Ontwikkel je eigen school. Maar op basis van je eigen kennis? M. Valcke Universiteit Gent Tweedaagse van het Middenkader 17.10.2012 Hattie tabellen (zie afzonderlijk document) Invalshoeken op schoolontwikkeling Beleidsvoerend vermogen Samenwerking en intervisie Veranderingscapaciteit Curriculumontwikkeling Pedagogische professionalisering Evaluatiebeleid Zorgbeleid Diversiteitsbeleid Talenbeleid Ouderwerking Brede school werking Bij beleidsvoerend vermogen Houffalize 17 10 2012 p. 1
Bij pedagogische professionalisering: van de Grift, W., van der Wal, M. en Torenbeek, M. (2011). Ontwikkeling in de pedagogisch didactische vaardigheid van leraren in het basisonderwijs. Pedagogische Studiën, 88, 416-432. Houffalize 17 10 2012 p. 2
CIPO model Houffalize 17 10 2012 p. 3
Samenvattende tabel met de meta-analyse gegevens over de invloed van leerkrachtkenmerken op leerprestaties van de lerenden (Hattie, 2009, p.109). Kenmerk instructieverantwoordelijke d a CLE b Rang c Invloed van de leerkracht. 1 18-18 0,32 23% 85 Training van leerkrachten 3 53-286 0,11 8% 124 Microteaching 4 402-439 0,88 62% 4 Leerkracht beheersing van de domeinkennis 2 92-424 0,09 6% 125 Kwaliteit van zijn/haar onderwijs 5 141-195 0;44 31% 56 Relatie lerende een leerkracht 1 229 355.325 1.450 0,72 51% 11 Professionele ontwikkeling 5 537 47.000 1.884 0,62 44% 19 Verwachtingen van leerkrachten 8 674 784 0,43 31% 58 Lerenden niet etiketteren 1 79 79 0,61 43% 21 Helderheid onderwijs leerkracht 1 nb d nb d 0,75 53% 8 31 2.225 402.325 5.559 0,49 35% - Samenvattende tabel met de meta-analyse gegevens over de invloed van leerkrachtkenmerken op leerprestaties van de lerenden (gebaseerd op Hattie, 2009, p.109). De cursief aangeduide onderzoeken over die bepaalde kenmerken/invloeden weerspiegelen een effect size d >.40. a d staat voor Cohen s effect size. b CLE staat voor Common Language Effect. Dit betekent dat bij een CLE van bijv. 62%, in 62% van de gevallen deze interventie of dat kenmerk een positief effect zal hebben op de leerprestaties van de lerenden. c Rang verwijst naar de rangorde van het onderzochte effect. Hoed kleiner de rangorde, hoe belangrijker het effect. Zo staat microteaching gerangschikt als vierde belangrijkste invloed op leerprestaties van lerenden. d nb staat voor gegeven niet beschikbaar in de gepubliceerde onderzoeksrapportage. Samenvattende tabel met de meta-analyse gegevens over de invloed van studentkenmerken op leerprestaties (Hattie, 2009, p.39). Kenmerk lerende Achtergrondsvariabelen lerende - Voorkennis 17 3.607 387.690 9.209 0,67 48% 14 - Piagetiaanse stimuleringsprogramma 1 51 6.000 65 1,28 91% 2 - Eigen inschatting leerprestaties 6 209 79.433 305 1,44 102% 1 - Creativiteit 1 21 45.880 447 0,35 25% 78 Motivationele variabelen en persoonlijkheid - Persoonlijkheid 4 234-1.481 0,19 14% 109 - Zelfconcept 6 324 305.859 2.113 0,43 30% 60 - Motivatie 6 322 110.373 979 0,48 34% 51 - Concentratie doorzetten zich inzetten 5 146 12.968 587 0,48 34% 49 - Verminderen angst 4 121 83.181 1.097 0,40 28% 66 - Attitude t.o.v. wiskunde en wetenschappen 3 288 732.994 664 0,36 26% 75 Lichamelijke