursom op jaarbasis van deze ruimten bedraagt circa 365.500. MCH heeft bij de overdracht van de gehuurde ruimte van de Haaglanden Kliniek aan de nieuwe huurder de toezegging gedaan in het eerste jaar de volledige kosten voor het herstel van het pand naar de oorspronkelijke staat voor 100% te dragen. Deze garantie loopt in 6 jaar met gelijkmatige stappen terug tot nul. Obligoverplichtingen Waarborgfonds In 2009 zijn geen leningen toegevoegd aan de geborgde leningen bij het Waarborgfonds. De obligoverplichting van 3% over de geborgde restschuld bedraagt 1,9 miljoen. Zekerheden Als overige zekerheden en bepaling voor de totale kredietfaciliteit geldt een positieve/negatieve hypotheekverklaring ad 35 miljoen met betrekking tot het onroerend goed in Den Haag en Leidschendam. De totale kredietfaciliteit bedraagt ruim 123,8 miljoen. 97

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.14 ENKELVOUDIG MUTATIEOVERZICHT MATERIELE VASTE ACTIVA/FINANCIELE VASTE ACTIVA op grond van art. 5a Regeling Verslaggeving WTZi 5.1.14.1 WTZi-vergunningplichtige vaste activa NZa-IVA Grond Terrein- Gebouwen Semi perm. Ver- Installaties Onderhanden Subtotaal Totaal voorzieningen gebouwen bouwingen Projecten vergunning 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Stand per 1 januari 2009 - aanschafwaarde 17.373 3.846 1.342 66.836 0 27.814 8.322 1.176 126.709 337.285 - cumulatieve afschrijvingen 17.307 0 841 39.893 0 5.807 6.608 0 70.456 163.012 Boekwaarde per 1 januari 2009 66 3.846 501 26.943 0 22.007 1.714 1.176 56.253 174.273 Mutaties in het boekjaar - investeringen 0 0 0 0 0 1.147 0 928 2.075 27.197 - herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - afschrijvingen 66 0 28 1.337 0 9.634 353 0 11.418 25.674 - extra afschrijvingen NZa-goedgekeurd 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - terugname geheel afgeschreven activa.aanschafwaarde 0 0 88 0 0 990 1.254 0 2.332 42.478.cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0.cumulatieve afschrijvingen 0 0 88 0 0 990 1.254 0 2.332 42.454 - desinvesteringen aanschafwaarde 0 0 0 0 0 0 0 1.147 1.147 8.166 cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 per saldo 0 0 0 0 0 0 0 1.147 1.147 8.166 Mutaties in boekwaarde (per saldo) -66 0-28 -1.337 0-8.487-353 -219-10.490-6.667 Stand per 31 december 2009 - aanschafwaarde 17.373 3.846 1.254 66.836 0 27.971 7.068 957 125.305 313.838 - cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - cumulatieve afschrijvingen 17.373 0 781 41.230 0 14.451 5.707 0 79.542 146.232 Boekwaarde per 31 december 2009 0 3.846 473 25.606 0 13.520 1.361 957 45.763 167.606 Afschrijvingspercentage 2,5% en 20% 0,0% 2% en 5% 2,0% 5,0% 5,0% 0,0% 98

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.14 ENKELVOUDIG MUTATIEOVERZICHT MATERIELE VASTE ACTIVA/FINANCIELE VASTE ACTIVA op grond van art. 5a Regeling Verslaggeving WTZi 5.1.14.2 WTZi-meldingsplichtige vaste activa Trekkings Onderhanden Subtotaal Instand- Onderhanden Subtotaal Subtotaal rechten Projecten houding Projecten meldingsplichtige activa 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Stand per 1 januari 2009 - aanschafwaarde 80.589 2.315 82.904 31.276 0 31.276 114.180 - cumulatieve afschrijvingen 19.116 0 19.116 15.478 0 15.478 34.594 Boekwaarde per 1 januari 2009 61.473 2.315 63.788 15.798 0 15.798 79.586 Mutaties in het boekjaar - investeringen 4.823 2.508 7.331 1.551 1.551 3.102 10.433 - herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 - afschrijvingen 4.271 0 4.271 2.458 0 2.458 6.729 - terugname geheel afgeschreven activa.aanschafwaarde 0 0 0 8.242 0 8.242 8.242.cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0.cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 8.242 0 8.242 8.242 - desinvesteringen aanschafwaarde 0 4.823 4.823 0 1.551 1.551 6.374 cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 0 0 0 0 per saldo 0 4.823 4.823 0 1.551 1.551 6.374 Mutaties in boekwaarde (per saldo) 552-2.315-1.763-907 0-907 -2.670 Stand per 31 december 2009 - aanschafwaarde 85.412 0 85.412 24.585 0 24.585 109.997 - cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 - cumulatieve afschrijvingen 23.387 0 23.387 9.694 0 9.694 33.081 Boekwaarde per 31 december 2009 62.025 0 62.025 14.891 0 14.891 76.916 Afschrijvingspercentage 5,0% 0,0% 10,0% 0,0% 99

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.14 ENKELVOUDIG MUTATIEOVERZICHT MATERIELE VASTE ACTIVA/FINANCIELE VASTE ACTIVA op grond van art. 5a Regeling Verslaggeving WTZi 5.1.14.3 WMG-gefinancierde vaste activa Inventaris Onderhanden Vervoer- Automati- Subtotaal projecten middelen sering WMG 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Stand per 1 januari 2009 - aanschafwaarde 77.969 645 235 1.362 80.211 - cumulatieve afschrijvingen 54.129 0 195 385 54.709 Boekwaarde per 1 januari 2009 23.840 645 40 977 25.502 Mutaties in het boekjaar - investeringen 6.012 187 56 1.382 7.637 - herwaarderingen 0 0 0 0 0 - afschrijvingen 5.228 0 20 549 5.797 - terugname geheel afgeschreven activa.aanschafwaarde 31.737 0 167 0 31.904.cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0.cumulatieve afschrijvingen 31.737 0 143 0 31.880 - desinvesteringen aanschafwaarde 0 645 0 0 645 cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 0 0 per saldo 0 645 0 0 645 Mutaties in boekwaarde (per saldo) 784-458 12 833 1.171 Stand per 31 december 2009 - aanschafwaarde 52.244 187 124 2.744 55.299 - cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 - cumulatieve afschrijvingen 27.620 0 72 934 28.626 Boekwaarde per 31 december 2009 24.624 187 52 1.810 26.673 Afschrijvingspercentage 10,0% 0,0% 20,0% 20,0% 100

