Ons erfgoed: het industriële tijdperk

Transcriptie

1 Competenties voor de netwerksamenleving Hans F. van Aalst DDday adviesgroep FNV 20 april 2009 Driebergen. Ons erfgoed: het industriële tijdperk Wereld als machine, maakbaarheid, organisaties als machine; scheiding denken en doen; standaardisering, organisatiekunde, managers Verlichting: kennis is waarheid uit boeken, ontwikkeld weg van praktijk. Verwerving geeft vrijheid; scheiding denken en doen, meritocratie,.. Natiestaten Meritocratie 2 Informatie: Blz. 1

2 Maatschappelijke veranderingen KENNIS Identiteit & sociale textuur Globalisering 3 Kennis was? =? Neutraal, dus extern te ontwikkelen Eventueel toe te passen KENNIS Boekenwijsheid, taal Iets dat je individueel verwerft, en dan bezit 4 Informatie: Blz. 2

3 Hoe kennis verandert Verantwoordelijkheid voor impact Opgesloten in producten Meer flow dan bezit In innovatieve groepen KENNIS In innovatieve netwerken Boekenwijsheid Eigen wijsheid Kennisproductie meer dan kennisverwerving 5 Identiteit & sociale textuur Identiteit en sociale textuur was Familie met stabiele rolverdeling, dorp, werk als functie in een organisatiehiërarchie (een baan), religie=kerk, nationale staat, maatschappelijke status Sociale ontwikkeling: mate van socialisatie in èn mate van toegang tot deze instituties. 6 Informatie: Blz. 3

4 Hoe identiteit en sociale structuur veranderen Werk: - gevarieerd, flexibel l - service gericht - ondernemend Bindingen: - gevarieerd - issue groepen - toename zwakke bindingen Status: van niveau naar portfolio vermenging man-vrouw-rollen Identiteit & sociale textuur toenemende autonomie en authenticiteit 7 Identiteit & sociale textuur Binding Sterke bindingen Klein, hoge dichtheid en homogeniteit. Laten weinig verandering toe Zwakke bindingen Groot, heterogeen, complex (identiteits netwerken) open voor en bron van verandering vereist meervoudige persoonlijke rollen In de netwerksamenleving worden zwakke bindingen relatief belangrijker. 8 Informatie: Blz. 4

5 Identiteit & sociale textuur Autonomie Autonomie is een waarde in ontwikkeling van het goede buiten ons (God, natuur, held) naar het goede in ons En toch: negatieve associaties: Individualisering en fragmentatie, zelf kiezen als verlies van vrijheid Instrumenteel denken, onttovering Vervreemding van publieke sfeer Negatieve associaties leiden tot terug naar het oude Daarom is autonomie-ontwikkeling een competentie voor de toekomst 9 Globalisering = Wereldwijde.. ICT Economie democratie en marktdenken (overigens in varianten) Globalisering 10 Informatie: Blz. 5

6 Globalisering Onzekerheid politiek bestuur Toename internationale spanning Issue/weerstandsgroepen Globalisering 11 Transformatie naar: netwerk model Veranderen, innovatie, ontwerp, variëteit, participatie, employability, complexiteit, kennisflow, leergemeenschap, massaindividualisering, internationalisering lokalisering van: industriële model Orde, regels, hiërarchie, taak/tijd, functies, planning en control, training, scheiding tussen denken en uitvoeren, standaardisatie, massaproductie, groei. 12 Informatie: Blz. 6

7 Deze maatschappelijke veranderingen stellen hogere eisen aan mensen En dus stellen mensen hogere eisen aan werk, leven, onderwijs, dienstverlening, de e e Hogere, maar vooral andere eisen 13 BILBAO Informatie: Blz. 7

8 Het Bilbao Perspectief: competenties voor de netwerksamenleving (van Aalst, 2003) Kennis maken in organisaties Werken in productieve netwerken Balanceren op de grens van orde en chaos in zijn, kunnen en doen Ontdekken van microtrends en de toekomst Autonomie ontwikkelen 15 Kennis maken in organisaties Verhalen uit bedrijven Japan computerschermen Drive: snellere innovatie, betere aansluiting op consumenten Tacit kennis telt (meer dan prototypen en cursussen) Verschillende groepjes variëteit, maar één ambitie synergie komt door uiten van twijfels en vage ideeën Bron: Nonaka en Tacheuchi: The Knowledge-creating Company. UK auto s Drive: minder fouten, meer aandacht Doorbreek taakplanning en hiërarchie; geef verantwoordelijkheid en controle over eigen handelen Maak ontmoetingspunten en tijd voor uitwisseling NL sigaretten Drive: de beste willen zijn, maar grenzen van technische innovatie bereikt; Neem klachten en suggesties serieus en geef managers de taak er iets aan te doen Wissel verantwoordelijkheden 16 Informatie: Blz. 8

