Economische vooruitzichten Joost Beaumont Economisch Bureau 31 oktober 211 Waar gaan we heen? Double-dip? Blijft de euro(zone)? 1
Wereldeconomie koelt af 8 4-4 -8 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 11 1 5-5 -1-15 Mondiaal BBP (% k-o-k jaarbasis, l.a.) Wereldhandel (%3m-o-3m, r.a.), Economisch Bureau Vooral op conto geïndustrialiseerde landen % k-o-k (geannualiseerd) 12 8 4-4 -8-12 98 99 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 11 World Emerging Advanced, Economisch Bureau 2
Voorlopende indicatoren fors gedaald PMI > 5 groei / <5 krimp 65 6 55 5 45 4 35 3 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 11 VS EZ Wereld, Economisch Bureau Eurozone: PMI wijst op krimp 2.5 1.3. -1.3-2.5 99 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 11 65 6 55 5 45 4 35 BBP (% k-o-k; l.a.) Samengestelde PMI (r.a.), Economisch Bureau 3
Maar ook lichtpunten index 11 1 9 8 7 6 5 4 jan-9 jul-9 jan-1 jul-1 jan-11 jul-11 Productie van voertuigen in Japan Impact olieprijsstijging neemt af 13 12 11 1 9 8 7 6 jan-1 mei-1 sep-1 jan-11 mei-11 sep-11 Olieprijs (Brent, USD) 4
Beleidsverkrapping opkomende economieën eindigt % 1 9 8 7 6 5 4 7 8 9 1 11 12 China India Brazilië (r.a.) 16 14 12 1 8 6 Meest waarschijnlijke scenario Mondiale economie vermijdt een recessie, maar Europa krimpt licht 1 5
Overheidsfinanciën eurozone Overheidsfinanciën (% BBP) Schuld 21 Begrotingssaldo 21 Griekenland 144.9-1.6 Ierland 94.9-11.3 Portugal 93.3-9.8 Italië 118.4-4.6 België 96.2-4.1 Frankrijk 82.3-7.1 Spanje 61. -9.3 Duitsland 83.2-4.3 Oostenrijk 71.8-4.4 Nederland 62.9-5.1 Finland 48.3-2.5 Eurozone totaal 85.4-6.2 Bron: Eurostat 11 Stellingen Geen geld meer naar Griekenland Eens Oneens Griekenland moet uit de euro Eens Oneens 6
Schulddynamiek S t = -D t + (1+r)/(1+g)*S t-1 S = Staatsschuldquote D = Begrotingssaldo excl. rentebetalingen r = nominale rente g = nominale BBP-groei Tienjaarsrente % 25 2 15 1 5 95 96 97 98 99 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 11 Duitsland gewogen gemiddelde IT, SP, PT Griekenland, Economisch Bureau 14 7
Nominale BBP groei % jaar-op-jaar 8 6 4 2-2 -4-6 99 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 11 Duitsland gewogen gemiddelde IT, SP, PT, GR, Economisch Bureau 15 Schuld tussen toetreding en crisis amper gedaald % BBP 15 125 1 75 5 25 99 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 Griekenland Spanje Portugal Italië 6% 16 8
Besmetting: Op 21 juli veranderde het spel Renteverschil Italië/Spanje over 1-jaars staatspapier van Duitsland 45 4 35 3 25 2 15 1 5 jan-1 jul-1 jan-11 jul-11 IT ES ECB in actie Optimisme nieuw plan Summit 17 Concurrentiepositie IT en ES niet best 2 15 beter klimaat 1 5 FI DE NL BE IE FR AT PT ES IT GR ondernemersklimaat Bron: ABN AMRO Economisch Bureau 18 9
