Mobiliteit: de rol van sturing en capaciteit BRUNO DE BORGER, UA hoogleraar economie Ringland Colloquium 20 maart 2014 de Singel Antwerpen
Overzicht Basisprincipes van een goed mobiliteitsbeleid Toepassing op Oosterweel Project Uit de ban van de Ring Buitenlandse voorbeelden: mobiliteitsverbetering door sturing Conclusies
1. Basisprincipes van een goed mobiliteitsbeleid Belangrijke schadelijke neveneffecten van vervoer: files, vervuiling, geluidshinder, risico op ongevallen Mirakeloplossingen bestaan niet: brede waaier van maatregelen (prijzen, fiscaliteit, parkeerbeleid, investeringen, openbaar vervoer, fietscapaciteit, regelgeving, technologie) is nodig Bijkomende capaciteit trekt nieuw verkeer aan Principe: beheers de capaciteit, stuur het gebruik
Mobiliteitsbeleid van de toekomst I Inzetten op openbaar vervoer met hoge densiteit Fietsvriendelijke infrastructuur Aanmoedigen autodelen, flexibele arbeidstijden en thuiswerk, bedrijfsvervoerplannen Technologische verbeteringen, regelgeving t.b.v. meer veiligheid Geen grootschalige uitbreiding van capaciteit zonder beprijzing
Mobiliteitsbeleid van de toekomst II Het fileprobleem is niet oplosbaar met de huidige beleidsinstrumenten Schadelijke effecten (externe kosten) van vervoer variëren zeer sterk naar modus, voertuigtype (diesel-benzine, technologie), plaats (stad, landelijk), tijdstip (spits-dal) Naar gedifferentieerde kilometerheffingen, rekeningrijden, etc. Aangevuld met drastische herziening van de fiscaliteit Bouw verkeersbelasting af Stop de verdieselijking van het wagenpark Stop de subsidiëring van bedrijfswagens
Optimaal gebruik van een gegeven capaciteit Zorg ervoor dat mensen en bedrijven enkel die trips maken waarvoor de maatschappelijke voordelen de nadelen overtreffen Optimaal gebruik capaciteit vereist sturing van verkeer door beprijzing (rekeningrijden), technologie, regelgeving Vereist nieuwe vormen van beprijzing: beprijzing differentiëren naar tijd en ruimte
Optimale capaciteit Voer enkel aanpassingen uit waarvoor de maatschappelijke voordelen > maatschappelijke nadelen Dit geldt voor alle modi Optimale capaciteit met beprijzing is veel beperkter dan zonder Beprijzing van optimale capaciteit lost in ruime mate probleem van financiering en onderhoud wegcapaciteit op (geldt niet voor spoor en binnenvaart)
Besluitvorming Locale projecten met regionale impact beslissen op regionaal niveau: breed maatschappelijk draagvlak Transparante communicatie en informatie naar de bevolking Belang van een goed uitgevoerde MER en MKBA bij grootschalige investeringen Belang second opinion bij MER en MKBA Transparantie over financiering Transparante toewijzigsprocedures uitvoering Toewijzing volledig project aan één consortium bedrijven? Opsplitsen in deelprojecten?
2. Toepassing op Oosterweel Onduidelijk dat de bijkomende capaciteit maatschappelijk verantwoord is MKBA door TMLeuven: baten/kosten 0,35 MKBA in opdracht van BAM: baten/kosten 4 Initiële randvoorwaarden (tol enkel op Oosterweel, vrachtverbod Kennedy) in strijd met optimaal gebruik van de totale capaciteit Toewijzing aan één consortium Weinig transparante rapportering Maatschappelijk draagvlak? Financiering zeer onduidelijk
Uittreksels eindrapport MKBA De Oosterweelverbinding zonder begeleidende verkeerssturende maatregelen scoort best (p. 13) Het mobiliteitsoplossende vermogen is het grootst indien het verkeer vrijgelaten wordt om zijn optimale route te kiezen (p.94).
