Basis inspectiemdule Arbeidsmiddelen deelmdule: Algemeen Deze Basis Inspectie Mdule (BIM) is pgesteld aan de hand van de stand van de techniek en is geschreven vr intern gebruik bij de Inspectie SZW. Verder is de in deze BIM beschreven werkwijze algemeen mschreven. Inspecteurs kunnen p grnd van de aangetrffen situatie in een bedrijf afwijken van de hier beschreven werkwijze. Vakgrep VEP, versie 5, 20121126 1
Basis Inspectiemdule(BIM) Tepassingsgebied: Deze BIM is tepasbaar bij inspecties p het vlak van arbeidsmiddelen en specifieke werkzaamheden. Deze BIM is niet van tepassing p arbeidsmiddelen die p een zdanige manier zijn gedemnteerd f geslpt, dat zij niet p eenvudige wijze weer in gebruik genmen kunnen wrden. Wel van tepassing maar niet specifiek uitgewerkt zijn de aanvullende vrschriften: - vr bij het laden en lssen van schepen, Arbeidsmstandighedenbesluit hfdstuk 7, afdeling 4 paragraaf 3 - vr buwplaatsen en winningsindustrieën in dagbuw, ndergrnds f met behulp van bringen. Zie hiervr het Arbeidsmstandighedenbesluit hfdstuk 7 afdelingen 5 en 5a. Uitznderingen kunnen van tepassing zijn p bijzndere sectren en bijzndere categrieën werknemers. Zie hiervr het Arbeidsmstandighedenbesluit hfdstuk 7 afdeling 6. Ontwikkeld dr: Vakgrep Veiligheid, Ergnmie en Prducten (VEP) Datum gedkeuring mdule, versienummer en geldigheidsduur: Definitieve versie is vastgesteld p: 15 februari 2011 Deze BIM is geldig ttdat wijzigingen in de regelgeving f stand van techniek bijstelling ndzakelijk maken (zie vetnt vr datum laatste versie). Vereist kennisniveau en training: Vr het kunnen uitveren van een inspectie en het tepassen van de mdule is een kennisniveau vereist dat vereenkmt met de eindtermen uit de Arb-pleiding (B-niveau): Arb-pleiding, de mdules F1 Arbeidsmiddelen en machines algemeen F2 Risicberdeling F3 Warenwet en markttezicht F4 Hutbewerkingsmachines F5 Machines Vedingsmiddelenindustrie F6 Machines intern transprt, pslag en magazijn F7 Machines vertikaal transprt (hijsen en heffen) F8 Machines metaalbewerking F9 Machines Landbuw Het kunnen tepassen van het handhavingsbeleid van de INSPECTIE SZW p ARBO gebied, met name met betrekking tt de arbcatalgi, het nieuwe inspecteren en het tepassen van de juiste handhavingsinstrumenten. In aanvulling p bvenstaand is het i.h.k.v. de nderlinge samenhang ndzakelijk m kennis te hebben van de vlgende lessen uit de Arb-pleiding: E1 Arbeidsplaatsen: ndvrzieningen, buwplaatsen, steigers, ladders en trappen E2 Arbeidsplaatsen: elektrische veiligheid E3 Arbeidsplaatsen: Werken p hgte en persnlijke valbescherming Vakgrep VEP, versie 5, 20121126 2
Naslagwerken In de Kennisbank ARBO (DIWI) nder het nderwerp Arbeidsmiddelen zijn alle relevante naslagwerken ter zake te vinden Algemene infrmatie is te vinden in nderstaande versies van Arb-Infrmatiebladen, uitgegeven dr de SDU. AI-5 Veilig werken in beslten ruimten, AI-7 Kantren, AI-11 Machineveiligheid, AI-14 Bedrijfsruimten- inrichting, transprt en pslag, AI-15 Veilig werken p daken, AI-16 Beveiligen wand- en vlerpeningen, AI-18 Labratria, AI-17 Hijs- en hefmiddelen, AI-21 Rlsteigers, AI-45 Risicbeheersing. Inspectievragen met telichting Herkennen gevaar 1. Zijn de veiligheidsrisic s van de arbeidsmiddelen ten aanzien van het ntwerp, uitvering en in gebruik name vldende beheerst? Denk hierbij aan de geschiktheid van het ter beschikking gestelde arbeidsmiddel, de deugdelijkheid van het arbeidsmiddel