Italië en Spanje van een andere orde 21, % eurozone GDP 25 2 15 1 5 Italië Spanje Griekenland Portugal Ierland BBP Schuld, Economisch Bureau 19 Blootstelling grote Europese banken aan periferie Eurozone grote banken bezit van staatsleningen (% tier 1 kapitaal) 1 8 6 4 2 GR GR, PT, IE incl. ES incl. IT end 21 Bron: EBA, ABN AMRO Economisch Bureau 2 1
Zorgen over België en Frankrijk nemen ook al toe 1-jrs renteverschil met Duitsland (bp) 3 25 2 15 1 5 jan-1 jul-1 jan-11 jul-11 FR BE 21 Huidige financiële vangnet niet groot genoeg EUR mrd 1 8 6 4 2 Remaining EUR-IMF funds 3-Y loan for IT and ES Bron: Economisch Bureau 22 11
Kan/gaat de ECB de boel redden? ECB obligatieopkoopprogramma, EUR mrd 25 2 15 1 5 May-1 Aug-1 Nov-1 Feb-11 May-11 Aug-11 wekelijkse verandering (l.a.) nul uitstaand bedrag (r.a.) 18 16 14 12 1 8 6 4 2 Bron: Bloomberg 23 ECB heeft zorgen over banken niet weggenomen 35 3 25 2 15 1 5 jan-9 jul-9 jan-1 jul-1 jan-11 jul-11 Itraxx 5-Y CDS senior financials index 24 12
Europese banken scherpen kredietvoorwaarden aan Kredietvoorwaarden 1 8 6 4 2-2 -4 krapper ruimer 96 97 98 99 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 11 VS: MKB Eurozone: bedrijfsleven als geheel Bron: Federal Reserve, ECB 25 Vicieuze cirkel Hoge schuld overheden Banken Markten Kredietverlening Afzwakkende economie Bezuinigingen Oplopende rente Bron: ABN AMRO Economisch Bureau 26 13
Wie gaat die cirkel doorbreken? Bron: ABN AMRO Economisch Bureau 27 Verklaring EUROTOP 26 oktober: Vergroting EFSF via hefboomwerking: kredietverbetering nieuwe uitgiften schuldpapier; bundeling publiek-private middelen in SPVs; hefboomfactor 4-5 Private afwaardering van Griekse schuld van 5% Banken: 9% core tier 1 ratio; extra buffer staatspapier Versterken economische pijler EMU Bron: ABN AMRO Economisch Bureau 28 14
Afwaardering Griekse schuld niet afdoende Overheidsschuld, % BBP 19 18 17 16 15 14 13 12 11 1 11 12 13 14 15 16 17 18 19 2 19 18 17 16 15 14 13 12 11 5% PSI Geen PSI Helft ombuigingen uitgevoerd Bron: Minfin Griekenland, ABN AMRO Economisch Bureau 29 Herkapitalisatie van bankwezen haalbare kaart E U R m ld (b ij 9 % c o re tie r o n e ra tio ) m ild s tre n g s tre n g e r F ra n k rijk 3 7 4 1 5 1 D u its la n d 3 9 4 2 5 3 G rie k e n la n d 2 8 3 2 3 6 Ie rla n d 1 1 5 Ita lie 2 1 2 6 4 6 P o rtu g a l 9 1 1 1 5 S p a n je 3 7 4 6 8 5 e u ro zo n e 1 8 4 2 1 4 3 1 4 N e d e rla n d 2 3 5 Het milde scenario gaat uit van een afschrijving van 5% op Griekenland; Het strenge scenario van 6% op Griekenland, 15% op Portugal, 1% op Ierland, en 5% op zowel Italië als Spanje; Het strengere scenario van 7% op Griekenland, 5% op Portugal en Ierland, en 25% op Spanje en Italië. Source: ABN AMRO Economisch Bureau 3 15
