Pensioenhervormingen Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pensioenhervormingen Nederland"

Transcriptie

1 Pensioenhervormingen Nederland

2 Agenda Pensioenhervorming Nederland Overzicht huidige stelsel Consolidatie en introductie APF Nationale pensioendialoog Beoogde hervormingen beschikbare premie 2

3 Pensioenstelsel in Nederland Pensioenstelsel in Nederland 1ste pijler 2 de pijler 3 de pijler Staats pensioen (AOW) Werkgevers pensioen (DB / DC) Individual additional pension Eerste pijler: staatspensioen omslagstelsel Tweede pijler: werkgeverspensioen kapitaaldekkingsstelsel Beschikbare uitkeringen (defined benefit) of beschikbare premie (defined contribution) Derde pijler: individueel aanvullend pensioen 3

4 Pensioenfondsen in Nederland Tweede pijler 1,200 1, Number of pension funds Bestuur / DNB / achterban vragen steeds meer toekomstanalyses Toch zelf doorgaan? Fusie met ander pensioenfonds? Naar een verzekeraar? Een Algemeen Pensioen Fonds (APF)!? 4

5 Wat is de kern van een APF? Raad van toezicht Een kring wordt gevormd door een verzameling werkgevers/pensioenfondsen die onderling risico s delen Elke kring is eigenlijk een zelfstandig pensioenfonds Waarvoor het FTK geldt Met een eigen dekkingsgraad Met een eigen herstelplan Binnen kring kunnen meerdere soorten pensioenregelingen worden uitgevoerd 5

6 Nationale pensioendialoog Nationale Pensioendialoog heeft gekeken naar toekomstige inrichting Nederlands pensioenstelsel door te spreken met vele betrokkenen Nederland heeft een stevig pensioenstelsel wat dient als een goede basis voor de oudedagsvoorziening, maar toenemende onzekerheid en afnemend vertrouwen Maatschappelijke ontwikkelingen vereisen ook aanpassingen Veranderende arbeidsmarkt Doorsneepremie wringt met veranderde arbeidsmarkt Eis om transparantie Macro economische ontwikkelingen Individualisering en diversiteit vragen om maatwerk Resultaat zijn drie varianten Optimalisering bestaande uitkeringsovereenkomst Persoonlijk pensioenvermogen met risicodeling Keuzes binnen algemeen verplichte pensioenopbouw 6

7 DB versus DC (I) Defined Benefit Defined Contribution pensioen pensioen defined pension variabele premie defined contribution variabel pensioen Puur eindloon DB Middelloon DB Hybride (e.g. CDC) DC met garanties 'Puur' DC Strict distinction between DB and DC according to Dutch Law 7

8 DB versus DC (II) In veel ontwikkelde landen is momenteel een trend waar te nemen waarbij DB pensioenfondsen sluiten en deze worden omgezet naar hybride en DC regelingen als gevolg van diverse maatschappelijke ontwikkelingen Verminderd risico werkgever Eis om transparantie en openheid Individualisatie/ empowerment Arbeidsmigratie Risico in lijn brengen met levensloop deelnemer Duidelijke eigendomsrechten Duidelijke communicatie en verantwoordelijkheid bij beleggingsbeslissingen Roep om maatwerk en keuzemogelijkheden 8

9 Defined Contribution - Uitdagingen? Financieel Hoog risico voor individu; geen voordeel uit het delen van risico Niet-Financieel Communicatie en zorgplicht Beleggingsproducten Kosten Verzekering voor niet-financiële risico s (e.g. langlevenrisico) Lange termijn: ontwikkelingen richting DC worden vanuit een breder perspectief bekeken tijdens het onderzoek naar de vernieuwing van het pensioenstelsel Korte termijn: onderzoek de mogelijkheden om pure individuele DC voorzieningen te verbeteren door collectieve risicodeling toe te staan In nauwe samenwerking met het Ministerie van Sociale Zaken, Ministerie van Financiën, Toezichthouder (DNB) en een comité van Nederlandse pensioenfondsen heeft Ortec Finance vier mogelijke alternatieven onderzocht 9