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.14 ENKELVOUDIG MUTATIEOVERZICHT MATERIELE VASTE ACTIVA/FINANCIELE VASTE ACTIVA op grond van art. 5a Regeling Verslaggeving WTZi 5.1.14.4 Niet - WTZi/WMG - gefinancieerde materiële vaste activa Nieuwbouw Nieuwbouw Verbouwingen/ Kleine werken/ Boeterente Onderhanden InventarisAutomatisering Subtotaal gebouwen installaties renovaties LTO projecten 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Stand per 1 januari 2009 - aanschafwaarde 3.864 0 0 0 0 149 3.077 9.095 16.185 - cumulatieve afschrijvingen 470 0 0 0 0 0 981 1.802 3.253 Boekwaarde per 1 januari 2009 3.394 0 0 0 0 149 2.096 7.293 12.932 Mutaties in het boekjaar - investeringen 431 0 0 0 0 4.130 2.485 6 7.052 - herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - afschrijvingen 309 0 0 0 0 0 503 918 1.730 - terugname geheel afgeschreven activa.aanschafwaarde 0 0 0 0 0 0 0 0 0.cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0.cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - desinvesteringen aanschafwaarde 0 0 0 0 0 0 0 0 0 cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 cumulatieve afschrijvingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 per saldo 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Mutaties in boekwaarde (per saldo) 122 0 0 0 0 4.130 1.982-912 5.322 Stand per 31 december 2009 - aanschafwaarde 4.295 0 0 0 0 4.279 5.562 9.101 23.237 - cumulatieve herwaarderingen 0 0 0 0 0 0 0 0 0 - cumulatieve afschrijvingen 779 0 0 0 0 0 1.484 2.720 4.983 Boekwaarde per 31 december 2009 3.516 0 0 0 0 4.279 4.078 6.381 18.254 Afschrijvingspercentage 101

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.15 SPECIFICATIE ULTIMO BOEKJAAR ONDERHANDEN PROJECTEN EN GEREEDGEKOMEN PROJECTEN 5.1.15.1 SPECIFICATIE ULTIMO BOEKJAAR ONDERHANDEN PROJECTEN (ENKELVOUDIG) Projectgegevens Investeringen Goedkeuringen Nummer t/m 2009 Briefnummer Datum Omschrijving WTZi-type t/m 2008 2009 gereed Nominaal bedrag WTZi Indexering WTZi Aangepaste goedkeuring Jaar van oplevering 0081 67570 16-10-2006 Renovatie Leidschendam vergunning 10.567 946.600 0 957.167 2.262.299 2.262.299 2010 0090 OK complex Westeinde niet WTZi 110.146 3.653.020 0 3.763.166 0 0 2011 0096 Brandmeldinstallatie niet WTZi 0 515.693 0 515.693 0 0 2011 Totaal 120.713 5.115.313 0 5.236.026 2.262.299 0 2.262.299 5.1.15.2 SPECIFICATIE IN HET BOEKJAAR GEREEDGEKOMEN PROJECTEN (ENKELVOUDIG) onderhanden Nummer Projectgegevens Investeringen Toekomstige lasten Briefnummer Datum Omschrijving WTZi-type Activapost WTZi WMG Overige Totaal Afschrijving WTZi Rentekosten 0093 67570 39006 Renovatie Leidschendam vergunning verbouwingen 1.118.794 1.118.794 559.397 0 0090 CSA trekking trekkingsrechten 1.560.765 1.560.765 78.038 39.019 0092 Oogheelkunde / patiëntenplein trekking trekkingsrechten 3.202.853 3.202.853 160.143 80.071 0088-2 Uitbreiding Geboortekliniek niet WTZi gebouwen 57.274 57.274 5.727 0 0080 67570 39006 Renovatie Leidschendam vergunning verbouwingen 28.130 28.130 9.377 0 0084 PA lab trekking trekkingsrechten 59.580 59.580 2.979 1.490 0077-3 Uitbreiding SOA poli niet WTZi gebouwen 221.567 221.567 22.157 0 0094 Refractieruimte niet WTZi gebouwen 74.966 74.966 7.497 0 0095 MRI ruimte melding instandhouding 611.279 611.279 61.128 15.282 0099 Verbouwing HOED niet WTZi gebouwen 61.585 61.585 6.159 0 M07 Jaarmelding 2007 melding instandhouding 79.801 79.801 7.980 1.995 M08 Jaarmelding 2008 melding instandhouding 858.102 858.102 85.810 21.453 W05 Jaarmelding 2005 melding instandhouding 17.097 17.097 1.710 427 Totaal 7.536.401 0 415.392 7.951.793 1.008.102 159.737 102