9 Kennis maken in organisaties Opbrengsten Kennisproductieve bedrijven hebben: 25 procent hogere rentabiliteit 20 procent hogere omzetgroei 10 procent hogere winstgroei. (Henk Volberda in NRC ) 06 25) 17 Kennis maken in organisaties Tacit kennis en de kracht van het informele Informele uitwisseling van kennis en afkijken zijn krachtige leermiddelen (politie) Maar de gesprekken moeten wel over het werk gaan Risico s: verstarring achter de feiten aanlopen te laat ontdekken dat de wereld is veranderd. Blijft hangen bij individuen 18 Informatie: Blz. 9

10 Kennis maken in organisaties De leerelementen van Nonaka en Tacheuchi De wisselwerking tussen Tacit en gecodificeerde kennis: Socialiseren: delen van ervaring; Externaliseren: dialoog, gezamenlijke reflectie, vastleggen Combineren: verbinding maken van vastgelegde ervaring met literatuur, experts, externe collega s; netwerken. Internaliseren: Doen, vormgeven Socialiseren: delen van ervaring; etc 19 Kennis maken in netwerken Sociale netwerken Versterken identiteit en groepscohesie Productieve netwerken Maken/ontwerpen van produkt 20 Informatie: Blz. 10

11 Effectiviteit van productieve netwerken (van Aalst, 2001) Toegang tot gevarieerde kennisbronnen, binnen maar ook buiten de organisatie; Flexibiliteit in bezetting; ieder draagt bij aan coördinatie; Intensieve wisselwerking tussen eigen- en boeken-kennis. Vaak ondersteund met ICT, bijvoorbeeld Knowledge Forum 21 Balanceren op de grens van orde en chaos Klinkenberg en Rietveld (2002) Het leven wordt steeds complexer Complexiteit zit tussen orde en chaos Meesterschap is leven op de grens tussen orde en chaos: In zijn, kunnen en doen 22 Informatie: Blz. 11

12 Wie je bent Klinkenberg en Rietveld (2002) 23 Wat je kunt Klinkenberg en Rietveld (2002) 24 Informatie: Blz. 12

13 Wat je doet Klinkenberg en Rietveld (2002) 25 Leren van de toekomst Keursten & Frijters (2002) Reproduceren: steeds verbeteren en verfijnen, kwaliteitsmanagement, verbeterteams Plannen strategische planning, business reengineering Verdedigen oude methoden blijven toepassen terwijl de basis daarvoor wegvalt Of: Ontdekken leren van ongewone situaties, innovatieve projecten, Microtrends (zie bv Penn ea, 2007) 26 Informatie: Blz. 13

14 Leren van de toekomst Keursten & Frijters (2002) 27 Ontwikkelen van autonomie Intrinsieke motivatie; betekenissen; trots; gezondheid; van volgen naar initiatief nemen Leren en kennis ontwikkelen op basis van ervaring, uitwisseling en betekenissen delen: internalisatie (van ervaring naar repertoire) Emotionele en cognitieve regulatie Sociale binding - betekenissen delen, respect; autonomie is embedded ; Ontwikkeling van het geweten Publieke rol 28 Informatie: Blz. 14

15 Het Bilbao Perspectief: competenties voor de netwerksamenleving (van Aalst, 2003) Kennis maken in organisaties Werken in productieve netwerken Balanceren op de grens van orde en chaos in zijn, kunnen en doen Ontdekken van microtrends en de toekomst Autonomie ontwikkelen 29 Bedankt voor het luisteren Informatie: 30 Informatie: Blz. 15

