Experimenteel Onderzoek en Experimentele Controle

Transcriptie

1 Experimenteel Onderzoek en Experimentele Controle ECO Hemmo Smit

2 Wilhelm Wundt en William James

3 3 criteria voor Causaliteit (herhaling) 1. Covariantie: samenhang tussen variabelen aantonen 2. Temporal precedence: oorzaak gaat vooraf aan gevolg 3. Interne validiteit: alternatieve verklaringen uitsluiten alleen in experimenteel onderzoek!

4 Interne validiteit - juiste conclusies trekken - alternatieve verklaringen uitsluiten (verhogen d.m.v. experimentele controle) Beware the lurking variable = een variabele die interpretatie van de relatie tussen de andere variabelen beïnvloedt.

5 Invloed Lurking variables Samenhang X en Y gedeeltelijk verklaard door Z Mogelijke gevolgen: geobserveerde samenhang tussen X en Y: 1. is sterker / zwakker dan de werkelijke samenhang 2. is tegengesteld aan de werkelijke samenhang 3. berust op een spurieus (=schijn)verband werkelijke samenhang wordt onzichtbaar bij observatie

6 Associatie en Causatie 3 situaties waarin X en Y samenhangen. X Y X Y X Y Z Z Causatie Common Response Confounding Pijl = Causale relatie, Stippellijn = samenhang/correlatie

7 3 Kenmerken van het Experiment 1. Manipulatie van onafhankelijke variabele(n) 2. Random toewijzing van proefpersonen aan condities 3. Experimentele controle van externe factoren (extraneous factors)

8 Manipulatie (1): Onafhankelijke variabelen 1) Omgevingsfactoren 2) Instructies 3) Invasieve factoren

9 Manipulatie (2): Proefpersoonvariabelen (= subject variables) - Onafhankelijke variabelen - Manipulatie niet mogelijk - Kunnen wel oorzaak zijn (bijv. sekse, woonplaats, leeftijd)

10 Manipulatie (3): Condities Experiment bevat meerdere condities (levels of niveaus) Experimentele conditie(s) - Conditie(s) waarin treatment plaatsvindt - Kwantitatief of Kwalitatief - Meestal klein aantal Controleconditie(s) a. afwezigheid van de treatment; of b. dummy treatment (bijv. Placebo)

11 Manipulatie: Voorbeeld Bètablokkers worden gebruikt tegen faalangst, maar wat zijn de effecten op prestatie? 0 mg 40 mg 80 mg

12 Manipulatie (4): Is manipulatie succesvol? Pilot tests Manipulation checks

13 3 Kenmerken van het Experiment 1. Manipulatie van onafhankelijke variabele(n) 2. Random toewijzing van proefpersonen aan condities 3. Experimentele controle van externe factoren (extraneous factors)

14 Random toewijzing (1): Doel Doel: onderzoeksgroepen gelijk maken Verschil achteraf door treatment, niet door verschil vooraf Vaststellen of groepen gelijk zijn m.b.v. voormeting

15 Random toewijzing (2): 3 Manieren 1. Simpele random toewijzing (= randomisatie) 2. Matched random toewijzing (= matching) 3. Blocking

16 Random toewijzing (3): Between vs. Within Randomised group design (=Between-subjects~): andere proefpersonen in iedere conditie Within-subjects design (= repeated measures): Iedere proefpersoon in alle condities. + groepen exact gelijk + meer power + minder proefpersonen nodig - volgorde-effecten

17 Repeated Measures: Voorbeeld Stroop interference effect (Stroop, 1935) BROWN GREEN RED RED GREEN BLUE RED GREEN BLUE BROWN GREEN RED

18 3 Kenmerken van het Experiment 1. Manipulatie van onafhankelijke variabele(n) 2. Random toewijzing van proefpersonen aan condities 3. Experimentele controle van externe factoren (extraneous factors)

19 Experimentele controle (1) Interne validiteit (Herhaling) - juiste conclusies trekken - alternatieve verklaringen uitsluiten (verhogen d.m.v. experimentele controle) Beware the lurking variable = een variabele die interpretatie van de relatie tussen de andere variabelen beïnvloedt.

20 Experimentele Controle (2): Variantie Total variance = systematic variance + error variance Total variance Treatment variance Confound variance = + + Error variance Maximaliseren Elimineren Minimaliseren Treatment variance (Primary) = variantie in Y door X Confound variance (Secondary) = variantie in Y door externe variabele(n) Error variance = niet-systematische verschillen tussen ppn

21 Experimentele Controle: Voorbeeld Evaluatie van therapie om hypochondrieklachten te verminderen. 3 Condities 5 metingen (WHI) Confound variance CGT Lftd = 35.2 Opl. = HBO+ 52% man Medicatie Lftd = 54.2 Opl. = MBO 47% man Placebo Lftd = 32.9 Opl. = MBO 90% man Error variance Totale variantie Treatment variance

22 Experimentele Controle (3): Middelen Randomisatie Matching Blocking Repeated Measures Constant houden Statistische controle

23 Experimentele Controle (4): Bedreigers van Interne Validiteit (1) 1. Selectie = biased assignment of participants 2. Uitval van proefpersonen (=attrition) 3. Testing = invloed van voormeting op Y 4. Sensitisatie = interactie voormeting x treatment

24 Experimentele Controle (5): Bedreigers van Interne Validiteit (2) 5. History = gebeurtenissen buiten de proefpersonen 6. Maturation = veranderingen binnen de proefpersonen 7. Local History = gebeurtenis van buitenaf in één van de groepen (maar niet de andere) 8. Instrumentatie = problemen met meetinstrumenten 9. Diverse design confounds = bijv. verschillende benadering proefpersonen door onderzoeker

25 Experimentele Controle (6): Invloed van verwachtingen 1. Experimenter Expectancy Effect 2. Demand Characteristics Kluger Hans 3. Placebo Effect

26 Experimentele Controle: Variantie (hh) Total variance = systematic variance + error variance Total variance Treatment variance Confound variance = + + Error variance Maximaliseren Elimineren Minimaliseren Treatment variance (Primary) = variantie in Y door X Confound variance (Secondary) = variantie in Y door externe variabele(n) Error variance = niet-systematische verschillen tussen ppn

27 Error variantie 1. Individuele verschillen 2. Tijdelijke toestanden (transient states) 3. Omgevingsfactoren 4. Verschil in benadering proefpersonen 5. Meetfouten

28 Experimenter s dilemma Interne validiteit vs. Externe validiteit

29 Volgende week Experimentele en Quasi-experimentele proefopzetten Leary: hoofdstuk 8 en 9 (herhaling) 12, 13 Werkboek: Aanvullende tekst 5