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.16 OVERZICHT LANGLOPENDE SCHULDEN ULTIMO 2009 Leninggever Datum Hoofdsom Totale looptijd Soort lening Restschuld 31 december 2008 Nieuwe Aflossing in leningen in 2009 2009 Restschuld 31 december 2009 Restschuld over 5 jaar Resterende looptijd in jaren eind 2009 Werkelijkerente Aflossingswijze Aflossing 2010 Gestelde zekerheden 1.000 % 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 1.000 Amev 21-mei-91 6.580 29 onderhands 9,38% 2.723 0 227 2.496 1.361 11 lineair 227 1) Bank Nederlandse Gemeenten 30-mrt-01 5.445 20 onderhands 3,44% 3.539 0 272 3.267 1.907 12 lineair 272 2) Nederlandse Waterschapsbank 30-mrt-01 5.445 20 onderhands 4,32% 3.539 0 272 3.267 1.907 12 lineair 272 2) Nederlandse Waterschapsbank 30-mrt-01 5.445 20 onderhands 4,27% 3.539 0 272 3.267 1.907 12 lineair 272 2) Nederlandse Waterschapsbank 15-nov-01 5.899 20 onderhands 4,65% 3.834 0 295 3.539 2.064 12 lineair 295 2) Nederlandse Waterschapsbank 24-jan-02 5.899 20 onderhands 5,05% 4.129 0 295 3.834 2.359 13 lineair 295 2) Nederlandse Waterschapsbank 15-aug-02 7.000 25 onderhands 5,07% 5.320 0 280 5.040 3.640 18 lineair 280 2) Bank Nederlandse Gemeenten 15-aug-02 6.000 25 onderhands 4,92% 4.560 0 240 4.320 3.120 18 lineair 240 2) Bank Nederlandse Gemeenten 13-aug-02 7.000 25 onderhands 5,09% 5.320 0 280 5.040 3.640 18 lineair 280 2) Nederlandse Waterschapsbank 14-nov-03 7.000 20 onderhands 4,38% 5.250 0 350 4.900 3.150 14 lineair 350 2) Nederlandse Waterschapsbank 14-nov-03 7.000 20 onderhands 4,43% 5.250 0 350 4.900 3.150 14 lineair 350 2) Bank Nederlandse Gemeenten 1-jun-04 4.254 15 onderhands 4,03% 3.120 0 284 2.836 1.416 10 lineair 284 1) Bank Nederlandse Gemeenten 21-jun-04 3.630 16 onderhands 4,16% 2.723 0 227 2.496 1.361 11 lineair 227 1) Bank Nederlandse Gemeenten 1-aug-04 2.553 15 onderhands 4,48% 1.872 0 170 1.702 852 10 lineair 170 1) Bank Nederlandse Gemeenten 15-sep-04 2.553 15 onderhands 4,31% 1.872 0 170 1.702 852 10 lineair 170 1) Bank Nederlandse Gemeenten 15-dec-04 2.904 12 onderhands 3,91% 1.936 0 242 1.694 484 7 lineair 242 1) Bank Nederlandse Gemeenten 2-jan-05 1.453 12 onderhands 3,93% 1.089 0 121 968 363 8 lineair 121 1) Bank Nederlandse Gemeenten 20-jan-05 2.118 14 onderhands 3,95% 1.664 0 151 1.513 758 10 lineair 151 1) Nederlandse Waterschapsbank 20-jan-05 1.059 14 onderhands 3,81% 832 0 76 756 376 9 lineair 76 1) Bank Nederlandse Gemeenten 1-feb-05 3.403 15 onderhands 3,90% 2.723 0 227 2.496 1.361 11 lineair 227 1) Bank Nederlandse Gemeenten 16-feb-05 2.178 12 onderhands 3,73% 1.633 0 182 1.451 541 7 lineair 182 1) Bank Nederlandse Gemeenten 21-feb-05 794 14 onderhands 3,62% 624 0 57 567 282 9 lineair 57 1) Nederlandse Waterschapsbank 18-sep-06 12.000 20 onderhands 4,03% 10.800 0 600 10.200 7.200 17 lineair 600 2) Bank Nederlandse Gemeenten 18-sep-06 14.000 20 onderhands 4,10% 12.600 0 700 11.900 8.400 17 lineair 700 2) ING Bank 15-dec-08 35.000 20 euroflex 3,83% 35.000 0 1.750 33.250 24.500 19 lineair 1.750 3) Totaal 156.613 125.492 0 8.090 117.402 76.952 8.090 ING Bank 1-jul-06 9.000 10 roll-over 4,24% 6.975 0 900 6.075 1.575 7 lineair 900 3) Totaal 6.975 0 900 6.075 1.575 900 Gestelde zekerheid: 1) Rijksgarantie 2) Waarborgfonds 3) Positieve / negatieve hypotheekverklaring op het onroerend goed aan de Burgemeester Banninglaan 1 in Leidschendam en aan de Lijnbaan 32 in Den Haag. Er zijn geen schulden in rang achtergesteld bij andere schulden. Voor de positieve hypotheekverklaring heeft het Waarborgfonds voor de Zorgsector een positie die gelijk in rang is. 103

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.17 TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE RESULTATENREKENING OVER 2009 BATEN 15. Wettelijk budget aanvaardbare kosten 2009 2008 1.000 1.000 1.000 1.000 Wettelijk budget voor aanvaardbare kosten voorgaand jaar 148.220 162.038 Productieafspraken verslagjaar -1.896-15.363 Overheidsbijdrage in de arbeidskostenontwikkeling 2.658 3.217 Prijsindexatie materiële kosten 340 917 Groei normatieve kapitaalslasten 0 0 2.998 4.134 Uitbreiding erkenning en toelating: - loonkosten 0-1.642 - materiële kosten 0 813 - normatieve kapitaalslasten 0 0 0-829 Beleidsmaatregelen overheid: - prestatiecontract -411-2.337 - lokale productiegebonden component -305 450-716 -1.887 Nacalculeerbare kapitaalslasten: - rente -3.034 2.275 - afschrijvingen 4.598 962 - schoning i.v.m. B-segment -2.387-3.325 - overige 2.216 0 1.393-88 Overige mutaties: overige mutaties 409 215 409 215 Subtotaal wettelijk budget boekjaar 150.408 148.220 Correcties voorgaande jaren 8.696 9.850 Wettelijk budget voor aanvaardbare kosten 159.104 158.070 Toelichting: Zie toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening wettelijk budget 5.1.9. 104

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.17 TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE RESULTATENREKENING OVER 2009 BATEN 16. Toelichting niet-gebudgetteerde zorgprestaties De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Zorgprestaties tussen instellingen (WDS) 5.207 4.236 Zorgprestaties cliënten 0 0 Zorgprestaties derde compartiment 0 0 Persoonsgebonden- en volgende budgetten 0 0 Overige zorgprestaties 0 0 Eigen bijdragen cliënten 0 0 Totaal 5.207 4.236 Toelichting: Zie toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening 5.1.9 17. Toelichting omzet B-segment De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Netto omzet MCH B-segment 53.343 30.955 Mutatie onderhanden werk 4.625 2.867 Mutatie onderhanden honorarium loondienst specialisten 261 224 Gefactureerd honorarium loondienstspecialisten 1.950 1.257 Onverzekerde deel 194 97 Totaal 60.373 35.400 Toelichting: Zie toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening 5.1.9 18. Toelichting overige bedrijfsopbrengsten De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Overige dienstverlening 2.056 2.333 Overige subsidies 11.793 10.387 Overige opbrengsten 9.866 9.772 Totaal 23.715 22.492 Toelichting: Zie toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening 5.1.9 105