16 Bronnen (1) AALST, HANS F. VAN (1998): Driving Forces behind Schooling for Tomorrow. In: OECD/CERI (1998): Learning and Schooling in the Knowledge Society. Report of the Scheveningen Seminar. CERI/SFT(98)8. OECD Publications, Paris. AALST, HANS F. VAN (2001): Van marktwerking in het onderwijs naar leren in de markt: naar microkeuze en netwerkleren. In: M. van Dyck (redactie): Onderwijs in de markt. Onderwijsraad, Den Haag. AALST, HANS F. VAN (2002): Education in Europe in the 21st Century: Trends and challenges. Paper for the First International Academic Workshop Educational Systems in East Asia and Western Europe: a Comparative Approach. K.U. Leuven, Shenyang Normal University (SNU), China. BRUINING, TON, ANTONETTE SANDERS & ELISE SCHOUTEN (2001): Mensen maken kennis in de BVE. KPC Groep, s-hertogenbosch. CASTELLS, MANUEL (1996): The Rise of the Network society. Blackwell Publishers Inc, Malden, Massachusetts. CASTELLS, MANUEL (1997): The Power of Identity. Blackwell Publishers Inc, Malden, Massachusetts. COMMISSION OF THE EUROPEAN COMMUNITIES (2000): A Memorandum on Lifelong Learning. Commission staffworking paper SEC(2000) Brussels, DESECO (2002): Definition and selection of competencies: theoretical and conceptual foundations; Strategy paper on key competencies an overarching frame of reference for an assessment and research program; Revised draft- september 13, 2002; ines/smg/2002/2/2. OECD, Paris. 31 Bronnen (2) GIBBONS, MICHAEL AND OTHERS (1994): The new production of knowledge: The dynamics of science and research in contemporary societies. Sage Publications, London. HEIJDEN, KEES VAN DER (1996): Scenarios, The Art of Strategic Conversation. Wiley, UK.NORBERG, JOHAN (2001): Leve de globalisering. Houtekiet, Antwerpen. HERTZ, NOREENA (2002): De stille overname; De globalisering en het einde van de democratie. Contact, Amsterdam. Oorspronkelijke titel: The Silent Takeover Global Capitalism and the Death of Democracy (2001). KEURSTEN, PAUL & MARTIJN FRIJTERS (2002): Leren van de toekomst. In: Mariël Rondeel en Sibrenne Wagenaar (2002): Kennis maken; leren in gezelschap. Scriptum, Schiedam. KESSELS, JOSEPH W. M. (2001): Verleiden tot kennisproductiviteit. Rede uitgesproken bij het aanvaarden van het ambt van Hoogleraar Human Resource Development aan de Faculteit der Toegepaste onderwijskunde Universiteit Twente. KLINKENBERG, NIELS EN ERICA RIETVELD (2002): De knikkers en het spel Ondernemerschap voor managers. Thema, Zaltbommel. LUBBERS, RUUD ( ): Globalization studies homepage. LUNDVALL, BENGT-ÅKE & SUSANA BORRÁS (1997): Innovation Policy in the Globalising Learning Economy. Commission of the European Union, DG XII, December. NORBERG, JOHAN (2001): Leve de globalisering. Houtekiet, Antwerpen. 32 Informatie: Blz. 16

17 Bronnen (3) OECD (2002) Education Policy Analysis Chapter 5: Rethinking human capital. OECD, Paris PENN, MARK J., E KINNEY ZASLESNE (2007): Microtrends Surprising tales of the way we live today. Penguin Books, Londen. RONDEEL, MARIËL EN SIBRENNE WAGENAAR (2002): Kennis maken; leren in gezelschap. Scriptum, Schiedam. SENGE, PETER (1992): De vijfde discipline. Scriptum. Oorspr. Titel: (1990): The Fifth Discipline. SENGE, PETER, ART KLEINER, CHARLOTTE ROBERTS, RICHARD B. ROSS & BRYAN J. SMITH (1994): The Fifth Discipline Fieldbook. Nicolas Brealy Publishers, London. Ook vertaald: (1995) Het vijfde discipline praktijkboek, Academic Service. SPECK, OTTO (1997): Chaos und Autonomie in der Erziehung Erziehungsschwierigkeiten unter moralischem Aspekt. Ernst Reinhardt Verlag, München. TAYLOR, CHARLES (1991): The ethics of Authenticity. Harvard University Press. Cambridge, Massachusetts. TAYLOR, CHARLES (1989): Sources of the self. The making of the modern identity. Harvard University Oress, Cambridge, Massachusetts. 33 Informatie: Blz. 17