Wim Boonstra Rabobank Nederland

Transcriptie

1 Blik op de toekomst Wim Boonstra Rabobank Nederland 15 maart 2011

2 Programma Internationale omgeving Europa nader bekeken Nederland De Nederlandse woningmarkt Kennis & Economisch Onderzoek

3 Matige vooruitzichten wereldeconomie Twijfels omtrent houdbaarheid herstel VS Overheidsfinanciën Werkloosheid Financiële positie consument Europa doet het gemiddeld goed, maar: Afvlakking wereldhandel leidt tot vertraging Binnen Europa gespleten beeld Groeivertraging Japan Japanse verklaring: last van sterke yen Rest van de wereld: gebrek aan binnenlandse dynamiek China: omschakeling groeistrategie is hoognodig Kennis & Economisch Onderzoek

4 China als grootmacht: niks nieuws!

5 Remmende factoren en risico s Mondiale schuldenproblematiek Betalingsbalansonevenwichtigheden Verkrappend beleid Gebrekkige vormgeving EMU, zwakte euro Maatregelen die banken treffen (Basel 3, DGS, strafbelasting, AFM) Risico s: Dreigend protectionisme Nieuwe schuldencrisis VS Inflatiedreiging (voedsel, energie, conjunctuur (DU), monetair beleid) Grote onzekerheden in het Midden Oosten Kennis & Economisch Onderzoek

6 Kennis & Economisch Onderzoek

7 Zorgelijke State of the Union

8 Er komt veel op banken af Zeker: Invoering Basel III Andere beleidsvoorstellen: Zeker: Opbouw van een depositogarantiefonds Zeker: beperkingen in vertsrekking leningen (AFM) Mogelijk: bankbelasting Mogelijk: opbouw van een resolutiefonds Mogelijk: financiële activiteitenbelasting Mogelijk: splitsing zakenbankieren en nutsbankieren Deze stapeling van regelgeving zet kredietverlening verder onder druk Beter alternatief voor opbouw resolutiefonds en bankbelasting: uitgeven van innovatieve vermogensinstrumenten Kennis & Economisch Onderzoek

9 Basel 3 dwingt banken tot keuzes Kapitaal en liquiditeit zijn schaars (en duur) (strategische) keuzes Bewust activiteiten kiezen Balans inkrimpen om kapitaal- en liquiditeitsbehoefte te verminderen Met name risicovolle kapitaalintensieve activiteiten Leidt tot meer traditioneel retailbanking model Belangen in financiële instellingen inperken of anders vormgeven Bankverzekeraar model Groeimogelijkheden met name bepaald door winstgroei en fundingmogelijkheden Kennis & Economisch Onderzoek

10 Gevolgen voor economie Hogere buffers bevorderen financiële stabiliteit. Dat is essentieel voor stabiele economische groei op lange termijn. Maar op korte termijn heeft Basel III waarschijnlijk een negatief effect op economische groei Andere ingrepen (m.n. DGS) zijn slecht voor financiële stabiliteit Banken met hogere kapitaal- en fundingkosten rekenen dit waarschijnlijk door in de prijs van krediet (want winst is nodig voor kapitaalopbouw) Samen met kapitaal- en liquiditeitschaarste heeft dit een drukkend effect op de kredietverlening, en dus de economische groei Mogelijke afname in kredietverlening raakt met name particulieren en kleine bedrijven (die zelf niet rechtstreeks op kapitaalmarkt terecht kunnen) Kennis & Economisch Onderzoek

11 Beleidsrentes: lager dan dit niveau zullen ze niet worden 7 % % Beleidsrentes centrale banken Beleidsrente ECB Beleidsrente BoE Beleidsrente Fed 0

12 Conclusie: crisis is voorbij, maar de naweëen ervan niet Recessie voorbij, maar herstel is niet krachtig Mondiale betalingsbalansonevenwichtigheden en schuldposities staan houdbaar herstel in de weg Ruimte voor stimulerend beleid is opgesoupeerd Monetair beleid is grenzen genaderd Overheidsschuld staat verdere stimulering niet toe Overschotlanden moeten kar gaan trekken, maar kunnen of willen dat om uiteenlopende redenen (nog) niet. We zijn griezelig kwetsbaar bij een volgende recessie Kennis & Economisch Onderzoek

13 Kerngegevens Verenigde Staten jaar op jaar mutatie in % '10 '11 '12 Bruto binnenlands produc t 2,9 3 3¼ Partic uliere c onsumptie 1,8 3 2½ Overheidsc onsumptie 1,1 ½ ¾ Bedrijfsinvesteringen 5, Uitvoer goederen en diensten 11,7 8¾ 7¾ Invoer goederen en diensten 12,6 6¾ 5½ Consumentenprijzen 1,7 1½ 1½ Werkloosheid (%) 9,7 9½ 9¼ Begrotingssaldo (% BBP) -10,5-9¼ -7 Saldo lopende rekening (% BBP) -3,2-3 -3

14 Kerngegevens Eurozone jaar op jaar mutatie in % '10 '11 '12 Bruto binnenlands product 1.7 1¾ 1¾ Particuliere consumptie Private investeringen ½ 3 Overheidsuitgaven 2.7 ¾ 0 Uitvoer goederen en diensten ½ Invoer goederen en diensten 9.1 5½ 4¼ Consumentenprijzen ¾ Werkloosheid (%) ½ Begrotingssaldo (% BBP) ½ -4

15 Europa: Ik ben de ander niet! Wat hebben de probleemlanden met elkaar gemeen? Lijken ze wel op elkaar? Kennis & Economisch Onderzoek