Langetermijnoplossing eurozone Begrotingsautoriteit voor begrotingsdoelen Eurobonds als begrotingscontrole Structurele hervormingen broodnodig Bron: ABN AMRO Economisch Bureau 31 Kosten van uiteenvallen groter dan kosten bail-out Kosten uiteenvallen: 5-1% BBP na drie jaar Defaults Banken failliet Financiële paniek Onzekerheid Diepe recessie Vermogensverliezen Kosten bail-out: 25% BBP EFSF wordt verhoogd naar EUR 13 miljard Road map naar eurobonds Bron: Economisch Bureau 32 16
Nederland: na goede start 211 terugval groei 2,5 1,5,5 -,5-1,5-2,5 5 6 7 8 9 1 11 % k-o-k (l.a.) % j-o-j (r.a.) 6 4 2-2 -4-6 33 Uitvoergroei Nederland omlaag 15 1 5-5 -1-15 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 11 Uitvoer goederen (% j-o-j; l.a.) PMI exportorders (index; r.a.) 7 6 5 4 3 17
Duitsland: lichtpuntje 65 6 55 5 45 4 35 3 5 6 7 8 9 1 11 DE EZ NL (industrie) Nederland: vertrouwen loopt deuk op Consumenten- en producentenvertrouwen 2 1-1 -2-3 2 15 1 5-5 -1-15 -2 Koopbereidheid -4 7 8 9 1 11 Consumenten Producenten -25 7 8 9 1 11 Koopbereidheid Koopbereidheid grote aankopen 18
Matige toename consumptie in 212 % j-o-j 3 2 1-1 -2-3 5 6 7 8 9 1 11 12 Reëel beschikbaar inkomen Part. consumptie Bron: CPB en ABN AMRO ( 11 en 12) Groeitempo laag in tweede halfjaar 6 12 3 15-3 9 75-6 91 93 95 97 99 1 3 5 7 9 11 6 BBP (% j-o-j; l.a.) Economisch-sentimentindicator (r.a.) 19
Transport: groeivertraging in zicht Totaal Dienstverlening Wegvervoer Zeevaart Binnenvaart -1% -5% % 5% 1% 211 212 Bron: ABN AMRO Economisch Bureau Bouw: opleving van korte duur Orderportefeuille bouwnijverheid 3 2 1-1 -2-3 -4-5 -6 85 87 89 91 93 95 97 99 1 3 5 7 9 11 Bron: EIB, Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid 2
Bouw: 212 weer in de min 211 212 W oningbouw - N ieuwbouw 3% -2% - Verbouw 4% -3% - O nderhoud 2% -1% U tiliteitsbouw - N ieuwbouw 2% -1% - Verbouw 2% -1% - O nderhoud 1% 1% G rond-, w eg- en w aterbouw - N ieuwbouw 3% -2% - O nderhoud 2% 1% T otaal bouw 3% -1% Bron: ABN AMRO Economisch Bureau Macro-vooruitzichten 211-212 21 211 212 Mondiale groei 5. 3.9 3.8 VS 3. 1.7 2.1 eurozone 1.7 1.4.4 Opkomende economieën 7.4 6.1 5.9 Rente en valuta (jaareinde) nu 211 212 ECB 1.5 1. 1. 1-jaars rente 2.18 1.5 2.5 Fed.25.25.25 1-jaars rente 2.28 1.5 2.5 EUR/USD 1.41 1.3 1.4 Bron: Economisch Bureau 42 21
Belangrijke informatie ABN AMRO Group Economics op het internet abnamro.nl/economischbureau Nederlandse publicaties abnamro.nl/groupeconomics Engelse publicaties Deze presentatie wordt u ter informatie aangeboden. Voordat u investeert in enig product van ABN AMRO Bank N.V., dient u zich te informeren over mogelijke restricties die u als gevolg van de op u van toepassing zijnde wet- en regelgeving ondervindt. ABN AMRO Bank N.V. heeft alle redelijkerwijs mogelijke zorg besteed aan de betrouwbaarheid van dit materiaal, aanvaardt echter geen aansprakelijkheid voor druk- en zetfouten. ABN AMRO Bank N.V. behoudt zich het recht voor deze presentatie te wijzigen. ABN AMRO Bank N.V. is geregistreerd bij de Autoriteit Financiële Markten te Amsterdam. 43 22