kenmerken/invloeden - Gewicht bij vroeggeboorte 2 46 4.489 136 0,54 14% 38 - Ziekte 2 13-13 0,23 16% 102 - Dieet 1 23-125 0,12 8% 123 - Oefenen en relaxatie 4 227 1.306 1.971 0,28 20% 90 - Geneesmiddelen/stimuleringsmiddelen 8 467 13.161 1.839 0,33 24% 81 - Geslacht 41 2.926 5.594.832 6.051 0,12 9% 122 - Positieve benadering van etnische achtergrond 1 9 2.661 9 0,32 23% 84 Voorschoolse ervaringen - Vroege interventies 16 1.704 88.047 9.369 0,47 33% 52 - Voorschools programma (vb. kleuterschool) 11 358 44.532 1.822 0,45 32% 55 139 11.101 7.513.406 38.174 0,40 29% - Samenvattende tabel met de meta-analyse gegevens over de invloed van kenmerken van de lerende op zijn/haar leerprestaties (gebaseerd op Hattie, 2009, p.39). Houffalize 17 10 2012 p. 4
Samenvattende tabel met de aanduiding van de invloed van processen en variabelen in de organisatie van leren en instructie (Hattie, 2009, p.74). Organisatiekenmerk(en) Schoolkenmerk - School 1 168-168 0,48 34% 50 - Budget 4 189 2.277.017 681 0,23 16% 99 Type school - Door overheid ingericht onderwijs (public school, 1 18-18 0,20 14% 107 charter school) - Scholen opgezet door religieuze instanties 2 71 54.060 71 0,23 16% 101 - Onderwijs gedurende de zomer 3 105 28.700 600 0,23 16% 98 - Tegengaan rassensegregatie 10 335 6.731 723 0,28 20% 91 - Internaten 1 10 11.581 23 0,05 3% 130 Samenstelling van de school - Schoolgrootte 1 21-120 0,43 30% 59 - Invloed zomervakantie 1 39-62 -0,09-6% 134 - Veranderen van school 3 181 185.635 540-0,34-24% 138 - Buitenschoolse leerervaringen 2 52 30.554 50 0,09 6% 127 - Schoolleider / directie 11 491 1.133.657 1.257 0,36 25% 74 Samenstelling van de klas - Klasgrootte 3 96 550.339 785 0,21 15% 106 - Open versus traditionele klassen 4 315-333 0,01 0% 133 - Groeperen volgens prestaties 14 500-1.369 0,12 9% 121 - Graaddoorbrekende klassen 3 94-72 0,04 3% 131 - Groeperen lerenden binnen de klas 2 129 16.073 181 0,16 11% 116 - Leren in kleine groepen 2 78 3.472 155 0,49 34% 48 - Inclusief onderwijs 5 150 29.532 370 0,28 19% 92 - Overzitten 7 207 13.938 2.675-0,16-11% 136 Aanpassingen voor begaafde lerenden - Groeperen volgens prestaties 5 125-202 0,30 21% 87 - Versnellingsprogramma s 2 37 4.340 24 0,88 62% 5 - Verrijkingsprogramma s 3 214 36.336 543 0,39 28% 68 Klasinvloeden - Nadruk op regels, afspraken 1 100-5 0,52 37% 42 - Versterken positieve sfeer, samenhang, 3 88 26.507 841 0,53 38% 39 doelgerichtheid in de klas - Op gedrag gerichte interventies 3 160-942 0,80 56% 6 - Onderdrukken storend gedrag 3 165 8;426 416 0,34 24% 80 - Invloeden van peers (vriendschap, helpen, elkaar bevragen, tutoren, ) 1 12-122 0,53 37% 41 101 4.150 4.416.898 13.348 0,23 16% - Meta-analyse van de invloed van organisatieprocessen en variabelen op leerprestaties (gebaseerd op Hattie, 2009, p.74). Houffalize 17 10 2012 p. 5