16 Ze liggen aan de rand van Europa

17 Ze zijn klein.. FI; 2,1 GR; 2,5 AT; 3,2 BE; 3,8 IE; PT; 1,8 1,7 Overig; 1,5 DE; 29,0 NL; 6,3 ES; 10,4 % van eurozone-bbp IT; 16,2 FR; 21,4

18 En ze betalen (sinds kort) een hoge rente. Kennis & Economisch Onderzoek

19 Oorzaken problemen zijn sterk verschillend 6 % % Vastgoed boom-bust Recessie door bezuinigingen Structureel lage groei Gemiddelde jaarlijkse BBP-groei (%) in de aangegeven perioden IE GR FI ES AT NL BE FR DE IT PT Verwachting

20 Structurele positie is ook sterk uiteenlopend

21 Hardlopers, achterblijvers en volhouders 140 % % Bruto Nationaal Inkomen per hoofd van de bevolking in koopkrachtpariteit, % van eurozone gemiddelde at be fi fr ge gr ie it nl pt es

22 Duitsland, Nederland (en Ierland!) hebben het meest van handel binnen EMU geprofiteerd. 150 mrd mrd Handelsbalans goederen en diensten, gemiddelde en bijdragen naar regio DE NL IE AT BE IT GR ES GB EMU Overig EU Rest wereld Totaal

23 Hoezo Europese schuldencrisis? We doen het gemiddeld gewoon het beste Kennis & Economisch Onderzoek

24 Al lopen de prestaties binnen de EMU sterk uiteen Kennis & Economisch Onderzoek

25 Europa: conclusies (1) SGP kon problemen met overheidsfinanciën niet voorkomen. Ook niet in landen die zich er wel aan hebben gehouden. Verschillen tussen de probleemlanden zijn zeer groot. Hervorming SGP noodzakelijk, maar niet voldoende. Veel landen raken af en toe in financiële problemen. Daar moet de EMU soepel mee om kunnen gaan. Huidige maatregelen: crisismanagement

26 Europa: conclusies (2) Het onderliggende probleem: Europese integratie is nog niet voltooid. EMU is een tussenstation, politieke integratie is nog lang niet klaar. Versnippering obligatiemarkten biedt financiële markten een breekijzer om voortbestaan EMU in gevaar te brengen. Alle hulpfondsen, noodfondsen, stabilistiemechanismen kunnen dit niet verhelpen euro blijft in de gevarenzone Uitkomst eurotop van maart 2011 tot dusver onbevredigend. Vergroting leencapaciteit ESM Iedereen betaalt mee, storting kapitaal Conditionaliteit Positief: sterk commitment aan EMU Negatief: onderliggend probleem wordt niet aangepakt

27 Europa: conclusies (3): de oplossing De ultieme oplossing is natuurlijk de vorming van de Verenigde Staten van Europa. Deze oplossing is politiek (nog) niet haalbaar. Dus moeten we gaan voor de second best : de centrale financiering van de overheidstekorten van de lidstaten van de EMU via een gemeenschappelijk agentschap. Aanvullend mechanisme moet discipline garanderen. Zo lang de emissie van staatsschuld versnipperd blijft zullen we met de euro van crisis naar crisis blijven doorhobbelen.

28 Nederlandse economie Hele sterke fundamenten

29 Internationaal perspectief: overheidsschuld Nederland een middenmoter? 200 % BBP % BBP Overheidsschuld (OECD verwachting) Kennis & Economisch Onderzoek

30 Internationaal perspectief: pensioenfondsen Of beter voorbereid op de vergrijzing dan de rest? Kennis & Economisch Onderzoek

31 Internationaal perspectief: arbeidsmarkt De werkloosheid is laag en we zijn rijk % % Norway Austria Netherlands Japan Germany Denmark United Kingdom Sweden Italy Finland Belgium United States France Portugal Greece Ireland Spain Kennis & Economisch Onderzoek

32 Internationaal perspectief: buitenlandse handel Nederland is een grote exporteur Bln 1600 Bln Exports and imports of goods 1600 and services in Euros, United States Germany Japan France United Kingdom Netherlands Italy Korea Spain Belgium Switzerland Sweden Austria Norway Denmark Turkey Finland Portugal Exports Imports Kennis & Economisch Onderzoek

33 Nederland lift mee op herstel wereldhandel

34 Nederlandse economie : vooruitzichten Nederlandse economie klimt uit dal, maar herstel vlakt af Bezuinigingsbeleid drukt economische groei Consumptie en investeringen nemen in beperkte mate toe Inflatie blijft gematigd, maar op termijn ander verhaal Vergrijzing zet groter stempel op overheidsfinanciën en arbeidsmarkt Woningmarkt nog steeds onder druk Korte termijn: zwakke conjunctuur, maatregelen AFM Langere termijn: demografie HRA gaat worden hervormd

35 Kerngegevens Nederland jaar-op-jaar mutatie in % Bruto Binnenlands Produc t 1,7 1½ 1½ Partic uliere c onsumptie 0,4 ¾ ½ Overheidsbestedingen 1 0 -½ Private investeringen -4,9 2¾ 2¾ Goederen- en dienstenuitvoer 10,9 6¼ 4½ Goederen- en diensteninvoer 10,6 4¾ 3¾ Consumentenprijsindex 1,3 1¾ 1¾ Werkloosheid (% beroepsbevolking) 5,4 5 5 Begrotingssaldo overheid (% BBP) - 5,2* -3½ -2¼ Overheidssc huld (% BBP) 64* 66 66½ * Voorlopige c ijfers

36 Voor meer informatie & gratis digitale nieuwsbrief: Kennis & Economisch Onderzoek