en de pstelling van het arbeidsmiddel. Is bij aanschaf van het arbeidsmiddel rekening gehuden met de uit de risic-inventarisatie en evaluatie gebleken specifieke kenmerken van de arbeid en het te verwachten gebruik? Wrdt het arbeidsmiddel gebruikt vr het del, p de wijze en p de plaats waarvr het is ingericht en bestemd? Is het arbeidsmiddel geschikt vr de uit te veren werkzaamheden f zijn er andere en betere alternatieven beschikbaar? Is het arbeidsmiddel pgesteld rekening hudend met de p de arbeidsplaats al bestaande gevaren? Bestaat het arbeidsmiddel uit deugdelijk materiaal en is het arbeidsmiddel deugdelijk gecnstrueerd? Is er sprake van gevaar vr instrting, verschuiving, mvallen en/f kantelen? Zijn de afschermingen van bewegende delen vldende (delmatigheid en juiste werking) en zijn deze niet p eenvudige wijze (znder gereedschap) te verwijderen/demnteren? Zijn, indien ndzakelijk, bij het arbeidsmiddel de verschillende functies/tepassingen aangegeven? Is bij het arbeidsmiddel de elektrische installatie zdanig ntwrpen, ingericht en aangelegd dat een veilig gebruik is gewaarbrgd, hierbij rekening hudend met mgevingsmstandigheden? Is het arbeidsmiddel vrzien van een herstart f nulspanningsbeveiliging, ingeval ngewild pstarten gevaar p kan leveren? Zijn ndstppen aanwezig (vldende aantal en p de juiste plaatsen)? Is er een gebruikershandleiding bij de machine aanwezig? Vakgrep VEP, versie 5, 20121126 3
2. Zijn de veiligheidsrisic s van de arbeidsmiddelen, al dan niet uitgeverd met een bedieningssyteem, ten aanzien van het gebruik, nderhud en keuringen vldende beheerst? Denk hierbij aan de staat van nderhud en ndzakelijke keuringen tijdens de gebruiksfase van het arbeidsmiddel pdat een veilig gebruik gewaarbrgd is. Wrdt het arbeidsmiddel tijdens de gebruiksduur in een gede staat gehuden? Wrdt het nderhud uitgeverd dr werknemers met een specifieke deskundigheid? Wrdt het arbeidsmiddel tijdens nderhuds-, reparatie- f reinigingswerkzaamheden uitgeschakeld en spanningsls en/f drukls gemaakt en indien dit niet mgelijk is, zijn er dusdanig andere deltreffende maatregelen genmen dat de werkzaamheden veilig uitgeverd kunnen wrden? Zijn de bewegende delen vrzien van adequate afschermingen f beveiligingsinrichtingen? Wrden beveiligingen aan het arbeidsmiddel niet verbrugd? Is het bedieningssysteem van het arbeidsmiddel veilig? Is het bedieningssyteem duidelijk zichtbaar en herkenbaar? Bevindt het bedieningssysteem zich buiten de gevaarlijke zne van het arbeidsmiddel? Kan het arbeidsmiddel uitsluitend (pnieuw) in werking wrden gesteld dr een pzettelijk verrichte handeling? Kan het arbeidsmiddel p een veilige wijze wrden stpgezet met een daarvr bestemd bedieningssysteem? Beschikt het arbeidsmiddel indien ndzakelijk ver een crrect werkende ndstpvrziening? Heeft er een pleveringskeuring plaatsgevnden bij het arbeidsmiddel waarvan de veiligheid afhangt van de wijze van installatie? Wrdt het arbeidsmiddel dat nderhevig is aan invleden die leiden tt verslechtering welke aanleiding kunnen geven tt gevaarlijke situaties, z dikwijls dit ter waarbrging van de gede staat ndzakelijk is, gekeurd en z ndig beprefd?* Wrden de keuringen aan de arbeidsmiddelen uitgeverd dr een deskundig persn? Zijn schriftelijke bewijsstukken van de keuringen aanwezig? * Vr arbeidsmiddelen waarvan een keuringsfrequentie niet specifiek mschreven wrdt, wrdt drgaans een keuringsfrequentie van één maal per jaar aangehuden. Deze keuringen dienen schriftelijk te wrden bijgehuden. Een stikker plakken mag, maar is niet verplicht. 