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.17 TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE RESULTATENREKENING OVER 2009 LASTEN 19. Personeelskosten De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Lonen en salarissen 91.889 86.743 Sociale lasten 18.739 18.393 Pensioenpremie 7.876 7.282 Andere personeelskosten: Andere persoonsgebonden personeelkosten 4.261 3.903 Subtotaal 122.765 116.321 Personeel niet in loondienst 9.805 8.583 Totaal personeelskosten 132.570 124.904 Specificatie aantal personeelsleden MCH (in FTE's) per segment per 31 december: Personeel algemene en administratieve functies 388 358 Personeel hotelfuncties 312 307 Personeel patiëntgebonden functies 1.467 1.464 Leerl. verpleegkundig en verzorgend personeel 106 101 Personeel terrein en gebouwgebonden functies 54 49 Personeel niet in loondienst 149 137 Aantal personeelsleden op basis van full-time eenheden 2.476 2.416 Toelichting: Zie toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening 5.1.9. 20. Afschrijvingen vaste activa De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Nacalculeerbare afschrijvingen: - immateriële vaste activa 66 321 - materiële vaste activa 11.352 3.100 - financiële vaste activa 0 0 Overige afschrijvingen: - immateriële vaste activa 0 0 - materiële vaste activa 14.256 13.069 Totaal afschrijvingen 25.674 16.490 Toelichting: Zie toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening 5.1.9. 21. Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Er zijn geen bijzondere waardeverminderingen van vaste activa 0 0 Totaal 0 0 Toelichting: Zie toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening 5.1.9. 106

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.1.17 TOELICHTING OP DE ENKELVOUDIGE RESULTATENREKENING OVER 2009 22. Overige bedrijfskosten De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Voedingsmiddelen en hotelmatige kosten 7.422 6.884 Algemene kosten 18.898 13.806 Patiënt- en bewonersgebonden kosten 40.591 33.812 Onderhoud en energiekosten 10.778 8.142 Dotatie dubieuze debiteuren, huur en leasing 1.930 2.572 Overige baten en lasten -1.520-2.843 Totaal overige bedrijfskosten 78.099 62.373 Toelichting: Zie toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening 5.1.9. 23. Financiële baten en lasten De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Rentebaten 0 0 Subtotaal financiële baten 0 0 Rentelasten -5.707-8.244 Subtotaal financiële lasten -5.707-8.244 Totaal financiële baten en lasten -5.707-8.244 Toelichting: Zie toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening 5.1.9. 24. Buitengewone baten en lasten De specificatie is als volgt: 2009 2008 1.000 1.000 Buitengewone baten 0 0 Buitengewone lasten 0 0 Totaal buitengewone baten en lasten 0 0 Toelichting: Zie toelichting op de geconsolideerde resultatenrekening 5.1.9. 107

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.2 OVERIGE GEGEVENS 108

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden 5.2 OVERIGE GEGEVENS 5.2.1 Vaststelling en goedkeuring jaarrekening De raad van bestuur van Stichting Medisch Centrum Haaglanden heeft de jaarrekening 2009 vastgesteld in de vergadering van 4 mei 2010. De raad van toezicht van de Stichting Medisch Centrum Haaglanden heeft de jaarrekening 2009 goedgekeurd in de vergadering van 20 mei 2010. 5.2.2 Resultaatbestemming Het resultaat wordt verdeeld volgens de resultaatverdeling in de resultatenrekening. 5.2.3 Gebeurtenissen na balansdatum Er zijn geen gebeurtenissen na balansdatum. 5.2.4 Ondertekening door bestuurders en toezichthouders Raad van Bestuur dhr. drs. W. Geerlings dhr. drs.c.j.m.h.j. Evers Raad van Toezicht mevr. Y. Albayrak-Temur dhr. drs. J.W. Holtslag dhr. M.L.M. Brabers mevr. prof. dr. C.C.E. Koning dhr. mr. E. Kist mevr. prof. mr. S.F.M. Wortmann mevr. dr. ir. C.A. Vietsch Origineel getekend door de Raad van Bestuur en de Raad van Toezicht op 20 mei 2010. 5.2.5 Accountantsverklaring De accountantsverklaring is opgenomen op de volgende pagina. 109

Geconsolideerde jaarrekening Medisch Centrum Haaglanden Accountantsverklaring 110