10 Geïnvesteerd vermogen Beleggen volgens levensloop Voordelen 100% 80% Allocatie naar vastrentende waarden(%) 60% 40% 20% Allocatie naar aandelen (%) Gegarandeerde nominale pensioenuitkeringen (e.g. annuïteit via verzekeraar) 0% Leeftijd Voordelen ten opzichte van vast rendement (bijvoorbeeld 3%) 1. Hoger verwacht rendement wat leidt tot hogere uitkering 2. Risicoprofiel dynamisch en leeftijdsafhankelijk 3. Toenemende allocatie naar vastrentend verminderd conversierisico 10

11 Geïnvesteerd vermogen Beleggen volgens levensloop Tekortkomingen 100% 80% Allocatie naar vastrentende waarden(%) 60% 40% 20% Allocatie naar aandelen (%) Gegarandeerde nominale pensioenuitkeringen (e.g. annuïteit via verzekeraar) 0% Leeftijd Tekortkomingen (financieel) 1. Korte beleggingshorizon: alleen tot pensioenleeftijd 2. Geen inflatiecorrecties na pensionering 3. Conversierisico bij pensionering 11

12 Voorgestelde verbeteringen (I) 100% 80% 60% 40% 100% 100% Vastrentend Vastrentend Vastrentend 80% 80% Nominaal 60% 60% Aandelen pensioen Aandelen Equity 40% 40% Collectief fonds 20% 20% 20% 0% % % Huidig puur DC 1. Doortrekken levensloop na pensionering - individueel 1. Verleng de belegginshorizon tot na pensionering Gemiddelde toename van 5% in totale pensioenuitkering Introduceert hoog nominaal risico tijdens pensionering: jaarlijks 30% kans op afname van nominale pensioenuitkering van 2.5% 2. Beleg individueel vermogen in collectief fonds op pensionering Verwachte toename in pensioenuitkering gelijk aan voorstel 1 2. Beleg individueel vermogen in collectief fonds op pensionering; spreiding van rendement (5 jaar) Nominaal risico reduceert tot jaarlijks 10% kans op afname van nominale pensioenuitkering van 1% 12

13 Voorgestelde verbeteringen (II) 100% 80% Vastrentend 100% 80% 60% 40% Aandelen Collectief fonds 60% 40% Collectief fonds 20% 20% 0% % Geleidelijke conversie van individueel vermogen in een collectief fonds voor pensionering; spreiding rendement over tijd 4. Investeer jaarlijkse premie in een collectief fonds; Spreiding rendement over tijd 3. Geleidelijke conversie van vermogen reduceert het conversierisico, e.g. (staart)risico op sterke afname vermogen kort voor pensionering 4. Collectief beleggen en risico delen over gehele horizon (geen levensloop) Ongeveer gelijk aan CDC maar dan zonder buffers, kapitaaleisen en werkgeversgarantie geen solidariteit; individuele eigendomsrechten Het hogere risicoprofiel gedurende pensionering zorgt voor een toename in de kans op een afname van de nominale pensioenuitkering 13

14 Uitgangspunten Kabinet Waar knelt huidige systeem? Op de pensioendatum in één keer omzetten Geen beleggingsrisico/ -rendement meer in de uitkeringsfase Randvoorwaarden Inkomenszekerheid blijft belangrijk Geen grote schommelingen Geen onverantwoorde risico s Beoogde invoering van wet op 1 juli

15 Wetsvoorstel variabel DC Mogelijkheid tot doorbeleggen na pensioendatum Mogelijkheid tot het spreiding van schokken in de tijd Keuze voor toedelingsmechanisme Collectief Individueel Mogelijkheid tot hanteren van projectierente (bij individueel toedelingsmechanisme) 15