3. Zijn de veiligheidsrisic s van de arbeidsmiddelen ten aanzien van de aanvullende vrschriften vr specifieke arbeidsmiddelen i.h.k.v. het gebruik, nderhud en keuringen vldende beheerst? Denk hierbij aan de uitrusting, de staat van nderhud en ndzakelijke keuringen tijdens de gebruiksfase van mbiele arbeidsmiddelen en arbeidsmiddelen vr hijsen en heffen. Mbiele arbeidsmiddelen Zijn de mbiele arbeidsmiddelen waarp één f meer persnen kunnen wrden ververd, zdanig uitgerust dat het gevaar vr persnen zveel mgelijk wrdt beperkt? Zijn bij het mbiele arbeidsmiddel de gevaren van kantelen en de gevlgen daarvan zveel mgelijk beperkt? Zijn mbiele arbeidsmiddelen met een eigen aandrijving vrzien van: een vrziening m te vrkmen dat zij dr nbevegden in werking wrden gesteld; deltreffende vrzieningen ter beperking van de gevlgen van een eventuele btsing; een rem- en stp inrichting; deltreffende hulpmiddelen zals; spiegels, verlichting, brandblussers etc., wanneer de mstandigheden dit vereisen? Wrden de mbiele arbeidsmiddelen met een eigen aandrijving bediend dr werknemers die daarte een specifieke deskundigheid bezitten? Is bij het meerijden van werknemers p het mbiele arbeidsmiddel een speciaal daarte ingerichte veilige zitplaats aanwezig? Zijn er deltreffende (rganisatrische) maatregelen genmen m te vrkmen dat werknemers zich bevinden in een werkzne van het mbiele arbeidsmiddel, dan wel zijn er Vakgrep VEP, versie 5, 20121126 4
deltreffende maatregelen genmen m te vrkmen dat zij gewnd raken dr het mbiele arbeidsmiddel? Hijs- en hefwerktuigen Is het hijs- f hefwerktuig p f nabij de bedieningsplaats vrzien van een ged leesbare aanduiding die vr elke cnfiguratie van dat werktuig de tegelaten bedrijfslast vermeldt? Wrden er met het arbeidsmiddel dat is bestemd vr het verver van gederen geen persnen ververd en wrdt dit verbd k duidelijk p het arbeidsmiddel kenbaar gemaakt? Wrden er maatregelen genmen zdat er zich geen werknemers nder de hangende lasten kunnen bevinden f begeven? Wrden er maatregelen genmen m te vrkmen dat hijs- en hefwerktuigen evenals hun lasten kunnen kantelen, ngewild in beweging kmen f elkaar kunnen raken? Hijs- en hefmiddelen Zijn de hijs- en hefmiddelen bestemd vr persnen, met zdanige vrzieningen uitgerust dat zveel mgelijk wrdt vrkmen dat; het hijs- f hefplatfrm vr persnen naar beneden valt; persnen van dit platfrm vallen; persnen die het hef- en hijsplatfrm gebruiken kunnen wrden aangestten, bekneld f verpletterd? Wrdt het juiste hijs- en hefgereedschap tegepast? Is het hijs- en hefgereedschap vrzien van de juiste pschriften? Algemeen Wrden de mbiele arbeidsmiddelen, hijs- en hefwerktuigen en/f hijs- en hefmiddelen regelmatig nderhuden en éénmaal per jaar gekeurd? Wrdt het nderhud en keuring van deze arbeidsmiddelen uitgeverd dr een deskundig persn? Zijn bewijsstukken van deze keuring vrhanden? 