6 Bijlagen 6.1 Personalia op 31 december Anesthesiologie de heer R. Jansen de heer K. Jacz de heer J.S. Pöll de heer J.D. Holstein de heer J.W.K.E. Osse de heer B.E. Zeppenfeldt mevrouw S. van Duijn de heer dr.a. Gutierrez-Y- Leon de heer dr. B.A. in 't Veld de heer C.F. den Hartog de heer M. G.C.M. Verbeek de heer W. van Alphen de heer dr. A.A.J. Timmerman Apotheek mevrouw E.M.J. Visser mevrouw E.E. Roelofsen de heer H.J. ter Horst de heer B.H. Graatsma de heer dr. J.W.P.M. Overdiek de heer E.B. Wilms de heer R.J. Moss Cardiologie de heer dr. R.F. Veldkamp de heer dr. J.H.M. Schreur mevrouw dr. H.A.P. Peeters de heer R.F.J.M. Geuskens de heer L.H. Savalle de heer dr. P. van der Meer de heer dr. P.J.M.J. Vantrimpont de heer dr. H. Ramanna de heer dr. P.V. Oemrawsingh de heer dr. A. J. Wardeh Chirurgie de heer dr. C.H.R. Bosman de heer dr. A.C. de Vries de heer dr. J.C.A. de Mol van Otterloo mevrouw dr. M.T.T. Knook de heer S.J. Rhemrev de heer dr. A.W.K.S. Marinelli de heer F.J. Idenburg de heer dr. J.R.M. van der Sijp de heer dr. S.A.G. Meylaerts Dermatologie de heer K.J.Balmus mevrouw dr. A. Chang de heer E. Honig mevrouw dr. J. Vink de heer V.R. Basdew mevrouw dr. L.E. Vos de heer dr. Th. W. van den Akker Gynaecologie de heer dr.p. J. Dörr de heer dr. J. Lind de heer F.C.M. Twaalfhoven de heer L.C.F. Haans mevrouw dr. M.J. Kagie de heer dr. C.A. Yedema mevrouw S. van der Meer mevrouw C.B. Vredevoogd mevrouw dr. C.J.M. De Groot mevrouw dr. D.M.V. Pelikan Intensive Care Geneeskunde de heer dr.d.j. Versluis de heer dr. P.J.W. Dennesen de heer dr. J.P. van der Sluijs de heer R. Peters mevrouw G.C. Admiraal Interne Geneeskunde mevrouw C. Brumsen mevrouw dr. P.H.L.M. Geelhoed-Duyvestijn de heer dr. R. Vriesendorp de heer dr. A.H. Bootsma mevrouw dr. S. Johannsson- Vidarsottir mevrouw F.H. Heyning mevrouw dr. E.M.S. Leyten mevrouw M. Galli - Leslie de heer dr. P.K. Chandie Shaw de heer dr. E. M. Scholten de heer J.H.M. Groeneveld mevrouw H.M.Oosterkamp de heer A.P. Hamberg de heer dr. F.J.F. Jeurissen Kaakchirurgie de heer M.L.Bazuin Kindergeneeskunde mevrouw A. Clement-de Boers mevrouw M.L. Kingma de heer L.H.P.M. Filippini de heer P. Vos de heer K. Wage mevrouw M.J. Oele Klinische Microbiologie de heer dr. G.J. van Asselt de heer C.L Jansen de heer dr. P.M. Oostvogel Klinische Chemie de heer W. Huisman mevrouw G. Ponjee de heer J. van de Ven Klinische Fysica de heer dr. ir. M. Pillay de heer ir. J. P.C. van Santvoort de heer dr. P.J.M. Rietveld mevrouw dr. A. Petoukhova de heer dr. E. Kouwenhoven Klinische Genetica de heer dr. F.J. Hes Klinische Psychologie mevrouw C.A. Hoogenboom mevrouw M.M.H. Lub-Moss de heer A.C. van Houwelingen de heer C.J.M. Denissen KNO-Heelkunde de heer J.M. Becker de heer G.A. Croll de heer dr. H.P. Verschuur mevrouw S.F. Meinesz Longgeneeskunde mevrouw C.R.M. Apap de heer H.J.C.M. Baur 113

mevrouw D.W.M. de Jong Maag-Darm- Levergeneeskunde de heer dr. S.D.J. van der Werf mevrouw N. Srivastava de heer L.E. Perk mevrouw H. van Soest de heer dr. R.J. Verburg Neurochirurgie de heer J.A.L. Würzer de heer A. Kloet de heer R. Walchenbach de heer prof. dr. W.C. Peul de heer M.P. Arts de heer dr. R.R.F. Kuiters de heer dr. C.F.E. Hoffmann Neurologie de heer R.J. Groen mevrouw dr. W. van der Mey de heer prof. dr. G.A. Kerkhof mevrouw M. Kleijer mevrouw E.G. Berger- Plantinga de heer A.L. Strikwerda de heer dr. Ch.J. Vecht mevrouw V. van Kasteel de heer prof. dr.m.j.b. Taphoorn mevrouw dr. R. Rijsman de heer dr. J. Boiten mevrouw N. van Dijk de heer R.S. Rundervoort de heer dr. K. Jellema mevrouw E.A.J. Peeters (kinder) de heer dr. R.J. Schimsheimer Nucleaire Geneeskunde de heer dr. J.W. Arndt de heer dr. J. Tim Oogheelkunde mevrouw L.D.M. van Osch de heer dr. M.V. Joosse mevrouw M. Stefanovic de heer L. van Philips mevrouw S. van der Vegte de heer B.F.T. Hogewind Orthopedie de heer R.E. van der Flier de heer S. de Lange de heer A.B.M. Rietveld de heer dr. E.R.A. van Arkel de heer S.B. Keizer de heer J.W.A. Swen de heer P.H.C. den Hollander Pathologie de heer dr. E.C.M. Ooms de heer dr. P.C. Clahsen de heer dr. H.M. Hazelbag Plastische chirurgie mevrouw dr. G.J. de Jongh de heer P.D. Grabietz Psychiatrie mevrouw R.M.C. Oostveen mevrouw A. van Breukelen de heer. F.J.E. Balk mevrouw dr. H. de Bruijn Radiologie de heer R.W. van den Bos de heer B.J.G. van Weelde de heer W.G. Wassenaar de heer dr. L.P.J. Cobben de heer dr. J.B.C.M. Puylaert de heer dr. L.M. Kingma de heer E.G. Coerkamp de heer T.P.W. de Rooij de heer M.W.Heyenbrok de heer dr. G.J. Lijcklama à Nijeholt de heer B.F. W. van der Kallen mevrouw M. Wever de heer E. van der Linden Radiotherapie de heer J.H. Biesta mevrouw H.K. de Jager- Nowak de heer R.G.J. Wiggenraad mevrouw dr. H.M. Ceha de heer dr. P.J. M. van de Vaart de heer prof. dr. H. Struikmans mevrouw dr. T.C. Stam mevrouw dr. A.Y. Verbeekde Kanter de heer dr. P.C.M. Koper Reumatologie de heer W.M. de Beus de heer dr. G. Collée mevrouw M.H.W. de Bois Revalidatiegeneeskunde mevrouw B. Meeuwisse - de Vries mevrouw T. A. Veenis mevrouw E.H.T. Los -van Mechelen de heer H.J. Arwert Slaapcentrum de heer dr. ir. B. Kemp de heer prof. dr. G.A. Kerkhof Sportgeneeskunde de heer Th.C. de Winter de heer dr. J.H. Tol de heer A. Weir Tandheelkunde De heer R.C. van Dongen Urologie de heer J.W.M. Loeff de heer J.A.J.M. Kirch de heer J.A.F. Leenarts de heer C.P.A.M. Berger 114