16 Conclusion Short term Korte termijn: Smart DC Verleng de beleggingshorizon tot na pensionering door een vorm van collectieve risicodeling te introduceren wat kan leiden tot een hogere DC pensioen, gecorrigeerd voor risico Ministerie onderzoekt momenteel de implementatie van variant 3 Geleidelijke conversie van individueel vermogen in een collectief fonds vanaf 10 jaar voor pensionering De benodigde wetswijzigingen voor DC fondsen worden naar verwachting in juli 2016 geïmplementeerd Lange termijn: Pensioenhervormingen in de richting van DC met risicodeling? Leerpunten uit Smart DC: Combinatie van individuele levensloop belegginsmix en geleidelijke conversie naar collectief fonds laat duidelijke voordelen zien Profiteer van levensloopafhankelijke risicohouding Integreer het beste van DB/DC vanuit het perspectief van sociale ontwikkelingen Individuele eigendomsrechten: arbeidsmigratie, transparantie, maatwerk maar tot welk niveau Absorberen van risico: spreidingsmechanisme versus buffers? Mogelijkheid om risico te nemen: tegen welke kostprijs en/of bereidheid in termen van solidariteit? 16

17 Contact Maurits van Joolingen Lead Consultant Pensions & Insurance +31 (0) The Netherlands, Rotterdam Boompjes 40, 3011 XB Rotterdam P.O. Box 4074, 3006 AB Rotterdam Tel: +31 (0) Fax: +31 (0) Web: The Netherlands, Amsterdam Naritaweg 51, 1043 BP Amsterdam Tel: +31 (0) Fax: +31 (0) Web: United Kingdom, London Suite 9.10, City Tower 40 Basinghall Street, London EC2V 5DE Tel: +44 (0) Fax: +44 (0) Web: Switzerland, Pfäffikon Poststrasse 4, 8808 Pfäffikon SZ Tel: +41 (0) Fax: +41 (0) Web: 17

18 Disclaimer The information contained in this communication is confidential and may be legally privileged. It is intended solely for the use of the individual recipient. If you are not the intended recipient you are hereby notified that any disclosure, copying, distribution or taking any action in reliance on the contents of this information is strictly prohibited and may be unlawful. Ortec Finance is neither liable for the proper and complete transmission of the information contained in this communication nor for any delay in its receipt. The information in this communication is not intended as a recommendation or as an offer unless it is explicitly mentioned as such. No rights can be derived from this message. This communication is from Ortec Finance, a company registered in Rotterdam, The Netherlands under company number with registered office at Boompjes 40, 3011 XB Rotterdam, The Netherlands. All our services and activities are governed by our general terms and conditions which may be consulted on and shall be forwarded free of charge upon request. 18

Tips en tricks WALS/FMP. Corporatiedag maart

Tips en tricks WALS/FMP. Corporatiedag maart Tips en tricks WALS/FMP Corporatiedag 2017 9 maart Inhoud 1. Introductie 2. WALS/FMP binnen de organisatie 3. Actualiteiten 4. Invoer en controlemogelijkheden 5. Afsluiting 2 Introductie 3 WALS/FMP binnen

Nadere informatie

Ortec Finance. Tips & Trucs Gebruikersdag 19 juni 2012

Ortec Finance. Tips & Trucs Gebruikersdag 19 juni 2012 Ortec Finance Tips & Trucs Gebruikersdag 19 juni 2012 Tips en trucs Algemene tips - Werkmethode - Status - Afschermen gebruik - Sneltoetsen Inhoudelijke tips - Gebruik - Rapporten - Vastgoed - Balans 2

Nadere informatie

De kwestie van opties en garanties

De kwestie van opties en garanties De kwestie van opties en garanties Een consistente waardering voor alle toepassingen Verzekeringsproducten worden vaak gekenmerkt door garanties of opties die contractueel door de verzekeraar zijn toegezegd