4. Zijn de veiligheidsrisic s van de arbeidsmiddelen ten aanzien van de vrschriften vr het gebruik bij tijdelijke werkzaamheden p hgte vldende beheerst? Denk hierbij aan de uitrusting, de staat van nderhud en ndzakelijke keuringen tijdens de gebruiksfase van ladders, trappen en (rl)steigers. Wrdt in het kader van de arbeidshygiënische strategie het meest geschikte arbeidsmiddel tegepast vr de werkzaamheden p hgte, afgestemd p de aard van de te verrichten werkzaamheden en de vrzienbare belastingen? Wrdt indien ndzakelijk de juiste (cllectieve) valbeveiliging tegepast? Zijn de tegepaste arbeidsmiddelen (hgwerkers, steigers, ladders en/f trappen) vldende stabiel? Zijn de tegepaste arbeidsmiddelen (hgwerkers, steigers, ladders en/f trappen) vastgemaakt f gebrgd tegen verschuiven, wegglijden en/f mvallen? Wrden de tegepaste arbeidsmiddelen (hgwerkers, steigers, ladders en/f trappen) pgebuwd en gebruikt vlgens de bijgeleverde gebruikshandleiding? Wrden de tegepaste arbeidsmiddelen (hgwerkers, steigers, ladders en/f trappen) regelmatig nderhuden en éénmaal per jaar gekeurd? Wrdt het nderhud en keuring van deze arbeidsmiddelen uitgeverd dr een deskundig persn? Zijn bewijsstukken van deze keuring vrhanden? Vakgrep VEP, versie 5, 20121126 5
Berdelen risic s aan de hand van de maatregelen Let p! Bij het bepalen f machines meten wrden aangepast is de stand der techniek, die is neergelegd in geharmniseerde nrmen leidend. 5. Wrden de juiste hulpmiddelen en maatregelen ingezet bij het uitveren van de werkzaamheden? Telichting: De juistheid van de hulpmiddelen en maatregelen is sterk afhankelijk van de taak en te te passen arbeidsmiddelen. De hulpmiddelen meten p de arbeidsplaats vrhanden zijn. Bestaat er twijfel ver het srt en aantal hulpmiddelen, dan is het mgelijk het bedrijf een berdeling te laten uitveren in het kader van de RI&E. Te denken valt aan: Bij mbiele arbeidsmiddelen: scheiding van verkeer en persnen, markering van verkeersrutes, verkeersplan en -regels. Bij hgte: veilige steiger, werkbrdes, stelling, hekwerk, vangnetten, inzet hgwerker, ladder, lijnen, PBM etc. Bij water: stabiele veilige werkplek en/f PBM met drijfvermgen. Bij/Aan elektrische installatie: markering zne, afscherming tegen aanraking, spanningls, islerend gereedschap, brgen (beperken) hgte van hijs- en hefapparatuur. Bij nauw geleidende ruimte(beslten): accugereedschap, veilige spanning f scheidingstraf s, tezicht etc. 6. Is VO&T zdanig gerganiseerd dat deze deltreffend is? Tijdens de inspectie kan njuist werknemersgedrag, de wijze van inrichting van de arbeidsplaats f de nderhudsituatie van arbeidsmiddelen aanleiding geven m te cntrleren f vrlichting, nderricht en het tezicht dr de werkgever deltreffend is ingericht. Onjuist werknemersgedrag, vertredingen in relatie tt de inrichting van de arbeidsplaats evenals het (njuist) gebruik van en defecte arbeidsmiddelen zijn in de regel signalen die er p duiden dat er p systeemniveau nvldende invulling is gegeven aan VO&T Om vast te stellen f p een juiste wijze invulling is gegeven aan VO&T dient gebruik gemaakt te wrden van de tpickaart welke is pgenmen in de BIM Arbzrg systeemniveau. Deze is te vinden in de Kennisbank, nder Arbzrg en Organisatie. Ok de eventueel in te zetten handhavingsinstrumenten zijn in die BIM te vinden. WETTELIJKE GRONDSLAG EN HANDHAVING Arbwet: art. 3, 5, 8, 11, 15 Arbbesluit: Hfdstuk 7: afdeling 1, art. 7.1, 7.2 en 7.2a afdeling 2, art. 7.3, 7.4, 7.4a, 7.5, 7,6, 7.7, 7,8, 7,9, 7.10, 711, 711a afdeling 3 art. 7.12, 7.13, 7.14, 7.15, 7.16 afdeling 4, art. 7.17, 7.17a, 7.17b, 7.17c, 7.17d, 7.18, 7.18a, 7.18b, 7.20, 7.21, 7.23, 7.23a, 7.23b, 7.23c, 7.23d Arbregeling: artikel 7.6 en 7.7 De tepasbare feitnummers en de daarbij behrende handhavingsinstrumenten en telichting zijn te vinden in het bekwerk Inspectielijsten en de kennisbank in DIWI. Vakgrep VEP, versie 5, 20121126 6