Ondernemingsraad (OR) Voorzitter: Yvette van Groeningen Afdeling 10 (tot oktober 2009) Wim van Eck Facilitair Bedrijf (vanaf oktober 2009) Secretaris: Mariet Peeters Radiotherapie (tot oktober 2009) Percy Stubbs AVR MCH (vanaf oktober 2009) Leden: Wim van Eck Ted Heidt Bob van de Heuvel Karin Hoogendam Jessica Kes Karina Roelofs Francis van Schie Magda Schouten Bertus Sittrop Ton Stuijk Tamara Straver Percy Stubbs Marleen Venne Marjan Zaaiman Facilitair Bedrijf (tot oktober 2009, daarna voorzitter) GGF KCL Personeelsadministratie Klinische Neuro Fysiologie Cardiologie OK Projectmedewerker T&G KCL ICU Poli kaakchirurgie AVR MCH (tot oktober 2009, daarna secretaris) Poli KNO Interne geneeskunde Ondersteuning: Marion Goes Stafmedewerker Ondernemingsraad Per 1 december 2008 heeft Marion Valkenburgh de OR verlaten vanwege OBU. Per 1 februari 2009 is Magda Schouten uit dienst, dus ook uit de OR. Verpleegkundige Adviesraad (VAR) Voorzitter: Marjo Kommeren Secretaris: Sascha Jansen Bettie Youngman Angelique van Gaalen Jamila Bouhalyoufi Mieke de Keijzer Stafmedewerker kwaliteit en Veiligheid Opleidingsfunctionaris ICU Verpleegkundige C7 WZ Verpleegkundige/nurse practioner in opleiding SEH Verpleegkundige afd. 10 AH Verpleegkundige C8 WZ 115

Patiënten-adviesraad (PAR) Voorzitter: de heer F. Driedonks, voorzitter Secretaris: de heer A. Nobel de heer A.L.F.P. van Beurden de heer A.M.M. Cooijmans mevrouw C.H.J.M. van der Eerden de heer D. Koning de heer M.A. Ozir mevrouw H. Smeenge Halverwege 2009 hebben mevrouw F. de Kreek - Rueck en de heer Sinan Inanc de PAR verlaten. 116

6.2 Verdeling aandachtsgebieden Raad van bestuur Aandachtsgebieden Geerlings Evers Gezamenlijk Algemene onderwerpen Algemene strategie Algemene communicatie Intern lijnorganisatie X X Divisie behandelend Divisie beschouwend Divisie beweging Divisie snijdend Divisie medisch ondersteunend incl. samenwerking HagaZiekenhuis inzake RC West + KCL Economisch Administratief Bedrijf X 1 Facilitair bedrijf Bouw Afdeling HRM Landsteiner Instituut Stafgroep ondersteuning (waaronder o.a. klachten en gezondheidsrecht, communicatie, procesmanagement, kwaliteit en marketing en sales) Interne gremia / commissies X X X X X X 2 X X X X Ondernemingsraad Dagelijks Bestuur OR Stafbestuur/VMS Patiëntenadviesraad Verpleegkundige adviesraad Medisch Ethische ToetsingsCommissie (METC) Centrale opleidingscommissie (COC) Stuurgroep informatiebeveiliging Stuurgroep management development (MD) Koepelmaatschap Coöperatie Extern Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) Stichting Topklinische opleidingsziekenhuizen (STZ) Stichting Transmurale Zorg (STZ) Regio ICT (vanuit Stichting Transmurale Zorg) Apotheek Haagse Ziekenhuizen (AHZ) Zorgverzekeraars incl. lokaal overleg Ministerie VWS X X X X X X X X X X X X X X X X X X 117

Aandachtsgebieden Geerlings Evers Gezamenlijk Inspectie, regulier overleg Bank, regulier overleg Andere ziekenhuizen, verpleeghuizen etc Accountant X X X X X 1 : maandelijks overleg met de EAB over o.a. managementrapportage en kwartaaloverleg door Evers en Geerlings gezamenlijk. X 2 : werkoverleg met manager stafgroep ondersteuning door Geerlings en Evers gezamenlijk. Voor tussentijdse afstemming is Geerlings aanspreekpunt. Op basis van de agenda kan de RvB besluiten om (incidenteel) gezamenlijk bij een overleg aanwezig te zijn. Evers zit als bestuurder in het DB van de Coöperatie en Geerlings als onafhankelijk voorzitter. 118