Nadere informatie

Corporatiesturing. Beeldbepalend. Johan Conijn. SOM, 26 september 2012

Corporatiesturing. Beeldbepalend. Johan Conijn. SOM, 26 september 2012 Corporatiesturing Johan Conijn SOM, 26 september 2012 Beeldbepalend 2 Existentieel probleem Mismanagement, fraude. Maar aan incidenten liggen onderliggende factoren ten grondslag: 1) Vermogen in de dode

Nadere informatie

WALS ontwikkelingen

WALS ontwikkelingen WALS 6.10 + ontwikkelingen WALS 6.10 en ontwikkelingen Nieuwe functionaliteiten WALS 6.10 Toekomstige ontwikkelingen WALS ( road map ) Agenda dienstverlening i komende periode 2 Nieuwe functionaliteiten

Nadere informatie

Prestaties, vastgoed en vermogen. Johan Conijn

Prestaties, vastgoed en vermogen. Johan Conijn Prestaties, vastgoed en vermogen Johan Conijn NCCW, 25 september 2012 Ongemakkelijke confrontatie 2 Existentieel probleem Mismanagement, fraude. Maar aan incidenten liggen onderliggende factoren ten grondslag:

Nadere informatie

WALS Gebruikersdag 2012 Ontwikkelingen in de sector

WALS Gebruikersdag 2012 Ontwikkelingen in de sector WALS Gebruikersdag 2012 Ontwikkelingen in de sector In het nieuws 2 Agenda Toezicht Financiering Voorjaarsnota Woningmarkt DAEB / niet-daeb Update richtlijn Sturen op kengetallen 3 Toezicht CFV beoordeling

Nadere informatie

WALS gebruikersdag 2013

WALS gebruikersdag 2013 WALS gebruikersdag 2013 Actualiteiten Wolter Achterveld Corporaties in het nieuws 2 Inhoud CFV / WSW Woonakkoord Accountantscontrole Economische uitgangspunten DAEB / niet-daeb DrieKamerModel / Portefeuillesturing

Nadere informatie

Nieuwe functionaliteiten WALS ontwikkelingen

Nieuwe functionaliteiten WALS ontwikkelingen Nieuwe functionaliteiten WALS 6.11 + ontwikkelingen WALS 6.11 en ontwikkelingen Nieuwe functionaliteiten WALS 6.11 Toekomstige ontwikkelingen WALS ( road map ) Agenda dienstverlening komende periode 2

Nadere informatie

DrieKamerModel. Johan Conijn

DrieKamerModel. Johan Conijn DrieKamerModel Johan Conijn Rondetafelbijeenkomst, 31 okt 2012 Besturingsprobleem corporaties Legitimiteitprobeem: - effectiviteit: worden de goede activiteiten gedaan? - efficiëntie: niet meer dan noodzakelijke

Nadere informatie

Economische en Financiële risico s in de ORSA Dr. André van Vliet

Economische en Financiële risico s in de ORSA Dr. André van Vliet Modellering van Economische en Financiële risico s in de ORSA Dr. André van Vliet Onderwerpen ORSA en ALM Verder kijken dan je neus lang is Kwantitatieve analyses m.b.v. ALM Management actions Economische

Nadere informatie

Oktober 2015 Ortec Finance. Algemeen pensioenfonds

Oktober 2015 Ortec Finance. Algemeen pensioenfonds Algemeen Pensioenfonds Oktober 2015 Ortec Finance 1 / 7 Wat is een Algemeen Pensioenfonds? Een Algemeen Pensioenfonds (APF) onderscheidt zich van de bestaande pensioenuitvoerders door de mogelijkheid om

Nadere informatie

Realistische scenario s voor juiste beleggingsbeslissingen. FFP congres 2017

Realistische scenario s voor juiste beleggingsbeslissingen. FFP congres 2017 Realistische scenario s voor juiste beleggingsbeslissingen FFP congres 2017 hoe neem je beleggingsrisico goed mee in financiële planning? 2 3 4 Our approach Continuous Feedback Loop 1 Monitoring 2 Performance