Invloed van alternatieve instructieactiviteiten op leerprestaties (Hattie, 2009, p.162). Specifieke instructiecomponent(en) Aanpakken die de instructie helpen vorm geven - Leerdoelen formuleren 11 604 41.342 820 0,56 40% 34 - Advance organizers aanbieden 11 577 3.905 1.933 0,41 29% 61 - Gebruik van concept maps / mindmaps 6 287 8.471 332 0,57 20% 33 - De hiërarchie in leerdoelen en kennis respecteren 1 24-24 0,19 13% 110 Strategieën die leersucces benadrukken - Beheersingskleren (mastery learning) 9 377 9.323 296 0,58 41% 29 - Personalized system of Instruction (Keller) 3 263-162 0,53 37% 40 - Worked examples (aanbieden halfvoorbereide 1 62 3.324 151 0,57 40% 30 uitwerkingen, oplossingen, voorbeelden) Strategieën die terugkoppeling benadrukken - Geven van terugkoppeling (feedback) 23 1.287 67.931 2.050 0,73 52% 10 - Frequentie van testen 8 569 135.925 1.749 0,34 24% 79 - Toetstraining en coaching 10 267 15.772 364 0,22 16% 103 - Formatieve evaluatie 2 30 3.835 78 0,90 64% 3 - Aandacht voor vragen stellen 7 211-271 0,46 32% 53 - Snelle en onmiddellijke reactie op lerenden 1 16 5.437 16 0,16 8% 115 Strategieën die studentperspectief benadrukken - Time on task (efficiënt tijdsgebruik) 4 100-136 0,38 27% 70 - Gespreid versus intensief inoefenen 2 63-112 0,71-12 - Peer tutoring 14 767 2.676 1.200 0,55 39% 36 - Mentoring van lerenden 2 74 10.250 74 0,15 11% 120 Bevorderen metacognitie en zelfregulatie - Aanleren metacognitieve strategieën 2 63 5.028 143 0,69 49% 13 - Aanleren van studievaardigheden 14 668 29.311 2.217 0,59 41% 25 - Bevorderen zelfverwoording en zelfbevraging 3 113 3.098 1.150 0,64 45% 18 - Bevorderen studentcontrole leerproces 2 65-38 0,04 5% 132 - Aanpassing interventies aan kenmerken lerende 2 61 1.434 340 0,19 14% 108 (Aptitude Treatment Interaction ATI) - Aanpassen instructie aan leerstijl lerende 8 411 29.911 1.218 0,41 29% 62 - Geïndividualiseerde instructie 9 600 9.380 1.146 0,23 16% 100 155 7.559 386.353 16.020 0,45 31% - Houffalize 17 10 2012 p. 6
Invloed van alternatieve instructieactiviteiten op leerprestaties (Hattie, 2009, p.201). Systemische instructieaanpak Benadrukken concrete instructiestrategieën - Instructiestrategieën 14 5.667 1.491.369 13.572 0,60 42% 23 - Reciprocal teaching (lerenden onderwijzen elkaar) 2 38 677 53 0,74 52% 9 - Direct instruction 4 304 42.618 597 0,59 41% 26 - Gebruik adjunct aids (vb. extra voorbeelden, 4 73 9.409 258 0,37 26% 72 vragen, illustraties, ) - Inductieve instructie 2 97 3.595 103 0,33 23% 83 - Inquiry gebaseerde aanpakken 4 205 7.437 420 0,31 22% 86 - Problem-solving gebaseerde instructie 6 221 15.235 719 0,61 43% 20 - Probleemgestuurd leren 8 285 38.090 546 0,15 11% 118 - Samenwerkend leren 10 306 24.025 829 0,41 29% 63 - Samenwerkend versus competitief leren 7 1.024 17.000 033 0,54 39% 37 - Samenwerkend versus individueel leren 4 774-284 0,59 42% 24 - Competitief versus individueel leren 4 831-203 0,24 17% 97 Benadrukken schoolbrede strategie-implementatie - Schoolbrede aanpassing instructieaanpak 3 282 41.929.152 1.818 0,22 15% 105 - Schoolbrede aanpak van leermoeilijkheden 3 343 56.638 2.654 0,77 54% 7 - Schoolbrede aanpak remediëring risicoleerlingen 2 108-108 0,24 17% 96 - Team teaching 2 136 1.617 47 0,19 13% 111 Technologiegebaseerde instructieaanpakken - Computergebaseerde instructie 81 4.875 3.990.028 8.886 0,37 27% 71 - Webgebaseerde online instructie 3 45 22.554 136 0,18 12% 112 - Interactieve video 6 