6.3 Publicaties Ackerstaff AH, Balm AJ, Rasch CR, de Boer JP, Wiggenraad R, Rietveld DH, Gregor RT, Kroger R, Hilgers FJ. First-year quality of life assessment of an intra-arterial (RADPLAT) versus intravenous chemoradiation phase III trial. Head Neck 2009; 31:77-84. Al Uwini S, Antonini N, Poortmans PM, Boersma L, Hurkmans C, Leer JW, Horiot JC, Struikmans H, Bartelink H. The influence of the use of CT-planning on the irradiated boost volume in breast conserving treatment. Radiother Oncol 2009; 93:87-93. Arts MP, Brand R, van den Akker ME, Koes BW, Bartels RH, Peul WC. Tubular diskectomy vs conventional microdiskectomy for sciatica: a randomized controlled trial. JAMA 2009; 302:149-158. Asselbergs CP, Loeff JW, de Jongh GJ, de Winter TC. [Perineal nodular induration]. Ned Tijdschr Geneeskd 2009; 153:A58. Beltman J, de Groot C. Cornual pregnancy as a complicaton of the use of a levonorgestrel intrauterine device: a case report. J Med Case Reports 2009; 3:8387. Bottomley A, Quinten C, Coens C, Martinelli F, Mauer M, Maringwa J, Cleeland CS, Flechtner H, Gotay C, Greimel E, King M, Osoba D, Taphoorn MJ, Reeve BB, Ringash J, Schmucker-Von Koch J, Weis J. Making better use of existing cancer data: Patiënt Reported Outcomes and Behavioural Evidence: a new international initiative. Eur J Cancer Care (Engl) 2009; 18:105-107. Cobben L, Groot I, Kingma L, Coerkamp E, Puylaert J, Blickman J. A simple MRI protocol in patiënts with clinically suspected appendicitis: results in 138 patiënts and effect on outcome of appendectomy. Eur Radiol 2009. Cobben LP, Bakker OJ, Puylaert JB, Kingma LM, Blickman JG. Imaging of patiënts with clinically suspected appendicitis in the Netherlands: conclusions of a survey. Br J Radiol 2009; 82:482-485. de Smet AM, Kluytmans JA, Cooper BS, Mascini EM, Benus RF, van der Werf TS, van der Hoeven JG, Pickkers P, Bogaers-Hofman D, van der Meer NJ, Bernards AT, Kuijper EJ, Joore JC, Leversteinvan Hall MA, Bindels AJ, Jansz AR, Wesselink RM, de Jongh BM, Dennesen PJ, van Asselt GJ, te Velde LF, Frenay IH, Kaasjager K, Bosch FH, van Iterson M, Thijsen SF, Kluge GH, Pauw W, de Vries JW, Kaan JA, Arends JP, Aarts LP, Sturm PD, Harinck HI, Voss A, Uijtendaal EV, Blok HE, Thieme Groen ES, Pouw ME, Kalkman CJ, Bonten MJ. Decontamination of the digestive tract and oropharynx in ICU patiënts. N Engl J Med 2009; 360:20-31. Douw L, Klein M, Fagel SS, van den HJ, Taphoorn MJ, Aaronson NK, Postma TJ, Vandertop WP, Mooij JJ, Boerman RH, Beute GN, Sluimer JD, Slotman BJ, Reijneveld JC, Heimans JJ. Cognitive and radiological effects of radiotherapy in patiënts with low-grade glioma: long-term follow-up. Lancet Neurol 2009; 8:810-818. El Sharouni SY, Kal HB, Barten-Van Rijbroek A, Struikmans H, Battermann JJ, Schramel FM. Concurrent versus sequential chemotherapy and radiotherapy in limited disease small cell lung cancer: a retrospective comparative study. Anticancer Res 2009; 29:5219-5224. Gehring K, Sitskoorn MM, Gundy CM, Sikkes SA, Klein M, Postma TJ, van den Bent MJ, Beute GN, Enting RH, Kappelle AC, Boogerd W, Veninga T, Twijnstra A, Boerman DH, Taphoorn MJ, Aaronson NK. Cognitive Rehabilitation in Patiënts With Gliomas: A Randomized, Controlled Trial. J Clin Oncol 2009. Heyning FH, Hogendoorn PC, Kramer MH, Holland CT, Dreef E, Jansen PM. Primary lymphoma of bone: extranodal lymphoma with favourable survival independent of germinal centre, post-germinal centre or indeterminate phenotype. J Clin Pathol 2009; 62:820-824. Jobsen JJ, Riemersma S, van der PJ, Ong F, Jonkman A, Struikmans H. The impact of margin status in breast-conserving therapy for lobular carcinoma is age related. Eur J Surg Oncol 2009. Jones HA, Antonini N, Hart AA, Peterse JL, Horiot JC, Collin F, Poortmans PM, Oei SB, Collette L, Struikmans H, Van den Bogaert WF, Fourquet A, Jager JJ, Schinagl DA, Warlam-Rodenhuis CC, Bartelink H. Impact of Pathological Characteristics on Local Relapse After Breast-Conserving Therapy: A Subgroup Analysis of the EORTC Boost Versus No Boost Trial. J Clin Oncol 2009. Kramer HM, Kwee A, Bremer HA. [In Process Citation]. Ned Tijdschr Geneeskd 2009; 153:136-140. 119