Nadere informatie

BREAK-OUT SESSIE BESCHIKBARE PREMIEREGELING EN CDC BINNEN EEN APF Rutger de Wit & Claudette Blankestijn. 20 juni 2016

BREAK-OUT SESSIE BESCHIKBARE PREMIEREGELING EN CDC BINNEN EEN APF Rutger de Wit & Claudette Blankestijn. 20 juni 2016 BREAK-OUT SESSIE BESCHIKBARE PREMIEREGELING EN CDC BINNEN EEN APF Rutger de Wit & Claudette Blankestijn 20 juni 2016 Welke onderwerpen komen aan bod? Introductie: Waar passen DC en CDC-regeling in een

Nadere informatie

ALM & alternatieve beleggingen. Seminar IBS. 13 juni 2019 Martin Bakker

ALM & alternatieve beleggingen. Seminar IBS. 13 juni 2019 Martin Bakker ALM & alternatieve beleggingen Seminar IBS 13 juni 2019 Martin Bakker Agenda 1. Wie zijn wij? 2. Stichtingen vs. Pensioenfondsen 3. ALM en scenario analyse 4. Alternatieve beleggingen in ALM-context 2

Nadere informatie

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen?

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Casper van Ewijk, Netspar & University of Amsterdam KNAW Symposium, 9 januari 2014, Amsterdam Agenda Wat is een pensioen? Goed pensioen is een risicovol pensioen

Nadere informatie

Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014

Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014 Wat te doen met je pensioen? Grip op je Vermogen - Dirk van Ommeren - 3 oktober 2014 2 Pensioen: turen naar de vrijheid 50 jaar lang werken we toe naar ons pensioen Dan willen we onafhankelijk zijn En

Nadere informatie

Pensioenkeuzes in de beschikbare premieregeling (DC-regeling)

Pensioenkeuzes in de beschikbare premieregeling (DC-regeling) Pensioenkeuzes in de beschikbare premieregeling (DC-regeling) Programma Pensioen, hoe zat het ook alweer? Bestaande keuzemogelijkheden Nieuwe keuzes: jaarlijkse inkoop in de middelloonregeling vast of

Nadere informatie

De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012

De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012 De pensioenmarkt in 2020 26 januari 2012 RM [email protected] +31 (0)6 23 598 223 @slinnenb Atos Consulting Making Strategy Work Logica Business Consulting Partner Financial Services Scenario

Nadere informatie

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis.

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis. WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis 29 oktober 2015 Agenda Welke pensioenstelsels zijn er? Wat is de houdbaarheid van het

Nadere informatie

Doorbeleggen na pensioendatum: wat is het en hoe leggen we het onze deelnemers uit? Twan van Erp, Tatjana Taubert 17 mei 2016

Doorbeleggen na pensioendatum: wat is het en hoe leggen we het onze deelnemers uit? Twan van Erp, Tatjana Taubert 17 mei 2016 Doorbeleggen na pensioendatum: wat is het en hoe leggen we het onze deelnemers uit? Twan van Erp, Tatjana Taubert 17 mei 2016 Pagina 1 Pagina 1 Agenda 1. Verbeterde premieregelingen 2. Risico s en spreidingsmechanisme

Nadere informatie

Centraal Beheer APF. voorgesorteerd op het nieuwe pensioenstelsel

Centraal Beheer APF. voorgesorteerd op het nieuwe pensioenstelsel Centraal Beheer APF voorgesorteerd op het nieuwe pensioenstelsel Centraal Beheer APF is positief over het feit dat sociale partners en het kabinet onlangs tot een pensioenakkoord gekomen zijn. Bij de vakbonden

Nadere informatie

Het bezwaar is afgewezen omdat het een gemeente verordening betreft waar geen bezwaar tegen gemaakt kan worden.