441 4.800 3.930 0,52 36% 44 - Visuele en audio-visuele aanpakken 6 359 2.760 231 0,22 16% 104 - Gebruik van simulaties 9 361 6.416 482 0,33 23% 82 - Geprogrammeerde instructie 7 464-362 0,24 17% 95 Leren buiten de schoolcontext te bevorderen - Afstandsonderwijs 13 839 4.024.638 1.643 0,09 6% 126 - Thuisonderwijs 1 14-14 0,16 11% 117 - Huiswerk 5 161 105.282 295 0,29 21% 88 210 17.253 51.742.366 39.123 0,37 26% - Invloed van systemische instructieaanpakken op prestaties van lerenden (gebaseerd op Hattie, 2009, p.201). Houffalize 17 10 2012 p. 7
Invloed van contextvariabelen op leerprestaties; meer in concreto de thuiscontext (Hattie, 2009, p.61). Kenmerk thuiscontext Sociaal-economische status 4 499 176.915 957 0,57 40% 32 Beleid om welbevinden van lerenden te bevorderen 1 8-8 -0,12-8% 135 Familiestructuur 13 845 10.147.912 1.733 0;17 12% 113 Thuisomgeving 2 35 5.831 109 0,57 40% 31 Televisiekijken 3 37 1.022.000 540-0,18-12% 137 Ouderbetrokkenheid 11 716 320.000 1.783 0,51 36% 45 Huisbezoeken 2 71-52 0,29 20% 89 36 2.211 11.672.658 5.182 0,31 22% - Invloed van contextvariabelen in concreto de thuiscontext - op leerprestaties (gebaseerd op Hattie, 2009, p.61). De differentiële invloed van alternatieve curricula op leerprestaties (Hattie, 2009, p.130). Curriculumbenadering Lezen - Optimaliseren visuele/perceptuele vaardigheden 6 683 379.400 5/035 0,55 39% 35 - Woordenschatverrijking 7 301-800 0,67 47% 15 - Nadruk op technisch lezen (verklanken en 14 425 12.124 5.968 0,60 43% 22 decoderen phonics instruction) - Bevorderen zinsconstructies 2 35-40 0,15 10% 119 - Herhaald lezen 2 54-156 0,67 47% 16 - Begrijpend lezen 9 415 11.585 2.653 0,58 41% 28 - Nadruk op betekenis en leesstrategieën (in 4 64 630 197 0,06 4% 129 contrast met phonics instruction) - Veel in contact brengen met lezen 6 114 118.593 293 0,36 25% 76 - Extra leeskansen geven bij lezen zelfde tekst 2 52 5.685 1.395 0,50 35% 47 - Programma s gericht op bevorderen schrijven 5 262 31.189 341 0,44 31% 57 - Programma s gericht op dramatiseren van teksten 10 715 5.807.883 728 0,35 25% 77 Wiskunde en wetenschappen - Bevorderen wiskunde 13 677 8.565 2.370 0,45 32% 54 - Gebruik rekenmachines 5 222-1.083 0,27 19% 93 - Bevorderen wetenschappen 13 884 243.505 2.592 0,40 29% 64 Overige curriculumbenaderingen - Waarden/moraal 2 84 27.064 97 0,24 17% 94 - Sociale vaardigheden 8 540 7.180 2.278 0,40 27% 65 - Beroepsgerichte aanpakken 3 143 159.243 243 0,38 27% 69 - Geïntegreerde curriculumaanpak 2 61 7.894 80 0,39 28% 67 - Perceptueel-motorische vaardigheden 1 180 13.000 637 0,08 6% 128 - Tactiele stimuleringsprogramma s 1 19 505 103 0,58 41% 27 - Spelgebaseerde currriculumbenaderingen 2 70 5/056 70 0,50 35% 46 - Creativiteitsbevorderende programma s 12 685 23.299 837 0,65 47% 17 - Outdoor/avonturenprogramma s 3 187 26.845 429 0,52 37% 43 - Extra-curriculaire activiteiten 5 102-68 0,17 12% 114 - Tweetalige programma s 7 128 10.183 727 0,37 26% 73 144 7.102 6.899.428 29.220 0.45 32% - De differentiële invloed van alternatieve curriculumbenaderingen op leerprestaties (gebaseerd op Hattie, 2009, p.130). Houffalize 17 10 2012 p. 8