Kramer HM, Schutte JM, Zwart JJ, Schuitemaker NW, Steegers EA, van Roosmalen J. Maternal mortality and severe morbidity from sepsis in the Netherlands. Acta Obstet Gynecol Scand 2009; 88:647-653. Kuijper B, Tans JT, Beelen A, Nollet F, de Visser M. Cervical collar or physiotherapy versus wait and see policy for recent onset cervical radiculopathy: randomised trial. BMJ 2009; 339:b3883. Kuijper B, Tans JT, Schimsheimer RJ, van der Kallen BF, Beelen A, Nollet F, de Visser M. Degenerative cervical radiculopathy: diagnosis and conservative treatment. A review. Eur J Neurol 2009; 16:15-20. Muller AE, Oostvogel PM, Dejongh J, Mouton JW, Steegers EA, Dorr PJ, Danhof M, Voskuyl RA. Pharmacokinetics of amoxicillin in maternal, umbilical cord and neonatal serum. Antimicrob Agents Chemother 2009. Peul WC, Arts MP, Brand R, Koes BW. Timing of surgery for sciatica: subgroup analysis alongside a randomized trial. Eur Spine J 2009. Schoolderman LF, Verheul GA, Henselmans JM. [In Process Citation]. Ned Tijdschr Geneeskd 2009; 153:716-720. Sjogren EV, Wiggenraad RG, Le Cessie S, Snijder S, Pomp J, de Jong RJ. Outcome of radiotherapy in T1 glottic carcinoma: a population-based study. Eur Arch Otorhinolaryngol 2009; 266:735-744. Sosef N, van Leerdam R, Ott P, Meylaerts S, Rhemrev S. Minimal invasive fixation of proximal humeral fractures with an intramedullary nail: good results in elderly patiënts. Arch Orthop Trauma Surg 2009. Struik K, Klein M, Heimans JJ, Gielissen MF, Bleijenberg G, Taphoorn MJ, Reijneveld JC, Postma TJ. Fatigue in low-grade glioma. J Neurooncol 2009; 92:73-78. Stupp R, Hegi ME, Mason WP, van den Bent MJ, Taphoorn MJ, Janzer RC, Ludwin SK, Allgeier A, Fisher B, Belanger K, Hau P, Brandes AA, Gijtenbeek J, Marosi C, Vecht CJ, Mokhtari K, Wesseling P, Villa S, Eisenhauer E, Gorlia T, Weller M, Lacombe D, Cairncross JG, Mirimanoff RO. Effects of radiotherapy with concomitant and adjuvant temozolomide versus radiotherapy alone on survival in glioblastoma in a randomised phase III study: 5-year analysis of the EORTC-NCIC trial. Lancet Oncol 2009; 10:459-466. Uijl SG, Uiterwaal CS, Aldenkamp AP, Carpay JA, Doelman JC, Keizer K, Vecht CJ, de Krom MC, van Donselaar CA. Adjustment of treatment increases quality of life in patiënts with epilepsy: a randomized controlled pragmatic trial. Eur J Neurol 2009. Uwini SA, Antonini N, Poortmans PM, Boersma L, Hurkmans C, Leer JW, Horiot JC, Struikmans H, Bartelink H. The influence of the use of CT-planning on the irradiated boost volume in breast conserving treatment. Radiother Oncol 2009. Valkenburg-van den Berg AW, Sprij AJ, Dekker FW, Dorr PJ, Kanhai HH. Association between colonization with Group B Streptococcus and preterm delivery: a systematic review. Acta Obstet Gynecol Scand 2009; 88:958-967. van Arkel ER, Wilmes P. Meniscus transplantation; the Dutch experience. Orthop Traumatol Surg Res 2009. van Breemen MS, Rijsman RM, Taphoorn MJ, Walchenbach R, Zwinkels H, Vecht CJ. Efficacy of antiepileptic drugs in patiënts with gliomas and seizures. J Neurol 2009. van den Bent MJ, Dubbink HJ, Sanson M, van der Lee-Haarloo CR, Hegi M, Jeuken JW, Ibdaih A, Brandes AA, Taphoorn MJ, Frenay M, Lacombe D, Gorlia T, Dinjens WN, Kros JM. MGMT Promoter Methylation Is Prognostic but Not Predictive for Outcome to Adjuvant PCV Chemotherapy in Anaplastic Oligodendroglial Tumors: A Report From EORTC Brain Tumor Group Study 26951. J Clin Oncol 2009. van den Bent MJ, Brandes AA, Rampling R, Kouwenhoven MC, Kros JM, Carpentier AF, Clement PM, Frenay M, Campone M, Baurain JF, Armand JP, Taphoorn MJ, Tosoni A, Kletzl H, Klughammer B, Lacombe D, Gorlia T. Randomized phase II trial of erlotinib versus temozolomide or carmustine in recurrent glioblastoma: EORTC brain tumor group study 26034. J Clin Oncol 2009; 27:1268-1274. van der Snoek EM, Amelink A, van der Ende ME, den Hollander JC, den Hollander JG, Kroon FP, Vriesendorp R, Neumann HA, Robinson DJ. Photodynamic Therapy With Topical 120

Metatetrahydroxychlorin (Fosgel) Is Ineffective for the Treatment of Anal Intraepithelial Neoplasia, Grade III. J Acquir Immune Defic Syndr 2009; 52:141-143. van der Wal RJ, Thomassen BJ, van Arkel ER. Long-term Clinical Outcome of Open Meniscal Allograft Transplantation. Am J Sports Med 2009. van Embden D, Rhemrev SJ, Meylaerts SA, Roukema GR. The comparison of two classifications for trochanteric femur fractures: The AO/ASIF classification and the Jensen classification. Injury 2009. Vecht CJ. Neuro-oncology: clinical and molecular predictive factors. Lancet Neurol 2009; 8:17-19. Verburg RJ, Meijssen MA. Late colonic stent perforation following chemotherapy. Endoscopy 2009; 41 Suppl 2:E248. Weir A, Veger SA, Van de Sande HB, Bakker EW, de Jonge S, Tol JL. A manual therapy technique for chronic adductor-related groin pain in athletes: a case series. Scand J Med Sci Sports 2009; 19:616-620. Wiggenraad RG, Petoukhova AL, Versluis L, van Santvoort JP. Stereotactic radiotherapy of intracranial tumors: a comparison of intensity-modulated radiotherapy and dynamic conformal arc. Int J Radiat Oncol Biol Phys 2009; 74:1018-1026. Wolfs JF, Kloppenburg M, Fehlings MG, van Tulder MW, Boers M, Peul WC. Neurologic outcome of surgical and conservative treatment of rheumatoid cervical spine subluxation: a systematic review. Arthritis Rheum 2009; 61:1743-1752. Zijlmans HJ, Fleuren GJ, Hazelbag S, Sier CF, Dreef EJ, Kenter GG, Gorter A. Expression of endoglin (CD105) in cervical cancer. Br J Cancer 2009; 100:1617-1626. Zwinkels H, Roon K, Jeurissen FJ, Taphoorn MJ, Hop WC, Vecht CJ. Management of temozolomide toxicity by nurse practitioners in neuro-oncology. Oncol Nurs Forum 2009; 36:225-231. 6.4 Promoties Titel: Strategies for optimal suppression of rheumatoid arthritis / Sjoerd Martijn van der Kooij Auteur: Sjoerd Martijn van der Kooij (1976-) Uitgever: [S.l. : s.n.] Annotatie: ill Proefschrift Universiteit Leiden Titel: Magnetic resonance imaging in acute appendicitis / Lodewijk Pieter Jakob Cobben Auteur: Lodewijk Pieter Jakob Cobben (1964-) Uitgever: [S.l. : s.n.] Annotatie: ill Proefschrift Universiteit van Amsterdam Titel: Population pharmacokinetics of antibiotics to prevent group B streptococcal disease: from mother to neonate / Anouk Edwina Muller Auteur: Anouk Edwina Muller (1977-) Uitgever: [S.l:s.n.] Drukker: [Rotterdam:Optima Grafische Communicatie] Annotatie: ill Proefschrift Universiteit Leiden 121