Het bezwaar is afgewezen omdat het een gemeente verordening betreft waar geen bezwaar tegen gemaakt kan worden. From: Stephanie Boom (Gemeente Oosterhout) Sent: vrijdag 7 maart 2014 9:05:20 To: #Servicepunt PIM Cc: Subject: svp inboekenfw: Brief gemeente Oosterhout Van: Hans Knol [mailto:[email protected]] Verzonden:

Nadere informatie

PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE

PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IS AANVULLING OP AOW Lijfrente Salaris 100% Pensioen Staatspensioen (AOW) 2 AOW, VOLKSVERZEKERING (1) Voorziet in MINIMUM

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 5 juli 2016 1 Agenda Opening 2015 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Herstelplan Henk Beleggingsbeleid Bert Risico s

Nadere informatie

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016 Beleggen voor een goed pensioenresultaat Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 10 mei 2016 Onderwerpen 1. Beleggen voor pensioen 2. Beleggingskeuzes bepalen het pensioen 3. Welke invloed heb je als

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomsten. Grolsch Pensioenfonds

Deelnemersbijeenkomsten. Grolsch Pensioenfonds Deelnemersbijeenkomsten Grolsch Pensioenfonds 4 en 5 maart 2015 Pensioen in het kort Wie beslist er over je pensioen? Pensioenovereenkomst Arbeidscontract CAO werkgever werknemers Uitvoeringsovereenkomst

Nadere informatie

SER-pensioenstelsel vergeleken met de praktijk bij Nedlloyd pensioenfonds

SER-pensioenstelsel vergeleken met de praktijk bij Nedlloyd pensioenfonds SER-pensioenstelsel vergeleken met de praktijk bij Nedlloyd pensioenfonds Rotterdam, dinsdag 10 oktober 2017 Frans Dooren directeur Agenda - Introductie Nedlloyd pensioenfonds (NPF) - NPF-regeling binnen

Nadere informatie

Pensioenfonds DSM Nederland

Pensioenfonds DSM Nederland Pensioenfonds DSM Nederland door Ton de Boer op verzoek van VDP 12-12-2016 Pensioenfonds DSM Nederland 1 AGENDA 1. Inleiding 2. Huidige situatie a) Financieel b) Uitkomsten deelnemersonderzoek c) Besluiten

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Pascal Wegman en Inge Bakker 14 november Pensioen in beweging I N C O N T R O L Z I J N O V E R J O U W E I G E N S I T U AT I E

Pascal Wegman en Inge Bakker 14 november Pensioen in beweging I N C O N T R O L Z I J N O V E R J O U W E I G E N S I T U AT I E Pascal Wegman en Inge Bakker 14 november 2018 Pensioen in beweging I N C O N T R O L Z I J N O V E R J O U W E I G E N S I T U AT I E Introductie Wie zijn Pascal Wegman en Inge Bakker OR Adviseurs bij

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

CDC & DC BINNEN HET APF

CDC & DC BINNEN HET APF CDC & DC BINNEN HET APF Barbara van Bogaert - Montae Arnout Korteweg - De Nationale APF 13 september 2017 Inhoud Introductie Collectief DC bij een APF Individueel DC bij een APF Conclusie en afronding

Nadere informatie

Een toekomst zonder indexatie Jos Berkemeijer. Amsterdam, 26 oktober 2015, DNB

Een toekomst zonder indexatie Jos Berkemeijer. Amsterdam, 26 oktober 2015, DNB Een toekomst zonder indexatie Jos Berkemeijer Amsterdam, 26 oktober 2015, DNB Agenda 1. Risicohouding 2. Indexatie Crash 3. EHBI 4. ISDC, met zonder indexatie Risicohouding, Zekerheid Je mag blind twee

Nadere informatie

Pensioenvoorziening in internationaal perspectief

Pensioenvoorziening in internationaal perspectief Het pensioenvermogen van Nederlandse huishoudens bedroeg eind 2008 eur 740 miljard. Dit vormt meer dan de helft van hun financiële vermogen. Voor andere landen van het eurogebied is het pensioenvermogen