Uittreksels eindrapport MKBA De bouw van een derde Scheldekruising is een maatschappelijk zeer rendabele investering. De baten overtreffen ruimschoots de kosten (p.14). Een tolstrategie moet geïmplementeerd worden die de verkeersstromen zo min mogelijk verstoort (p.15). Het totaal aantal verplaatsingen in het model is constant en wordt niet door het project beïnvloed. (p. 36).
Uittreksel Tabel 1 eindrapport MKBA Mobiliteitsbaat (inclusief eventuele tol inkomsten) Indirecte baten Baten milieu en ongevallen Project kosten Baten min kosten Geen sturing 15,4 2,9-0,1-4,0 14,2 Traject Heffing Slimme Kilometer Heffing Vracht verbod R1 15,2 2,9-0,2-4,1 13,9 12,0 2,1-0,3-4,1 9,8 14,2 2,8-0,3-4,0 12,7
Tussentijdse conclusie Zowel de procedure als de uitgevoerde studies (MER, MKBA) roepen vragen op Nadruk ligt teveel op bijkomende infrastructuur, veel te weinig op sturing Initiële randvoorwaarden ongewenst Nood aan onafhankelijk advies Er is geen draagvlak Financiering is niet duidelijk
3. Project Uit de ban van de ring Omkering van prioriteiten Geen grootschalige uitbreiding van capaciteit Zorg voor milieu en leefbaarheid op lange termijn Sturing (onder meer via vorm van beprijzing) van het gebruik Scheiding lokaal en doorgaand verkeer
Uit de ban van de Ring Buitenlandse voorbeelden tonen aan dat overkappen op zich belangrijke effecten heeft voor milieu en gezondheid Overkappen alleen heeft beperkte invloed op de mobiliteit Mobiliteitsverbetering komt hoofdzakelijk van: De scheiding van doorgaand en lokaal verkeer Beprijzing Essentieel dat de initiatiefnemers deze elementen als onlosmakelijk onderdeel van hun project zien
Implementatie I Technisch, zie Stramien Economisch en maatschappelijk: nog verdere onderbouwing nodig Ook dit project moet worden onderworpen aan MER/MKBA Grote baten, maar ook grote kosten Financiering economisch studiewerk?
Implementatie II Politiek overtuigen van positieve effecten Overkapping Beprijzing Breng niet alleen baten en kosten voor Antwerpen in rekening, maar voor alle betrokkenen Leer uit ervaringen uit het buitenland Onzekerheid over toekomstige gevolgen rekeningrijden en infrastructuuraanpassingen kunnen in een democratie wenselijke mobiliteitsprojecten doen mislukken Democratie leidt niet altijd tot de juiste keuzes
4. Buitenlandse voorbeelden Stockholm, Milaan, Londen,. Aanpak zonder grootschalige investeringen in wegencapaciteit Nadruk op sturing en optimaal gebruik bestaande capaciteit Nadruk op sturing via beprijzing en gebruik van de middelen voor beter openbaar vervoer Langdurig voorbereide beslissingen met opbouw maatschappelijk draagvlak
Voorbeeld Stockholm Grondige voorbereiding Uitvoeren realistisch experiment (geen referendum voor experiment!) Nauwkeurige opvolging response Opbouw maatschappelijk draagvlak (hier wel referendum!) Invoering
Stockholm
Stockholm: verandering attitudes door experiment
Stockholm: verandering attitudes door experiment
Implementatie Stockholm Tarieven: 2 euro piek 1,5 euro overgang piek-dal 1 euro dal maximum 6 euro/dag Initieel vrijstelling voor wagens op alternatieve brandstof Vrijstelling afgevoerd in 2012
Stockholm: invloed op verkeersvolumes
5. Conclusies Project Uit de ban van de Ring verdient ernstige overweging Verkeerssturende maatregelen zonder grootschalige capaciteitsuitbreiding Investering in leefbaarheid Nood aan sociaal economische evaluatie Leer uit buitenlandse voorbeelden