Nadere informatie

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 12 mei 2016

Beleggen voor een goed pensioenresultaat. Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 12 mei 2016 Beleggen voor een goed pensioenresultaat Oskar Poiesz Robeco Investment Solutions 12 mei 2016 Onderwerpen 1. Beleggen voor pensioen 2. Belang van beleggingsbeleid en lifecycle 3. Nieuwe mogelijkheden:

Nadere informatie

BLAUWDRUK VOOR EEN TRANSPARANT, UITVOERBAAR EN TOEKOMSTBESTENDIG PENSIOENSTELSEL; POSITION PAPER AEGON NEDERLAND

BLAUWDRUK VOOR EEN TRANSPARANT, UITVOERBAAR EN TOEKOMSTBESTENDIG PENSIOENSTELSEL; POSITION PAPER AEGON NEDERLAND BLAUWDRUK VOOR EEN TRANSPARANT, UITVOERBAAR EN TOEKOMSTBESTENDIG PENSIOENSTELSEL; POSITION PAPER AEGON NEDERLAND I. Inleiding Al geruime tijd discussiëren we in Nederland over de toekomst van ons pensioenstelsel.

Nadere informatie

GLASS als economische scenario integrator

GLASS als economische scenario integrator GLASS als economische scenario integrator Maart 2019 1 a.s.r. is de Nederlandse verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen. Met de merken a.s.r., De Amersfoortse, Ditzo, Europeesche Verzekeringen

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie

DC in een Notendop. Versie 17 januari 2015

DC in een Notendop. Versie 17 januari 2015 DC in een Notendop Versie 17 januari 2015 DC voor beginners Denified Contributions/ Beschikbare premie: Niet de aanspraken, maar de premie is de toezegging, premie staat vast, uitkering onzeker. Beschikbare

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 15 december 2015 GEWIJZI Vooraf 08 Herziening IORP-richtlijn G 01 Toekomst pensioenstelsel 09 Payroll - motie Hamer G 02 03 04 05 Algemeen pensioenfonds

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen

De toekomst van ons pensioen De toekomst van ons pensioen Verdieping inbreng in De Nationale Pensioendialoog Peter Borgdorff PFZW 18 maart 2015 L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p Ste wa r d s h i p [email protected]

Nadere informatie

PensioenLab. Team Keuzevrijheid

PensioenLab. Team Keuzevrijheid PensioenLab Team Keuzevrijheid Het vraagstuk Wat vinden jullie ervan om meer keuzevrijheid voor deelnemers mogelijk te maken? 2 Het proces 3 Het begrip Keuzevrijheid: de mogelijkheid voor deelnemers om

Nadere informatie

Garanties in een nieuw perspectief. PensioenEvent 2015

Garanties in een nieuw perspectief. PensioenEvent 2015 Garanties in een nieuw perspectief PensioenEvent 2015 Programma 1. Herverdeling risico s. 2. Uitkeringsfase: premie- en kapitaalovereenkomst. 3. Extra mogelijkheid: de pensioenknip. 4. Doorbeleggen na

Nadere informatie

Een nominaal toetsingskader voor pensioenen met reële ambities: anomalie of poldervondst?

Een nominaal toetsingskader voor pensioenen met reële ambities: anomalie of poldervondst? Een nominaal toetsingskader voor pensioenen met reële ambities: ALM Conferentie anomalie of poldervondst? Prof. dr Casper van Ewijk CPB Universiteit van Amsterdam Netspar Amsterdam, 2 april 2008 Nederlands

Nadere informatie

Toekomst van het Pensioenstelsel

Toekomst van het Pensioenstelsel Toekomst van het Pensioenstelsel 26 maart 2015 Alex Ter Horst en Ruud Derksen Advocaten Pensioenrecht Nederlandse pensioenstelsel behoort tot de beste van de wereld 1. Denemarken (82,4) 2. Australie (79,9)

Nadere informatie

Deelnemerspresentatie november 2018

Deelnemerspresentatie november 2018 Deelnemerspresentatie november 2018 1 Agenda Pensioen bij Saint-Gobain Introductie UnitedPensions Wat is er voor u geregeld? Pensioen bij pensionering Pensioen bij overlijden Premievrijstelling bij Arbeidsongeschiktheid

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Lunch & Learn 27 september / 2 oktober / 8 oktober 2012 Internal use only Programma Wat komt er vandaag aan bod? Van premie tot pensioen 1 Een goede pensioenregeling

Nadere informatie

Toelichting Wet verbeterde premieregeling

Toelichting Wet verbeterde premieregeling Toelichting Wet verbeterde premieregeling Inleiding De Wet verbeterde premieregeling is op 14 juni 2016 aangenomen door de Eerste Kamer. Deze wet maakt het mogelijk om een pensioenkapitaal na pensioeningang

Nadere informatie

Uitvoeringsaspecten van Pensioenakkoord

Uitvoeringsaspecten van Pensioenakkoord Uitvoeringsaspecten van Pensioenakkoord Willem Eikelboom De 4 e dinsdag in september 2011 2011 Towers Watson. All rights reserved. Wel of geen Pensioenakkoord invulling aanvullend pensioen vindt decentraal

Nadere informatie

ABP Reactie consultatiedocument Wet variabele pensioenuitkering

ABP Reactie consultatiedocument Wet variabele pensioenuitkering ABP Reactie consultatiedocument Wet variabele pensioenuitkering Samenvatting Het conceptvoorstel Wet variabele pensioenuitkering kan een belangrijke verbetering van de huidige premieovereenkomst betekenen.

Nadere informatie

Naar een nieuw pensioencontract

Naar een nieuw pensioencontract Naar een nieuw pensioencontract Kees Goudswaard Montae Pensioenbijeenkomst werkgevers, Utrecht, 31 mei 2018 Bij ons leer je de wereld kennen Overzicht Sterke en zwakke punten van het huidige stelsel SER

Nadere informatie

ETF s: koersen liquiditeitsrisico. Martin van der Schans, Patrick Tuijp, Paul van t Zelfde

ETF s: koersen liquiditeitsrisico. Martin van der Schans, Patrick Tuijp, Paul van t Zelfde T ETF s: koersen liquiditeitsrisico Martin van der Schans, Patrick Tuijp, Paul van t Zelfde E F ETF s combineren de goede eigenschappen van open-end fondsen en closed-end fondsen. ETF s bieden de belegger

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

Studiedag Economie. Pensioen. A presentation to Guido de Bres by Willem Eikelboom. 15 November Towers Watson. All rights reserved.

Studiedag Economie. Pensioen. A presentation to Guido de Bres by Willem Eikelboom. 15 November Towers Watson. All rights reserved. Studiedag Economie Pensioen A presentation to Guido de Bres by Willem Eikelboom 15 November 2011 2011 Towers Watson. All rights reserved. Agenda Waarom pensioen? Kapitaaldekking of omslagstelsel? Pensioenakkoord

Nadere informatie

Onderzoek naar mogelijkheden van collectieve risicodeling binnen beschikbare premieregelingen

Onderzoek naar mogelijkheden van collectieve risicodeling binnen beschikbare premieregelingen Onderzoek naar mogelijkheden van collectieve risicodeling binnen beschikbare premieregelingen KATOCO 25 november 2014 Onderzoek naar mogelijkheden van collectieve risicodeling binnen beschikbare premieregelingen

Nadere informatie

Voorstel variabele pensioen uitkering

Voorstel variabele pensioen uitkering Samen de toekomst Voorstel variabele dichterbij brengen pensioen uitkering Agenda Yoram Schwarz Nationale Nederlanden- Pensioen Directeur-Strategie& Marketing Netspar 16 September 2015 1 2 3 Veranderingen

Nadere informatie